Wszystkie dzieci…

Report
Psychologia szkoły.
Psychologia dla nauczycieli
Tomasz Ochinowski, doc. dr
WZ UW, Katedra Psychologii
i Socjologii Zarządzania
psycholog zainteresowany historią organizacyjną;
trener umiejętności społecznych; doradca
(Centralny Zarząd Służby Więziennej
dawniej także „Szpital Mazowiecki. Sp. z. o.o.” )
[email protected]
Beata Sapiejewska – Dąbrowska,
pedagog społeczny, niezależna badaczka
związana z WNP UKSW; koordynatorka praktyk
pedagogicznych studentów IH UW
[email protected]
nasi główni nauczyciele psychologii szkoły
(ci mniejsi, ale jeszcze nie najmniejsi) 
Nie tylko „całowanie przez szybkę”
• 35 % zaliczenia przedmiotu : praktyka pedagogiczna, (30 godz.) ,
dwa semestry i jej auto- analiza z wykorzystaniem wiedzy
psychologicznej.
Minimum połowę praktyki (15 godzin) trzeba odbyć w I semestrze !!!
• „przepustka” do praktyki:
sprawdzian (zdany u opiekunki praktyk) z publikacji:
Dziecko od początku, tom. 3, wyd. „Charaktery” (trzecie dzieciństwo)
Dziecko od początku, tom. 4, wyd. „Charaktery” (okres dorastania)
Zaliczenie przedmiotu można uzyskać po zaliczeniu minimum
połowy praktyki, która dopuszcza do egzaminu
Praktyka pedagogiczna
• Szkoła Podstawowa nr 257, ul. Podróżnicza 11 oraz wybrane
gimnazjum
- współprowadzenie kół historycznych
- zabawy „historyczne” w świetlicy
- współpraca z nauczycielami historii i języka polskiego
• Białołęcki Uniwersytet Dzieci
- zabawy „historyczne” podczas przerw
• Udział w warsztatach przygotowujących ww. aktywności
Dalsze warunki zaliczenia przedmiotu
•
35 % zaliczenia: czytanie lektur i aktywne ujawnianie tego
podczas zajęć (metodą “warsztatu przyszłości”
propagowaną w Polsce przez dr. Tadeusza Kowalewskiego z
PWSZIiP w Łomży)
• 30 % zaliczenia: egzamin końcowy (ustny) z treści zajęć
i lektur
Uwaga: jest możliwość odbycia stażu z zakresu zarządzania
projektami edukacyjnymi
Lektury (nie da rady…
…ale niedużo)
Lektura ciągła (będzie przedmiotem egzaminu końcowego)
 Krzemionka, D. (red.),(2013). Bliżej siebie. Rozmowy z mistrzami o życiu,
uczuciach, marzeniach, relacjach, zdrowiu, finansach i możliwości zmiany
siebie. Warszawa: Charaktery.
Lektury do opracowania metodą „warsztatów przyszłości”
na poszczególne zajęcia (też będą przedmiotem egzaminu końcowego)
podane są przy tematach zajęć
Uwaga: ze względu na przewidziany udział gości w realizacji
niektórych tematów oraz wycieczki kolejność tematów może ulegać
zmianie !!!!
Proszę o czujność !!!!
Co to będzie ?
Wprowadzenie: cel i zasady zajęć
Spojrzenie na klasę z perspektywy psychospołecznych mechanizmów
grupowych
3. Zabawa jako podstawowa forma aktywności dziecka sprzyjająca
rozwojowi…. i co na to szkoła ?
4. Szkoła w świetle psychologii organizacji
Hüther, G. i Hauser, G. (2014). Wszystkie dzieci są zdolne, tłum. Lipiński, A.
Słupsk: Wyd. Dobra Literatura, rozdz. Na początek
Brosche, H. (2014). Przyszłość świetlana szkolnego tumana, tłum.
Niedźwiedzka, B., rozdz. Co szkoła stawia sobie za cel, a co naprawdę
przekazuje
1.
