ZEITGEIST - van de Sande in lezingen

Report
TIJD
GEEST
13 FEBRUARI 2012
Orde van den Prince
WWW.VANDESANDEINLEZINGEN.NL
De Tijdgeest en de Orde
• U ziet hier het Nederlands
taalgebied ca 1640
• De Nederlanden speelden door
hun revolutie in de kopgroep van
de natie-vorming een rol
• Vlaanderen dat zich eerder in de
voorste gelederen van
beschaving en nijverheid
bevond, kwam in het peloton
terecht
• De grens tussen Noord en Zuid
wisselde, maar werd steeds
belangrijker
• Is de Orde een onderdeel van, of
een verzet tegen de tijdgeest?
De Tijdgeest
Inleiding
Het ontdekken van de TG
• Er zijn natuurlijk meerdere opvattingen van tijdgeest
mogelijk, en daardoor veel discussie over wat hij inhoudt
• Sommigen mensen zeggen dat ze gevoel voor trends en
ontwikkelingen hebben (is dat hetzelfde als de tijdgeest?)
Snelst
stijgende
zoekopdrachten
• Andere
mensen
hebben
een gevoel(2009
voorwereldwijd)
wat op dit moment
1. michael
passend
is (is dat jackson
hetzelfde als de tijdgeest?)
2. facebook
• Jonge
mensen hebben er misschien een beter gevoel voor,
3. tuenti
maar4.zeker
een sterkere neiging tot meegaan dan ervarenen
twitter
• Voor5.ontdekken
sanalika moet men wakker zijn en tegelijk dromen
6. newismoon
• Misschien
dat wel een goede omschrijving van wat de
7. ladydoet
gaga
kunstenaar
8. windows 7
• Men9.kandantri.com.vn
ook Google Zeitgeist gebruiken:
10. torpedo gratis
Moderniteit
• Enkele
voorbeelden van
tijdgeest-uitingen
• Ze zijn het
resultaat van
lange reeksen
culturele
beslissingen
Le Havre/Rotterdam 2011
• Een verwoeste en heropgebouwde stad
vol autos
• Een heropbouw die snel, rationeel en
efficient moest zijn
• Autos die snel, rationeel en efficient
moesten kunnen bewegen
• Het ‘mooie’ hoefde niet meer vanzelf
te ontstaan uit een trage groei
• Het werd bedacht en ontworpen
• Henk Visch bedacht het beeld
• Hij had er veel succes mee
Hoe kan de TG zichtbaar gemaakt?
• Spoor oude utopieen en SF op
• Men voorspelt daarin hoe de wereld er nu uit ziet
• Wat we zien aan ouderwetsheid is de tijdgeest
Betekenis van de term
We betreden hier een mijnenveld
Wat is Tijd?
Dat willen we eigenlijk niet weten
Wat is Geest?
Vele betekenissen.
Essentie is wel zo ongeveer de geest van Geest
Maar wat is de essentie van de Tijd??
De Tijdgeest
Filosofisch
Een vroege beschrijver
• GIAMBATTISTA VICO
– (1668-1744)
• SENSUS COMMUNIS:
Niet rationele oordelen
die gedeeld worden door groepen
zoals klassen, volkeren, staten of de gehele
mensheid en die in loop van geschiedenis
verschuiven.
• DUS: ons begrip van andere tijden en andere
culturen is noodzakelijk slechts zo groot als
SENSUS COMMUNIS toelaat
Sensus communis
TIJD
Cultuur A
mensheid
Cultuur B
De term ZEITGEIST
• Georg W.F. Hegel (1770-1831)
• Leende term van Herder (Geist der Völker & Zeite)
•
•
•
•
Er zijn eeuwige waarden & ideeën
Deze ontwikkelen zich lineair
Doel is “het absolute”
De verandering uit zich in ZEITGEIST
–
–
–
–
Klassiek: Tempora mutantur et nos in illis; Hic Rhodos, hic salta
Hegel’s voorbeeld: Napoleon
Hoe moderner, hoe sterker Z. lijkt te werken. Generatieverschil
De mens leeft in de Z., maar kunnen we hem ook beschrijven?
• Het begrip is onder andere overgenomen door Karl
Marx en Francis Fukuyama
Beelden van de tijdgeest
KRACHT, STROMING, WIND, TENDENS
UNIVERSEEL
ZWAKKE KRACHT
–
–
–
ONGRIJBAAR
ONZICHTBAAR
ONHOORBAAR
TRAAG & LANGDURIG
VERANDERLIJK WANT TIJDSGEBONDEN
MAGISCH
INTUITIEF AANSPREKEND
De Tijdgeest
Historisch
HISTORISCHE ONTWIKKELING
• ZO GAAT HET
• DE TIJDGEEST?
• DE TREND?
• DE MODE?
Rellen in Holland. 1600-1785
Aantal rellen per 5 jaar
25
20
15
30
25
25
40
25
25
10
5
0
1608 1618 1628 1638 1648 1658 1668 1678 1688 1698 1708 1718 1728 1738 1748 1758 1768 1778
Bron: Dekker, 1982.
