Örnek

Report
PROBLEM DAVRANIŞLAR
Problem davranış nedir?
 Kendisinin
ya da diğer öğrencilerin öğrenme
yaşantısını olumsuz etkileyen
 Sosyal iletişim ve etkileşim kurmayı olumsuz etkileyen
 Aile bireylerine, arkadaşlarına yetişkinlere ve
kendisine zarar veren,
 Tekrar eden bir örüntüye sahip olan davranışlardır.
 Problem




davranış olarak nitelendirebileceğiniz
davranışlar neler?
Öğrenciniz bu davranışları neden sergiliyor.
Bu davranışları değiştirmeye yönelik hangi teknikleri
kullandınız.
Kullandığınız tekniklerin işe yarayıp yaramadığı ile
ilgili görüşünüz.
Neden bu tekniği seçtiniz.
Geleneksel uygulamalar
 Çocuğun problem davranışı ne olursa olsun genel
davranış değiştirme tekniklerini kullanır
 Teknikler davranışın ortaya çıkmasına sonuçlara
odaklıdır.
 Problem davranışı azaltmaya odaklanır.
 Çabuk çözüme yöneliktir.
 Geleneksel yönteme dayalı teknikler uygun davranışı
pekiştirmeyi problem davranışı cezalandırmayı
kapsamaktadır. Bir uyaran sunulduğunda davranış
azalıyorsa bu uyaran cezalandırıcı bir görev
görmektedir. Bir çocuk arkadaşını ittiğinde bir
davranış sonrası uyarana dayalı davranış değiştirme
tekniği uygulanabilir ve bu teknik mola olabilir.
 Davranışsal desteği planlayabilmek için problem
davranışı devam ettiren sonuçları anlamak çok
önemlidir. Bir davranışı izlemeyle oluşan sonuçlar
davranışın gelecekte oluşma olasılığını arttırmayla ya
da azaltmayla sonuçlanacaktır.
 Bir sonuç bir davranışı arttırma etkisine sahip ise onun
pekiştireç olduğu düşünülür. Bir sonuç davranışı
azaltma etkisine sahip ise onun ceza olduğu
düşünülür.
 sınıfta arkadaşını iten çocuğu düşünelim sınıftan
uzaklaşmak için bu davranışı sergiliyorsa bu öğrenci
için okuldan uzaklaştırmak ceza mı???? Yoksa
pekiştireç olma özelliğimi göstermektedir.
 Sınıftan ya da akranlarından kaçınmak için bu
davranışı sergiliyorsa sınıftan uzaklaştırma problem
davranışı pekiştirebilir.
Pekiştirme davranış ve
davranış sonrasındaki işlevsel ilişkiyi ifade eder.
Pekiştirme problem davranışa uygulanan en güçlü ve
yanlış anlaşılan kavramlardan biridir.
 Bir başka deyişle şeker Ayşe’ nin okuma davranışını
arttırırken ali için etkili olmayabilir. Mola Ayşe’ nin
istemediği matematik dersinde uygulandığında ceza
olmaz aksine Ayşe’ nin matematik dersinden
kaçmasını sağladığı için pekiştireç olma özelliğini
gösterir.
Problem davranışlar iletişimsel amaçla kullanılır.
 Problem davranışlar bir anlam içerir ve iletişim
kurmak için kullanılır.
 Bazı durumlarda yeterli dil ve iletişim becerilerine
sahip olmayan çocuklar iletişim amaçlı olarak
problem davranışları kullanabilirler.
 Sosyal becerilere yeterince sahip olmayan ya da
gereksinimlerini karşılamak için konuşma yerine
problem davranışları kullanabilirler.
 Çocuklar neden problem davranış sergilerler?
 Bizler günlük hayatta gerçekleştiğimiz davranışların
nedenlerini düşünelim
 Neden çöpleri çöp kutusuna atarız?