2.
Co to będzie ?
5. – 6. Psychologiczne i biologiczne podstawy uczenia się
Hüther, G. i Hauser, G. (2014). Wszystkie dzieci… dz. cyt., rozdz. 2. To coś
więcej niż cud: zdolności, z którymi dziećmi przychodzą na świat
Brosche, H. (2014). Przyszłość… dz. cyt., rozdz. Jakie cechy dziecka szkoła
piętnuje, chociaż w życiu nie są one takie złe; Co szkoła nagradza, chociaż w
życiu nie jest to przydatne
Żylińska, M. (2013). Neurodydaktyka: Uczenie i nauczanie przyjazne mózgowi.
Toruń: Wyd. Nauk UMK, rozdz. 1. Neurobiologiczne podstawy procesu
uczenia się, p. 1-6.
7. Szkoła jako organizacja edukacyjna w świecie Internetu
Żylińska, M. (2013). Neurodydaktyka…dz. cyt., rozdz. III Cyfrowi tubylcy i
cyfrowi emigranci
8. Rozwój poznawczy i rozwój talentów ucznia. Szanse i zadania szkoły
Żylińska, M. (2013). Neurodydaktyka…dz. cyt., rozdz. I. Neurobilogiczne
podstawy …, p. 6- 9
Hüther, G. i Hauser, G. (2014). Wszystkie dzieci… dz. cyt., rozdz. 3.
Odpowiednia pomoc dla wszystkich zamiast niewłaściwego wspierania
uczniów zdolnych
Carr, A. (2009). Psychologia pozytywna, tłum. Królicki, Z. A. Poznań: Zysk i
S-ka., rozdz. Zdolności, twórczość i mądrość
Co to będzie ?
9. Rozwój emocjonalny i społeczny. Szanse i zadania szkoły
Żylińska, M. (2013). Neurodydaktyka…dz. cyt., rozdz. III. Fascynujące neurony
lustrzane
Carr, A. (2009). Psychologia…dz. cyt., rozdz. 2. Optymalne doświadczenie, rozdz. 4.
Inteligencja emocjonalna
10. Szkoła w świetle psychologii organizacji totalnej (wizyta porównawcza w
jednostce penitencjarnej)
11. Wymiary szkolnego stresu.
Brosche, H. (2014). Przyszłość… dz. cyt., Gdy szkoła stresuje
Hüther, G. i Hauser, G. (2014). Wszystkie dzieci… dz. cyt., rozdz. 4. Zmarnowane
talenty
Żylińska, M. (2013). Neurodydaktyka…dz. cyt., rozdz. IV. Szkoła przyjazna mózgowi,
czyli poszukiwanie alternatywy dla edukacji transmisyjnej, p. 1-3.
12. Problemy szkolne (zajęcia z udziałem psychologa szkolnego)
Brosche, H. (2014). Przyszłość… dz. cyt., Problemy szkolne i ich przyczyny; Złe
strony bycia dobrym uczniem i dobre strony bycia złym uczniem: Jak rodzice mogą
radzić sobie z trudnościami dziecka w szkole
Co to będzie ?
13.- 15. Neurodydaktyka i psychologia pozytywna w optymalizowaniu
funkcjonowania szkoły
Żylińska, M. (2013). Neurodydaktyka…dz. cyt., rozdz. IV. Szkoła przyjazna
mózgowi, czyli poszukiwanie alternatywy dla edukacji transmisyjnej, p. 3-8
Hüther, G. i Hauser, G. (2014). Wszystkie dzieci… dz. cyt., rozdz. 5. Spełnione
życie: czego naprawdę potrzeba dzieciom
Seligman, M. E. P. (2011). Pełnia życia. Nowe spojrzenie na kwestię szczęścia
i dobrego życia, tłum. Szymczyk, P. Poznań: Media Rodzina, rozdz. 1.
Dobrostan: co to takiego ?; rozdz. 5. Pozytywna edukacja: jak uczyc młodych
ludzi dobrostanu ?
