shkarko - Ligjerata.info

Report
IV. Analiza ordinaliste e zgjedhjes
konsumatore
Sipas kësaj teorie është e rëndësishme, vetëm
renditja e preferencave që kanë konsumatorët për
produktet që mund të zgjedhin.
Le ta shohim më nga afër këtë teori.
ZGHEDHJA KONSUMATORE DHE
KERKESA
I. Zgjedhja racionale dhe vendimet e konsumatorit
►çdo subjekt vendimmarrës ekonomik përballet
me pamjaftueshmërinë e burimeve
►Edhe konsumarori si njëri ndër agjentët
ekonomik ballafaqohet me pamjaftueshmerin e
burimeve (mjeteve monetare)
Ky kufizim monetar varet nga
►te ardhurat personale kurrente,
►kursimet e mëparshme,
►mundësitë për te marr hua etj.
►Ne kuadër te këtij kufizimi konsumatorët do te
vendosin se si ti përdorin sa me mirë mundësitë e
tyre monetare.
Kur një konsumator do të blejë një
produkt shtesë
►Një konsumator racional nuk do te blinte një produkt
shtesë ne qoftë se përfitimi shtesë qe ai parashikon te
marr prej tij është me i vogël se shpenzimi shtesë për
blerjen e tij.
►Meqenëse mundësitë monetare të konsumatorit janë
te kufizuara, ai nuk munde te blejë çdo gjë qe i jep
kënaqësi apo ato produkte qe i japin kënaqësi me te
madhe
II. Dobia marxhinale dhe kërkesa e
konsumatorit.
►Me termin dobi kuptojmë masën e kënaqësisë
qe përfiton konsumatori nga konsumi i një
produkti te caktuar.
►Duke shprehur konceptin e zgjedhjes racionale te
konsumatorit ne termat e dobisë munde te themi
se:
►Qëllimi i konsumatorit është qe duke shpenzuar te
ardhurat e tij te maksimizoje dobinë totale;
►Për te përcaktuar se çfarë do te blejë, konsumatori
krahason dobinë marxhinale (MU), ose kënaqësinë
shtese qe merr nga konsumi i një njësie shtese
produkti apo shërbimi, me dobinë margjinale qe do
te merrte nga konsumi i mallrave tjerë.
►Zgjedhja konsumatore përcaktohet nga dobia
margjinale dhe jo nga dobia totale.
►Konsumatorët kërkojnë te maksimizojnë dobinë
totale, por ketë e bëjnë duke e krahasuar dobinë
marxhinale me kostot marxhinale.
►Ekziston një prirje qe, kur rritet sasia e konsumit
te një te mire, eventualisht ne kushtet kur
faktorët tjerë nuk ndryshojnë , dobia marxhinale
e njësisë se fundit te konsumuar vjen
vazhdimisht duke rënë.
►Kjo prirje njihet ne ekonomi si ligj i dobisë
margjinale rënëse.
Dobia totale dhe marxhinale
Numri i gotave
te limonadës
Dobia totale
(TU)
(njësi dobie)
0
0
1
6
2
11
3
15
4
18
5
20
Dobia marxhinale
(MU) (njësi
dobie)
6
5
4
3
2
TU
(Dobia
totale)
Dobia totale
a)
MU
(Dobia
marxhinale)
Sasia e limonadës
Dobia
marxhinale
b)
Sasia e limonadës
Numri i gotave
te limonadës
Dobia
marxhinale
(ne euro)
1
3
2
2.5
3
2
4
1.5
5
1
Çmimi
3
2.5
2
1.5
1
1
2
3
4
5
Sasia
►Në përgjithësi, konsumatorët do të vazhdojnë të
blejnë deri në momentin që dobia marxhinale
(MU) e njësisë së fundit të blerë të barazohet me
çmimin e produktit (P), pra MU=P
► Në realitetin e ekonomik konsumatorët ndodhën përballë
shumë alternativash dhe zgjedhja racionale kërkon
balancimin e përfitimeve shtesë me kostot shtesë të këtyre
alternativave të mundshme.
► Supozojmë se konsumatori ka si alternativa dy grupe te
produkteve (A) dhe (B), dhe përpjekja e tij është qe te
zgjedh një kombinim optimal ndërmjet këtyre dy
produkteve A dhe B kur niveli i te ardhurave të
konsumatorit është X dhe atij i duhet që këtë shumë ta
ndaj midis produkteve A dhe B
►Në qoftë se të dy produktet do të kishin të njëjtin
çmim, në përcaktimin e zgjedhjes do të
bazoheshim vetëm në dobinë marxhinale.
►Kur njohim çmimin dhe dobinë marxhinale të të dy
produkteve krahasojmë përfitimet shtesë (dobinë
marxhinale) me kostot shtesë (çmimin)
Dobia marxhinale për 1 euro te shpenzuar

