dr hab. Grazyna Milkowska, prof. UZ, Uniwersytet

Report
Dr hab. Grażyna Miłkowska, prof. UZ
Oblicza starości – problemy i kwestie wieku
senioralnego
Studia podyplomowe 2014
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
Co to jest starość?
 Starość-
faza biologicznego rozwoju
osobniczego, okres życia ustroju po wieku
dojrzałym, charakteryzujący się obniżeniem
funkcji życiowych i szeregiem zmian
zachodzących w poszczególnych układach i
narządach.
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
STAROŚĆ
to specyficzny okres, ostatni z siedmiu etapów życia
człowieka.
 - jest to proces, który przebiega w zróżnicowany sposób,
jest całkowicie zindywidualizowany w stosunku do każdej
jednostki.
 Wywołuje często lęk przed tym co nieuniknione i
nieznane.
 Utożsamiana jest ze spadkiem wydolności organizmu,
pogarszającym się stanem zdrowia, zmianą i utratą ról
społecznych,
redukcją więzi.
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
-
realizowany ze środków Unii Europejskiej
STAROŚĆ A STARZENIE SIĘ
 Starość
to faza, etap – ma charakter statyczny
 Starzenie – to proces – ma charakter dynamiczny
Starzenie się - wielowarstwowy i wielowymiarowy
proces, zależny od wielu współwystępujących
czynników, wewnętrznych i zewnętrznych,
właściwy całemu światu ożywionemu –
wszystkim żywym organizmom.
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
 Starość
to kontaminacja zmian biologicznych,
psychicznych, społecznych.
„Związek składających się na starość procesów
biologicznych (soma) i psychicznych (psyche) oraz zmian w
sferze społecznych zachowań (ethos, polis) ma charakter
dynamiczny i synergiczny. Dynamiczny, gdyż zmienia się
w czasie; synergiczny, gdyż te różne procesy wpływają na
siebie wzajemnie, przyspieszając lub spowalniając proces
starzenia się jednostki” (B. Szatur -Jaworska, P. Błędowski,
M. Dzięgielska, Podstawy gerontologii społecznej,
Warszawa 2006, s. 46)
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
• Nasz organizm jest tak zaprogramowany, by żyć
około 120 lat...
• Na przestrzeni wieków, a nawet epok, długość
życia była różna: kilka tysięcy lat temu człowiek
był w stanie przeżyć niespełna 20 lat;
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
• Zgodnie z danymi Banku Światowego (Life
expectancy at birth, 2013):
• w roku 1700 średnia długość ludzkiego życia
wynosiło 35 lat,
• w roku 1900 – 46 lat,
• w roku 2011 – 72 lata.
• W roku 1900 tylko 13% osób w wieku 65 lat
dożywało 85 lat – współcześnie już połowa 65latkow dożywa tego wieku.
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
ETAPY/FAZY STAROŚCI:
Najwięcej uczonych, uznaje za próg starości wiek 60
lub 65 lat.
Fazy starości:
• okres starości początkowej - wiek od 60 do 69 lat,
• wiek przejściowy między początkową starością, a
wiekiem ograniczonej sprawności - od 70 do 74 l.
• starość zaawansowana - od 75 do 84 roku życia,
• starość niedołężna - po 85 roku życia.
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), za
początek starości uznaje 60 rok życia.
Wyróżnia w niej trzy zasadnicze etapy:
• od 60 - 75 r. ż. - wiek podeszły (tzw. wczesna
starość);
• od 75 - 90 r. ż. - wiek starczy (tzw. późna
starość);
• 90 r. ż. i powyżej - wiek sędziwy (tzw.
długowieczność).
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
Rzeczywista i prognozowana liczba osób w wieku 65+
oraz osób w wieku 80+ (dane w milionach)
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
Około roku 2050 w krajach wysoko
rozwiniętych liczba osób w wieku 60+ po raz
pierwszy w dziejach przewyższy liczbę dzieci
i młodzieży do lat 15 (World Population
Policies 2009, 2010). Z takim fenomenem
ludzkość nie miała do czynienia nigdy dotąd.
