Oosterhesselen als casestudie

Report
Oosterhesselen als casestudie
Erwin H. Karel
RU Groningen
Voorgeschiedenis
• Verzoek van HOVO-Groningen (Seniorenacademie) om
studenten in onderzoeksproject te laten mee
participeren
• Gezinsreconstructies in Groningen (Richard Paping)
• Bewoningsreconstructie in Vries (Erwin Karel)
• Projectnaam: Het dagelijks leven in Oosterhesselen
1740-1860
Probleem-, vraag- en doelstelling (1)
• Hoe verhoudt het te ontwikkelen onderzoek zich tot
de bestaande literatuur?
– Harm Tiesing
– J. A. Verduin, Ontwikkelingen in de Drentse bevolking gedurende de 17e en 18e
eeuw (Assen, 1982)
– A. Blauw, Westervelde : een Drentse buurschap : erven, eigenerfden en Meiers
in vroeger eeuwen (Zuidwolde, 1987)
– Harry Gras, Op de grens van het bestaan : armen en armenzorg in Drenthe
1700-1800 (Zuidwolde, 1987)
– Etc.
• Zijn de door deze auteurs geponeerde conclusies juist
en/of kunnen ze aangevuld worden
Probleem-, vraag- en doelstelling (2)
• Hoofdvraagstelling:
Hoe verhouden zich bevolkingsontwikkeling,
bewoningsgeschiedenis, economische ontwikkeling en
sociaal cultureel leven in Oosterhesselen in de periode 17401860?
• Subvraagstelling
– Welke demografische patronen zijn herkenbaar tussen 17401860?
– Hoe omvangrijk was de geografische mobiliteit van de
Oosterhesselse bevolking in de periode 1740-1860
– Was er sprake van sociale mobilteit?
– Etc.
Probleem-, vraag- en doelstelling (3)
• Toetsen van bestaande verhalen en gangbare
opvattingen over boerenleven in Drenthe (b.v. Harm
Tiesing)
• Vergelijking maken tussen peasant gebied (Drenthe)
en farmer gebied (Groningen)
• Reconstructie van het ‘dagelijks leven’ in
Oosterhesselen als voorbeelddorp in Drenthe
• Ontwikkelen van nieuwe onderzoeksmodellen die
ook op andere dorpen in Drenthe toepasbaar zijn
Selectie van Oosterhesselen
• Selectiecriteria
– Middelgroot boerenzanddorp
– Voldoende bronnen aanwezig (m.n. wat betreft
bevolkingsontwikkeling)
• Aan de hand van matrix keus gemaakt
• Het gaat in ons onderzoek dus niet zozeer om
Oosterhesselen, maar om een Drents dorp dat
representatief is voor Drents zandgebied.
Bronnen (1)
• Bevolkingstellingen en –
registers
– DTB boeken
– Burgerlijke Stand
– Nominatieve lijsten
• Belastingbronnen
– Haardstedenregister
– Kohieren van hoofdelijke
omslag
– Hondenbelasting
• Kerkelijke bronnen
– Diaconieboeken
– Lidmatenregister
– Kerkelijke belasting
• Franse bronnen
• Gesteldheid van de bevolking
• Burgermachtlijst
• Militaire bronnen
• Militielijsten
• Keuringslijsten lotelingen
• Gemeentelijke bronnen
• Raadsnotulen
• In- en uitgaande stukken
Bronnen (2)
• Economische bronnen
– Patenten
– Veetellingen
– Accijns op ‘t gemaal
• Rechterlijke bronnen
–
–
–
–
Vredesgerecht
Momberindexen
Schultegerecht
Etstoel
• Varia
– Schoolgeldlijsten
– 40e penning
– Lijsten met knechten
• Kadaster
– OAT´s
– Minuutplannen
• Notarissen e.d.
– Allerlei aktes
– Successiememories
Databestanden
• Alle gegevens zo veel mogelijk in computer opslaan, d.m.v.
–
–
–
–
Persoonskaarten
Gezinskaarten
Bewoningskaarten
Afzonderlijke lijsten van belastinggegevens
• Bestanden worden gekoppeld door unieke
persoonsnummers en gezinsnummers (vergelijkbaar met
genealogische programma’s)
• Op basis van nummers kunnen persoonsdossiers en/of
gezinsdossiers worden gemaakt
Voorbeeld gezinskaart
Gebruik van bronnen
• Gaat erom
verschillende
bronnen te
combineren voor
gevraagd doel.
• Leidt naar
persoonsdossiers,
gezinsdossiers en
erfdossiers
Voorbeeld demografische analyse
Enkele resultaten
• Mobiliteit groter dan vaak verondersteld. Vooral
arbeidersgezinnen en keuters verhuizen vaak.
Echter wel hoofdzakelijk in de directe omgeving
van de geboorteplaats.
• Minder dan de helft van de boerderijen wordt
vererfd aan gezinsleden (1e graads)
• Concentratie van kleine boeren en arbeiders in
één dorp (Gees). Komt dat in meer
kerspelen/gemeenten voor??
Publicaties tot nu toe
•
‘Hofstee in Oosterhesselen. Huwelijkspatronen 1740-1830’, Waardeel afl. 1, 24(2004)
22-24.
•
'Migratie en migratiemotieven. Oosterhesselen in de eerste helft van de negentiende
eeuw. Waardeel, Drents Historisch Tijdschrift, 31(1) 2011, 6-13.
•
‘The transfer of farms in Dutch commercial and peasant rural societies, 1740-2000: two
cases compared ‘/Paper for IHCS Amsterdam, August 2010
•
'Searching for a place to live. Succession and child career strategies of peasant and
farmer households in rural Drenthe and Groningen in the first half of the nineteenth
century‘/Paper Posthumus conference in Antwerp, May 2011.
•
'The rural succession myth. Occupational careers and household formation of peasants'
and farmers' offspring around 1800', Tijdschrift voor Economische en Sociale
Geschiedenis afl. 4, 2011, 44-75.
•
In voorbereiding: Rural elites 1600-1850/Paper conference Oldenburg, september 2012
Werkgroepsleden
• Leden van de werkgroep hebben materiaal
verzameld
• Soms zelf verwerkt tot artikel

similar documents