Paljas Chris Barnard - Stigting vir Bemagtiging deur Afrikaans

Report
Paljas
D la Grange, The Settlers HS
LOK 2013
Paljas
Die volgende is belangrik met die bestudering van
Paljas.
 Wat is ‘n drama?
 Kenmerke van ‘n drama
 Bou van ‘n drama
 Bou van Paljas
 Belangrike aspekte soos:
* Karakters :
Plat
Rond
Het hulle enige verandering
ondergaan?
* Simboliek
* Tema
* Dramatiese ironie
* Dramatiese doelstelling
* Protagonis, Antagonis en Tritagonis
* Ruimte en die rol wat dit in die drama speel
* Konflik – Innerlik en uiterlik
* Literêre stylmiddels bv. metafoor, vergelyking
ens.
Wat is ‘n drama?
Die woord “drama” kom van die Griekse woord “dran”
wat beteken om “te handel”. ( to act)
Die belangrikste kenmerk van die drama is dan ook
____________ en _______________.
Die handeling in die drama lei uiteindelik tot _________
en _________, wat die kern van die drama vorm.
Spanning (tension) ontstaan daardeur, wat lei tot ‘n
Klimaks of ________________ met die afloop/ ________
__ of die oplossing van die probleem wat daarna volg.
Ons kan die verloop van die drama met ‘n
liefdesverhouding tussen twee tieners vergelyk:
•Hulle leer mekaar ken.
•Iets sit die verhouding aan die gang.
•Die verhouding raak al hoe meer kompleks.
•Die verhouding is verskriklik problematies. Iets moet nou
gebeur.
•Iets gebeur wat die verhouding red of die verhouding
laat skipbreuk ly.
•Of hulle lewe vir ewig gelukkig saam of hulle paaie skei
vir ewig.
Bou van ‘n drama
Voor ons die drama bestudeer, gaan ons eers
na die bou van ‘n drama kyk..
Die aanloop/ eksposisie/ bekendstelling/
uiteensetting – die leser/kyker word in die
openingstonele aan die ruimte, karakters en tema
bekendgestel.
Die motoriese moment – die gebeurtenis wat die
handeling (wat uiteindelik na die klimaks of
antiklimaks sal lei) aan die gang sit.
Die verwikkeling – toenemende spanning terwyl
die situasie/verhouding/intrige/botsing/storie
ontwikkel.
Die krisis – die toppunt van spanning voor die
klimaks.
Die klimaks – die
hoogtepunt/uitbarsting/breekpunt/
katarsis/ommekeer van die spanning of konflik.
Die dénouement/ oplossing/ ontknoping/ afloop/
afwikkeling – die ontrafeling van die botsing/
konflik/intrige/ spanning.
.
Bou van Paljas
Eksposisie:
In Paljas sien ons onmiddellik hoe die plek/ruimte lyk
waar die gebeure afspeel. Ons maak ook kennis met
die hoofkarakters en sien die verlate Karoolandskap
en die McDonalds se huis.
Motoriese moment:
Die koms van die sirkus en die nar is die motoriese
moment. Die nar met sy “paljas” en sy vriendskap
met Willem veroorsaak dat die McDonalds se lewe
ten goede verander.
Ontwikkelingsfase:
Tydens die ontwikkelingsfase kom die gehoor agter
watter (1) konflik die karakters ervaar.
Innerlik
In hul gemoed.
Uiterlik
Met mekaar en mense van
die omgewing.
Dit verhoog die (2) spanning.
Dit lei tot (3) botsing
Innerlik: die
McDonalds
wil nie so vasgevang
voel nie en
veg daarteen.
Bou van Paljas (vervolg)
Ontwikkeling (vervolg)
Botsing
*
*
*
*
*
Uiterlik
McDonalds met mekaar
met dorpsmense
Emma en Hendrik
Hendrik en sirkusmense
Nar en dorpsmense
Krisis
Die toppunt van die spanning voor die
klimaks –
Wanneer die nar geskiet word
Bou van Paljas (vervolg)
Klimaks
Dit is die hoogtepunt of die
opwindendste of belangrikste deel in
die drama = hoef nie noodwendig aan
die einde van die drama te wees nie.