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
Jako naród znajdujemy się w tzw.
depresji demograficznej.
• w roku 2000 osoby w wieku 60 lat i więcej
stanowiły w naszym kraju 16,7% populacji, w
roku 2009 było to 18,8%,
• prognozy demograficzne przewidują, że udział
osób starszych w strukturze ludności w 2030
roku osiągnie poziom 22,3%, a w 2050 roku aż
35,6% ogółu populacji.
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
Bardzo wyraźnie powiększy się liczba osób w
najstarszych grupach wiekowych, ponieważ
liczebność grupy wiekowej osób powyżej 85.
roku życia rośnie szybciej niż liczebność grup
osób starszych zaszeregowanych do młodszych
kategorii wiekowych.
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
Diagnoza – prognoza demograficzna z uwzględnieniem płci i
tzw. podwójnego starzenia się (dane dla Polski w %)
14
Na istotę i charakterystykę drugiego przejścia
demograficznego składają się procesy i skutki:
1) znaczne obniżenie płodności i spadek dzietności (poniżej
poziomu gwarantującego prostą zastępowalność pokoleń);
2) spadek umieralności (przede wszystkim niemowląt);
3) świadome opóźnianie wieku prokreacji;
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
4) rosnąca preferencja związków
niesformalizowanych, upowszechnianie się
alternatywnych wzorów życia rodzinnego;
5) wydłużenie się okresu trwania jednostkowego
życia (Matysiak, Baranowska, 2003)
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
• Prognozy wskazują, że około roku 2060 Polacy
staną się najstarszym demograficznie (po Słowacji)
narodem Europy.
• „Po roku 2013 większe będzie ekonomiczne
brzemię starości niż ciężary związane z
zapewnieniem wychowania dzieciom i młodzieży”
(Szukalski 2012, s. 25).
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
• Dynamicznie będzie rosła liczba najstarszych
pośród
–
starych
jest
to
zjawisko
tzw.
podwójnego starzenia się. Sędziwa starość staje
się „dostępna” dla mieszkańców krajów wysoko
rozwiniętych,
w
tym
Polski.
Zjawisko
wielopokoleniowości przybiera na sile.
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
• Na przekór prawidłowościom współczesnych
przemian
demograficznych
świat
wielbi
młodość, a w kulturze europejskiej dominuje
negatywny
stereotyp
człowieka
starego
-
niepotrzebnego, nienadążającego za tempem
codziennego życia.
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
Za podstawowe cechy starości uważa się:
• znaczny spadek zdolności adaptacyjnych
człowieka w wymiarze biologicznym,
psychospołecznym;
• postępujące ograniczenie samodzielności
życiowej;
• stopniowe nasilenie się zależności od
otoczenia.
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
Krytyczne (kryzysowe) wydarzenia życiowe
sprzyjające starości:
1. Przejście na emeryturę
2. Opuszczenie domu przez ostatnie dziecko
3. Wdowieństwo
4. Przewlekła choroba
5. Zmiana miejsca zamieszkania.
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
Ad. 1. Fazy przechodzenia na emeryturę wg
Atchley`a
I. Faza oddalona w czasie. Odnosi się do wieku
średniego. Osoby pracują w tym czasie zawodowo,
okres przejścia na emeryturę odczuwają jako
bardzo odległą perspektywę. W tym okresie nie
przygotowują się do tego faktu, gdyż wypierają ze
świadomości mający nadejść czas emerytury.
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
II. Faza przedemerytalna. Osoby zdają sobie
sprawę z rychłego przejścia na emeryturę. Myślą
o przyszłości, planują co będą robić, partycypują
zbliżający się okres.
III. Faza miesiąca miodowego. Okres tuż po
przejściu na emeryturę. Osoby są szczęśliwe,
czują się wolne, zaczynają spełniać swoje
marzenia. Wyjeżdżają do rodziny, znajomych,
podróżują, robią to, na co nie mogli sobie
pozwolić pracując.
