********** AET 352741 ****************** (Agricultural Community

Report
กระบวนวิชา 352323 การพัฒนาชุ มชนและการพัฒนาการเกษตร
(Community and Agricultural Development)
บทที่ 1 ความเข้ าใจเกีย่ วกับการพัฒนา
รศ.ดร.สุ รพล เศรษฐบุตร ภาควิชาเศรษฐศาสตร์ เกษตรและส่ งเสริมเผยแพร่ การเกษตร คณะเกษตรศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่1
บทที่ 1 ความเข้ าใจเกีย่ วกับการพัฒนา
1.
2.
3.
4.
5.
ความเป็ นมาของการพัฒนา
ความหมายของการพัฒนา
ปรัชญาการพัฒนา
ทฤษฎีการพัฒนา
เครื่ องชี้วดั การพัฒนา
Assoc.Prof.Dr.Suraphol Sreshthaputra
2
1. ความเป็ นมาของการพัฒนา
- การวิวฒั นาการ (Evolution)
- การพัฒนาการทาการเกษตร
Hunting-Gathering-Selecting-Domestication-Cultivation
- แนวคิดของ Plato และ Aristotle (427-347 B.C.)
- การปฏิวตั ิอุตสาหกรรมของยุโรป ค.ศ.ที่ 19
- การปฏิวตั ิเขียว (Green Revolution)
Assoc.Prof.Dr.Suraphol
Sreshthaputra
3
2. ความหมาย
พิจารณาในรู ปแบบของสาขาวิชาต่ าง ๆ
2.1 ความหมายโดยทัว่ ไป
2.2 ความหมายในทางเศรษฐศาสตร์
2.3 ความหมายในทางสั งคม
2.4 ความหมายในทางระบบนิเวศ
2.5 ความหมายในทางพัฒนาชนบทและพัฒนาเกษตร
2.6 คาอืน่ ๆ ทีม่ ีความหมายใกล้เคียงกัน
Assoc.Prof.Dr.Suraphol Sreshthaputra
4
2.1 ความหมายโดยทั่วไป
- การพัฒนา หมายถึง ความเจริ ญก้าวหน้าโดยทัว่ ๆ
ไป เช่น การพัฒนาหน่วยงานชุมชนหรื อประเทศ คือ
การท าสิ่ ง เหล่ า นั้น ให้ ดี ข้ ึ น เจริ ญ ขึ้ น สนองความ
ต้ อ ง ก า ร ข อ ง ป ร ะ ช า ช น ส่ ว น ใ ห ญ่ ดี ยิ่ ง ขึ้ น
- การพัฒนา เป็ นกระบวนการของการเคลื่อนไหว
จากสภาพที่ไม่น่าพอใจ ไปสู่ สภาพที่น่าพอใจ เป็ น
กระบวนการที่เปลี่ยนแปลงอยูเ่ สมอไม่หยุดนิ่ง
Assoc.Prof.Dr.Suraphol
Sreshthaputra
5
2.2
ความหมายในทางเศรษฐศาสตร์
ก า ร พั ฒ น า ห ม า ย ถึ ง
กระบวนการพัฒนาทางเศรษฐกิ จอย่า ง
เป็ นระบบ มีประสิ ทธิ ภาพในการที่ จะ
เพิ่มรายได้ เฉลี่ ยต่อหัวและความมัน่ คง
ทางการเงิน โดยคานึ งถึงความเสมอภาค
การกระจายรายได้ และความยุติธรรม
Assoc.Prof.Dr.Suraphol Sreshthaputra
6
2.3 ความหมายด้ านสั งคม
การพัฒนา หมายถึง การเปลี่ยนแปลงทาง
สังคมที่นาความคิดใหม่ ๆ หรื อเทคโนโลยี
เข้ามาไว้ในระบบสังคม เพื่อทาให้รายได้ต่อ
หัวและระดับการดารงชีวติ สู งขึ้น โดยใช้การ
ผลิตที่ทนั สมัย และเพื่อปรับปรุ งระเบียบ
องค์กรทางสังคม
Assoc.Prof.Dr.Suraphol Sreshthaputra
7
2.4 ความหมายทางด้ านระบบนิเวศ
การเปลี่ยนแปลงของผลผลิตที่เพิม่ ขึ้นอย่าง
มัน่ คงหรื อสมดุล พอดีกบั ความต้องการของ
ประชากร โดยสภาพแวดล้อมไม่เปลี่ยนแปลง
หรื อทรุ ดโทรม และมีประสิ ทธิภาพในการ
ผลิตอย่างเพียงพอเพื่อสนองความต้องการใน
อนาคต
Assoc.Prof.Dr.Suraphol Sreshthaputra