Daar kan ook kleiner situasies binne die
groter verhaal wees – subintriges – wat
ook ‘n hoogtepunt kan hê
bv. as Willem die eerste keer praat.
Die gebeure bereik ‘n hoogtepunt die
aand van die Volstruisdans wanneer die
mense hulle met eiers en tamaties gooi
en wegjaag.
Bou van paljas (vervolg)
Die dénouement/ oplossing/
ontknoping
Die ontrafeling van die botsing = na
Volstruisdans wanneer Hendrik
besef dat hy ‘n mens in eie reg is en
dat hy nie minderwaardig is nie.
Weet ook nou dat Katrien lief is vir
hom.
Die dorpsmense wat kom vrede
maak = wys hul het MacDonalds
aanvaar.
Willem praat weer.
Nollie en Emma kom oor weg.
Verhouding tussen Katrien en
Hendrik ook herstel.
Ruimte
Klein-Karoo
Word uitgebeeld as
vyandig, selfs beklemmend
en neerdrukkend.
Word ook as eensaam en
verlate uitgebeeld =
Dit weerspieel die karakters
se innerlike woestyne en
vereensaming.
Katrien se huis getuig van
emosionele verwaarlosing.
Haar kombuis is bloot
funksioneel – sonder warmte en vriendelikheid.
Sy gee nie meer om hoe
haar huis en veral kombuis
lyk nie.
Hendrik se stasie =
verwaarlosing.
Buitegeboue vervalle =
dui op hul verhouding wat
“vervalle” is.
Dorpie = Toorwater
Dit is gepas omdat dit goed
aansluit by die inhoud en
konteks van Paljas.
Die woord “toor” beteken
om iets wonderbaarliks te
laat gebeur deur geheime
aksies uit te voer.
Die towenaar gebruik
“paljas” om mee te toor.
Dit is ‘n ander woord vir
“toorgoed”
Sirkus en nar speel hier ‘n
belangrike rol. In die sirkus
word towerkunsies en
toertjies gedoen – soos nar
in verhaal doen.
Hy “toor” Willem dat hy
weer praat.
“Toor” McDonalds dat hul
beter met mekaar
kommunikeer en oor die
weg kom.
Karakters in Paljas
Hendrik –
stasiemeester –
Toorwater. Voel
vasgevang in
ongelukkige
verhouding.
Willem – 9jaar oud.
Ongelukkig
oor die
lewe –
praat al vir
2 jaar nie.
Katrien – sy
vrou. Voel ook
ongelukkig in
omgewing en
verhouding.
Wil ontsnap.
Nollie –
jongman wat
verlief is op
Emma
Emma –
Willem se
suster. 19jaar oud ,
onskuldig.
Manuel – nar –
“toor” Willem
dat hy weer
praat.
“toor”
MacDonalds
dat almal weer
oor die weg kom
Dorpsmense
Jan Mol
Dominee
Thys
Briekman
Piet Benade
Ouderling
Bothma
Frans
Lombard –
boer van
die
omgewing
– het ‘n
oog op
Katrien
Karakterisering
Ons leer karakters op die volgende maniere ken.
Intrige:
Hoe tree die
karakter
onder sekere
omstandighede op?
Dialoog:
Wat sê die
manier van praat
van die karakter?
Wat impliseer
die karakter se
stembuiging?
Wat sê die ander
karakters oor
hom of haar?
Karakterontwikkeling
Hoe verander die toeskouer
se siening van die karakter
soos die verhaal vorder?
Verander die karakter
in die verloop van die
verhaal? – ronde
karakter.
Handeling:
Wat doen die
karakter en hoe
doen hy of sy
dit?
Geloofbaarheid
Is die karakter
oortuigend
Simboliek in Paljas
‘n Simbool is ‘n teken of voorwerp wat ‘n ander saak
verteenwoordig.
In Paljas is daar verskeie simbole:
Nar
Hy’s ‘n simbool van uniekheid en andersheid.
Hy’s ook ‘n simbool van heling en bevryding.
Hy kan ook as ‘n verlossings- Christusfiguur gesien word.
Naam – Manuel = Immanuel
Trein
Die trein is ‘n simbool van vryheid/ bevryding en ontvlugting.
