Kamu Tüzel Kişilerinde Temsil Sorunu

Report
TAPU DAİRESİ BAŞKANLIĞI
Berna ÖZCAN GENÇ
T.K. Uzman Yrd.
Danışman: T.K. Uzmanı Cem KAHRAMAN
Medeni Kanun, Tapu Kanunu ve
Yeni Tapu Sicili Tüzüğü Karşısında
KAMU TÜZEL
KİŞİLERİNDE
“TEMSİL SORUNU”
Kamu Tüzel Kişiliği Kavramı:
 Merkezden yönetimin yanında yerinden yönetim sisteminin
uygulanmasıyla, devlet tüzel kişiliği yanında, birden fazla kamu
tüzel kişisi ortaya çıkmıştır.
 Anayasanın “ İdarenin bütünlüğü ve kamu tüzelkişiliği” başlıklı
123. maddesinin 3. fıkrasına göre “Kamu tüzelkişiliği, ancak
kanunla veya kanunun açıkça verdiği yetkiye dayanılarak
kurulur.”
 Bazı tüzel kişilerin kamu tüzel kişiliği bizzat Anayasadan
kaynaklanmaktadır. (İl Özel İdaresi, Belediye, Köy, Üniversiteler,
Kamu Kurumu Niteliğindeki Meslek Kuruluşları.)
Kamu Tüzel Kişiliğinin Ölçütleri:
 1. Kanunla ya da Kanunun Açıkça Verdiği Yetkiye
Dayanılarak Kurulma.
 2. Üstün ve Ayrıcalıklı Yetkilerle Donatılmış Olma
(Kamu Gücü).
 3. Diğer Ölçütler
a. Re’sen icra yetkisine sahip ise,
b. İşlemleri hukuka uygunluk karinesinden faydalanıyor ise,
c. Malları kamu malları statüsünden faydalanıyor ise,
d.Gelirleri kamu gelirleri sayılıyor ise,
e. Personeli Türk Ceza Kanunu kapsamında, kamu görevlisi
sayılıyor ise
MEVZUAT
 4721 sayılı Medeni Kanunu 1015. maddesine göre; taşınmaz