 Neden kitap okuruz
 Neden yemek yeriz
 İnsanların yaptıkları davranışları izleyen durumlarda
ya da uyaranlar o davranışın ileride yapılma
olasılığını arttırır. Bir başka deyişle insanlar
davranışlarının sonucunda elde ettikleri şeylerden
hoşlanıyorsa bu davranışları tekrar sergileme
eğiliminde olurlar. Bu sonuca dayalı olarak
öğrenmenin davranışı izleyen ve hoşa giden çevresel
uyaranlar sonucunda gerçekleştiğini ve problem
davranışların da davranışı izleyen hoşa giden çevresel
uyaranlar sonucunda öğrenildiğini ifade edebiliriz
Problem davranışlar çocukların işine yarar
Çocuklar problem davranış sergilediklerinde yeni bir
şey elde ederler ya da bir şeylerden kaçınırlar.
Problem davranışların işlevleri
 Problem davranış sonucunda çocuk istediği yiyecek
oyuncak kırtasiye malzemesi vb nesnelere ulaşıyorsa
problem davranışının işlevinin nesne elde etme olduğu
söylenebilir.
 Problem davranış sonucunda çocuk istediği etkinliği elde
ediyorsa problem davranışının işlevi etkinlik elde etme
olduğu söylenebilir
 Bazı durumlarda duyusal uyaran elde etmek için
problem davranış sergilenebilir
 Problem davranışın diğer bir işlevi de kaçma ya da
kaçınmadır.
 Yemek sırasında kırmızı tabakla yemek sunulduğunda
problem davranış sergilemesi işlevinin istenmeyen
nesneden kaçmak olduğu söylenebilir.
 Masa başı kavram etkinliği sunulduğunda malzemeleri
yere atıp uzaklaşmaktadır bu davranış sonucunda
öğretmen öğrenciyi masadan uzaklaştırmaktadır
böylece çocuk istemediği etkinlikten kaçmaktadır.
 Sınıfın çok soğuk ve ya çok sıcak olması ya da gürültülü
ya da aşırı sessiz olması durumlarında görsel işitsel
uyaranların fazla olması nedeni ile problem davranış
sergileyebilirler bu durumda problem davranışın işlevi
duyusal uyarandan kaçma olacaktır.
DAVRANIŞI ETKİLEYEN UYARANLAR
 İnsanlar sıklıkla çocuklarının problem davranışları
aniden ortaya çıkardıklarını ve hiçbir amaca hizmet
etmediğini ya da bu davranışları bizleri kızdırmak için
yaptıklarını düşünürler bazı kişiler çocukların
problemli olduklarını ailelerin sorunlu olduğunu
düşünür. Bazıları ise çocukların yetersizliğinden dolayı
bu davranışları sergilediklerini varsayarlar böyle
düşündüğümüzde
bu
çocukların
sorunlu
davranışlarını ortadan kaldıramayız
 Problem davranış ortaya çıktığında biz bu davranışın
öncesinde ve sonrasında neler olduğuna bakarız bir
başka deyişle davranışın ortaya çıktığı bağlamı
inceleyerek
çocuğun
davranışının
nedenini
belirlemeye çalışırız. Davranışçı yaklaşıma göre
davranış;
öncüldavranışdavranış
sonrası
uyaranlardan oluşur.
Davranış öncesi uyaranlar ( öncül)
 Öncül bir davranışın ortaya çıkmasına neden olan ve
davranışın hemen öncesinde yer alan durumlar ya da
uyaranlardır.
Öncüller:
 Belirli zaman dilimleri ( her gün yemekten sonra
bağırma davranışı
 Belirli fiziksel çevre( sadece oyun parkında
arkadaşını ısırma)
 Belirli insanlar ( yardımcı öğretmenle birlikteyken
sıraya vurma
 Belirli etkinlikler ( çivi takma sırasında çivileri
fırlatma) olmak üzere dört guruba ayrılabilir.
Davranış sonrası uyaranlar( sonuç)
 Sonuç davranış ortaya çıktıktan sonra sunulan ya da
davranışı izleyen durumlar ya da uyaranlardır.
 Davranış sonrası uyaranlar izledikleri davranışın ileride
oluşma sıklığını arttırıyorsa pekiştireç azaltıyorsa ceza
olma özelliği göstermektedir.
 Örneğin öğretmen resim yapma etkinliği için Ali’nin
masaya gelmesini istemiştir. Ali ağlamaya başlayıp
öğretmene vurmuştur öğretmende Ali’yi yalnız
bırakarak onu masa başı etkinliği yerine başka bir
etkinlik yapmasına izin vermiştir.
 Öncül - davranış - davranış sonrası olarak
inceleyiniz.