Katrien en Emma staar dit daagliks verlangend agterna.
Gesin se motor
Die motor wat die heeltyd gebreek is, is ‘n simbool van die
gebrokenheid van die gesin.
Die sirkusgeselskap
Is ‘n simbool van die opwindende wêreld ver verwyderd van hul
daaglikse bestaan op die eensame stasie.
Simboliek (vervolg)
Vensterraam
Katrien word dikwels deur ‘n vensterraam gesien =
simboliseer gevangenskap.
Die kerkgebou, dominee en ouderlinge,
gemeente
Dominee – simboliseer onverbiddelikheid van
godsdiens wat deur mens vir persoonlike gewin
gemanipuleer en misbruik word.
Ouderlinge gesien as “kraaie”- voortekens/
ongelukbringers in legendes en mitologie.
Willem se spraak
Sy onvermoë om te praat is ‘n simbool van gebrek
aan kommunikasie tussen die gesinslede.
Emma se klavierspel
Aan begin van drama speel sy nie klavier – stel nie
belang daarin nie – lus vir lewe verloor.
Die feit dat sy aan einde speel, dien as simbool van
geluk.
Temas in Paljas
Dit is die sentrale idee(s) of hoofgedagte(s).
In Paljas is daar verskeie temas:
Sentrale tema = is eensaamheid, verlatenheid,
isolasie en gebrekkige kommunikasie.
Nog temas:
Die nar wat Willem en die ander karakters
“paljas” of “regtoor.”
Die tema van onverdraagsaamheid en
vooroordeel van mense teenoor ander persone
wat ander oortuigings en gewoontes as hulle het
bv. dorpsmense teenoor MacDonalds.
Die “liefdesdriehoek” wanneer Frans se gevoel
vir Katrien haar en Hendrik se huwelik bedreig.
Die liefdesverhouding tussen Emma en Nollie
wat nie vlot nie as gevolg van Emma se afsydige
houding.
Konflik in Paljas
Konflik is botsing of stryd wat in ‘n verhaal
plaasvind.
Dit kan innerlik of uiterlik wees.
Innerlike konflik is wanneer daar konflik in die
karakter se gemoed is, soos Katrien daarteen stry
om toe te gee aan Frans.
Al die karakters het innerlike konflik omdat hulle
vasgevang is in hul omgewing en omstandighede.
Uiterlike konflik ontstaan as die karakters met
ander mense, die omgewing of gemeenskap bots.
Daar is konflik tussen die McDonalds en tussen
hulle en die dorpsmense.
Daar is ook konflik tussen die nar en die
dorpsmense.
Konflik tussen Hendrik en die sirkusmense ens.
Dramatiese ironie
Dramatiese ironie kom voor wanneer een of meer
van die karakters nie weet wat die werklike
situasie is nie, terwyl die kyker reeds weet wat
aangaan.
Dramatiese ironie is om spanning te verhoog of
verlig of om vir humor te sorg.
Voorbeelde in Paljas: as polisie op plaas aankom
en Willem skreeu as hul in die rigting van die
skuur loop. Niemand weet wat aangaan nie –
kyker weet egter dat Manuel in skuur woon.
As die nar deur die veld loop – ons weet dat die
polisie na hom soek, maar hy weet dit nie en stap
niksvermoedend verder.
Gesprekke tussen Hendrik en Katrien is ook vol
dramatiese ironie – as Katrien bv. vir hom sê “Jy’t
nie eintlik baie om vir mense te vertel nie, het jy,
Hendrik?” Katrien bedoel dat alhoewel Hendrik
baie praat, praat hy nie oor die belangrike goed
nie. Hendrik is verbaas oor haar woorde, maar
ons weet wat sy bedoel.
Dramatiese doelstelling
Dramatiese doelstelling verwys na dit wat die
toneelskrywer/ dramaturg met sy werk wil bereik.
Dit is ook om mense te laat nadink en veral nuwe
perspektiewe te bied.
In die geval van die film/drama Paljas is die
dramatiese doel om vir die kykers te wys dat daar
ook in die lewe van gewone mense soos die
McDonald-gesin wonderwerke kan gebeur wat hulle
lewens kan verander.
