SA*LIK ÇALI*ANLARININ YA*AM KAL*TELER*N*N ARA*TIRILMASI

Report
SAĞLIK ÇALIŞANLARININ YAŞAM
KALİTELERİNİN ARAŞTIRILMASI (BANDIRMA
DEVLET HASTANESİ ÖRNEĞİ)
YRD. DOÇ. DR. MACİDE ARTAÇ
İÇERİK
 GİRİŞ
Yaşam Kalitesi ve Çalışma Koşulları
Sağlık Çalışanı ve Yaşam Kalitesi
Sağlık Hizmetlerinde Verimlilik ve Motivasyon
Türkiye’de Sağlık Çalışanının Yaşam Kalitesi
AMAÇ ve METOD
BULGULAR
SONUÇ
Yaşam Kalitesi ve Çalışma Koşulları
 Dünya Sağlık Örgütüne göre yaşam kalitesi bireyin yaşadığı kültür ve değerler sistemi içinde
kendi yaşamını nasıl algıladığıdır.
Bireyin amaçları, umutları, standartları ve endişeleri ile ilişkilidir.
Yaşam kalitesi göstergeleri başlıca; birey yada ailenin gereksinimlerini karşılama, çevre üzerinde
denetim kurma, kendini geliştirebilme ve anlamlı yaşam sürdürebilme olarak sıralanabilir.
Bütün bunları bütünleyen toplumsal ve çevresel nitelikler de kapsama alındığında çalışma koşulları,
yaşanılan çevre koşulları, hizmetlerden yararlanma ve toplumsal ilişkiler önem kazanmaktadır.
Çalışanların iş doyumu, mesleksel ve bireysel gelişimi, performans değerlendirilmesi, ve
güdülenmesi, verilen hizmetin kalitesi ile ilgilidir.
Yoğun dikkat ve özen, teknik bilgi ve beceri gerektiren işlerde çalışma, bir süre sonra işteki
verimlilik ve isteği olumsuz etkilemektedir.
Çalışma koşullarındaki sorunlar ya da iyileştirmeler, genel yaşam koşullarını da etkilemektedir.
Sağlık Çalışanı ve Yaşam Kalitesi
Sağlık çalışma ortamları iş yaşam kalitesi açısından elverişli kurumlar arasında değildir.
Sağlık personeli normal çalışma saatleri ve günleri dışında çalışmak durumunda
kalan, yaşamsal risk taşıyan görev ve sorumluluklara sahip, zamanla yarışan, farklı
teknolojilerle iç içe yoğun stres ve baskı altında çalışmak zorunda olan bir gruptur.
Sağlık çalışanlarının ağır çalışma koşulları bedensel ve psikolojik sorunlara neden
olabilir.
Sağlık hizmetlerinin 24 saat süreklilik göstermesi ve ekip çalışmasını gerektirmesi, iyi
bir iletişim sisteminin bulunmaması; mesleki doyumu, iş verimini, kişisel performansı
etkileyerek zaman ve ekonomik kayıplar üzerinde son derece etkili olabilmektedir.
Sağlık Hizmetlerinde Verimlilik ve
Motivasyon
Sağlık hizmeti verecek sağlık personelinin verimli ve etkili çalışabilmesi için öncelikle kendi yaşam
kalitesinin yüksek olması, motive olması açısından önemlidir.
Verimliliği artırabilmek için sağlık çalışanlarının yaşam kalitelerini yükseltmeye yönelik olarak,
mesleklerinden kaynaklanan olumsuzluklar önlenmeye çalışılmalı, özlük hakları düzeltilmeli, kendine
zaman ayırabilme, yeterli uyku ve dinlenme olanağı sağlanmalıdır.
Sağlık personelini daha verimli olmaya ve yüksek bir nitelikte üretmeye doğru motive etme, değişen
oranlarda bir seri motivasyon araçlarının kullanılmasını gerektirir.
◦ Ekonomik motivasyon araçları: Ücret, Primli ücret, Ekonomik ödüller, Kara katılma
◦ Sosyo-Psikolojik motivasyon araçları: Çalışmada bağımsızlık, Kendine güven, Değer ve statü, Güvenlik vb.
◦ Örgütsel ve yönetsel araçlar: Amaç birliği, Eğitim ve yükselme, İş zenginleştirme, İş genişletme, vb.
Türkiye’de Sağlık Çalışanının Yaşam
Kalitesi
 Türkiye’ de sağlık hizmetlerinde görev yapmakta olan sağlık personeli pek çok sorunla karşı karşıya
kalarak hizmet sunmaya çalışmaktadır.