Reznitskaya, A. i Sternberg, R. J. (2007). Jak nauczyć podopiecznych
mądrego myślenia: program „Edukacja dla mądrości”. W: Linely, P. A. i
Joseph, S. (red.). Psychologia pozytywna w praktyce, tłum. Jaworska-Surma,
A.. Warszawa: PWN, s. 132- 152.
A na dziś…
3. Zabawa jako podstawowa forma aktywności dziecka
sprzyjająca rozwojowi….
i co na to szkoła ?
Peter Gray (2013)
Siedem grzechów obecnego systemu edukacji
opartej
na przymusie
1. Pozbawianie wolności (skazywanie na więzienie) dzieci
bez konkretnej przyczyny
i przeprowadzenia konkretnego procesu
Dzieci są „skazywane na szkołę”
tylko ze względu na swój wiek.
Nie ma dotąd dowodu na to,
że wszystkie dzieci w danym wieku są groźne dla siebie
lub innych,
jeśli nie zostają posłane do przymusowej szkoły.
2. Wtrącanie się do sfery osobistej odpowiedzialności
i kierowania sobą przez dzieci
(w zakresie potrzeb edukacyjnych)
Przekonanie, że dzieci,
a nawet nastolatkowie nie są zdolni
do podejmowania racjonalnych decyzji oraz
kierowania sobą to samospełniająca się przepowiednia.
Prowadzi do poczucia niekompetencji u uczniów.
„Nigdy nie pozwalałem szkole
na wtrącanie się do mojej edukacji.” (Mark Twain)
3. Podkopywanie naturalnej motywacji do uczenia się
„Dzieci przychodzą na świat pełne pragnienia by się uczyć.
Są naturalnie ciekawe, naturalnie gotowe do zabawy i badają
oraz bawią się używając takich sposobów, które uczą je o społecznym
i fizycznym świecie, do którego muszą się zaadoptować.
Są małymi maszynkami uczącymi się” (Gray, 2013, s. 70).
W szkole dowiadują się od nauczyciela:
„Musisz zrobić swoją pracę zanim będziesz mógł się bawić”.
W szkole uczenie się zostaje przekierowane z zabawy na pracę.
Uczenie się staje się wykonywaniem czynności,
do których zmusza ktoś inny,
przeprowadzanych według rozkładu ustalonego przez kogoś innego oraz
przy użyciu procedur, które ktoś inny dyktuje.
To właśnie jest praca.
Najbardziej do tego procesu przyczynia się funkcja sprawowania kontroli
nad uczeniem się dzieci w szkole.
4. Ocenianie uczniów przy pomocy takich sposobów,
które pielęgnują u ocenianych wstyd, nieposkromioną pychę,
cynizm i oszukiwanie
(chodzi o system ocen i rankingów; uczeń,
któremu ciągle mówi się o wielkiej wadze dobrych ocen
przekonuje się, że dobre oceny są „wszystkim
co istnieje w jego pracy szkolnej
i wszystkim do czego praca ta zmierza” [Gray 2013, s. 73]).
5. Podkopywanie rozwoju współpracy i
promowanie zastraszania
(atmosfera konkurencyjności w szkołach)
6. Hamowanie krytycznego myślenia
7. Redukowanie różnorodności umiejętności i wiedzy
Nauczycielom do sztambucha
(Liz Hoggard, Jak być szczęśliwym. Poznań: 2006)
 warto pamiętać, że dzieci potrzebują czasu na przyswojenie
sobie informacji i ich przemyślenie. Nie należy więc oczekiwać
natychmiastowej odpowiedzi.
 cechy dobrej edukacji:
- wspieranie: rozwoju kompetencji społecznych
i emocjonalnych oraz odporności psychicznej
-zaszczepiane zamiłowania do nauki na całe życie
 rozwijanie odporności psychicznej u dzieci:
1. zachęcanie uczniów do rozwijania talentów
2. bycie mentorem dla uczniów
3. nauczenie uczniów jak mają się zachowywać, by były bezpiecznie
Rada sprzed 1700 lat
„(…) rodzice powinni wychowywać swoje dzieci
z łagodnością i cierpliwością „stosując karcenie
i napomnienie Pańskie” (Ef. 6.4),
ale nie dając im nigdy – na ile to od nich należy –
powodu do gniewu i smutku.”
