Blús Rætur og uppruni Upphafið talið að blúsinn hafi komið fram í

Report
Blús
Rætur og uppruni
Upphafið
• talið að blúsinn hafi komið fram í
kringum 1890
• fyrstu heimildir koma fram í annálum í
kringum 1900 í Suður-Texas.
• “Dallas Blues”. Talað um það sem fyrsta
blús lagið sem tekið var upp.
Einkenni
• söngstíll
• “bláu nóturnar”
• að “beygja” tóna
• þungur taktur
Hefðbundin hljóðfæri
• gítar
• píanó
• bassi (Kontrabassi)
• trommur
• saxófónn, trompet, básúna
• munnharpa
• söngur
Algengasta formið
• 12 takta blús
• hljómagangurinn endurtekur sig í sífellu
• mörg önnur form, t.d. þar aðeins einn
hljómur er endurtekinn í sífellu
Mikilvægir
einstaklingar
• “Blind” Lemon Jefferson (1893-1929) gítar - Country blues
• Lead Belly (1888-1949) söngur/gítar/ofl.
• Muddy Waters (1913-1983) söngur/gítar
• Robert Johnson (1911-1938) söngur/gítar
“Blind” Lemon
Jefferson
• 1893-1929
• söngur/gítar
• var mjög vinsæll blús-söngvari milli
1920 og 1930
• kallaður faðir Texas-blúsins
• hafði mikil áhrif á Robert Johnson og
B.B. King
• “One Dime Blues”
Lead Belly
• Huddie William Ledbetter (1888-1949)
• söngur/gítar/píanó/mandólín/munnharp
a/fiðla/harmónikka
• Delta Blues
• var mikill harðjaxl og skapmaður og átti
oft í útistöðum við lögin
• “House Of The Rising Sun”, “Cotton
Fields”
•
•
•
•
•
•
•
Muddy Waters
McKinley Morganfield (1913-1983)
söngur/gítar/munnharpa
er kallaður faðir Chicago-blúsins
hjálpaði Chuck Berry að fá sinn fyrsta
plötusamning
samdi hið fræga lag “Rollin’ Stone” sem The
Rolling Stones heita eftir
hafði mikil áhrif á Eric Clapton
“Hoochie Coochie Man”, “Got My Mojo
Working”
• Robert
Leroy Johnson (1911-1938)
Robert Johnson
• söngur/gítar
• Delta blús
• spilaði aðallega á götuhornum og
búllum og var ekki mjög þekktur meðan
hann var á lífi
• er talinn mjög mikill áhrifavaldur í dag
• sérstaklega af gítarleikurum, t.d Eric
Clapton
• dó aðeins 27 ára gamall (Hendrix,
Morrison, Joplin, Cobain, Winehouse)
Upprifjun
• á rætur sínar að rekja til Afríku og
Evrópu
• kemur fram um aldamótin 1900 í suðurríkjum Bandaríkjanna.