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
IV. Faza rozczarowania. Emeryci są zawiedzeni,
dociera do nich, że ten okres nie jest cudownym
spełnieniem ich marzeń. Życie bez konkretnego
celu jakim niewątpliwie była praca, sprawia że
pojawia się zniechęcenie, smutek. Do osób dociera,
że nie jest to okres tak absorbujący jak im się
poprzednio wydawało.
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
V. Faza zmiany kierunku. Osoba zaczyna
rozumieć, faktyczny obraz emerytury.
Zastanawia się co zmienić w swoim życiu, by
ponownie nabrało ono sensu.
VI. Faza stabilizacji. Wykształcają się zdolności
adaptacyjne, które pozwalają na
satysfakcjonujące pełnienie roli emeryta.
VII. Faza końcowa. Przerwanie bycia w roli
spowodowane ciężką chorobą, bądź podjęciem
pracy.
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
Ad.2. Opuszczenie domu przez dzieci – okres
„pustego gniazda”:
- konieczność życia tylko we dwoje,
- reorganizacja życia,
- zmiana stosunków między małżonkami.
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
Ad. 3. Wdowieństwo - okres bardzo trudny dla
kobiety, czas wszechobecnej pustki. Różne
reakcje na śmierć partnera są (np. gwałtowne
pogorszenie stanu zdrowia, depresja, niekiedy
szybki zgon).
- osamotnienie, prowadzące często do rezygnacji,
cierpienia.
- różnice w przeżywaniu wdowieństwa przez
kobiety i mężczyzn
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
Ad.4. Utrata zdrowia - choroba może prowadzić
do depresji, braku chęci do życia. Osoba czuje się
uzależniona od innych, czuje że jest ciężarem dla
bliskich osób, budzi w niej to duży stres.
„Koncepcja własnej choroby przyjęta przez
chorego, rzutuje na postawę wobec choroby i
leczenia oraz wpływa na wychodzenie z kryzysu,
na powrót do zdrowia lub dalsze
funkcjonowanie.” (B. Szatur -Jaworska, P.
Błędowski, M. Dzięgielska)
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
Ad.5. Zmiana miejsca zamieszkania.
- konieczność przeorganizowania dotychczasowego
życia.
- zerwanie więzi z sąsiadami i innymi bliskimi
osobami.
- konieczność przystosowania się do środowiska
DPS nauka życia w grupie. (częste
nieporozumienia dotyczące wzajemnych
oczekiwań i potrzeb).
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
Pięć typów przystosowania do starości S.
Richarda:
• Postawa konstruktywna. Osoby akceptują
swoją starość, nie przeraża ich perspektywa
śmierci, ich
stosunki z innymi są dobre,
nacechowane ciepłymi uczuciami. Są wolni,
cieszą się dniem dzisiejszym, wierzą w siebie,
nie odrzucają pomocy ze strony najbliższych im
osób.
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
Postawa zależności. Osoby przyjmują postawę
bierną wobec środowiska. Choć są sprawne
fizycznie i psychicznie żądają opieki, stale
absorbują uwagę bliskich i opiekunów.
Chcą pozostawać cały czas w centrum uwagi.
Najchętniej przebywają w domowym zaciszu.
Stosunki z innymi ludźmi opierają się na
podejrzliwości i biernej tolerancji.
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
Postawa obronna.
Przyjmują ją ludzie, zbytnio opanowani, bojący
się wszystkiego co nowe, mają problemy z
adaptacją,
innowacyjnymi
rozwiązaniami.
Cechuje ich pewna doza zazdrości w stosunku
do młodych osób.
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
Postawa wrogości wobec otoczenia.
Przyjmują ją osoby, które nie akceptują własnej
starości, są to osoby nerwowe, agresywne,
konfliktowe. Starość dla nich to niejako koniec
życia, nie potrafią odnaleźć się w tej fazie życia.
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
Postawa wrogości skierowanej na siebie.
Ludzie są „krytycznie i niechętnie
ustosunkowani do historii własnego życia,
jednak nie wyrażają ochoty przeżycia go
jeszcze raz, inaczej, bardziej ambitnie”.