8
2.6 คาอืน่ ๆ ที่มีความหมายใกล้ เคียง
กัน
การปฏิวตั ิ (Revolution)
เป็ นการเปลี่ยนแปลงในด้านการ
พัฒนาการเกษตรที่เร็ วขึ้น โดยมีมนุษย์เข้า
มามีบทบาทในการพัฒนา เช่น การปฏิวตั ิ
เขียว (Green Revolution)
Assoc.Prof.Dr.Suraphol Sreshthaputra
9
การเจริญเติบโต (Growth)
เป็ นการเปลี่ยนแปลงของมวล (Mass) ที่เพิ่มขึ้นใน
ระยะเวลาที่กาหนด แล้วแสดงคุณสมบัติออกมา โดยการเพิ่มของ
มวลนั้น ไม่ได้คานึงถึงประสิ ทธิภาพของการเพิ่มแต่อย่างใด
ความทันสมัย (Modernization)
เป็ นกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ใหม่ ๆ ด้านชีวติ มนุษย์
จากแหล่งที่เจริ ญแล้ว แพร่ ไปสู่แหล่งที่ลา้ หลัง
Assoc.Prof.Dr.Suraphol Sreshthaputra
10
แนวความคิดเบือ้ งต้ นของการพัฒนา
ความหมายของการพัฒนา (Development)
 ก า ร พั ฒ น า ห ม า ย ถึ ง ก า ร เ จ ริ ญ เ ติ บ โ ต
เปลี่ ย นแปลงและก้าวหน้าอย่างมี ระบบทั้งใน
รู ปธรรมคือสิ่ งที่เห็ นเป็ นรู ปร่ างและนามธรรม
คือสิ่ งที่บงั เกิดเป็ นผลทางใจหรื อทางความรู้สึก
นึกคิด ซึ่ งสามารถวัดผล และประเมินค่าของ
ความแตกต่าง หรื อการเปลี่ยนแปลงนั้นได้
Assoc.Prof.Dr.Suraphol Sreshthaputra
11
ความหมายของการพัฒนา (Development)
 เป็ นสิ่ งที่มีผลกระทบต่อเราทุกคนไม่วา่ ทางใดก็ทางหนึ่ง ไม่ใช่
เพียงปั จเจกชนแต่ละคนที่ตอ้ งการยกระดับของตนเองให้ดีข้ ึน
เท่านั้น เป้ าหมายของการพัฒนา (Development) ที่สูงสุ ดคือ
“การยกระดับ คุ ณ ภาพชี วิ ต ของทุ ก คนให้ มี ม าตรฐานสู ง ขึ้ น ”
ดังนั้นจึ งควรพยายามที่ จะทาให้การพัฒนาบรรลุเป้ าหมายใน
ทิศทางที่เกิดขึ้น และเป็ นประโยชน์ต่อคนส่ วนใหญ่ ซึ่ งเมื่อเกิด
การเปลี่ยนแปลงในทางที่ดีข้ ึนก็ถือได้วา่ นัน่ คือ “การพัฒนา”
Assoc.Prof.Dr.Suraphol
Sreshthaputra
12
ความหมายของการพัฒนา (Development)
 การพัฒนาตามแนวคิดของ
การเปลี่ ยนแปลงไปในทางที่ ดีข้ ึน
กว่าเดิม (Change for the better) โดยการเปลี่ยนแปลงนั้นจะต้องมี
เกณฑ์กาหนดแนวทางของการพัฒนาและการพัฒนานั้นๆจะต้อง
จาเป็ นหรื อเป็ นไปตามความปรารถนาของบุคคลในสังคมนั้นด้วย
Assoc.Prof.Dr.Suraphol Sreshthaputra
13
ความหมายของการพัฒนา (Development)
 ซึ่ งจากความหมายดังกล่าว
การพัฒนา (Development) อาจจะมี
ความหมายครอบคุลมไปถึงคาว่า “การเปลีย่ นแปลง” (Change) และ
“ทิศทาง” (Direction) ซึ่งการเปลี่ยนแปลง หมายถึงความแตกต่างใน
ของสิ่ งเดียวกันเมื่อเปรี ยบเทียบต่างเวลากัน และทิศทาง หมายถึง
จุดหมายเป้ าหมาย หรื อวัตถุประสงค์ที่ตอ้ งการไปสู่หรื อต้องการบรรลุ
ซึ่งทิศทางจึงเป็ นสิ่ งที่ตอ้ งมีการกาหนดขึ้นไว้ล่วงหน้า นัน่ คือ จะต้องมี
การวางแผน ซึ่งโดยปรกติยอ่ มจะต้องเป็ นการกระทาร่ วมกันของกลุ่ม
คนในสังคมนั้นๆ.