-
tasarrufu işlemlerinin yapılabilmesi “tasarruf (temsil)
yetkisinin belgelendirilmiş olmasına bağlanır.
2644 Sayılı Tapu Kanununun 1. maddesi ise
“Gayrimenkullerin tescilinde
O gayrimenkul Devlete ait ise bulunduğu yerdeki en büyük
mal memuru
Hususi idareye (İl Özel İdaresi) ait ise vali
Evkafa(vakıflara) ait ise evkaf müdürü veya memuru
Belediyeye ait ise belediye reisi
Köye ait ise muhtar
Mahsus kanunla teşekkül etmiş diğer hükmi şahıslara ait
ise bunların kanuni mümessilleri salahiyetlidirler.
 (Yeni Tapu Sicili Tüzüğü)
Hak Sahibinin Belirlenmesi
Madde 18 – (7) İstem, kamu kurum ve kuruluşlarınca
yapılırsa, bu kamu kurum ve kuruluşlarının ve
temsilcilerinin yetkilerinin olup olmadığı belirlenir.
 (Mülga Tapu Sicili Tüzüğü)
Hak Sahibinin Belirlenmesi
Madde 13 – İstem resmi kuruluşlarca yapılırsa,
kuruluşların ve temsilcilerinin yetkilerinin olup olmadığı
araştırılır.
DEVLET
 Kamu tüzel kişileri Devlet ve diğer kamu tüzel
kişileri olarak ikiye ayrılabilir. Türkiye
Cumhuriyeti’nin Merkezi Yönetimi “DEVLET”
tüzel kişisi tarafından temsil edilir.
 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol
Kanunu’nun 1 sayılı Cetvelinde “Genel Bütçe
Kapsamındaki Kamu İdareleri” başlığı altında
Merkezi idareye dahil idari organlar sayılmıştır.
TBMM, Cumhurbaşkanlığı , Başbakanlık ve Bakanlıklar,
Anayasa Mahkemesi , Yargıtay , Tapu ve Kadastro Genel
Müdürlüğü vs.
 Tapu kayıtlarında genellikle "Hazine" veya "Maliye
Hazinesi" şeklinde ifade edilmektedir. 1 sayılı cetvelde
düzenlenen ve devlet tüzel kişiliği içinde değerlendirilen
kuruluşlar kendi adlarına malvarlığına sahip olamazlar. Bu
kuruluşların malları tapuda Hazine adına tescil edilir.
 Devletin sahip olduğu mallar hazine adına tescil
edildiğinden hazinenin temsili durumu ortaya çıkar.
 Ancak gerek kamu hukukuna tabi olan gerekse de özel
hukuka tabi olan devlet teşkilatına ait taşınmazların hazine
adına temsil edilmesi yetkisi “ Özel kanunlarda hüküm
bulunmaması durumunda Hazine adına tescil ettirme
yetkisi, taşınmaz malın bulunduğu yerin en büyük
mal memuruna (defterdar veya malmüdürüne) aittir.
DEVLETİN DIŞINDAKİ DİĞER KAMU
TÜZEL KİŞİLERİ
1- 5018 sayılı Kanuna ek II-sayılı Cetvelde Düzenlenen Kurumlar
2- Bağımsız İdari Otoriteler (Düzenleyici ve Denetleyici Kurumlar)
3- Sosyal Nitelikli Kamu Kurumları
4- 5018 Sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununda Belirtilen
Kurum ve Kuruluşların Dışında Kalan Kamu Tüzel Kişiliğine Sahip
Diğer İdareler
5- Mahalli İdare Tüzel Kişileri
6- Kamu Kurumu Niteliğinde Meslek Kuruluşları
1- 5018 sayılı Kanuna Ek II-sayılı
Cetvelde Düzenlenen Kurumlar
 A)Yükseköğretim Kurulu, Üniversiteler ve Yüksek Teknoloji
Enstitüleri
 B) Özel Bütçeli Diğer İdareler
- Karayolları Genel Müdürlüğü (6001 s. Kanun)
- Orman Genel Müdürlüğü (3234 s. Kanun)
- Vakıflar Genel Müdürlüğü (227 s. KHK )
- Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü (6200 S.Kanun)
- Savunma Sanayi Müsteşarlığı (3238 s. Kanun)
- TÜBİTAK(278 s. Kanun)
- Gap Bölgesi Kalkınma İdaresi(388 s. KHK)
- Özelleştirme idaresi Başkanlığı(4046 s.Kanun)
 Vakıf Üniversiteleri:
Taşınmaz mal tasarrufu ve temsil; Vakıflar
tarafından kurulan üniversitelerin taşınmaz mal
tasarrufu, vakıf tüzel kişiliği dışında ayrı bir tüzel
kişiliğe sahip olan yükseköğretim kurumu mütevelli
heyetinin işleme ilişkin kararı, başkan veya işleme
ilişkin mütevelli heyet kararında belirtilen temsilcinin
katılımı ile yerine getirilir.
2-BAĞIMSIZ İDARİ OTORİTELER
(DÜZENLEYİCİ VE DENETLEYİCİ KURUMLAR)
 5018 sayılı Kanunun III sayılı cetvelinde ise, “Düzenleyici ve
Denetleyici Kurumlar” başlığı altında, yine tüzel kişiliğe
sahip olan, yargı benzeri özellikleri ve yaptırım uygulama
gibi özellikleri ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarından
ayrılan bağımsız idari otoriteler sayılmıştır.
 -Radyo ve Televizyon Üst Kurulu-RTÜK-(3984 s.Kanun)
 -Sermaye Piyasası Kurulu –SPK-(6362 s.Kanun)
 -Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu-BDDK-
(4389 s.Kanun)
 -Kamu İhale Kurumu –KİK- (4734 s.Kanun)
Temsil Bakımından;
 İlgili mevzuat incelediğinde; SPK, BDDK ve KİK’da
temsil yetkisinin kurum ya da kurulun başkanında
olduğu, BDDK’da ayrıca bir de başkan ve ikinci
başkanın yer aldığı yedi üyeden oluşan Bankacılık
Düzenleme ve Denetleme Kurulu karar organı olarak
yer almaktadır.
 RTÜK’nda ise Taşınmaz mal tasarrufu için ilgili
Yönetmelik uyarınca taşınmaz mal alım satımına üst
kurul karar verir. Yetkili temsilci kurul başkanının
oluru ile tespit edilir.
3- SOSYAL NİTELİKLİ KAMU KURUMLARI
 5018 Sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununda IV
sayılı cetvelde yer verilen
1- SOSYAL GÜVENLİK KURUMU-SGK-(5502 s.Kanun)
2- TÜRKİYE İŞ KURUMU (4904 s.Kanun) sosyal nitelikli
kamu kurumlarıdır.
- SGK :Teşkilat kanununda taşınmazlar hakkında karar
verme yetkisi parasal sınırlara bağlı olmak üzere kurum
Başkanı ve Yönetim Kuruluna verilmiştir. Bunlara ek olarak
temsil yetkisi Kurum Başkanındadır.
- - Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü: Kurumun
temsili; Türkiye İş Kurumu Genel Müdürüne aittir.
4- 5018 SAYILI KANUN KAPSAMINDA OLMAYAN
KAMU TÜZEL KİŞİLİĞİNE SAHİP DİĞER İDARELER
 Ticaret Borsaları: (5590 s.Kanun)
 Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası: Banka 233 sayılı Kamu İktisadi