Uzun çalışma saatleri, çalışma ortamında mutlu olamama, işten doyum sağlayamama, yoğun ve yorucu
çalışma, yorgunluk, çalışma arkadaşlarıyla ilgili sorunlar, iç ya da dış çatışmalar, kendine güven duymama
yorucu iş temposu, çalışma şartlarının uygunsuzluğu, eğitim olanaksızlığı, gelir düzeyinin düşük olması, kendine
zaman ayıramama, yeterli uyku ve dinlenme olanağı bulamama, sosyal aktivitelere katılamama gibi durumlar
sağlık personelinde strese neden olan ve yaşam kalitelerini doğrudan etkileyen faktörlerdendir.
Hastaya sağlık hizmeti verecek sağlık personelinin verimli ve etkili çalışabilmesi için öncelikle kendi
yaşam kalitesinin yüksek olması, motive ve verimli olması açısından önemlidir.
Verimliliği artırabilmek için sağlık çalışanlarının yaşam kalitelerini yükseltmeye yönelik olarak,
mesleklerinden kaynaklanan olumsuzluklar önlenmeye çalışılmalı, özlük hakları düzeltilmeli, kendine
zaman ayırabilme, yeterli uyku ve dinlenme olanağı sağlanmalıdır.
Yaşam kalitesi düşük olan sağlık personelinin çalışma yaşamında hastalarına yüksek performansta
bakım verebilmesinin sorgulanması gerekmektedir.
Fakat, Türkiye’de sağlık personelinin yaşam kalitesini belirlemek amacıyla yapılan kısıtlı sayıda çalışma
bulunmaktadır.
AMAÇ VE METOD
AMAÇ= Yaşam kalitesinin sağlık çalışanları tarafından nasıl algılandığını değerlendirmek.
2013 yılının Mayıs ayında Bandırma Devlet Hastanesi’nin sağlık çalışanları üzerinde anket
uygulaması kullanılarak kesitsel bir araştırma yapılmıştır.
2 ayrı bölümden oluşan anket, yaşam kalitesini etkileyen konularda 52 soru içermektedir.
1. BÖLÜM= Tanımlayıcı Bilgiler
Kişinin demografik özellikleri, çalışma koşulları, sosyo-ekonomik durum ve sağlık durumu hakkında 16 soru
içerir.
2. BÖLÜM= Yaşam Kalitesi (SF36) formu
Short Form – 36 yaşam kalitesini değerlendirmede sık kullanılan bir ölçüttür.
Sağlık kavramlarını içeren, klinik pratikte ve araştırmalarda kullanılmak üzere geliştirilen ölçüt
Fiziksel fonksiyon, fiziksel rol kısıtlaması, ruhsal rol kısıtlaması, vücut ağrısı, sosyal fonksiyon, mental sağlık,
canlılık, ve genel sağlık olmak üzere 8 skalada 36 soru içerir.
İSTATİSTİK ANALİZ
Anket Sonuçlarından elde edilen veriler SPSS versiyon 11.5
kullanılarak değerlendirilmiştir.
Verilerin frekans dağılımları değerlendirilmiş ve gruplar
arası farklılıklar istatiksel açıdan iki yönlü anlamlılık testi (kikare testi) kullanılarak analiz edilmiştir.
BULGULAR
Tablo 1: Araştırmaya Katılanların Demografik Durum Dağılımı
Kadın
Erkek
Doktor
Sayı
121
40
26
Yüzde (%)
75,2
24,8
16,1
Hemşire -Ebe-Sağ. Memuru
90
55,9
Diğer Sağlık Personeli
35
21,7
Genel İdare Personeli
10
6,2
20–29 yaş arası
14
8,7
30–39 yaş arası
74
46
40–49 yaş arası
50 ve üzeri
59
14
36,6
8,7
Bekar
Boşanmış
Evli
12
16
133
7,5
9,9
82,6
5 Yıldan Az
16
9,9
6 - 15 Yıl Arası
50
31,1
16 - 25 Yıl Arası
66
41
25 Yıldan Fazla
0 - 2500 TL
29
92
18
57,1
2501 - 5000 TL
41
25,5
5000 TL'Den Fazla
28
17,4
Konut Durumu
Kendisinin
Kira
Diğer
92
50
19
57,1
31,1
11,8
Çocuk Durumu
Yok
1 veya 2
2 ' den fazla
24
127
10
14,9
78,9
6,2
Cinsiyet
Meslek
Yaş
Medeni Durum
Çalışma Süresi
Gelir Durumu
Tablo 2: Araştırmaya Katılanların Sağlık Durumu Analizi
Fiziksel Rahatsızlığı Olma
Durumu
Evet
Sayı
15
Hayır
146
90,7
Psikiyatrik Rahatsızlığı Olma
Durumu
Evet
8
5,0
Hayır
153
95,0
Daha Önce Ameliyat Geçirme
Durumu
Evet
83
51,6
Hayır
78
48,4
Mükemmel
Çok İyi
İyi
Orta
Kötü
5
29
92
34
1
3,1
18,0
57,1
21,1
,6