Davranışa zemin hazırlayan
uyaranlar
 Çevresel etmenlerin davranışlar üzerindeki etkileri
incelenirken sadece öncüller ve sonuçlar üzerine
odaklanılmalıdır.
Davranışa
zemin
hazırlayan
uyaranlarda davranışın oluşmasına neden olabilir.
 Pekiştireç ve cezaların anlık değerlerini değiştiren
olaylar davranışa zemin hazırlayan uyaranlar olarak
tanımlanmıştır. Kendi yaşantımızda davranışa zemin
hazırlayan uyaranları düşünelim başımız ağrıdığında,
kendimizi
utsuz
hissettiğimizde
ekonomik
durumumuz kötü olduğunda, eşimizle kavga
ettiğimizde, hasta olduğumuzda genel olarak
davranışlarımız nasıldır? Bu saydıklarımız kötü bir gün
geçirmemize hatta davranış problemi sergilememize
neden olabilir. Bunların tümü çocuklar içinde aynıdır.
Çocuk arkadaşı ile kavga etmiş, ailesi ile tartışmış, gece
uyumamış olabilir.
ÖRNEK:
Ali gece boyunca astım nöbeti nedeniyle
uyumamıştır. Öğretmen Ali’nin elinden tuttu ve resim
yapmak için masaya götürdü. Ali ağlamaya başladı ve
öğretmene vurdu. Öğretmen Ali den uzaklaştı. Ali
kamyonu alarak oynamaya başladı.
 ÖRNEK:
 Ayşe Tahta bloklarla oynamaktadır ve üst üste
koyamamaktadır. Öğretmene bakar mızmızlanır.
Bloklara bakar sonra tekrar öğretmene bakar.
Öğretmen Ayşe’ nin yanına gider elinden tutar ve
beraber blokları üst üste koyarlar.
 ÖRNEK
Elif mama sandalyesinde oturuyor. Anne mama
hazırlıyor. Elif ağlayarak Başını masaya vuruyor. Anne
henüz soğumadı biraz daha beklemen gerekiyor deyip
mamayı getiriyor.
 ÖRNEK:
 Elif sılanın oynadığı bölümden bir oyuncak alır. Sıla
elifi ısırır ve vurur. Öğretmen sılayı molaya gönderir.
Mola bitiminde sıla oyun alanına döner istediği
oyuncağı alır.
 ÖRNEK:
 Zeynep oyuncaklarla oynuyor annesi okula gitmek için
çağırıyor. Zeynep Bağırıyor oyuncakları fırlatıyor.
Annesi 5 dk daha oynamasına fırsat veriyor
Problem Davranışı Önleme
Teknikleri
 Önleme
tekniklerinin
öğrencinin
problem
davranışının işlevine uygun olması gerektiğini ve
problem davranışı ortaya çıkaran öncüle yönelik olarak
seçilmesi gerekir.
Program Değiştirme
 Konunun içeriğinin ya da konuyu öğretmek için
kullanılan yöntemlerin değiştirilmesidir.
 Amaç etkinliğin istenmeyen özelliklerini azaltmaktır.
 Bu teknik genellikle zor ve tercih edilmeyen
konulardan kaçmak ya da kaçınma işlevi olan problem
davranışları azaltmak için kullanılır.
 Örnek: Ahmet alfabenin büyük ve küçük harflerini
bakarak yazması istendiğinde problem davranışlar
sergilemektedir. Program değiştirmede Ahmet’in
arabalara ve motosikletlere olan ilgisi bu ödevle
birleştirilmiştir. Ödevde Ahmet’in farklı araba ve
motosiklet markalarını bakarak yazması istenmiştir.
Program değiştirme sonucunda Ahmet’in problem
davranışlarının
sıklığında
azalma
olduğu
gözlemlenmiştir.
İşlevsel beceri ve etkinlik seçimi
 Çocuğun beceriye ilgisini arttırmak için işlevsel
becerinin seçilmesidir.
Örnek: Kitabındaki mektubu yazmak yerine arkadaşına
mektup yazmak,
Kitabındaki yazı alıştırmalarını yapmak yerine fotoğraf
albümüne başlık yazmak
Görevlerin güçlüğünü azaltmak
 Güç görevlerde hata oranı artmakta ve kaçma maçlı
problem davranış sergilenebilmektedir.