Assoc.Prof.Dr.Suraphol
Sreshthaputra
14
ความหมายของการพัฒนา (Development)
 การพัฒนาตามแนวความคิดของ
Seers (1969)
หมายถึงการเพิม่ ปัจจัยในทุก ๆ หน่ วยงานของการ
พัฒนาเศรษฐกิจ รวมถึงการระดมทรัพยากรและ
วิทยาการใหม่ ๆเพื่อเสริ มสร้ างสิ่ งบริ การ และสิ่ ง
อานวยความสะดวก อีกทั้งยังเป็ นการกระจายปัจจัย
หรือวิทยาการนั้น ๆ เพื่อที่จะส่ งเสริมหรื อยกระดับ
คุณภาพชีวติ ของประชาชนส่ วนใหญ่ ของประเทศ
Assoc.Prof.Dr.Suraphol Sreshthaputra
15
3.ปรัชญาการพัฒนา
ปรัชญา เป็ นการศึกษาหาความรู้ความเข้าใจในชีวิต
ส่ วนตัวและสังคม ทั้งด้านวัตถุและจิตใจ จากจุดเล็ก คือ ตัวเรา
แผ่ออกไปถึงโลกและจักรวาล
ปรัชญาการพัฒนาความร่ วมมือร่ วมใจของคนในสมัย
โดยมีแรงกระตุน้ จากภายนอก เพื่อก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลง
ภายใต้สภาวะที่เหมาะสม อันนาไปสู่การอยูร่ ่ วมกันอย่างผาสุ ข
ในสังคม
Assoc.Prof.Dr.Suraphol Sreshthaputra
16
ปรัชญาการพัฒนาชุมชน
ศรัทธาในตัวคน ว่าคนเป็ น
ทรัพยากรที่มีคุณค่า (Human Resource)
ศรัทธาในเรื่ องความยุติธรรม (Social
Justice)ตั้งอยูบ่ นพื้นฐานของการรักษา
หรื อการแสวงหาการพัฒนาคุณภาพและ
คุณธรรมของคนให้เกิดความสมดุลมาก
ขึ้น
Assoc.Prof.Dr.Suraphol Sreshthaputra
17
การเปลีย่ นแปลง (Change)
เป็ นการเปลี่ยนแปลงสภาพของสิ่ งใด ๆ
โดยทัว่ ไป ไม่เจาะจงว่าเป็ นแบบวิธีใดหรื อทิศทางใด
เป็ นการเปลี่ยนแปลงทั้งบวกและลบ
Assoc.Prof.Dr.Suraphol Sreshthaputra
18
ปรัชญาการพัฒนาจึงประกอบไปด้ วย
-การพัฒนาตนเอง การช่วยเหลือตนเอง (Self Help)
- การสมัครใจมีส่วนร่ วม (Voluntary Participation)
- ความเสมอภาคและการกระจาย (Equity and
Distribution)
- คุณภาพของชีวิต (Quality of Life)
Assoc.Prof.Dr.Suraphol Sreshthaputra
19
ปรัชญาการพัฒนาเกษตร
การผลิตด้านการเกษตรอย่างเป็ น
ระบบโดยตั้งอยูบ่ นพื้นฐานของความยัง่ ยืน
ของทรัพยากรสิ่ งแวดล้อม สามารถผลิต
อาหารและสิ่ งจาเป็ นในการดารงชีวติ เพื่อ
พอเลี้ยงประชากรอย่างเพียงพอ ทั้งใน
ปัจจุบนั และอนาคต
Assoc.Prof.Dr.Suraphol Sreshthaputra
20
ทฤษฎีการพัฒนา
ทฤษฎีความล้าหลังทางวัฒนธรรม (Cultural Lag)
วัฒนธรรมเป็ นพลังงานที่เคลื่อนไหวได้ดว้ ยตัวเอง มี 2 ประเภท ได้แก่