Dobia marxhinalee produktitA
Çmimii produktiA

Dobia marxhinalee produktitB
Çmimii produktiB
Njëjtë është situata edhe me produktin B:
Dobia marxhinale për 1 euro te shpenzuar
Dobia marxhinalee produktitA Dobia marxhinalee produkt itB

Çmimii produktiA
Çmimii produkt iB
Dobia marxhinale e A
Çmimii A

Dobia marxhinale e B
Çmimii B
► Tejkalimi i përfitimit total (shumes se dobive marxhinale)
ndaj kostove totale (sasi e blere x çmim), quhet teprice
e konsumatorit.
► Shembull:
► Me çmimin 10 euro për njësi, do te kërkohen 100 njësi,
ne njësinë e 100-te çmimi është i barabarte me dobinë
me dobinë marxhinale. Por çdo njësi para njësisë se
100-te vlerësohet me shume nga blerësi. Për shembull,
njesia e 50-te vlerësohet me 12 euro, ose 2 euro me
shume nga sa paguajnë ne fakt blerësit.
Teprica e konsumatorit
Çmimi
14
E
12
10
8
B
A
D
6
4
2
50
100
150
Sasia
III. Zgjedhja konsumatore dhe ligji i
kërkesës
► Sipas te ligjit te kërkesës, kur çmimi i produktit ulet, blerësit
do te kërkojnë një sasi me te madhe te tij.
► Sasia e produkteve qe konsumatori munde te blejë me te
ardhurat e tij monetare, ose dobia totale e siguruar nga
blerjet e produkteve me këto te ardhura quhet e ardhur
reale.
► Rritja e sasisë se produktit te blere, e shkaktuar nga një
rritje e te ardhurave reale, quhet efekt i te ardhurave.
► Ndryshimi ne sasinë e blere te produktit, i shkaktuar nga
një ndryshim i çmimit relativ, duke mbajtur konstante te
ardhurat reale, quhet efekt i zëvendësimit.
Tabela 4.3: Zona indiferente për produktet
x dhe y
Kombinimi
Produktet
X
Y
A
1
6
B
2
3
C
3
2
D
4
1.5
• Preferencat e konsumatorit pasqyrojnë ligjin e dobisë
marxhinale rënëse.
• Kështu, duke kaluar nga kombinimi A në kombinimin B,
konsumatori është i gatshëm të sakrifikoj 3 njësi të y për të
marrë një njësi më shumë të produktit x.
• Në kalimin nga kombinimi B në C, konsumatori është i gatshëm
të sakrifikoj 1 njësi të y për të marrë një njësi shtesë të x dhe
nga C në D, është i gatshëm të sakrifikoj 1/2 njësi të y për të
marrë një njësi shtesë të x.
• Ligji i dobisë marxhinale rënëse ndikon që kurba e indiferencës
të bëhet më e sheshtë pranë boshtit horizontal.
Figura 4.4: Kurba e indiferencës për
produktet x dhe y
y
6
5
4
3
2
1
1/2
1 2 3
4
x
• Kemi thënë se zgjedhja midis dy produkteve varet
nga vlera relative që blerësi i jep sasive shtesë të
secilit prej tyre.
• Për të matur këtë vlerë relative, përdoret koncepti i
normës marxhinale të zëvendësimit (MRS), që
mat sasinë e një produkti (për shembull produkti y)
që blerësi është i gatshem të sakrifikojë (Δy), për të
marrë një njësi shtesë të një produkti tjetër, x (Δx),
