kontrollü ilaç salımı

Report
KONTROLLÜ İLAÇ SALIMI
• BENGİSU YILMAZ 1311110012
• DİLAY AYDIN
1311110010
• YAVUZ ÜNAL
1311110073
KONTROLLÜ İLAÇ SALIMI
• İlaç salım sistemleri kimyasal bir uyarıya cevap olarak ilacın serbest
bırakıldığı sistemlerdir.
• Kontrollü salınım sistemleri etkin maddenin bölgesel veya sistematik olarak
önceden belirlenmiş oranlarda ve spesifik zaman aralıklarında salınım
yapmasını sağlar.
• Etkin madde salınımı, dozaj formu içerisinde kullanılan polimerin özellikleri
ile bağlantılıdır. Bu nedenle kullanılacak olan polimerin özelliklerinin,
formülasyona uygunluğunun ayrıntılı olarak tetkik edilmesi gerekmektedir.
KONTROLLÜ İLAÇ SALIMI
• Kontrollü
salınım
sistemlerinin
temel
hedefi,
kan
plazma
konsantrasyonundaki etkin madde miktarını sabitlemektir.
• Kontrolü ilaç salınım sistemleri; pH, iyonik kuvvetler, motilite hızı ve enzim
gibi fizyolojik koşulları oluşturan faktörlerden etkilenmektedir.
• Kontrollü ilaç salımının yararları şunlardır:
 Tedavi edici oranda ilaç düzeyinin sürekli korunması
 Hedeflenebilmesi nedeniyle zararlı etkilerin azaltılması
 Gerek duyulan ilaç miktarının azaltılabilmesi
 Önerilen ilaç rejimine hastanın uyumunu geliştirecek şekilde dozaj
miktarının azaltılabilmesi
 Kısa yanlanma ömrüne sahip ilaçlar (örneğin proteinler ve peptid ilaçlar)
için ilaç yönteminin kolaylaştırılması.
KONTROLLÜ İLAÇ SALIMI
• Bu sistemler geliştirilirken göz önünde bulundurulması gereken noktalar;
 İlacı taşıyan (salan) malzemelerin ya da bozunma ürünlerinin toksisitesi
ya da hızlı ilaç salımı gibi diğer güvenlik hususları
 Sistemin kendisinden ya da vücuda yerleşiminden kaynaklanan
rahatsızlık
 İlaç taşıyıcı malzemeler ya da üretim süreci nedeniyle sistem maliyetinin
artışı
KONTROLLÜ İLAÇ SALIMI
• İlaçların polimer ya da lipid sistemlerinden salımı için dört genel mekanizma
bulunuyor:
 İlaçların sistemden difüzyonu
 Bir kimyasal ya da enzimatik reaksiyonla sistemin bozunmasını takiben
ilaç salımı ya da ilaç molekülünün sistemden kopması
 Sistemin şişmesi ya da ozmoz yoluyla çözücü hareketlenmesi
 Fizyolojik bir gereksinime cevap olarak salımının gerçekleşmesi
• Ayrıca bu mekanizmaların kombinasyonu da mümkündür.
KONTROLLÜ İLAÇ SALIMI
Kullanılan Polimer Tipleri
• Son yıllarda polimer-ilaç sistemlerinin çeşitli uygulamaları tasarlanmıştır.
Polimerlerin taşıyıcı olarak kullanıldığı sistemlerle, ilaçlar çok uzun süreler
boyunca (bazı durumlarda bir yıldan fazla) sürekli ve kontrollü olarak
salınabilmektedir.
• Dallanmanın olması polimerin çözünürlüğünü düşürür.
• Çapraz bağlı yapılarsa çözünmeyip çözücüyü emerek şişerler.
• Eğer çapraz bağlı polimerler su ortamında şişerse buna jel ya da hidrojel denir.
KONTROLLÜ İLAÇ SALIMI
HİDROJEL: Hidrojellerin pH, sıcaklık gibi değişimlerle şişip büzülmesinden
ilaç salınımında çokça yararlanılır, çünkü ilacın partiküllerden difüzyonu jelin
durumuna bağlıdır.
Akıllı bir hidrojel içine enzim immobilize edildiğinde enzimatik reaksiyon
ürünleri jelin faz geçişini tetikleyebilir. Böylece kimyasal uyarı (substrat varlığı),
çevresel uyarıya (pH değişikliği) ve son olarak da mekanik uyarıya (akıllı jelin
şişme ya da büzülmesi) çevrilmesi mümkün olabilir.
KONTROLLÜ İLAÇ SALIMI
• Kontrollü ilaç salınım sistemlerinde kullanılan polimerler farklı karakteristik
özelliklere ve etki mekanizmalarına sahiplerdir.