1 Yıl Öncesine Göre Çok
Daha İyi
4
2,5
1 Yıl Öncesine Göre Biraz
Daha İyi
13
8,1
1 Yıl Öncesiyle Hemen
Hemen Aynı
106
65,8
1 Yıl Öncesine Göre Daha
Kötü
38
23,6
Genel Olarak Sağlık Durumu
Bir Yıl Öncesine Göre Sağlık
Durumu
Yüzde
9,3
Araştırmaya Katılanların Sağlık Durumları
Araştırmaya katılanların sağlık durumlarının;
Koşma, ağır kaldırma ve ağır spor gibi günlük etkinliklerini biraz kısıtladığı;
Bir masayı çekmek, elektrik süpürgesini itmek ve ağır olmayan sporları yapmak gibi orta
derece etkinliklerini, günlük alışverişte alınanları kaldırma ve taşıma yapma gibi
etkinliklerini, merdivenle çok sayıda kat çıkma gibi etkinliklerini, merdivenle bir kat çıkma
gibi etkinliklerini, eğilme veya diz çökme gibi etkinliklerini ve 1 - 2 Km yürüme gibi
etkinliklerini hiç kısıtlamadığı;
Birkaç sokak öteye yürüme gibi günlük etkinliklerini, bir sokak öteye yürüme gibi günlük
etkinliklerini ve kendi kendine banyo yapma veya giyinme gibi günlük etkinliklerini hiç
kısıtlamadığı
görülmüştür.
Araştırmaya katılanların bedensel ve
duygusal sorunları
Araştırmaya katılanların son bir ay içinde bedensel ve duygusal sorunlarının
değerlendirilmesi sonucunda,
iş ve diğer etkinlikler için harcadıkları zamanı azaltmadıkları,
hedeflerini başardıkları,
işlerinde ya da günlük etkinliklerin de kısıtlanma olmadığı,
işlerini ve diğer etkinliklerini yaparken güçlük çekmedikleri
görülmüştür.
Araştırmaya Katılanların Sağlık Durumları
Araştırmaya katılanların son bir ay içinde
Bedensel ve duygusal sorunları sonucu olarak arkadaşları ve komşuları ile
ilişkilerinin etkilenmediği
Ağrılarının hiç etkilemediğini ifade eden sağlık çalışanlarının daha fazla olduğu
Orta derecede ağrılarının olduğunu ifade eden sağlık çalışanlarının daha fazla
olduğu
görülmüştür.
Araştırmaya Katılanların Sağlık Durumları
Araştırmaya katılanların son bir ay içinde yaşadıkları duyguların incelenmesinde;
Kendini bazen tükenmiş hissedenlerin, kendini oldukça mutlu hissedenlerin, kendini
bazen yorgun hissedenlerin, bedensel sağlığı ve duygusal sorunları nedeniyle sosyal
etkinlikleri (Akraba ve arkadaş ziyareti gibi) bazen etkilenenlerin daha fazla oldukları
Bazen kendilerini yaşam dolu, sinirli, kederli ve hüzünlü hissedenlerin, hiçbir şeyin
neşelendiremeyeceği kadar üzgün bir insan olduklarını nadiren hissedenlerin,
kendilerini oldukça sakin ve olumlu ve enerjik hissedenlerin daha fazla oldukları
Diğer insanlardan nadiren daha kolay hastalanıyor gibiyim, çoğunlukla diğer insanlar
kadar sağlıklıyım, nadiren sağlığımın kötüye gideceğini düşünüyorum, çoğunlukla
sağlığım mükemmel şeklinde ifade edenlerin daha fazla oldukları
görülmüştür.
SONUÇLAR
Çalışmaya katılan sağlık çalışanları yaşam kalitelerinin genel olarak yüksek olduğunu
belirtmişlerdir.
Türkiye geneline kıyasla çalışma koşulları örnek hastanede (Bandırma Devlet Hastanesinde)
daha iyi olabilir.
Yerel farklılıklar ve hastane yönetiminin etkinliği bu sonuçları etkilemiş olabilir.
Kurumların kültürlerinin doğrultusunda hastane yönetilirse çalışanların yaşam kalitelerini engelleyen
ağır çalışma şartları ortadan kaldırılabilir.
Verimli sağlık hizmeti verilmesi için, hastane yöneticileri, kurumlar içerisinde var olan yaşam kalitesi
algısını incelemeli ve bu doğrultuda düzenleyici önlemler çalışma koşullarını, dolayısı ile yaşam
kalitesini iyileştirmeleri gerekmektedir.
Bulgular Türkiye geneline uyarlanamaz, farklı bölgelerde araştırma yapılması gerekir.

similar documents