Bazyli z Cezarei (ok. 329- 379),
tł. J. Naumowicz (2011), św. Bazyli Wielki, Pisma Ascetyczne, t. 1, s. 264.
a nauczyciele, to nie… ?
poczucie kompetencji
• wynika z fachowości
• fachowość dziecko uzyskuje przez:
 typową dla swego wieku aktywność celową
(nauka szkolna, zabawa, pomoc dorosłym, rozwijanie zainteresowań)
 intensywne uczenie się i ćwiczenie różnorodnych sprawności w działaniach
indywidulanych i grupowych
Margaretha Berg Broden (1989): „Być może mylimy się,
może to dzieci są kompetentne”
Jesper Juul (1995/ 2011) : „Twoje kompetentne dziecko”:
założenie, że dziecko nie rodzi się jako stuprocentowy człowiek t
o kardynalny błąd
Główne zadanie dla wychowawców i instytucji
wychowawczych
„ w naszych czasach”
Uwolnić ze smyczy instynkt zabawy u dzieci,
co pozwoli im:
być bardziej szczęśliwymi,
mieć większe zaufanie do siebie
i stać się lepszymi uczniami w „szkole życia”,
niż możliwe jest to w obecnym systemie edukacji
(Peter Gray)
Tadeusz Kowalewski (2006). „ Zukunftswerkstätten” jako metoda aktywizująca
pracę ze studentami w procesie kształtowania jakości pracy szkoły wyższej,
Innowacje w edukacji akademickiej, nr 1, s. 33- 42, 37
Tadeusz Kowalewski (2006). „ Zukunftswerkstätten” jako metoda
aktywizująca pracę ze studentami w procesie kształtowania jakości pracy
szkoły wyższej, Innowacje w edukacji akademickiej, nr 1, s. 33- 42, 38.
Tadeusz Kowalewski (2006). „ Zukunftswerkstätten” jako metoda
aktywizująca pracę ze studentami w procesie kształtowania jakości pracy
szkoły wyższej, Innowacje w edukacji akademickiej, nr 1, s. 33- 42, 36.
A na dziś…
4. Szkoła w świetle psychologii organizacji
Hüther, G. i Hauser, G. (2014). Wszystkie dzieci są zdolne, tłum. Lipiński, A. Słupsk:
Wyd. Dobra Literatura, rozdz. Na początek
Brosche, H. (2014). Przyszłość świetlana szkolnego tumana, tłum. Niedźwiedzka,
B., rozdz. Co szkoła stawia sobie za cel, a co naprawdę przekazuje
„Trójca” każdej szkoły
podstawowe aspekty środowiska szkolnego
(Gaston Mialaret)
1. „Filozofia szkoły” = wyrażone wprost lub pośrednio
(np. poprzez rozporządzenia, regulaminy itp.)
podstawowe założenia dotyczące celów i roli
edukacji szkolnej obowiązujące w danej kulturze,
kraju, regionie… także w poszczególnej szkole
2. Ogólna organizacja
3. Nauczyciele
np.
„Edukacja jest oddziaływaniem pokoleń dorosłych na pokolenia jeszcze
niedojrzałe do życia społecznego. Jej celem jest pobudzanie i rozwijanie u
dzieci pewnej liczby stanów fizycznych, intelektualnych i moralnych, których
żąda od niego zarówno całe społeczeństwo polityczne, jak i szczególne
środowisko, do którego jest przeznaczone”
(Emil Durkheim, XIX w.)