 Örnek Problem davranış sergilemesini önlemek için
öğrenciye verilen etkinlik ve ödevlerle ilgili bazı
düzenlemelerin yapılması
İpuçlarını kullanma
Güç olan görevlerde
herhangi bir değişiklik
yapmadan çocuğun hata yapma olasılığını en aza
indirmek amacıyla çocuğun doğru tepki vermesi için
ipuçları kullanılarak çocuğun yanlışları azaltılabilir.
Kural koyma
Sınıflarda çocukların uymaları gereken bazı kurallar
vardır.
Sınıftaki kurallar oluşturulurken dikkat edilmesi gereken
ilkeler:,
Kuralların olumlu ifade edilmesi
Kural sayısının az olması
Kuralların yazılı ve resimli bir şekilde oluşturulması
Açık ve anlaşılır olmalı
Kurallar
uygun
bağlamda
gerçekleştikçe
pekiştirilmelidir.
Seçenek Sunma:
 Seçenek sunma çocukların iletişim becerilerini etkili
kullanmalarını sağlayabilir ve problem davranışın
ortaya çıkma olasılığını da azaltabilir.
Görsel akış çizelgeleri:
 Gün boyunca ya da bir ders süresince gerçekleşecek
etkinliklerin akışını sırasını gösteren resimli ya da
yazılı çizelgelerdir.
Yeni beceri öğretimi
Problem davranışın yerine geçecek yeni beceri
çocuğun problem davranışla verdiği mesajı verecek
olan uygun iletişim davranışı olmalıdır.
Kaçma işlevine yönelik yeni
beceriler
 Mola isteme
 Yardım isteme
 Çizelge takip etme
 Rutinlere katılma
 Seçim yapma
 Hayır deme
 Bitti deme
 Geçişleri tahmin etme
Elde etme işlevine yönelik Yeni
beceriler
 Sarılmak için izin isteme
 Sıra almak için izin isteme
 Nesne almak için izin isteme
 Yardım isteme
 Pekiştirecin geciktirilmesini öğretme
 İlgi isteme
 Seçim yapma
Kontrol Listesi : Öncülleri ve ortamı değiştirerek problem davranışı azaltma kontrol listesi
Önleyici müdahale yöntemleri
(Problem davranışı azaltmak ve önlemek için aşağıdaki düzenlemelerden hangilerini yaptığınızı, her maddenin karşısındaki evet ya da
hayır için çarpı (X) işareti koyarak belirtiniz.)
1.Problem davranışın ortaya çıkmasına neden olan gürültü, ışık, sıcaklık gibi duyusal uyaranları azalttım mı?
2. Çocuğun günlük rutinleri yordayabilmesi ve günlük rutinin bozulma olasılığı olan durumlar için görsel
planlar hazırladım mı?
3. Sevmediği etkinlikten sonra seveceği etkinlik planladım mı?
4. Çalışma sırasında bir ya da iki kez ara vermesini sağladım mı?
5. Gün boyunca verdiğim yönergeleri basitleştirdim mi?
6.”Hayır” sözcüğü yerine anlaşılabilir açıklamalar yaptım mı?
7. gerekli durumlarda bekleme süresini kısalttım mı?
8. Seçme şansı verdim mi?
9.Olumlu davranışlarını ödüllendirdim mi?
10. Problem davranışın çıkmasına yol açan materyal, araç ve gereçleri ortadan kaldırdım mı?
NOT: Yukarıdaki önlemeye yönelik düzenlemelri yaptıktan sonra çocuğunuzun davranışını izleyiniz. Bu
müdahaleler sonucunda problem davranışın azalıp / azalmadığını gözleyiniz.
Evet
Hayır
1-KESTİRİM
Çocuğun ilgi ve gereksinimlerinin önceden
kestirilerek, bu ilgi ve gereksinimlere uygun
davranılıp sorunlu davranışın oluşumuna meyden
verilmemesidir.
Yetişkinin
çocuğun
gereksinim
ve
ilgilendiklerini önceden görme, çocuğun büyüme
ve gelişimini yeterince anlama ve bilmesini
gerektirir.
Olacakları kestirme çocukla ana-baba yada
öğretmen
arasında
olası
çatışmaların
gerçekleşme olasılığını azaltır.