Przepełnia ich niechęć do własnego losu,
odczucie osamotnienia, bycia nieprzydatnym.
Nie mają celu w życiu, są pesymistami.
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
• Osoby, które pozytywnie przystosowują się
do starości potrafią korzystać z jej zalet,
ponieważ „człowiek stary ma większą niż
poprzednio szansę pogłębiania życia
wewnętrznego, ale by było co pogłębiać,
życie to musi istnieć wcześniej. Starość może
być ukoronowaniem życia ale trudno by
było jego początkiem”.
(B. Szatur -Jaworska, P. Błędowski, M.
Dzięgielska)
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
W literaturze przedmiotu proces starzenia się
rozpatrywany jest w trzech głównych
aspektach:
• biologicznym czas biologicznego starzenia się
warunkują także (poza genami) warunki
zewnętrzne: przyrodnicze, społeczno ekonomiczne, kulturowe),
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
• psychologicznym - starzenie się psychiczne to
działanie czasu na osobowość człowieka oraz
na jego życie emocjonalne i duchowe,
• społecznym - stopniowe wycofanie się z życia
społeczno - zawodowego.
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
Problemy wieku starości:
•
•
•
•
•
samotność,
choroby,
inwalidztwo,
życie w ubóstwie,
poczucie nieprzydatności.
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
Powyższe prowadzi do marginalizacji osób
starszych, izolacji społecznej.
Izolacja owocuje „śmiercią społeczną”, czyli
poczuciem bezużyteczności, uznaniem, że jest
się niepotrzebnym nikomu. Wołaniem o
pomoc bywa próba samobójcza, autoagresja,
agresja wobec innych (fizyczna i słowna).
Często pojawiają się depresje, urojenia, apatie.
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
Problemy zdrowotne osób starszych
• Niemal połowa seniorów po 75. roku życia
posiada orzeczenie o niepełnosprawności lub
odczuwa
ograniczenia
sprawności
w
podstawowych czynnościach.
• średnio osoba powyżej 60 lat cierpi na cztery
choroby przewlekłe, co utrudnia zarówno
diagnozowanie, skuteczne leczenie, jak i
rehabilitację.
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
Samoocena stanu zdrowia polskich emerytów (2011)
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
Sytuacja materialna jako składnik jakości
życia
Sytuacja ekonomiczna starszych wiekiem
Polaków jest zaskakująco dobra na tle innych
krajów europejskich, bowiem zaledwie kilka
procent spośród nich jest zagrożonych
ryzykiem ubóstwa. Jest to wartość najniższa w
Europie.
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
• Poniżej poziomu, wyznaczającego minimum
egzystencji, żyło w roku 2011 4,6% emerytów,
a dochód kolejnych 3,6% sytuował się poniżej
ustawowej granicy ubóstwa. Problem biedy
dotyczy więc, zgodnie z ustaleniami GUS ok.
8% starszych wiekiem obywateli Polski.
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
Samoocena sytuacji materialnej emerytów
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
Zagrożenia wieku senioralnego
•
•
•
•
Alkoholizm
Samotność i izolacja osób starszych,
Przemoc wobec starszych
Przyjmuje się, że 4-6% osób starszych doświadcza
przemocy w środowisku domowym, zaś w instytucjach
opiekuńczych odsetek ten jest jeszcze wyższy (na
ryzyko narażone są przede wszystkim osoby z demencją
lub z chorobą Alzheimera).
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
Przyjmuje się jednak, że ….
• przemoc wobec osób starszych jest
problemem powszechnym - rozpoznawana
przemoc to jedynie wierzchołek góry lodowej:
zidentyfikowane przypadki przemocy stanowią
tylko 16% ogółu tego zjawiska, natomiast
zdecydowana większość (84%) pozostaje nadal
niezidentyfikowana i nierozpoznawana.