วัฒนธรรมที่เป็ นวัตถุ และ วัฒนธรรมที่ไม่ใช่วตั ถุหรื อความคิด
(Idea)
วัฒนธรรมทางวัตถุจะถูกยอมรับก่อนวัฒนธรรมที่ไม่ใช่วตั ถุ
Assoc.Prof.Dr.Suraphol Sreshthaputra
21
ทฤษฎีมนุษย์ นิเวศ (Human Ecology Theory)
รู ปแบบของชุมชนจะขึ้นอยูก่ บั ความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กบั
ที่อยูอ่ าศัย หรื อสิ่ งแวดล้อม ส่ วนวัฒนธรรมจะถูกสร้างขึ้นโดยสังคม
ย่อย ๆ ซึ่งมีพ้นื ฐานขึ้นอยูก่ บั ความสัมพันธ์ระหว่าง มนุษย์ พืช สัตว์
และสภาพแวดล้อม
Assoc.Prof.Dr.Suraphol Sreshthaputra
22
วัฒนธรรมใหม่ หรือ นวัตกรรม
นวัตกรรมที่จะยอมรับได้ง่ายมีลกั ษณะดังนี้
1. ได้ประโยชน์มากกว่าของเดิมที่มนั เข้ามาแทนที่
2. สอดคล้องกับวัฒนธรรมที่รับ
3. ไม่มีความสลับซับซ้อนมาก
4. สามารถแบ่งทดลองครั้งละน้อยได้
5. สามารถมองเห็นหรื อเข้าใจได้ง่าย
Assoc.Prof.Dr.Suraphol Sreshthaputra
23
“It is not the strongest species that
survive...Nor the most intelligence,
but the one most responsive to
change ..”
“ไม่ ใช่ เผ่ าพันธ์ ุที่แกร่ งที่สุดที่จะอย่รู อด...
แต่ การปรั บเปลี่ยนและการเปลี่ยนแปลงตัวเองเท่ านั้น
ที่สามารถจะอย่ รู อดได้ ”
Suraphol Sreshthaputra, CMU
24
ทฤษฎีววิ ฒ
ั นาการ (Evolution Theory)
เป็ นทฤษฎีของ Charles Darwin
“สิ่ งมีชีวติ เกิดจากแบบชีวติ ที่มีโครงสร้างง่าย
วิวฒั นาการไปสู่แบบชีวติ ที่มีโครงสร้างสลับซับซ้อน
มากขึ้น โดยใช้ระยะเวลายาวนาน เพื่อความอยูร่ อดใน
สภาพแวดล้อมใหม่”
Assoc.Prof.Dr.Suraphol Sreshthaputra
25
ทฤษฎีการแพร่ กระจายทางวัฒนธรรม
(Cultural Diffusion Theory)
การเปลี่ยนแปลงทางสังคมเกิดขึ้นจากการ
แพร่ กระจายทางวัฒนธรรม โดยการติดต่อสื่ อสารระหว่าง
กัน การเปลี่ยนแปลงทางสังคมนั้นมีมาก เมื่อได้รับ
วัฒนธรรมจากภายนอกเข้ามามากว่าที่จะเกิดจากวัฒนธรรม
ภายในเอง
Assoc.Prof.Dr.Suraphol Sreshthaputra
26
ทฤษฎีการมีส่วนร่ วมในการพัฒนา (Voluntary
Participation)
เป็ นทฤษฎีที่ก่อให้เกิดความร่ วมมือร่ วมใจของ ประชาชน
ในการพัฒนา โดยถือว่าประชาชนจะต้องมีส่วนร่ วมในทุก
ขั้นตอนของการพัฒนา เป็ นทฤษฎีที่ทาให้เกิดการพึ่งพาตนเอง
เป็ นการพัฒนาแบบยัง่ ยืน ทฤษฎีน้ ียงั แบ่งย่อยออกไปอีกมาก เช่น