2. DİKKATİNİ BİR BAŞKA ŞEYE YÖNLENDİRMEYÖN DEĞİŞTİRME
Uygun
olmayan
davranışta
bulunmadan önce, çocuğun dikkatini bir
nesne ya da etkinliğe getirme sürecidir.
Uygun ve anlamlı etkinliklerde
bulunan
çocukların,
istenmeyen
davranışlarda
bulunmaya
çok
az
zamanları olur.
3- YERİNE BİR BAŞKA DAVRANIŞ KOYMAYEDEKLEME
Çocuk uygun olmayan ya da kabul
görmeyen bir etkinliği sürdürdüğünde,
çocuğun dikkatini kabul edilebilir etkinliğe
yeniden yönlendirme sürecidir.
Öğretmenle öğrenci arasında çatışma
oluştuğunda, ama sınırlandırmanın gerekli
olduğu düzeye ulaşmadan önce, yedekleme işe
koşulmaktadır. Yedeklemede, yetişkin çocuğa
bir başka etkinlikte bulunmayı önerir.
4-SINIRLANDIRMA
Çocuğun kendisine ve bir başkasına
ruhsal ya da fiziksel ya da bir mülke zarar
vermesini
önlemek
için,
çocuğun
davranışlarına
sınırlar
koyma
süreci
sınırlandırmadır.
Sınırlandırmalara
çok
gerekli
olmadığında yer verilmemelidir.
Ancak, evde ve okulda düzen ve
uyumluluk sağlayabilmek ve sürdürebilmek
için, davranışlara sınırlılıklar getirmek
gereklidir.
Problem davranışları azaltmak için
sonuçları değiştirmek: Bazı problem davranışlar
ortamı / çevreyi, çocuğunuzun özellikleri ve
gereksinimlerine göre düzenlemeniz ya da öncüllerde
çok etkili olacağını düşündüğünüz değişiklikler
yapmanıza karşın önlenemeyebilirler. Her türlü önleyici
müdahaleyi yapmanıza karşın davranış sergilenmeye
devam eder. Bu durumda problem
davranışları, davranış sonucunu
değiştirerek azaltabilir ya da kontrol edebilirsiniz.
Ayrımlı pekiştirme: Ayrımlı pekiştirme kullanarak problem
davranışları azaltmak bazı davranışlar için oldukça etkili ve çocuk
için en az sınırlayıcı bir müdahale yöntemidir
Ortam ve öncüllerde yaptığınız düzenlemelere karşın
problem davranış hala sergileniyorsa bu yöntemi
kullanabilirsiniz. Ayrımlı pekiştirme üç farklı şekilde
uygulanabilir: Uyuşmayan / alternatif davranışların
pekiştirilmesi, azalan davranışın pekiştirilmesi ve diğer
davranışların pekiştirilmesi. Aşağıda da üç farklı
müdahale yönteminin uygulanması özet olarak
açıklanmıştır.
Uyuşmayan / alternatif davranışın pekiştirilmesi,
üzerinde çalışmak istediğiniz problem davranışla aynı
amaca hizmet eden davranışın (alternatif davranış) ya da
problem davranışla aynı zamanda sergilenmesi mümkün
olmayan davranışın ödüllendirilmesi şeklinde uygulanır.
Bu nedenle hedef davranış için bir alternatif /
uyuşmayan davranış belirlemek uygulamanın ilk
basamağını oluşturur.
Okuma yazmayı bilen Fatoş her sabah okula geldiğinde, hemen
ayakkabılarını çıkararak okul ayakkabılarını giymekte ve paltosunu asarak
öğretmeninin "günaydın" demesine "günaydın" diye yanıt vermektedir.