OVERGANGEN 0-2005
CHRISTENDOM
ISLAM
BOEKDRUK
NATIES
US
FRANSE REVOLUTIE
GESELLSCHAFT
TECHNIEK
SOCIALISME
DICTATUREN
GLOBALISERING
GELIJKHEID & HIERARCHIE
0
100
200
300
400
500
600
700
800
900
1000
1100
1200
1300
1400
1500
1600
1700
1800
1900
2000
SPREIDING IDEEEN
SCHAALVERGROTING
NIEUW
GELIJKHEID & INNOVATIE
INDIVIDUALITEIT
ALMACHT
GELIJKHEID & ECONOMIE
ORGANISATIE
DE-CULTURALISERING
OVERGANGEN 1940-2005
wereldangst
verdwijnen elites
wereldorde
wij-zij
professioneel amusement
slagroomklopper-effect
Politieke correctheid
leeftijds-apartheid
psychologisering/geluk
culturele hutspot
individualisering
connectedness/ontlezing
bereikbaarheid
cultuurangst
1940
1945
1950
1955
1960
1965
1970
1975
1980
1985
1990
1995
2000
2005
A-bom
Democratie
VN
Koude oorlog
TV
Reizen
Holocaust
Jeugdcultuur
Soc.technologie
Migratiestromen
PC
Internet
GSM
Nine eleven
“WAITING FOR THE BARBARIANS”
Samenlevingen kennen een omslagpunt
© 2006 JP van de Sande RuG
NATUUR
CULTUUR
Niets dierlijks is ons vreemd
Instincten en emoties
Weinig impulscontrole
Langzame ontwikkeling
Permanente groepen
Samenleving: Gemeinschaft
Behoefte aan erbij horen
Groepsdoelen
Plicht; Eer; Traditie
Conservatief; Stabiliteit
Religie; Magie
Strong ties
Ratio beïnvloedt gedrag
Normen & Waarden
Kosten-Baten analyse
Snelle planning
Wisselende netwerken
Samenleving: Gesellschaft
Behoefte aan vrijheid
Individualistische doelen
Vrijheid; Geld; Vernieuwing
Progressief; Schijnverandering
Ideologie; Techniek
Weak ties
Specifieke reacties op onvrede
Sociale steun zoeken/geven
Toename cohesie
Strijd zoeken met vijand
Acceptatie van lot
Specifieke reacties op onvrede
Steun professional zoeken
Toename isolement
Zoeken rationele oplossing
Verzet tegen lot
De Tijdgeest
Psychologisch
De mens reist langs twee sporen
© 2006 JP van de Sande RuG
NATUUR
Voortplanting
Kinderzorg
Erbij horen
Verkennen
Status
Agressie
Communicatie
Eten/Drinken
Voorraad maken
Territorium maken
Jagen
Bouwen
Ruilen
Lichaamsverzorging
Uitrusten
Migratie
Spel
CULTUUR
RELATIES EN OPVOEDING
MANIEREN VAN SAMENLEVEN (bv.
Organisatietypen of Stad vs platteland)
IDEALEN, WAARDEN, WAARDERINGEN
HELDEN, VERHALEN, SPROOKJES
REGERING, POLITIEK SYSTEEM,
RECHTSPRAAK
REGELS, NORMEN, GEWOONTES,
FOLKLORE
WETENSCHAP, GODSDIENST, FILOSOFIE
OORLOGVOERING, VESTINGBOUW
TAAL, POËZIE, ROMANS
ETEN, DRINKEN, GENIETEN, FESTIVALS
TECHNIEK, GENEESMIDDELEN,
APPARATEN, WAPENS
KUNST, GEBOUWEN, SIERADEN
HANDEL, BANKWEZEN
KLEDING, COSMETICA, BADEN
VERHOUDINGEN MET ANDERE
GROEPEN MENSEN, VACANTIE
SPELLETJES,SCHAKEN, GAMING, SPORT
WAT IS INHOUD
TG?
•
•
•
•
•
‘DAT WAT VOORHANDEN IS’ (Heidegger)
VANZELFSPREKENDHEDEN
ATTITUDES/SOCIALE REPRESENTATIES
INTERPRETATIES
ORGANISATIEVORMEN
•
•
•
•
WAARDEN
NORMEN
MOTIVATIE
FACILITEITEN
T. PARSONS
CANDIDATEN VOOR EENE BESCHRIJVING
VAN DE GEEST DER EEUW
Da Costa (1823) “Bezwaren tegen de geest der eeuw”
Romantisch pamflet. Tegen rationalisme en grondwet, tegen afschaffing der slavernij.
Wat is de geest van onze eeuw?
WELKE PROCESSEN IN
• KOERSVERLEGGING
TG?
(ZWAK, MAAR GESTAAG) VAN
– GEDACHTEN, IDEEEN, EMOTIES, BESLISSINGEN,
INSCHATTINGEN, WAARDERINGEN, DOELEN
– Conformisme Machtsuitoefening, suggestie, Innovatie, Brainstorming, reclame,
voorlichting, Imitatie, Suggestie, Ethiek Regelvorming, Handhaving, Media invloed
• VERSCHILLENDE ONTPLOOING VAN TG
NAAR GELANG:
– PLAATS; CULTUUR; SITUATIE
– PERSOON (STABILITEIT; GEVOELIGHEID)
• TYPEN REACTIES OP TIJDGEEST:
• PROGRESSIEF: VOORUITLOPEN OP EN DUS SNEL DE WEG KWIJT
• NORMAAL:
MEEGAAN, LICHT AFWACHTEND
• CONSERVATIEF:
BLIJVEN STAAN of ER TEGEN IN GAAN
De Tijdgeest
Slotopmerkingen
Wat te doen als men de TG ontdekt heeft?
citaten
• Meningen die van de tijdgeest afwijken, worden
door de meeste mensen afgekeurd Mme de Stael
• Wie met de tijdgeest trouwt, zal snel weduwnaar
zijn August Everding
• De tijd is rijp, de vraag is alleen waarvoor F Mauriac

similar documents