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
Czynniki podnoszące ryzyko wystąpienia
przemocy wobec ludzi starych:
• zdrowie fizyczne, psychiczne – określone
funkcjonalne zaburzenia u ludzi starych,
• skłonność i predyspozycje do zależności i
ulegania innym,
• zależność sprawcy przemocy od ofiary
przemocy – przemoc jest rezultatem zależności
od zasobów jakie posiada ofiara,
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
• wspólne zamieszkiwanie sprawcy i ofiary,
• czynniki zewnętrzne wywołujące stres,
• izolacja społeczna – starsze osoby, które mają
ograniczoną ilość kontaktów społecznych,
częściej padają ofiarami przemocy; izolacja
zmniejsza szanse wykrycia przemocy
• historia przemocy – wśród partnerów obecność
przemocy w relacjach może być predykatorem
przemocy w wieku starszym
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
• samozaniedbanie – niezastosowanie się do
rekomendacji lekarzy, odmowa przyjmowania
leków i udziału w zajęciach rehabilitacyjnych,
zachowania antyzdrowotne,
• kulturowe uwarunkowania przemocy.
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
W świetle dotychczasowej wiedzy - poczucie
osamotnienia zależy od następujących czynników:
a) Stanu cywilnego (poczucie to towarzyszy częściej
osobom stanu wolnego, znacznie rzadziej osobom
żyjącym w związkach małżeńskich),
b) Wykształcenia (pracownicy z wyższym
wykształceniem wielokrotnie rzadziej odczuwali
osamotnienie niż pracownicy fizyczni),
c) Dzietności (na poczucie osamotnienia częściej
uskarżali się bezdzietni, niż posiadający dzieci),
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
d) Typu zamieszkania, (co druga osoba
mieszkająca samotnie uskarżała się na częste
doświadczanie tego stanu),
e) Przynależności społeczno-zawodowej (przed
przejściem na emeryturę),
f) Stanu zdrowia,
g) Przynależności społeczno-zawodowej (przed
przejściem na emeryturę),
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
g) Sprawności fizycznej (osamotnienie towarzyszy
częściej osobom mającym poważny stopień
ograniczenia sprawności fizycznej)
h) Jakości opieki świadczonej przez rodzinę,
(im bardziej opieka ta oceniana była przez osoby
w starszym wieku jako świadczona chętnie ze
strony dzieci, tym rzadziej pojawiało się
poczucie osamotnienia).
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
i) Oceny sytuacji materialnej (wśród ogółu
starszych osób deklarujących się jako
zadowolonych z własnej sytuacji materialnej, aż
70% nie odczuwało wcale stanów osamotnienia),
j) Jakości więzi łączących człowieka starego z
rodziną.
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
Z badań przeprowadzonych wśród poznańskich
seniorów wynika, że poczucie osamotnienia nie
jest zbyt powszechnym typem doświadczenia,
bowiem uskarża się na nie jedna czwarta ogółu
badanych.
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
Stygmatyzacja, dyskryminacja ze względu na
wiek oraz wykluczenie społeczne:
1. Na polu zatrudnienia:
- zmuszanie osób starszych do przejścia na
emeryturę;
- zbyt rzadkie zatrudnianie osób starszych;
- zmuszanie osób w podeszłym wieku do podjęcia
niskopłatnej, a często i tymczasowej pracy;
- uniemożliwianie korzystania ze szkoleń
zawodowych, w których uczestniczą młodsi
pracownicy;
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
- prześladowanie i poniżanie przez młodszych
współpracowników;
- zwalnianie starszych pracowników w chwili
osiągnięcia przez nich wieku emerytalnego.