KONTROLLÜ İLAÇ SALIMI
HPMC: Hidroksipropilmetilselüloz iyonik olmayan selüloz eter türevi bir
polimerdir. pH 3-11 aralığında kararlı bir yapı sergileyen yarı sentetik bir
polimerdir. Herhangi bir orandaki suda çözülebilir.
HPMC tiplerinden K tipi kontrollü ilaç salınım uygulamalarında en çok
kullanılan tipidir.
KONTROLLÜ İLAÇ SALINIM
SİSTEMLERİ
Difüzyon kontrollü sistemler
• Membran sistemler
• Matriks sistemler
Kimyasal kontrollü sistemler
• Vücutta aşınan sistemler
• Zincire takılı sistemler
Çözücünün harekete geçirdiği sistemler
• Şişme kontrollü sistemler
• Ozmotik kontrollü sistemler
Diğer sistemler
KONTROLLÜ İLAÇ SALINIM
SİSTEMLERİ
Difüzyon kontrollü sistemler
Membran sistemler: Bu sistemlerde ilaç, şişen veya şişmeyen polimerik tabaka ile
çevrili bir depoya konur. Membran sistemler tabaka, film, kapsül, mikrokapsül, içi
boş elyaf gibi çeşitli şekillerde hazırlanabilir.
KONTROLLÜ İLAÇ SALINIM
SİSTEMLERİ
Difüzyon kontrollü sistemler
Matris sistemler: Bu sistemlerde ilaç katı polimer içinde çözülür veya dağıtılır.
Membran sistemlere göre matris sistemlerin fabrikasyonu daha kolay ve ucuzdur.
KONTROLLÜ İLAÇ SALINIM
SİSTEMLERİ
Kimyasal kontrollü sistemler
Vücutta aşınan sistemler: Biyolojik aşınabilir sistemlerde matrislerde olduğu gibi
ilaç polimer içinde dağıtılır. Ancak matris sistemlerden farklı olarak bu
sistemlerde ilaç salınımıyla birlikte aşınmaya başlayan polimer faz zamanla azalıp
yok olur. Bu özelliği sayesinde bu tür implantların kullanımında cerrahi işlem
gerektirmez. Polimer matrisin aşınması ilacın difüzyonuna göre oldukça yavas ise,
salım difüzyon kontrollüdür. Eğer difüzyon aşınmaya göre daha yavaş ise, ilaç
salım hızı aşınma kontrollüdür.
KONTROLLÜ İLAÇ SALINIM
SİSTEMLERİ
Kimyasal kontrollü sistemler
Zincire takılı sistemler: Bu sistemlerde ilaç bir polimer zincire kimyasal olarak
bağlıdır ve bağın hidroliktik veya enzimatik olarak kopması ile ilaç salınır. Bu tür
polimer-ilaç bileşimleri, zehirlenmeyi azaltmak, tedavi etkinliğini artırmak veya
ilacı belirli hücre veya organlara hedeflemek amacı ile kısa süreli (bir kaç saat)
uygulamalarda kullanılmaktadır.
Zincire takılı sistemleri diğer kontrollü salım sistemlerine göre bir üstünlüğü,
sistemin ağırlıkça % 80’inin ilaç olmasıdır. Geleneksel pek çok taşıyıcı sistemde
yapının ağırlıkça % 70-90’ının polimer faz olduğu düşünülürse, ekonomik açıdan
avantaj kabul edilebilir.
KONTROLLÜ İLAÇ SALINIM
SİSTEMLERİ
Kimyasal kontrollü sistemler
Zincire takılı sistemler:
KONTROLLÜ İLAÇ SALINIM
SİSTEMLERİ
Çözücünün harekete geçirdiği sistemler
Şişme kontrollü sistemler: Şişme kontrollü sistemlerde ilaç salınımı, salınımın
gerçekleştiği ortam sıvısının (su veya biyolojik sıvı) başlangıçta camsı olan
polimerin içine difüzyonu sırasında ilacın polimerden dışarı doğru difüzyonu
esasına dayanır. Bu sistemlerde ilaç bir polimer çözeltisinde çözülür, dağıtılır.
Daha sonra çözücü buharlaştırılarak uzaklaştırılır, çözücüsüz camsı polimer matris
elde edilir. Bu sistem tipik şişebilen bir farmasötik formülasyondur. İlacın bu katı
faz içindeki difüzyonu göz önüne alınmayacak boyutlardadır. Bu polimer-ilaç
bileşimi çözünme ortamına konulunca, çözücünün polimer matris içine geçişi
başlar, polimer şişer ve camsı geçiş sıcaklığı ortam sıcaklığının altına düşer.
Şişmiş polimer kauçuğumsu durumdadır ve ilaç bu durumdaki polimer içinde
difüze olarak dışarı doğru salınır.