• Robert Johnson er talinn einn sá allra
áhrifa mesti
• gítar og söngur eru mjög áberandi
hljóðfæri í upphafi
Rafmagnið
• rafmagnið breytir blúsnum mikið
• rafgítar og rafbassi taka við af
kassagítar og kontrabassa
• magnarar og hljóðkerfi koma hljóðinu
betur til skila til áheyrenda
•
•
•
•
•
Mikilvægir
einstaklingar
Bessie Smith “The Empress of the Blues”
(1894-1937). Hefur mikil áhrif á söngvara
bæði í jazz og blús. “I Need A Little Sugar In
My Bowl”
B.B. King (1925-) “Blues Boys Tune”
John Mayall (1933-) “So Many Roads”
Eric Clapton (1945-) “Knocking on Heavens
Door”, “Riding With the King”
Stevie Ray Vaughan (1954-1990) “Pride
And Joy”
Chicago-blús
• þróast úr Delta-blús
• verkamenn af Afrískum uppruna flytjast
norður í leit að vinnu
• Muddy Waters, Buddy Guy, Howlin’
Wolf og Willie Dixon
• byrjaði á götuhornum og búllum
• varð síðar mjög vinsæl og barst til
Evrópu og hafði mikil áhrif í Englandi
England
• tónlist Muddy Water hefur mikil áhrif á
blúsmenn í Englandi
• The Rolling Stones, Eric Clapton(The
Yardbirds), Led Zepplin byrja allar sem
blúshljómsveitir upphaflega
• talað um “The British Invasion”
• hefur mikil áhrif á það sem seinna
verður þungarokk
Texas-rock-blús
• “Blind” Lemon Jefferson er faðir Texasblúsins en Stevie Ray Vaughan verður
mikill áhrifavaldur um 1980
• meira rock og funk
• mikill og ágengur gítarhljómur áberandi
• mikill spuni líkt og í jazz
• "Texas Flood"
Blús & jazz
• héldust hönd í hönd fyrstu ár síðustu
aldar og oft erfitt að greina á milli
• margir sem höfðu mikil áhrif í báðum
flokkum
• síðar verður hljómgerð í jazzi flóknari og
þá fer að verða auðveldara á greina á
milli
• margir sem spila bæði blús og jazz og
gera ekki upp á milli
Blús & Rock ‘n Roll
• Rokkið er skilgetið afkvæmi blúsins
• í upphafi er sami hljómagangur og í 12
takta blús mikið notaður í rokki
• taktur og söngur mesti munurinn i fyrstu
• Kántrý, jazz og gospel hafa líka áhrif á
rokkið
B.B King
• “The Thrill Is Gone”
Djass
Rætur og uppruni
Upphafið
• verður til í suður-ríkjum Bandaríkjanna
um aldamótin 1900
• aðal suðupotturinn í New Orleans
• djass og blús mjög samofin i upphafi
• sterk áhrif frá Afríku og einnig frá
Evrópu eins og í blús
• Original Dixieland Jass Band - Livery
Stable Blues árið 1917
Einkenni
• bláar nótur koma mikið fyrir í upphafi
• mikill spuni, eitt af aðaleinkennum
djassins
• polyrytmar, tveir eða fleiri rytmar i gangi
á sama tíma
• sveifla (e. swing) er mjög áberandi í
djasstónlist
• flóknari hljómar
Hefðbundin hljóðfæri
• trommur
• rafbassi og kontrabassi
• píanó
• trompet, saxófónn, básúna, þverflauta
• gítar
• slagverk, t.d. sílófónn
• söngur
Mikilvægir
einstaklingar
• Louis Armstrong (1901-1971)
• Duke Ellington (1899-1974)
• Count Baise (1904-1984)
• Dizzy Gillespie (1917-1993)
• Charlie Parker (1920-1955)
Louis Armstrong
•
•
•
•
•
•
Satchmo eða Pops (1901-1971)
trompet, cornet og söngur
talin hafa fundið upp söng-sólóið eða scat
fyrsta stórstjarnar í djassinum
hefur áhrif á flesta djass-trompetleikar enn
þann dag í dag
“What A Wonderful World”, “When The
Saints Go Marching In” og “All Of Me”
Duke
Ellington
• Edward Kennedy “Duke” Ellington (18991974)
•
•
•
•
•
tónsmiður, píanó og stórsveitarstjórnandi (e.