Nog ‘n doelstelling is om te wys op die
bevooroordeeldheid wat dikwels in gemeenskappe
bestaan en hoe onverdraagsaam mense teenoor
mekaar optree.
Die Karoo word gewoonlik mooi uitgebeeld, maar in
die verhaal is dit ‘n stroewe, ongenaakbare landskap
wat die tema van eensaamheid belig.
Die volksvreemde soos die nar se toorkunsies word
in ’n positiewe lig gestel teenoor die tradisionele en
die kerkgemeenskap.
Protagonis, Antagonis en Tritagonis
Bogenoemde terme is baie belangrik en die
leerders moet dit baie goed ken.
Protagonis
Is die hoofrolspeler – die hoofkarakter in ‘n
verhaal of drama.
In Paljas is Hendrik die protagonis.
Antagonis
Is die teenspeler wat die hoofkarakter
teenstaan.
In Paljas kan dit Katrien, die dominee ens.
wees.
Tritagonis
Veroorsaak konflik tussen protagonis en
antagonis of hy is ook die tussenganger en
probeer die vrede bewaar// stryery stopsit.
In Paljas is dit Manuel, die nar.
Departement met 9 verskillende onderwysers
Almal met verskillende belangstellings – verskillende maniere
van klasgee – verskillende benaderings in die aanbieding van
Paljas.
Maar almal het een gemeenskaplike doel voor oë – en dit is om
die werk na die beste van hul vermoë aan die leerders oor te
dra en ‘n liefde vir Paljas by die leerders te kweek.
Paljas Chris
Barnard
Begin met lees van boek.
Onderwyser MOET in klas
wees en boek saam met
leerders deurlees.
NB!!! Is nie ‘n afperiode om
rond te loop of ander werk te
doen nie.
Met lees moet onderwyser
belangrike inligting vir die
lesers aandui.
Ons is ‘n departement met nege
onderwysers.
Ons klasse word van gr. 10 ingedeel
van stel 2 – stel 8.
Stel 2 is die leerders wat die beste
presteer in Afrikaans Eerste
Addisionele Taal.
Stel 8 is ons heel swakste leerders –
baie immigrante wat nou 5 jaar in
land is – so hul moet Afrikaans neem
Die eerste kwartaal moet toneel 1- 75
voltooi wees vir toets.
In tweede kwartaal voltooi ons die
tweede helfte – tussendeur behandel
ons ook die gedigte met leerders.
Soos reeds genoem! elke onderwyser het ‘n
ander benadering met lees van Paljas.
Stel 2
• Leerders lees vlot - gee vir beste leerders
elkeen ‘n karakter wat hul moet lees – hul bly
gedurende die hele lees van die boek daardie
karakter.
•Ons lees ook die boek van voor tot agter deur.
•Leerders sit egter met potlode in hul hand en
ek dui vir hulle belangrike inligting aan bv.
Karakters se karaktereienskappe - by elke
karakter maak hul ‘n letter in die kantlyn bv. H =
Hendrik.
Ander inligting wat ons ook vir hul laat
aanteken: ruimte, simboliek, konflik, dramatiese
ironie, ens.
Bou van drama - dui bv. aan hierdie deel is
eksposie// hier begin motoriese moment.
Stel 8 - onderwyser ander benadering.
Kinders lees nie verskillende karakters nie –
onderwyser lees vir hulle.
Lees ook nie soos beter stelle boek van voor tot
agter deur nie – doen bv. toneel 1 – 10 – die
onderwyser bespreek dan alles met hulle
Verduidelik in Engels vir hulle wat gebeur het.
Leerders dui belangrike inligting aan. Bv.
karakters – woorde wat hul nie verstaan nie woordeskat ens.
Dan moet hulle elkeen op hul eie die tonele
opsom.
Eers as die opsomming voltooi is en leerders
weet wat in die spesifieke gedeelte aangaan,
word die vrae behandel.
Daar word eers na die volgende tonele gegaan
as die leerders definitief weet wat in daardie
spesifieke tonele aangaan.
Periode een
Pre – lees
Bestudeer voorblad van boek en
bespreek alles wat op voorblad te
sien is.