ทฤษฎีการสร้างขวัญและกาลังใจ ทฤษฎีการปลุกระดม ทฤษฎีการ
สร้างผูน้ า เป็ นต้น
Assoc.Prof.Dr.Suraphol Sreshthaputra
27
ทฤษฎีความเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจตามลาดับขั้น
เจ้าของทฤษฎีคือ W.W.Rostow ได้สรุ ปการเจริ ญเติบโตทางเศรษฐกิจเป็ น 5
ขั้นตอน คือ
1.ระบบเศรษฐกิจสังคมแบบดั้งเดิม (Traditional Society)
2.ขั้นเตรี ยมการพัฒนา (Precondition on for Take-off)
3.ขั้นเข้าสู่กระบวนการพัฒนา (Take-off Stage)
4.ขั้นทะยานเข้าสู่สภาวะของความอุดมสมบูรณ์ (Drive-to Maturity)
5.ขั้นอุดมสมบูรณ์ (Stage of High Mass Consumption)
Assoc.Prof.Dr.Suraphol Sreshthaputra
28
ทฤษฎีความทันสมัย (Modernization Theory)
เป็ นทฤษฎีทางเศรษฐศาสตร์ ที่คล้ายกับทฤษฎีการแพร่ กระจายทาง
วัฒนธรรม โดยให้ความสาคัญของความทันสมัยในเชิงการผลิตการลงทุน เน้นการ
พัฒนาทางวัตถุเป็ นสาคัญ
ทั้งนี้เพราะเป็ นสิ่ งจูงใจทาให้เกิดความเคลื่อนไหวใน 3 รู ปแบบ คือ
1.การเคลื่อนไหวทางกายภาพ คือ เน้นการพัฒนาด้านวัตถุ
2.การเคลื่อนไหวทางจิต เช่น ค่านิยม ความรู ้สึกนึกคิดที่กา้ วไกล
3.การเคลื่อนไหวทางสังคมหรื อเศรษฐกิจ เช่น การศึกษา รายได้
ความทันสมัยที่สมบูรณ์ จะต้องมีท้ งั 3 ประการเคลื่อนไหวพร้อม ๆ กัน
Assoc.Prof.Dr.Suraphol Sreshthaputra
29
ตัวชี้วดั การพัฒนาอิงสิ่ งแวดล้ อม ได้ แก่
การใช้คุณสมบัติของระบบนิเวศโดยรวม เรี ยกว่า “System
Properties” โดยพิจารณาปัจจัย (Inputs) ที่ใส่ เข้าไปในระบบและผลผลิต
(Outputs) ที่ออกมานอกระบบแล้วศึกษาและวัดการเปลี่ยนแปลงของ
ระบบ นัน่ คือวัด
1. ผลิตภาพ (Productivity)
2. เสถียรภาพ (Stability)
3. ความเสมอภาค (Equitability)
4. ความยัง่ ยืน (Sustainability)
Assoc.Prof.Dr.Suraphol Sreshthaputra
30
ทฤษฎีฝนหล่ นจากฟ้า (Trickledown Effect Theory)
ทฤษฎีน้ ีมีแนวคิดว่า
คนในสังคมมีหลายระดับแต่ละระดับมีความสามารถในการรับ
การพัฒนาได้ไม่เท่ากัน ในขณะที่มีทรัพยากรอยูอ่ ย่างจากัด หากนาเอกมา
แบ่งเฉลี่ยให้เท่า ๆ กัน แล้วประโยชน์ที่เกิดขึ้นในสังคมจะมีไม่เท่ากัน คน
ที่มีความพร้อมจะไปได้เร็ วกว่า เช่น คนรวย เมื่อผลการพัฒนาเต็มที่แล้ว
จึงจะกระจายสู่ชนชั้นกลางและยากจนในระยะต่อมา
Assoc.Prof.Dr.Suraphol Sreshthaputra
