Title of Presentation

Report
Almir Maljević, Doc. Dr.
Uvodne napomene
Hobbes, Montesquieu, Voltaire, Rousseau
Beccaria
Krivično pravo Francuske buržoaske revolucije
Uticaj Kanta i Hegela na krivično pravo
Klasična škola krivičnog prava
Italijanski pozitivizam
(Njemačka) Sociološka škola
Pokret nove društvene odbrane
Zaključna razmatranja i diskusija
Negativne karakteristike srednjevjekovnog pravosuđa
Apsolutna dominacija crkve i zastoj naučnog rada
Hipertrofija vjerskih inkriminacija
Odsustvo kodifikacija
Široka diskrecija i arbitrernost suda, nejednakost građana
KD (povreda božanskih zakona)= ZLO (metafizički pojam)
KD kao rezultat “zlog duga” (iracionalizam)
Surovost sistema kazni
Slabljenje utjecaja crkve
Razvoj nauke (matematike, fizike, filozofije)
Nove ideje
Hobbes (1588-679) – egoizam, homo homini lupus est
Montesquieu (1689-755) – pluralizam odnosa – pluralizam
zakona; definicija slobode - ...što dozvoljava zakon...;
protiv sudske samovolje; popravljanje vs zastrašivanje
(individualizacija)
Voltaire (1694-788) – kritika oštre politike kažnjavanja;
uzimanje u obzir ispoljenih sklonosti; protivnik
smrtne/propagator zatvorske kazne + prisilni rad
(individualizacija)
Rousseau (1712-78) – društveni ugovor, KD rezultat
potrebe da povrati slobodu, narušena ravnoteža – kazna
(odbrana društva)
O zločinima i kaznama – filozofsko, političko-pravno (integralno)
Napad na feudalno KP (reformator)
Index librorum prohibitorum
Osvrt na više KP pitanja (do tada samo pojedia ???)
Kritika postojećeg – prijedlozi novog (spiritus movens)
Načelo zakonitosti
“Geometrija zločina”- srazmjernost KD – kazna
Šteta nanesena društvu – težina djela (preteča PD KP)
Kritika svireposti i odmazde – prijedlog prevencije
Brza, izvjesna, “analogna”
Smrtna kazna vs robija (trajanje)...
Deklaracija o pravima č&g (FBR, 1789)
Univ ----II----- čovjeka (UN, 1948)
Deklaracija o pravima čovjeka i građanina (1789)
Svi građani su jednaki (u pogledu zaštite i kažnjivosti)
Nema odgovornosti za vjerska uvjerenja
Neophodne kazne moraju se propisati zakonom
Niko ne može biti kažnjen ako zakon nije unaprijed ...
Kazna treba da bude srazmjerna težini KD, itd.
Krivični zakonik 1791 godine
Prvi puta sistematika OD (o kaznama) i PD (o KD i kaznama)
Ukinute tjelesne kazne; smrtna kazna – samo giljotina; maloljetnici;
saučesništvo;
Apsolutno određene kazne
Napoleonov KZ (1810) (buržoazija vs radne mase)
Katalog (političkih) KD
Širi obim smrtne kazne; spektar tjelesnih kazni
Relativno određene kazne
Njemački protivnici revolucionarnih ideja iz
Engleske, Francuske i Italije
Kant
Apsolutna moralna pravda
Jednakost KD – kazna (silovanje – kastracija)
Kažnjava se zato što je griješio
Mali uticaj u KP
Hegel
Teza (pravo – opšta volja)
Antiteza (KD – pojedinačna volja, negacija teze)
Sinteza (Kazna – opšta volja, negacija negacije)
Kazna – pravo krivca
Kraj XVIII i početak XIX vijeka
Skup učenja Feuerbach, Beccaria, Kant, Hegel, i dr.
Polazište – apsolutno slobodna volja (indeterminizam)
= sloboda→ = odgovornost→ = kazne
Teorija apsolutne (B, M, Z) pravde (osnov kazne)
Odmazda/ispaštanje (svrha kazne) (! Feuerbach)
Pozitivne strane klasične škole KP Neoklasični pravac
Nullum crimen nulla poena sine lege • Stepeni slobode volje
(smanjena odgovornost)
Ukidanje arbitrernosti pravosuđa
Negativne strane klasične škole KP
Zanemarila krivca
Zanemarila uzroke
Fokus na represiju
Formalnopravni logicizam
•
Olakšavajuće okolnost
(blaže kažnjavanje)
• Zakonska vs sudska
individualizacija
Italijanska pozitivna škola – dva smjera
Antropološkog smjera (Lombroso)
Biološko-sociološkog smjera (Ferri i Garofalo)
Reakcija na postulate Klasične škole KP
Fokus – izvršilac (a ne KD)
KD – individualna i društvena realnost
Lombroso (1836-909)
Anatomske, fiziološke i psihičke anomalije (stigmati, nasljedni)
Klasifikacija krivaca (3/5): 1. rođeni, 2. duševno bolesni, 3. iz
strasti, 4. slučajni, 5. iz navike
Svrha kazne – utilitaristički pristup
Vrstu kazne određuje tip krivca
socijalna opasnost, mjere zaštite, komisije
Enrico Ferri (1856-92), pravnik
Sintetizira ranija istraživanja
“obračunava se” sa Lombrosom i klasičarima
Faktorski pluralizam:
Antropološki
Kosmički
Socijalni
Organska konstitucija: anomalije
lobanje, mozga, tijela, fizionomije
Psihička konstitucija:
anomalije inteligencije, emocija,
soc. osjećanja
Osobine ličnosti: rasa, pol, uzrast,
građansko stanje, profesija, odgoj,
obrazovanje
Klima,
konfiguracija
zemljišta,
godišnje doba,
temperaturne
varijacije,
atmosferski
pritisak, itd.