Plakkaat
van ‘n
sirkus –
wat vir
ons ‘n
aanduiding is
dat
elemente
van ‘n
sirkus in
die
verhaal
gaan
wees.
Agter die
nar hang
Vlaggies
wat ons
ook
assosieer
met ‘n
sirkus.
Paljas voorblad
Nar – met
volle
grimering.
Nar
geassosieer
met sirkus
// mense
laat lag //
toertjies
doen
Nar lyk
tegelykertyd
vrolik en
hartseer –
albei emosies
wat ons in die
draaiboek kry
Konsertina –
weerspieel
Afrikaans en
Afrikaanse
kultuur
Titel
Bespreek titel
Toorgoed
Manuel het
Willem ge”toor”
ge”paljas” dat hy
praat.
Paljas
Doepa
Die woord “toor”
dui ook aan iets
wonderbaarliks het
gebeur – die familie
het ‘n beter
verhouding aan
einde van verhaal//
kom beter met
mekaar oor die
weg.
Na ons die titel en voorblad bespreek het,
behandel ons die kenmerke van ‘n drama met die
leerders aangesien dit ook belangrik is.
Omdat Paljas as drama geklassifiseer word is, is dit
belangrik om te weet wat die kenmerke van ‘n
drama is.
Leerders vul die ontbrekende woorde in soos ons
dit bespreek.
Die woord “drama” kom van die Griekse woord
“dran” wat beteken “om te handel”(to act). Die
belangrikste kenmerke van die drama is dan
ook:_________________en
_______________________.
Die handeling in ‘n drama lei tot ______________
en _________________, wat die kern van enige
drama vorm. Spanning ontstaan daardeur wat lei
tot ‘n ____________ of ___________________ ,
met die _________________/ __________ of die
________________ van die probleem wat daarna
volg.
NB!!! Omdat hierdie drama, Paljas¸ wat jy
bestudeer, die aangepaste teks vir ‘n
filmdraaiboek is, word die verskillende
tonele of beelde wat vir die film
gefotografeer word, in die teks genommer,
want anders as op ‘n verhoog, kan die
reeks tonele in ‘n film sonder tussenpose
verskuif – sulke opeenvolgende
toneelveranderings kan nie in ‘n drama
wat op ‘n verhoog opgevoer word,
plaasvind nie.
Na ons die boek bestudeer het en al die
belangrike sake aangedui en bespreek het, kyk
ons die rolprent sodat die leerders die verhaal
ook beter kan verstaan.
Die leerders sit ook met die boek in hul hand en
volg die dialoog dat hul kan sien dat die boek en
rolprent (buiten vir ‘n paar afwykings)
ooreenstem.
Elke onderwyser by ons skool het hul eie
Paljas –DVD.
Dit is nie ‘n vermorsing van geld nie, want ons
gebruik dit weer vir Filmstudie vir ons
gr. 11 – Huistaalleerders.
Die volgende is baie belangrik in die beantwoording van Paljas.
Die leerders moet die storie so goed ken dat hulle presies weet:
Wat VOOR die uittreksel
gebeur het – wat het gebeur
dat Hendrik so kwaad vir
Katrien geword het?
KATRIEN: Vat net aan my. Probeer net en kyk wat gebeur.
HENDRIK: Wat – is jy gewoond ek vat aan jou?
KATRIEN: Nee, jy’s te treurig. Jy’s net bek en dis al.
HENDRIK: Jy’s moeg gesukkel . So nou wat? So, nou’s jy moeg…
KATRIEN: …Al waarvan jy verstaan, is ou stukkende karre! ‘n
vrou is nie ‘’n kar nie, Hendrik. (Sy loop)
HENDIK: Ja, loop! Loop in jou maai in…
Wat in die
uittreksel gebeur.
Wie aan die woord
is. Hoekom is
Hendrik so kwaad
vir Katrien ens.
Wat HIERNA gebeur bv.
Willem wat wegloop –
polisie wat op plaas
opdaag ens.
Na fliek begin ons met beantwoording van vrae.
Ons laat ook eers die tonele opsom voor ons met
die vrae begin bv. toneel 1 -10 moet die leerders
opsom.