„Edukacja polega na sprzyjaniu możliwie najpełniejszemu rozwojowi każdej
osoby, zarówno jako jednostki, jak i członka społeczeństwa, w którym panuje
solidarność. Edukacja jest nieodłączna od rozwoju społecznego, buduje siły,
które go określają(…). Właściwe cele edukacji i jej metody powinny być zatem
stale rewidowane, w miarę jak wzrasta świadomość potrzeby sprawiedliwości
społecznej, w miarę jak nauka i doświadczenie zwiększają naszą wiedzę o
dziecku, człowieku, społeczeństwie”
(Liga Nowego Wychowania, XX w. )
Dyrektywy Unii Europejskiej w zakresie kompetencji
kluczowych
(XXI w.)
Jakie są ?
Czym są ?
1. porozumiewanie się w języku
ojczystym,
2.porozumiewania się w językach
obcych,
3. kompetencje matematyczne
i podstawowe naukowotechniczne,
4. informatyczne,
5.uczenia się,
6. społeczne i obywatelskie,
7. inicjatywa i przedsiębiorczość
8. świadoma ekspresja kulturalna
• kompetencje, „których
wszystkie osoby potrzebują do
samorealizacji i rozwoju
osobistego, bycia aktywnym
obywatelem, integracji
społecznej i zatrudnienia”
(J. Kisielnicki, „Zarządzanie. Jak zarządzać i być
zarządzanym”, Warszawa: 2014, s. 152.)
• Rozwojowi
kompetencji
kluczowych ma służyć edukacja
na wszystkich poziomach (łącznie
z edukacja dorosłych) w krajach
członkowskich UE
My, postmodernistyczni rozbitkowie…
•
człowiek postmodernistyczny: słaby podmiot, ofiara, „wydany na pastwę tego,
co ponadjednostkowe, powszechne, wcześniejsze niż on sam” (Guryczńska –
Sady 2013, s. 200)
postawa opiekuńcza
Taki człowiek nie może sprostać wyzwaniom współczesności
•
człowiek po postmoderniźmie: potrzeba odnalezienia podmiotu silnego,
zdolnego do regeneracji. „Zamiast ofiary powinien pojawić się ktoś, kto o
własnych siłach podnosi się z upadku” (dz. cyt., s. 202)
postawa dyscyplinująca człowieka i wspierająca go w walce z jego własnymi
słabościami;
wymagania możliwe gdy jest empatia
Gurczyńska- Sady, K. (2013). Co postmoderniźmie czyli tęsknota za mocnym
podmiotem. Ethos, 101, s. 195- 206.
Domańska, E. (2013). Historia egzystencjalna. Warszawa: PWN.
Komunikacja w szkole/ klasie traktowanej jako zespół zadaniowy/
organizacja złożona z zespołów zadaniowych
(za Wilhelminą Wosińską)
Dwa psychologiczne cele komunikacji w zespole i z innymi
członkami organizacji:
1. synchronizacja zadań i ich wykonania
2. zaspokajanie szeregu potrzeb psychologiczno – społecznych
(bezpieczeństwa, przyjaźni, uznania, władzy, wyższości i in.)
Formalne kanały komunikacyjne
 Komunikowanie „w dół”:
-
najczęściej nakazy, dyrektywy, instrukcje...;
-
stosunkowo spore niebezpieczeństwo zniekształceń treści,
jeśli przekazywane są one słownie
Najczęściej stosowane sposoby zaradzania zniekształceniom:
przekazywanie poleceń przez zwierzchnika jednocześnie
odpowiedzialnemu w danej grupie i zainteresowanemu
uczestnikowi (ale: w ten sposób wyraża ograniczone zaufanie
do odpowiedzialnego w danej grupie i uszczupla jego autorytet)
Formalne kanały komunikacyjne c.d.