Ancak, sınıfına gitmeden, önce her sabah mutfağa uğramakta, bazı
sabahlar mutfak kapısının önünde çığlıklar atarak kendini yere atmakta ve
bağırmaktadır. Öğretmenler bu davranışı gözlemlemelerine karşın
nedenini anlayamamışlardır. Bir gün öğretmen onunla birlikte mutfağa
gider ve mutfak kapısının önünde, etrafta Fatoş'un davranışını ortaya
çıkaracak ne olabileceğini araştırır. Gözlemlere birkaç gün devam eden
öğretmen Fatoş’un her gün mutfak kapısında asılı olan günlük yemek
listesini hızla okuduğunu ve listede "peynir" sözcüğünü gördüğü zamanlar
öfkelendiğini belirler. Anne ile konuşan öğretmen Fatoş'un peyniri hiç
sevmediğini, görünce ağlamaya başladığını, yemesi için zorlanırsa öfke
nöbetleri geçirdiğini öğrenir. Fatoş kimse fark etmese de, mutfak kapısı
önünde ağlayarak ve bağırarak o günkü listede yer alan peyniri yemek
istemediğini ifade eder. Öğretmen Fatoş'a "yeme!" sözcüğünü öğretmeye
karar verir. Birkaç sabah mutfağa Fatoş'la birlikte giderler ve yemek
listesinde peynir olduğu zaman, Fatoş ağlamaya başlamadan önce "peynir
var ama sen yeme" der. Birkaç gün sonra öğretmen, Fatoş'un yine koşarak
mutfak kapısındaki listeyi okuduğunu, öğretmenin gözüne bakarak "yeme,
yeme" dediğini gözlerler. Öğretmen bu davranışı ödüllendirir, bir müddet
sonra "yeme" sözcüğü, ağlama ve tepinmenin yerine geçer.
 Azalan davranışın pekiştirilmesi ise problem
davranışın yavaş yavaş azaltılmasını sağlayan bir
müdahale yöntemidir. Bazı davranışlar az sayıda
sergilendiğinde problem olmayabilir ancak fazla
sayıda, sık sık sergilendiğinde problem davranışa
dönüşebilir. Örneğin çocuğun soru sorması istendik
bir davranıştır, ancak derste 30 kez soru soruyorsa, ya
da evde bir saat içinde 30 kez "parka gidecek miyiz?"
sorusunu soruyorsa, bu istendik / olumlu davranış
problem davranışa dönüşebilir. Eğer bu davranış çocuk
ve diğerleri için tehlikeli ve rahatsız edici değilse,
azalan davranışın pekiştirilmesi yöntemini
kullanabilirsiniz.
Diğer davranışların pekiştirilmesi bu kategoride yer
alan üçüncü müdahale yöntemidir. Sıfır sayıda
sergilenen davranışın ödüllendirilmesi olarak da
adlandırılır. Çocuğun belirlenen bir süre içinde problem
davranışı hiç sergilememesi (sıfır sayıda sergilemesi)
ödüllendirilir.
Ayrımlı pekiştirme uygulama kontrol listesi
Ayrımlı pekiştirme uygulama aşamaları
(Aşağıdaki her soruyu dikkatlice okuyunuz ve her soruyu evet ya da hayır
sütunlarından birinin altına çarpı koyarak işaretleyiniz.)
1.
Problem davranışı ölçülebilir ve gözlenebilir şekilde tanımladım mı?
1.
1.
1.
1.
Davranışın hangi ortam ve durumlarda, hangi etkinliklerde ortaya çıktığını
belirledim mi?
Davranışın sıklığını, süresini, şiddetini belirledim mi?
Davranışın çocuk için işlevini belirledim mi?
Ayrımlı pekiştirme yöntemlerinden hangisini uygulayacağımı belirledim mi?
1.
Problem davranış için alternetif davranışı belirledim mi?
1.
Problem davranış için uyuşmayan davranışı belirledim mi?
1.
Problem davranış yerine ödüllendireceğim diğer davranışları belirledim mi?
1.
Çocuğun alternatif / uyuşmayan / diğer davranışları ne kadar sıklıkta yaptığını
belirledim mi?
Kullanacağım ödülü / ödülleri belirledim mi?
Ödülleri / pekiştireci ne kadar sıklıkta sunacağımı belirledim mi?
1.
1.
NOT: Ayrımlı pekiştirme yöntemlerinden herhangi birini uygulamaya başladığınız
zaman problem davranış hakkında veri toplamaya devam ediniz ve davranışta
azalma olup olmadığını izleyiniz.
Evet
Hayır
Kontrol Listesi 8.4: Söndürme yöntemi aşamaları kontrol listesi
Söndürme
(Aşağıdaki soruları okuyunuz ve her sorunun yanıtını evet ya da hayır sütununun altını
işaretleyerek yanıtlayınız. )
Evet
Hayır
Davranış ın nerelerde ortaya çıktığını belirledim mi?