KONTROLLÜ İLAÇ SALINIM
SİSTEMLERİ
Çözücünün harekete geçirdiği sistemler
Ozmotik kontrollü sistemler: Bu sistemlerde ilaç yarı geçirgen bir membran
içindedir. Genellikle ilaç konsantrasyonu doygunluk sınırının üstündedir ve
ozmotik işlemi içeren bir tuz içerebilir. Ozmotik sistem su veya biyolojik sıvı ile
temas ettiğinde, su yarı geçirgen bi membranın gözeneklerinden içeri girer ve ilacı
çözmeye başlar. İlaç bu membrandan difüze olamayacağı için tek çıkış yolu olan
sistemin uygun bir yerine, lazer ile açılmış olan delikten salınır. Bu sistemlerden
salım genellikle sıfırıncı derecedendir, yalnızca ozmos olayı ile kontrol eder.
KONTROLLÜ İLAÇ SALINIM
SİSTEMLERİ
Diğer sistemler
Manyetik kontrollü sistemler: Bu sistemlerde ilaç ve manyetik taneler bir polimer
matrisi içinde düzgün olarak dağıtılmıştır. Sistem sulu bir ortamla temas ettiğinde
ilaç, difüzyon kontrollü matris sistemlere benzer biçimde salınır. Ancak, manyetik
alan uygulanınca ilaç çok daha hızlı salınır. Yani ilaç salınımı dışarıdan kontrollü
olarak istenilen hızda ayarlanılarak yapılabilir.
KONTROLLÜ İLAÇ SALINIM
SİSTEMLERİ
Diğer sistemler
Ultrasonik sistemler: Bu sistemlerde de manyetik sistemlerde kullanılan
polimerler kullanılır. Ancak salım işleminin başlatılması ultra ses dalgaları ile
sağlanır. Bu sistemler şeker hastalarının tedavisinde kontrollü insülin verilmesi
için kullanılmak üzere planlanmıştır.
Ortama duyarlı sistemler
pH, sıcaklık, sistemin bulunduğu ortam türü ve bu ortamdaki etken maddeler gibi
ortam koşulları değiştirilerek ilaç taşıyan polimer yapının şişme büzülme
davranışları değiştirilmekte ve ilaç salımı kontrol edilmektedir. Bu çalışmalarda
hidrojeller kullanılmaktadır.
KONTROLLÜ İLAÇ SALINIM
KULLANIM ALANLARI
Zar kontollü sistemler
•Rezervuar ya da zar-kontrollu olarak adlandırılan ilaç salım cihazları, ilacın ince bir polimerik zar
(membran) ile çevrelendiği bir çekirdek görünümündeler. İlaç salımı, zardan difüzyonla (yayılma, sızma)
gerçekleşir. Bu tür sistemlerin çok sayıda ticari ürünü piyasada mevcut. Ocusert® adıyla bilinen ürün, glokom
hastalığının (körlüğe neden olan bir göz hastalığı) tedavisinde kullanılmak üzere pilokarpin isimli bir ilacı
salan rezervuar sistemden ibarettir.Rahim içerisine yerleştirilen Progestasert® ve kolun üst kısmına
yerleştirilen Norplant® isimli cihazlar da doğum kontrol ilaçlarının salımını gerçekleştirirler. Norplant®
silikon tüplerden oluşur.Bu tüplerin içerisinde gebeliği önleyici levonorgestrel isimli bir hormon bulunur.
Sistem, 5 yıldan daha uzun bir sürede difüzyon yoluyla hormonu salmakta ve etkin bir biçimde
kullanılmaktadır.
• Rezervuar sistemler vücut içerisine yerleştirilerek kullanılmalarının yanısıra, deri üzerine
yapıştırılarak da başarılı bir şekilde kullanılırlar. İkinci kullanım “transdermal (deri geçişli) sistem”
olarak adlandırılır ve bu tür cihazlarda, ilaç deri boyunca salınarak dolaşım sistemine karışır.
KONTROLLÜ İLAÇ SALINIM
KULLANIM ALANLARI
KONTROLLÜ İLAÇ SALINIM
KULLANIM ALANLARI
KONTROLLÜ İLAÇ SALINIM
KULLANIM ALANLARI
KONTROLLÜ İLAÇ SALINIM
KULLANIM ALANLARI
Su geçiş kontrollü sistemler
• Şu ana kadar piyasaya sürülmüş iki tip ozmotik cihaz mevcuttur. Bunlardan ilki
Osmet® olarak bilinen, yaklaşık 2.5 cm uzunluğunda ve 0.6 cm çapında bir
kapsül şeklinde olup, hayvan dokusuna yerleştirilerek, seçilen bir ilacı kontrollu
hızlarda salar.
• Oros® olarak adlandırılan ikinci tip cihaz ise ağızdan kullanımlar için
düşünülmüştür. Cihaz, ilacı bir tablet içerisine sıkıştırıp, yarıgeçirgen bir zarla
kaplayarak ve lazerle bir çıkış deliği açarak hazırlanmıştır.