31
เครื่องชี้วดั ในการพัฒนา
ตัวชี้วดั การพัฒนาอิงเศรษฐกิจสังคม ได้แก่
1.รายได้เฉลี่ยต่อหัว (Per Capita Income)
2.ผลิตภัณฑ์รวมของชาติ (Gross Domestic Products)
3.จานวนประชากรวัยทางาน (Productive Employment)
4.ความเสมอภาคในการกระจายของการได้รับสวัสดิการของรัฐ
5.อัตราการเพิม่ ของประชากร
-----------------------------------------------Assoc.Prof.Dr.Suraphol Sreshthaputra
32
เครื่องชี้วดั ในการพัฒนา
1.รายได้เฉลี่ยต่อหัว (Per Capita Income)
Assoc.Prof.Dr.Suraphol Sreshthaputra
33
3.จานวนประชากร จังหวัดเชียงใหม่ 1,670,317 คน (พ.ศ. 2551) (อันดับที่ 5)
ภาค
ภาคเหนือ
เส้ นความยากจน (บาท/คน/เดือน)
จังหวัด
2543
2545
2547
2549
เชียงใหม่
1,067
1,132
1,156
1,320
ลาพูน
1,048
1,107
1,170
ลาปาง
1,038
1,091
อุตรดิตถ์
1,026
แพร่
สั ดส่ วนคนจน (ร้ อยละ)
2550
2543
2545
2547
2549
2550
1,394
17.86
23.28
20.76
8.80
9.00
1,320
1,378
10.02
11.17
8.95
4.66
4.05
1,152
1,282
1,365
23.69
32.74
14.06
9.44
14.56
1,079
1,124
1,261
1,312
13.18
13.17
11.68
5.25
9.82
1,035
1,090
1,142
1,273
1,337
25.99
22.67
8.19
11.37
10.54
น่ าน
1,006
1,058
1,133
1,224
1,272
21.89
31.85
12.59
19.29
20.21
พะเยา
1,039
1,094
1,159
1,303
1,375
19.57
18.34
16.89
7.99
Assoc.Prof.Dr.Suraphol
Sreshthaputra
34
4.45
3.จานวนประชากรวัยทางาน
1.อายุ นักประชากรศาสตร์ ได้ จัดกลุ่มอายุของประชากรไว้ ดังนี้
อายุ 1-14 ปี เรียกว่ า วัยเด็ก
อายุ 15-60 หรือ 65 ปี เรียกว่ า วัยทางาน
อายุ 65 ปี ขึน้ ไป เรียกว่ า วัยชรา
อายุของประชากรจะแสดงให้ เห็นถึงสั ดส่ วนของประชากรว่ าอยู่ในวัยเด็ก วัยชรา
(วัยที่เป็ นภาระพึง่ พิง) ซึ่งเป็ นภาระทีส่ ั งคมจะต้ องเลีย้ งดู จานวนเท่ าไหร่ และมีประชากรที่
อยู่ในวัยทางานจานวนเท่ าไหร่ ประเทศทีม่ จี านวนประชากรทีอ่ ยู่ในวัยทางานมาก จะ
ได้ เปรียบกว่ าประเทศที่มปี ระชากร จานวนน้ อยในวัยทางาน ประเทศกาลังพัฒนามักจะมี
อัตราการเพิม่ ของประชากรสู ง ทาให้ มภี าระทีจ่ ะต้ องเลีย้ งดูประชากรในวัยเด็กเป็ นจานวน
มาก ซึ่งเป็ นปัญหาของประเทศที่จะต้ องแก้ไขกันต่ อไป
Assoc.Prof.Dr.Suraphol Sreshthaputra
35

similar documents