Problem davranışı
tanımladım mı?
Davranış ın ortaya çıktığı ortamda kimler olduğunu belirledim mi?
Davranış ın hangi etkinlikler sırasında ortaya çıktığını belirledim
mi?
Davranış ın ne zaman ortaya çıktığını belirledim mi?
Çocuğumun davranış sonucunda ne elde ettiğini belirledim mi?
Çocuğumun davranışa yönelik tepkilere karşılık ne yaptığını
belirledim mi?
Davranışın sıklığını belirledim mi?
Davranışı
bir
yöntem
uygulamadan
önce
değerlendirdim mi?
Davranışın çocuk için
işlevini belirledim mi?
NOT: Yöntemi
gerekiyor.
Davranışa
vereceğimi
mi?
Davranışın süresini belirledim mi?
Davranış için öncül-davranış -sonuç ilişkisini belirledim mi?
Davranışın
Davranışın
Davranışın
Davranışın
uygulayabilmek
nasıl
tepki
belirledim
işlevi dikkat çekmek mi?
amacı bir şeyler elde etmek mi?
amacı bir işten / görevden kaçmak mı?
amacı duyusal uyaran elde etmek mi?
için
davranışın
işlevinin
dikkat
çekmek
olduğunun
belirlenmesi
Problem davranışı görmemezlikten geleceğim, davranış a ve
çocuğuma bakmayacağım
İstendik / olumlu davranışlarını ödüllendireceğim.
NOT: Söndürme yöntemini kullanırken istenmeyen / problem davranışı görmemezlikten gelirken istendik
ve olumlu davranışları ödüllendirmeye devam ediniz. Uygulama s ürecinde problem davranışta değişme /
azalma olup olmadığını izleyiniz.
Davranışların oluşumunu pekiştireçler
güçlendirir ve arttırır.
ÖĞRENİLMİŞ (İKİNCİL) PEKİŞTİREÇ TÜRLERİ
1-Sosyal Pekiştireçler
2. Etkinlik Pekiştireçleri-PREMACK İLKESİ
3- Nesnel Pekiştireçler
4- Dönüştürülebilir Sembol Pekiştireçler
Sembol Pekiştirme Uygulama Basamakları










Hedef davranışı tanımlayın
Davranışsal amaç yazın
Kullanacağınız pekiştireçleri belirleyin
Sembol olarak ne kullanacağınızı belirleyin
Sembol pekiştirme için kuralları belirleyin
Sembollerin değiştirileceği pekiştireçleri belirleyin
Sembol ve değiştirilecek pekiştireçlerin oranını belirleyin
Çocuğun pekiştireçlerini değiş tokuş yapacağı zamanı belirleyin
Çocuk hedef davranışı sergiledikçe sembol verin
Hedef davranışta artma olup ölçüte yaklaştıkça sembol
pekiştireçleri seyrekleştirin
 Pekiştireç listenizi sıkça yenileyin
 Kayıt tutun
PEKİŞTİRME TARİFELERİ
Pekiştirme tarifesi, olumlu ya da
olumsuz pekiştirmenin ne sıklıkla
gerçekleşeceğini belirler. Pekiştirme
tarifesi sürekli pekiştirmeden hiç
pekiştirmemeye (sönme) doğru değişir.
Sürekli pekiştirme, hedef davranış her
gerçekleştiğinde pekiştirecin sunulması;
hiç pekiştirmeme ise, hedef davranışın
hiçbir
oluşumunda
pekiştirecin
sunulmamasıdır.
Pekiştirme Tarifeleri
Pekiştirme kurallarından birisi de etkili pekiştirme
tarifelerinin kullanılmasıdır. Pekiştirme tarifeleri şöyle
gruplanır:
1.Sürekli pekiştirme
2.Aralıklı pekiştirme
a.Oranlı pekiştirme
a-1 Sabit oranlı pekiştirme (SOP)
a-2 Değişken oranlı pekiştirme (DOP)
b.Süreli pekiştirme
b-1 Sabit süreli pekiştirme (SSP)
b-2 Değişken süreli pekiştirme (DSP)
1.Sürekli pekiştirme
Davranışın her oluşmasının pekiştirilmesidir.