Gustina naseljenosti, stanje javnog
mjenja i religije, uređenje porodice i
sistem vaspitanja, industrijska
proizvodnja, alkoholizam, ekonomska
i politička organizacija, organizacija
javne administracije, pravosuđa i
policije, sistem građanskog i Krivičnog
zakonodavstva
KD rezultat djelovanja svih faktora
Teorija pretežnosti faktora
Klasifikacija krivaca: endogeni uzroci (duševno
bolesni, rođeni), egzogeni uzroci (iz navike, slučajni,
iz strasti)
Klasifikacija KD: prirodni (atavistički) i zakonski (evolutivni)
Negira
princip slobodne volje
Nema volje → nema
odgovornosti
Opasan za društvo
(temibilitet)
↓
↓
↓
Uvodi faktorski pluralizam
Negira kaznu
Mjere socijalne odbrane:
Preventivne
Odbrambene
Dakle, negira KD, krivicu, kaznu!!!
Ipak, Ferri je začetnik moderne individualizacije
U fazi odabira kazne (med-psih i soc proučavanje)
U fazi izvršenj kazne (pravosudna kontrola izvršenja)
Kritike Italijanske pozitivne škole
Učenje o rođenom zločincu nije dokazano
Klasifikacije krivaca i KD nepotpune/proizvoljne
Uvodi kult delinkventa
Zasluge Italijanske pozitivne škole
Izučavanje delinkventa
Pozitivni metod
Faktorski pluralizam
Preispitivanje efekta kazne
Začeće individualizacije
Pokušava pomiriti stajališta klasične i italijanske škole
Faktorska koncepcija:
Individualna svojstva krivca (nasljedna i stečena)
Socijalni uzroci kriminaliteta (geografski, društveni, ekon.)
Pretežni faktorski uticaj – podjela kriminaliteta
Akutni (soc uzroci)
Hronični (ind svojstva)
Klasifikacija krivaca
Krivci iz navike (hronični krivci); popravljivi/nepopravljivi
Slučajni krivci (akutni krivci)
Odgovornost – volja slobodna ili ne – nebitno!
Sankcije: dualitet (repr./prev.)
Pozitivne strane
Razrađuje “temibilitet” kao soc-bio pojam (samo za
hronične neuračunljive – osnov za primjenu MB)
Isticanje potrebe specijalne prevencije i s tim u vezi
Isticanje važnosti individualizacije
Najvažniji rezultat: sistem ublažavanja kazne,
uslovna osuda, uslovni otpust, mjere bezbjednosti
(post delictum), mjere za maloljetnike
Konačni krah objektivizma, apstrakcije i krutosti
Gramatika (Genoa) i Ansel (Paris) – dvije grane
5 zajedničkih elemenata društvene odbrane
Ideja zaštite društva od KD izvan “ispaštanja”
“opasnost” zahtjeva nova sredstva i oblike reagovanja
Moderno (K) pravo i politika – fokus na KD i učinioca
--II– K politika – sistematska, racionalna resocijalizacija
Smiona humanizacija KP zasnovana na individualizaciji i
solidarnosti
Gramatika – ekstremni pravac
Odbacuje KD, kaznu, KP, kriminalnu politiku
Uvodi pojmove antisocijalno djelo, antisocijalni čovjek, mjere
medicinskog i pedagoškog tretmana
Ansel – umjereni pravac
Zadržava osnovne pojmove: KD, učinilac, sankcije
Zahtjeva modifikaciju KP
Dejuridizacija KP (ukidanje apstrakcija, metafizičkih pojmova,
fikcija,...)
Ukidanje ispaštanja, odmazde, retribucije i fokus na prevenciju i
resocijalizaciju
Humanizacija kriminalne politike
Dva ključna momenta
Individualizirani tretman učinioca (individualizacija)
Aktivna pomoć društva učiniocu (resocijalizacija)
KD rezultat biopsihičke konstitucije i soc faktora
Sistem krivičnih sankcija (ne dualitet)
Kritika škole društvene odbrane (klasičari)
Želi ukinuti tradic. KP (zasnovano na tipologiji KD) i
uvesti subj. KP (zasnovano na tipologiji učinilaca)
Zamjena kazne mjerama odbrane – utopija
Zapostavlja retribuciju i generalnu prevenciju
Pozitivne strane škole društvene odbrane
Veliki utjecaj na razvoj KP
Ukazano na značaj spec. prevencije i resocijalizacije
Uvođenje posebnih mjera prema maloljetnicima,
recidivistima itd.
KP kao veliko stablo
Kresati dotrajale grane (kako bi se stabo razvijalo)
Ne kresati previše odjednom (da se ne bi osušilo)
Tagora: Rijeka istine teče potocima zabluda
U tom kontekstu treba posmatrati sve škole KP
Vi pitate....
Mi odgovaramo....
Mlađenović, R. Kriminologija. Sarajevo: Fakultet
kriminalističkih nauka, 2001. Str. 46-85 i 96-102 i
110-117.
Srzentić, N./ Stajić, A./Lazarević, LJ. Krivično
pravo Jugoslavije. Beograd: Savremena
administracija. Str. 39-61.
Almir Maljević, doc. dr. sci.
[email protected]
+ 387 (33) 561 257

similar documents