KONTROLLÜ İLAÇ SALINIM
KULLANIM ALANLARI
Kimyasal kontrollü sistemler
• İlacın biyobozunur polimer zarla çevrildiği sistemler gebeliği önleyici
hormonların salımında kullanılmaktadır. Capronor olarak bilinen en gelişmiş
cihaz, biyobozunur poli(e-kaprolakton) kapsül içerisinde levonorgestrel
kontraseptik (gebelik önleyici) steroidini içeriyor. Cihaz, sabit hızlarda 1 yıl
süreyle levonorgestrel salımını sağlamak için tasarlanmış bulunuyor ve 3 yılda
tamamiyle bozunuyor.
KONTROLLÜ İLAÇ SALINIM
KULLANIM ALANLARI
Ayarlanabilen sistemler
• Ayarlanmış sistemler, dışarıdan ayarlanan ve kendi kendine ayarlanabilen
sistemler olmak üzere iki gruba ayrılırlar. Mekanik pompalar dışarıdan ayarlanan
sistemlerin en gelişmiş olanlarıdır. Bu pompalar rezervuar bir sistemden
(depodan) bir sonda yardımıyla ilacı vücuda dağıtırlar. Pompalar vücut dışında
taşınabilir ya da vücudun uygun bir bölgesine yerleştirilebilir. Şeker hastalarında,
kandaki glikoz seviyesine göre insülin salımını kontrol eden sistemler en önemli
uygulamadır.
• Dışarıda ayarlama, manyetik alan ya da ultrason ile de yapılabilir. Polimer matris
içerisine ilacın yanısıra küçük manyetik küreler yerleştirilerek hazırlanan sisteme
dışarıdan manyetik alan uygulandığında ilaç difüzyonla salınır. Ultrason,
biyobozunabilir polimerlere uygulanmış, bozunma hızının ve ilaç salımının
belirgin bir biçimde arttığı görülmüştür.
KONTROLLÜ İLAÇ SALINIM
KULLANIM ALANLARI
KONTROLLÜ İLAÇ SALINIM
KULLANIM ALANLARI
Çevre duyarlı sistemler
• Çevre-duyarlı sistemler, sıcaklık, pH gibi dış ortam koşulları değiştirildiğinde
cevap olarak ilaç salımını gerçekleştirirler.
•Sistem tasarımı “akıllı polimerler” olarak adlandırılan polimerlerin kullanımını
gerektirir. Poli(N-izopropil akrilamit) bazlı sıcaklık-duyarlı sentezlenerek ilaç
salım sistemlerindeki kullanılabilirlikleri araştırılmış bulunuyor. Sıcaklığın tersinir
olarak değiştirilmesiyle salım hızlarının ayarlanabileceği gösterilmiş durumda.
•pH-duyarlı polimerlerse mide için zararlı ilaçların bağırsakta salınması amacıyla
kullanılmakta. Mide pH’ında (pH<2.0) büzüşen jeller, bağırsaklarda (pH>7.0)
şişerek ilacı salarlar. Bunun tersi bir uygulamadaysa, düşük pH’da şişebilen
polimerlerden kötü tatlı ilaçların salımı gerçekleştilmiş bulunuyor. Ağzın nötral
pH’ında (pH=7.0) polimer düşük şişme derecesine sahiptir ve içerisindeki ilaç
salınmaz.
KONTROLLÜ İLAÇ SALINIM
KULLANIM ALANLARI
KONTROLLÜ İLAÇ SALINIM
KULLANIM ALANLARI
Substrat duyarlı sistemler
• Substrat-duyarlı sistemler, belirli bir dış moleküle karşı cevap olarak bir ilacın
salımını başlatabilen salım sistemleridir. Bu sistemin bir örneği uyuşturucu
bağımlılığının tedavisi için geliştirilmiştir ve normalde ilaç salmayan, ancak
morfine maruz kaldığında bir narkotik ajan olan naltrexone’u salan, vücuda
yerleştirilebilen bir sistemdir.
KAYNAKLAR:
• Biyomedikal Uygulamalarında Akıllı Polimer Kullanılması ve Karakterizasyon
Yönteminin Kuartz Kristal Mikro Dengeleyici Sistemler İle Geliştirilmesi, Nazlı
Nadire Sözmen, Yüksek Lisans Tezi, Ankara 2008
• Difüzyon Kontrollü Sistemler, Lale Seçkinli, Marmara Üniversitesi Eczacılık
Fakültesi Biyoteknoloji Anabilim Dalı
• http://www.frmtr.com/tip-biyoloji-farmakoloji/698895-kontrollu-ilac-salimi.html
TEŞEKKÜRLER…

похожие документы