2. Aralıklı pekiştirme
a) Oranlı Pekiştirme
a-1 Sabit oranlı pekiştirme
Sabit bir oran belirlenir. Davranış belirlenen oranda
gerçekleştiğinde pekiştireç sunulur. Örneğin: SOP2 ile
pekiştirilen bir davranışta;
2., 4., 6. davranışlar pekiştirilir.
a-2 Değişken oranlı pekiştirme
Davranışı pekiştirmek üzere bir oran belirlenir ve bu
oran değişken olarak uygulanır. Örneğin; Çocuğun
“lütfen” deme davranışı DOP3 ile pekiştiriliyorsa, ilk üç
davranıştan herhangi biri, ikinci üç davranıştan
herhangi biri gelişigüzel pekiştirilir. Uygulayıcı
açısından bu tarifeni uygulanması zordur. Ancak
pekiştireci ne zaman geleceği açıkça belli olmadığı için
davranışın kalıcılığını sağlamada etkilidir.
LLL/LLL/LLL/LLL (lütfen deme)
+
+
+ + (pekiştirme oranı)
b) Süreli pekiştirme
Süreli davranışlarda, davranışın süresi artırılmak istendiğinde
belli bir zaman aralığı içinde davranışın gerçekleşmesi
pekiştirilir.
b-1 Sabit süreli pekiştirme
Sabit bir zaman aralığı içinde davranışın gerçekleşmesi
pekiştirilir. İki şekilde uygulanabilir. Örneğin: Ali yerinde
oturma davranışı için SSP5 ile pekiştiriliyor olsun. Ali 9.00’da
derse gelir ve yerine oturur. 9.05’te pekiştireç kazanır.
Davranış devam ederse 9.10 ve 9.15’de de pekiştireç
kazanabilir. Bir başka uygulama biçiminde, Ali 9.00-9.05
arasında yerinde oturduğu için 9.05 te pekiştireç kazanır,
fakat 9.07 de yerinden kalkar. 9.09 da yeniden oturur. 5
dakikalık pekiştirme süresi 9.09 dan başlar yani hiç yerinden
kalkmazsa 9.14’de pekiştireç kazanabilir.
b-2 Değişken Süreli Pekiştirme
Davranışın pekiştirilme süreleri değişkendir. Davranışın
belirlene zaman aralığı içinde gelişigüzel
pekiştirilmesini içeri Örneğin DSP15 uygulanıyorsa. 15
dakikanın ortasında , başında, sonunda pekiştireç
sunulur. Örneğin 9. dakikada, 17. dakikada, 35. dakikada
v.b.
SABİT ORANLI
Doğru yapılan her 5 probleme 1 ek teneffüs
Öğrencinin oyuncağını 3 kez paylaştıktan sonra ödüllendirilmesi
Tüm ödevlerin bitirildiği her 2 dersin sonunda kütüphanede 15 dk. Resimli öykü kitabı okuma
Üretilen her 10 parça için 50 ytl, her doğru 5 paket için 1 jeton
SABİT ZAMAN ARALIKLI
Öğrencinin yerinde oturması 10 dk.da bir gözlenir ve pekiştirilir
5 dk. Da bir kez okuma davranışı gözlenir ve pekiştirilir
Öğrencilerin ders çalışmaları 15 dk.da bir kontrol edilir.
DEĞİŞKEN ORANLI
10’a kadar ritmik saymada öğrenci 2, 6, 10’u söylediğinde, sonraki tekrarda 3, 5, 9’u söylediğinde
farklılaşan şekilde pekiştirilir
Ali yaklaşık 3 yoklama fişi doldurduğunda öğretmeni “özel yardımcı” kuponu verir
Ortalama 8 oyuncak paylaşım davranışı için pekiştirilir. İzleyenlerde 7., daha sonrakinde 9.
oyuncak paylaşımı pekiştirilir.
DEĞİŞKEN ZAMAN ARALIKLI
Kütüphanede kitap okuyan öğrenciler ortalama 15-25 dk. da bir pekiştirilir
Yerinde oturma davranışı 20, 27, 35. dakikalarda gözlenir ve pekiştirilir. Bir sonraki derste 15., 19. 30.
dk.larda pekiştirilir
Öğretmenin bir hafta 2, 4, 5 günlerinde, ikinci haftanın 1. 3. günlerinde günlük kontrolü yaparak
övgü yazması

similar documents