big band)
samdi yfir eitt þúsund tónverk, gospel, blús,
kvikmyndatónlist og sígild verk
rak stórsveit í marga áratugi
má segja að djassinn hafi verið popptónlist
þess tíma
“Take The A Train”, “Satin Doll” og “It Don’t
Mean A Thing”
Count Basie
• William “Count” Basie (1904-1984)
• tónsmiður, píanó, orgel og
stórsveitarstjórnandi (e. big band)
• rak stórsveit í nærri 50 ár
• mjög margir af frægustu sólólistamönnum djassins um og upp úr
miðri síðustu öld byrjuðu ferilinn í
stórsveit Count Basie
• “One O’Clock Jump”, “Sweet Georgia
Brown” og “In A Mellow Tone”
Dizzy
Gillespie
• John Birks “Dizzy” Gillespie (19171993)
• tónsmiður, trompet, söngur og
stórsveitarstjórnandi
• frægari sem hljóðfæraleikari heldur en
Basie og Ellington
• Dizzy ásamt Charlie Parker þróuðu
bebop stílinn og hinn svokallaða nútíma
djass
• “Salt Peanuts”, “Hot House” og “A Night
Charlie Parker
• Bird eða Yardbird (1920-1955)
• tónsmiður og saxófónn
• talinn einn allra áhrifamesti
djasstónlistarmaðurinn, ásamt Louis
Armstrong og Duke Ellington
• hafði hvað mest áhrif þegar djass
þróast frá því að vera vinsælda/danstónlist yfir í að vera hin “dýra list”
• “Confirmation”, “Donna Lee”, og “Billie’s
Bounce”
Upprifjun
• á rætur sínar að rekja til Afríku og
Evrópu, eins og blúsinn
• kemur fram um aldamótin 1900 í suðurríkjum Bandaríkjanna
• New Orleans kemur mikið við sögu í
upphafi djassins
• Louis Armstrong og Charlie Parker eru
taldir tveir af áhrifa mestu mönnum
• mikill spuni er eitt af einkennum og
sveiflan (e. swing)
Evrópa
• Django Reinhart (1910-1953)
• gítar
• belgi af sígaunaættum
• slasaðist á vinstri hendi í eldsvoða og
gat ekki notað nema tvo fingur af
einhverju gagni, náði samt sem áður
mikilli færni á gítarinn
• “Sweet Georgia Brown” og “Minor
Swing”
Bebop
• Djassinn tekur breytingum og verður
flóknari og menn fara að spila hraðar
• fer úr því að verða danstónlist yfir í að
vera meiri tónleikatónlist
• Charlie Parker og Dizzy Gillespie eru
mennirnir á bak við Bebopið
Mikilvægir
einstaklingar
• Miles Davis (1926-1991)
• John Coltrane (1926-1967)
Miles Davis
• Miles Dewey Davis III (1926-1991)
• tónskáld, trompet og
hljómsveitarstjórnandi
• er af mörgum talinn einn áhrifamesti
tónlistarmaður 20. aldarinnar
• kom við sögu í mörgum stefnum
djassins, bebop, cool jazz, hard bop,
modal jazz og fusion
• “So What” og “All Blues”
John Coltrane
•
•
•
•
•
•
•
John William Coltrane (1926-1967)
tónskáld og saxófónn
einn allra besti saxófónleikari
djasssögunnar
bebop og hard bop
hefur mikil áhrif á það sem seinna var
kallað free jazz
vann mikið með Miles Davis
“Giant Steps” og “Impressions”
Nútíminn og vinsældir
• Diana Krall (1964-)
• Jamie Cullum (1979-)
• Norah Jones (1979-)
Diana Krall
• Diana Jean Krall (1964-)
• píanó og söngur
• er einn frægasti djasstónlistarmaður
dagsins í dag
• hefur selt yfir 15 milljónir platna
• hefur unnið til fjölda Grammy verðlauna
• “Fly Me To The Moon” og “The Look Of
Love”
Jamie
Cullum
• Jamie Cullum (1979-)
•
•
•
•
•
söngur og píanó, spilar einnig á gítar og trommur
hefur unni með fjölmörgum mismunandi
listamönnum, m.a. The White Stripes, Kanye
West.
Og hefur leikið lög eftir Massive Attack, Pharell,
Rihanna, Pussycat Dolls, Radiohead, Gnarls
Barkley, Elton John, Justin Timberlake, John
Legend, Joy Division, Lady Gaga
hefur komið fram með Kylie Minogue,
Sugababes, Will.i.am and Burt Bacharach.
“What A Difference A Day Made” og “Medley”
Norah Jones
• Geethali Norah Jones Shankar (1979-)
• söngur og píanó
• fyrsta plata hennar Come away with me
seldist í yfir 20 milljón eintökum
• hefur unnið til fjölda Grammy verðlauna
• “Come Away With Me” og “Don’t Know
Why”

similar documents