Elke onderwyser doen dit anders – party
onderwysers hou daarvan dat dit soos ‘n
opsomming lyk.
My klas laat ek ‘n tydlyn trek en dan vul hulle elke
toneel op die tydlyn in bv.
Toneel 1 – 10
1
2
3
__________________________________________
Vroegoggend
Trein kom aan
Slaapkamer – sien Hendrik
en Katrien slaap in aparte
beddens ens.
As leerders klaar is met opsomming – begin ons vrae
beantwoord.
Gids is saamgestel uit die 3 verskillende studiegidse
sowel as inligting agter in Paljas.
TITEL
Wat is die betekenis van die titel van dié
drama?_____________________________
__________________________________________________________
Hoekom is die titel gepas vir die drama?
1__________________________________
2.________________________________________________________
TONEEL 1 -11 EKSPOSISIE
RUIMTE/ AGTERGROND/ MILIEU
In watter omgewing speel die drama af?____________
Watter invloed het die omgewing op die karakters? Is die
omgewing geskik vir die drama?
__________________________________________________________
__________________________________________________________
__________________________________________________________
Wat is die naam van die dorpie/ stasie waar hulle bly?
_______________________
Hoekom is dit so gepas vir die drama?
__________________________________________________________
__________________________________________________________
__________________________________________________________
Hoe lyk die huis en buitegeboue en hoekom is dit gepas in die
drama?
__________________________________________________________
__________________________________________________________
__________________________________________________________
Die beginskote is van ‘n stoomtrein wat verby die
spoorweghalte stoom.
Wat is die doel hiervan?
_____________________________________________________________
In die eerste tonele leer ons die vier hoofkarakters ken. Vul alle inligting
i.v.m. hulle in die onderstaande tabelle in.
Wat lei jy af uit die feit dat Katrien nie by Hendrik slaap nie en dat Willem
nie praat nie?
___________________________________________________________________
___________________________________________________________________
Konflik is een van die belangrikste elemente in ‘n drama. In elke drama
kom daar:
Uiterlike - tussen die hoofkarakter en ‘n ander karakter of teen die
stelsel of die gemeenskap of;
Innerlike – in die gemoed van die hoofkarakter, bv, die twyfel voor
‘n besluit voor.
Konflik – Toneel 1 -11
Uiterlik
Innerlik
TONEEL 12 -14
TONEEL 12
‘n Bakkie het op die werf aangekom.
Hoe reageer Katrien toe sy die bakkie hoor?
_____________________________________________________
_____________________________________________________
Hoekom reageer sy so?
_______________________________________________
Wie is die persoon wat hulle besoek het?
__________________________________
Hy het vir Katrien ___________________________________ en
_______________gebring.
Onder watter voorwendsel besoek hy die McDonalds?
_____________________________________________________
Hy moet vir Katrien __________________ van die dorp af
bring.
Dit is baie duidelik dat Emma nie van die persoon hou
nie. Hoe kan ons dit sien?
____________________________________________________________
____________________________________________________________
TONEEL 25 - 30 MOTORIESE MOMENT
Hoekom word Toneel 25 as die motoriese moment beskou?
__________________________________________________________
___________________________________________________________________
Dit is lank voor ____________________, toe Hendrik die ______ van ‘n
______________ hoor.
Gewapen met ‘n haelgeweer stap Hendrik en die res van die McDonalds,
almal in nagklere,na die stasie om te kyk wat aangaan.
Op die treinspoor staan ‘n _________________. Dit het bestaan uit ____ trokke
vol _________, _________________ en _________________.
Hendrik bel orals rond, maar niemand weet van die trein nie.
Hendrik en Katrien sê vir Willem dat hy nie naby die sirkustrein mag
kom nie.
Toe Willem in die bus klim, beduie hy na die trein en maak geluide, maar
die kinders verstaan hom nie en koggel hom verder.
TONEEL 32- 33
Emma stap na die sirkustrein om na diere te kyk. Sy steek vas wanneer
sy die geluid van ____________ __________________ hoor.‘n _________
__________ en ‘n _______________ stop op die werf.
Daar klim mense uit. Hendrik was baie ontsteld toe een van die
sirkusmans, Sollie, teen ‘n trok opklouter dak toe en nie wou afklim
toe Hendrik vir hom sê dat hy dit nie mag doen nie.