 Komunikowanie „w górę”:
•
zazwyczaj rzadsze niż „w dół”
•
zazwyczaj „raporty”= prace domowe, reakcje na polecenia, wnioski,
propozycje zmian, zażalenia (rzadko przeciw kierownictwu)…
•
tendencja do zniekształceń:
podkreślanie sukcesów i pomijanie niepowodzeń:
„efekt psst”: tendencja uczestników do zatajania informacji
negatywnych oraz delegowania do przekazania ich kierownictwu
innych osób, zazwyczaj nowych lub uznanych za mało znaczących
(„zabijanie posłańców złych nowin”)
Zazwyczaj stosowany sposób zaradzania zniekształceniom:
wzmocnienie hierarchicznej kontroli ze strony kierownictwa
Formalne kanały komunikacyjne c.d.
 komunikowanie „skośne w górę”:
-poszukiwanie przez członka organizacji (ucznia/ nauczyciela) konsultacji nie z
bezpośrednim przełożonym, ale z inną osobą, postrzeganą w tym wypadku
jako bardziej kompetentną
-jest efektywne, tylko wtedy gdy zezwala na nie kultura organizacyjna klasy i
szkoły; szczególnie chodzi o strukturę autorytetu, czy jest:
 dwuczłonowy („jestem, jako nauczyciel/ dyrektor, autorytetem dla ciebie
we wszystkim”)
czy
 trójczłonowy („jestem dla ciebie autorytetem w pewnych dziedzinach”)
Formalne kanały komunikacyjne c.d.
 komunikowanie „horyzontalne”:
• między członkami wspólnoty tego samego szczebla
• jest wyrazem dążeń koordynacyjnych; służy wymianie informacji o
zadaniach, ale jest mniej formalne iż wcześniej omówione kanały,
dwustronne, sprzyja większej otwartości jeśli odbywa się w przyjaznej
atmosferze
Komunikacja nieformalna
 działa na zasadzie „winnego krzewu” (rozchodzi się w sposób
niekontrolowany w różnych kierunkach), może wywołać „efekt lawiny”
(bardzo gwałtowne rozprzestrzenianie się)
 służy przede wszystkim zaspokajaniu potrzeby bezpieczeństwa,
uzyskiwaniu wsparcia i wzmacnianiu więzi społecznych
Uwaga: jak się okazuje większość informacji przekazywanych nieformalnie
odzwierciedla fakty, choć oczywiście występują przekłamania
Dwuczynnikowe spojrzenie na relacje nauczyciel- rodzic
(Gaston Mialaret)
Rodzice przyznają
rację nauczycielowi
Rodzice biorą
stronę dziecka
Nauczyciel jest
sprawiedliwy
1.
2.
Nauczyciel jest
niesprawiedliwy
4.
3.
Dwuczynnikowe spojrzenie na relacje nauczyciel- rodzic… i co z tego
wynika dla dziecka
(Gaston Mialaret)
1. Wszystko idzie jak najlepiej w tym najlepszym ze
światów
2. Wychowanie dziecka nie będzie spójne
3. Sytuacja dziecka jest delikatna. Trzeba wiele taktu ze
strony rodziców, aby nauczyciel nie stracił całego
autorytetu
4. Katastrofalna sytuacja dziecka
A życie (także szkolne) nie takie proste
- różnica oczekiwań:
nauczyciel: skupiony na cechach i zachowaniach uczniów, bezpośrednio związanych z
życiem szkoły („pilność”, pracowitość, inteligencja…)
uczeń: skupiony na osobowych cechach nauczycieli (dobry- niedobry „Pan”, miłaniemiła „Pani”…)
- różne inne czynniki, raczej rzadko „zero-jedynkowe”:
• sytuacja nauczyciela w szkole,
• stosunki rodzinne dziecka,
• kluczowa rola relacji uczeń- nauczyciele dla sukcesów i porażek szkolnych ucznia
oraz dla tzw. dojrzałości szkolnej : każdy uczeń ma swój obraz każdego nauczyciela i
reaguje nań w specyficzny dla siebie sposób (opozycja, zahamowanie,
posłuszeństwo)…
Przewidywanie efektów edukacji szkolnej = prognozowanie pogody
(M. Debesse i G. Mialaret)

similar documents