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
2. Na polu opieki zdrowotnej:
- postrzeganie przez personel medyczny ludzi
starych jako trudnych pacjentów,
- odmawianie leczenia osób starszych uzasadniane
ich zaawansowanych wiekiem;
- umieszczanie seniorów na oddziałach i w
klinikach oferujących niewystarczające,
niespecjalistyczne świadczenia zdrowotne;
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
- utrudnianie dostępu osobom starszym do
określonych usług lub udzielanie niejasnych
informacji o oferowanych świadczeniach;
- informowanie o zapisywanych lekach i
zalecanych badaniach w sposób niezrozumiały
dla osoby starszej,
- zapisywanie zaleceń lekarskich zbyt małą,
nieczytelną czcionką;
- bariery architektoniczne w placówkach
medycznych,
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
3. Na polu ubezpieczeń i dostępu do dóbr
kultury:
- transmisja negatywnych postaw i stereotypów na
temat starości w mediach;
- odmawianie ludziom starszym możliwości
skorzystania z niektórych usług finansowych ze
względu na zaawansowany wiek klienta,
- nachodzenie seniorów, często w ich własnych
domach, przez handlowców i akwizytorów…
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
- odmawianie ubezpieczenia osób starszych na czas
podroży i w innych sytuacjach,
- pobieranie wyższych składek ubezpieczenia
zdrowotnego, podyktowane przekonaniem o
częstych problemach zdrowotnych osób starszych;
- odmawianie przyznania niektórych zasiłków
uzasadniane wiekiem;
- oferta handlowa niedostosowana do potrzeb i
możliwości osób starszych.
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
WNIOSEK
Ludzie starsi, pomimo posiadania
pewnych gwarancji socjalnych zarówno
we własnej ocenie, jak i w odbiorze
społecznym, postrzegani są jako grupa o
niskim
statusie
społecznym
i
marginalnym znaczeniu społecznym.
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
Literatura wykorzystana:
1. Błędowski P., Starzenie się jako problem społeczny. Perspektywy
demograficznego starzenia się ludności Polski do roku 2035 [w:]
Aspekty medyczne, psychologiczne, socjologiczne i ekonomiczne
starzenia się ludzi w Polsce, pod red. M. Mossakowskiej, A.
Węcek, P. Błędowskiego, Termedia Wydawnictwa Medyczne,
Poznań 2012
2. Dyczewski L., Ludzie starzy i starość w społeczeństwie i kulturze,
Wyd. KUL, Lublin 1994
3. Leszczyńska-Rejchert A., Człowiek starszy i jego wspomaganie –
w stronę pedagogiki starości, Olsztyn 2007
4. Radziewicz -Winnicki A.,, Emeryci i renciści wobec sytuacji
społecznego ubóstwa, Wyd. Śląsk, Katowice 1997
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
Literatura wykorzystana:
5. Steuden S., Marczuk M., Starzenie się a satysfakcja z życia [w:]
Nowe role społeczne ludzi starszych, (red.) M. BraunGałkowska, Lublin 2006
6. Synak B., (red.) Ludzie starzy w warunkach transformacji
ustrojowej, UG, Gdańsk 2000
7. Szukalski P., Populacja osób bardzo starych w społeczeństwie
polskim – stan obecny i perspektywy, (w:) J.T. Kowaleski (red.)
Ludzie starzy w polskim społeczeństwie w pierwszych dekadach
XXI wieku, Łódź 2006
8. Szatur – Jaworska B., Błędowski P., Dzięgielska M., Podstawy
gerontologii społecznej, Warszawa 2006
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
Literatura wykorzystana:
9. Szukalski P., Solidarność pokoleń. Dylematy relacji
międzypokoleniowych, Wydaw. Uniwersytetu Łodzkiego, Łodź 2012
10. Trafiałek E.., Człowiek starszy w społeczeństwie polskim, "Praca
Socjalna" 1995, nr 4
11. Tobiasz-Adamczyk B., Przemoc wobec osób starszych, Kraków
2009
12. Tobiasz-Adamczyk B., Społeczne aspekty starzenia się i starości
(w:) T. Grodzicki, J. Kocemba, A. Skalska (red.) Geriatria z
elementami gerontologii ogólnej, Gdańsk 2006
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej
Literatura wykorzystana:
13. WHO, World report on violence and health , Geneva 2002
14. Wiśniewska –Roszkowska K., Starość jako zadanie, Warszawa
1989
15. Zych A., Człowiek wobec starości. Szkice z gerontologii
społecznej, Wyd. Interart, Warszawa 1995
Projekt systemowy pn.: „Podnoszenie kwalifikacji kadr pomocy i integracji społecznej w województwie lubuskim”
realizowany ze środków Unii Europejskiej

similar documents