Hendrik het gedink dit is spoorwegeiendom.
Nog voorbeelde uit die studiegids wat ek saamgestel
het:
TONEEL 63 NB!!!!!NB!!!!
Hendrik en Willem besoek Oudokter oor Willem se
spraakprobleem.
Ironies: Dat die dokter meen dat die fout eintlik by
Hendrik lê.
Noem die drie moontlike redes (volgens Oudokter)
waarom Willem nie wil praat nie.
___________________________________________
___________________________________________
___________________________________________
Al raad wat Oudokter vir Hendrik gee:
___________________________________________
___________________________________________
______________________________
TONEEL 64 NB!!!! NB!!!!!! NB!!!!
Op pad huistoe van die dokter breek die kar.
Simbolies van:
Hendrik probeer kar aan die gang kry
en Katrien bewonder die _______________
wat sy gekoop het.
Hulle raak aan die
stry oor Katrien se
aankope.
Die rusie vererger
met beskuldigings
wat oor en weer
geslinger word.
Katrien
beskuldig
Hendrik
Katrien wil weet hoe dit gebeur het dat hulle so ongelukkig geraak het.
Sy onthou die verloop van hulle lewe.
6. Twyfelfontein:
Rede weg hier:
5. Willem word
gebore
4. Soekmekaar
Rede weg hier:
Elke stasie ‘n
bietjie kleiner,
valer en verder
van alles af.
•Touwsrivier – Hendrik
moontlik
stasiemeester voor
dertig jaar oud.
2. Emma word
gebore
3.Lydenburg.
Rede weg hier:
Ook verder van mekaar
beweeg
op emosionele vlak.
Plek waar Manuel en Willem ontmoet
Manuel en Willem ontmoet in ‘n ____________________
Beskryf hoe die plek lyk:__________________________
____________________________________________________
Steur hom nie daaraan dat Willem nie ______________
nie.
Hy _____________ Willem soos hy is.
Watter toertjies het die nar vir Willem gewys?:
1. ____________________________
2.___________________________________________
Hoe vind Manuel uit wat Willem se naam is?
_______________________________
_______________________________________
Manuel wen Willem se vertroue deur:
1.___________________________________________
2.___________________________________________
Prente teen die muur
TONEEL 139 – 147
VOLSTRUISDANS!!!!!!
Katrien dra haar ___________________________
Simboliseer: ________________________________________
Hendrik en Katrien
Emma en Nollie
OPGEWONDENHEID
vooraf
k
o
n
t
r
a
Verwerping
Hulle word met
Gegooi.
Nollie probeer hul in kar kry.
Hendrik vlieg tussen mense
s
in.
Mans gryp hom en dwing
KLIMAKS!!!
homin kar.
Terug by die huis – almal is duidelik geskok.
Hendrik sê: 1.__________________________________________________________
2.__________________________________________________________
Waarom stem Emma nie saam met Hendrik nie en is sy eers ontsteld?
___________________________________________________________________
Wat, stel Emma voor, moet hulle doen?
___________________________________________________________________
Volgens Hendrik praat hy heeltyd. Hy is al een wat praat.
Wat antwoord Emma hierop?_________________________________
As ons klaar is met lees en bespreking van Paljas vul die
leerders die volgende blaaie in, wat aangeheg is aan die
agterkant van hul gids.
Naam
Geaardheid
Rol in drama
Verhouding met
ander
Karakterwerkblad (vervolg)
Werkblaaie(vervolg)
NOG INLIGTING OOR DIE KARAKTERS
Wie is die protagonis in die drama?
__________________________________________________________________
Wie is die antagonis en dan ook die tritagonis in die drama?
___________________________________________________________________________
Het die hoofkarakter verander in die verloop van die drama
en wat het daartoe gelei?
_________________________________________
TEMA = Sentrale idée(s), hoofgedagte(s). Die les of boodskap
in die storie. Bespreek die temas wat in Paljas voorgekom het.