duke mbajtur konstante dobinë totale. Pra,
•
y
MRS 
x
• Në grafik mund të shtojmë kurba të tjera
indiference, që përfaqësojnë nivele të ndryshme
dobie.
• Një bashkësi kurbash indiference, të
paraqitura në të njëjtën figurë,quhet hartë
indiference.
• Kështu, secila prej tre kurbave në hartën e
indiferencës të Figurës 4,5 paraqet një nivel të
ndryshëm kënaqësie.
• Në përgjithësi kurbat e indiferencës që ndodhen
më larg nga origjina, paraqesin nivele më të
larta të dobisë totale.
Figura 4.5: Harta e indiferencës
y
6
5
4
3
2
1
U1
1
2
3
4
U2
5
U3
6
x
• Supozojmë se të ardhurat (m) të konsumatorit janë
60 euro dhe i shpenzon për të blerë dy produkte x
dhe y, çmimet e të cilave janë përkatësisht
• Px =15 euro/njësi dhe
• Py = 10 euro/njësi.
• Nga të dhënat e tabelës ndërtojmë drejtëzën e
buxhetit e cila matematikisht paraqitet:
Qx x Px + Qy x Py = m
Tabela 4.4: mundësitë alternative të
konsumit të produkteve X e Y
Situata
M
Produktet X
4
Produktet Y
0
.
3
1.1/2
.
2
3
.
1
4.1/2
N
0
6
Drejtëza e buxhetit
y
6
N
5
4
3
2
1
M
1
2
3
4
5
6
x
Zhvendosje të drejtëzës së buxhetit
y
N1
6
5
4
N
3
2
1
1
x
M`
2
M
3
M1
4
M``
5
6
7
• Për të përcaktuar zgjedhjen optimale ballafaqohen
preferencat me mundësitë.
•
• Në figurën 4.8 paraqitet ky ballafaqim i tyre.
• Konsumatori është i lirë të lëvizë në drejtëzën e
buxhetit dhe të pozicionohet në atë pikë që i siguron
atij kënaqësinë më të madhe, duke shfrytëzuar
mundësitë që ka, pra duke shpenzuar të gjitha të
ardhurat e tij
Zgjedhja optimale
y
6
5
4
N
c
B
3
2
1
a
1
2
3
M
4
U0
5
U2
U1
6
x
• Midis tre kombinimeve të mundshme të paraqitura në
figurë (a, B, c), kombinimi në pikën B është më i miri,
sepse ndodhet në kurbën e indiferencës më të lartë të
mundshme.
• Në pikën B pjerrësia e drejtëzës së buxhetit është e
barabartë me pjerrësinë e kurbës së indiferencës.
• Pjerrësia e kurbës së indiferencës paraqet gjithashtu
raportin e dobive marxhinale (në vlerë absolute), ndërsa
pjerrësia e drejtëzes së buxhetit paraqet raportin e
çmimeve (në vlerë absolute). Pra, në ekuilibër do të
kemi:
MUx Px

MUy Py
MUx MUy

Px
Py
• Në qoftë se ndryshojnë të ardhurat e konsumatorit
ose çmimet produkteve, do të ndryshojë edhe
zgjedhja optimale
• Le të shohim më nga afër rastin e ndryshimit të
çmimit të njërit prej produkteve, për të evidentuar
efektin e zëvendësimit dhe efektin e të ardhurave
në ndryshimin e sasisë së kërkuar të produktit që i
ndryshon çmimi
Efekti i zevendesimit dhe efekti i të
ardhurave
y
a
a1 E0
E1
E2
b
q0
q1
q2
b1
U1
U2
l
x
Përfitimi i kurbës së kërkesës
y
a
E0
E2
U1
b
q0
q2
U2
l
x
P
P0
E0
P1
E2
Kurba e kërkesës
q0
q2
sasia e
x

similar documents