___________________________________________________________________________
___________________________________________________________________________
NOG BELANGRIKE TERME
Die volgende terme is ook belangrik in die beantwoording
van jou vraestel. Vul die onderstaande tabel in.
Dramatiese
doelstelling
Definisie
Voorbeelde
waar dit in
die drama
voorkom.
Dramatiese
ironie
DIE BOU VAN PALJAS
Vul die onderstaande inligting in:
Ontknoping
Klimaks
Krisis
Ontwikkelingsfase
Motoriese moment
Uiteensetting
Simbole in Paljas
‘n Simbool = (sien p.117, Paljas)
__________________________________________
Nar:
• Sy invloed op verskeie karakters is positief.
• Hy is ‘n simbool van uniekheid en andersheid.
•Hy is ook ‘n simbool van heling en bevryding:
• die hartseer word vervang met ‘n glimlag wat blydskap en leifde
• in die harte van voorheen ongelukkige mense (die McDonalds)
• tot gevolg het. Hulle word bevry van hul onvermoë om te
•kommunikeer en emosie te toon.
•Nar kan as verlossings- / Christusfigurre gesien word.
Trein
•Simbool van ________________________ en ______________
•Katrien, Emma en Willem staar dit daagliks verlangend en
•hunkerend agterna.
•Ironies: hoewel treine op die stasie stilhou, vertrek die trein
• sonder hulle na Vryheid.
•Trein is wyse waarop sirkusgeselskap op Hendrik se stasie
• beland.
Vensterraam/ treinvenster
•Katrien word dikwels deur ‘n vensterraam / teen ‘n venster/
•t is ‘n sterk visuele beeld wat haar gevangenskap simboliseer.
Gesin se motor (“afgeleefde ou Cortina”)
•Die motor wat die heeltyd breek, is ‘n simbool van die __________
van die gesin.
Die sirkusgeselskap
•Simbool van die _______________ wêreld ver
verwyderd van hul daaglikse bestaan op daardie
eensame stasie.
Die kerkgebou, dominee en ouderling gemeentelede:
•Simbole van geregtigheid en godsdiens, maar ironie:
hulle tree _______________ op teen die McDonalds en
Manuel,die nar.
•Sien Paljas, p. 138: Dominee simboliseer onverbiddelikheid van godsdiens wat deur die mens vir
persoonlike gewin gemanupileer en misbruik word.
Willem se spraak
•
•
•
•
•
•
A.g.v. ongelukkigheid en onsekerheid het Willem verleer
om te ___________.
Die onvermoë om te praat is ‘n simbool van __________
Hy word bevry van sy onvermoë om te _____________.
Soos sy vrees en onsekerheid verdwyn en plek maak vir
selfvertroue en ___________, keer sy ___________ terug
onder die invloed van ______________________________
Dit dui op die ommekeer na geluk en selfvertroue.
Hendrik en katrien se gebrek aan kommunikasie as man en
vrou verbeter a.g.v. die positiewe verandering by Willem.
Al die gesinslede leer om oop te maak en hulle emosies te
verwoord.
Simboliek (vervolg)
Emma se klavierspel
•
•
•
•
•
•
•
Hendrik sê vir Nollie Katrien het vir hom klavier gespeel toe
hy nog na haar gevry het. Katrien het ook vir Emma leer speel.
“Nou sit nie een van hulle ooit ‘n hand op ‘n klawer nie.”
Een van die eerste dinge wat Willem doen nadat hy begin
praat het, is om Emma te vra om weer ___________________
Die stilte in die huis word vervang deur Emma se _________
Dit beeld die blydksap in die gesin uit, soos in gelukkiger tye.
Emma se klavierspel dien as simbool van _________________
Haar klavierspel bring lewe in die huis terug.
Haar vertroue in die huwelik word weer herstel en sy het
rede om daaraan uiting te gee.
Konsertina
• Simboliseer ook geluk.
Windpomp
• Simbool van lewe.
• Windpomp is soort verhoog vir Willem (aan einde)
Kraaie
• p. 70 “Die swartgeklede kraai storm in die straat in…”
– ouderling en diakens in hul swart pakke.
• Kraaie + voortekens/ ongelukbringers in legendes en mitologie.
(voëls wat enigiets vreet – aasvreters)

similar documents