Teşebbüsleri Hakkında KHK hükümlerine ve Bankalar Kanununa tabi
"T.C. Ziraat Bankası" adı altında teşkil olunan İktisadi Devlet
Teşekkülüdür.(Ana statü md.l, R.G. 9.11.1984 gün, S.18570)
Kamu İktisadi Teşebbüsleri: Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında
(233 sayılı) Kanun Hükmünde ' Kararname ile düzenlenmiştir.
Teşebbüsler Bakanlar Kurulu Kararı ile kurulur, (md. 3) Tüzel kişiliğe
sahiptir.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası: 1211 sayılı Kanunla 'Türkiye
Cumhuriyet Merkez Bankası' unvanı altında anonim şirket olarak bir
banka kurulmuştur.(m. 1)
TOKİ: 2985 sayılı Toplu Konut Kanunu’nun ek-1 maddesi uyarınca
kurulmuştur.
Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu: 4389 sayılı Kanun ile kurulmuştur.
5- MAHALLİ İDARE TÜZEL KİŞİLERİ
 Belediye (5393 s. Belediye Kanunu)
 Büyükşehir Belediyeleri (5216 s. Büyükşehir




Belediyesi Kanunu)
Büyükşehir Belediyelerinin Su ve Kanalizasyon
İdareleri (İSKİ-2560 s.Kanun)
İl Özel İdaresi (5302 s.İl Özel İdaresi Kanunu)
Köy (442 s. Köy Kanunu)
Mahalli İdare Birlikleri (5355 s.Mahalli İdare
Birlikleri Kanunu)
-BELEDİYE, BÜYÜKŞEHİR BELEDİYELERİ
 Belediye Başkanı, belediye idaresinin başı ve belediye tüzel




kişiliğinin temsilcisidir.(5393 s. K. md.37)
2644
sayılı
Tapu
Kanununun
1.
maddesine
göre
gayrimenkullerin tescilinde gayrimenkul belediyeye ait ise
belediye başkanı yetkilidir.
Belediye başkanı, görev ve yetkilerinden bir kısmını uygun
gördüğü takdirde, yöneticilik sıfatı bulunan belediye
görevlilerine devredebilir. (md. 42)
Belediye Başkanının belediyede görevli memuru dışında üçüncü
bir kişiyi yetkili kılması, noterde vekaletname düzenlenmesi
yoluyla olabileceğinden, bu gibi işlemlerde belediye başkanı
tarafından verilmiş vekaletnamenin tapu müdürlüğünce
istenmesi gerekir.
1513 sayılı “Uygulamada görülen noksanlıkların açıklanması”
konulu genelgemizde de bu konuya değinilmiştir.
 Büyükşehir Belediyelerinin Su ve Kanalizasyon
İdareleri: Genel Müdürlük düzeyinde örgütlenmiş
olduğundan temsilcisi, Genel Müdürdür. (2560 s. Kanun
Md.11)
 - İl Özel İdaresi: 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanununda
düzenlenmiştir. Vali, il özel idaresinin başı ve tüzel
kişiliğinin temsilcisidir. (md. 29).
 - Köy: 442 sayılı Köy Kanunu ile düzenlenmiştir. Muhtar
köyün başıdır ve devlet memurudur (md. 10). 2644 sayılı
Tapu Kanununun 1. maddesine göre gayrimenkullerin
tescilinde gayrimenkul köye ait ise muhtar yetkilidir.
 - Mahalli İdare Birlikleri : Taşınmazlar hakkında
tasarrufta bulunabilmek için birlik meclisinin kararı
gerekir. Birliği temsile “Birlik Başkanı” yetkilidir.
6- KAMU KURUMU NİTELİĞİNDE MESLEK
KURULUŞLARI
KAMU KURUMU NİTELİĞİNDEKİ MESLEK KURULUŞLARININ
İLGİLİ MEVZUATLARI İNCELENDİĞİNDE





GENEL OLARAK
1- Kurumların bünyelerinde mevcut Genel Kurul ya da Oda
Meclisi gibi organlarından taşınmazlar üzerinde tasarruf
edebilmek için icracı organlarına yetki verilmesi,
2- Yönetim Kurulu ya da benzeri organlarının temsilcileri
görevlendirmesi yetkili temsil için aranan şarttır.
Kurumların doğal temsilcileri ise Kurumun en üst seçilmiş
amiridir.
Ayrıca Barolar ve Barolar Birliği hakkında 1136 sayılı
Avukatlık Kanunu Md. 95 ve Md. 111 uygulama alanı bulur.
Bu hükümlere göre baro yönetim kurulunun Baro
malvarlığını
idare
hakkı
kapsamında
taşınmaz
tasarrufunda bulunabilecekleri sonucuna ulaşılır.
YETKİ BELGESİ: (Tapu K.Md:2)
 Tapu Kanununun 2.maddesi ““Hükmi şahısların tapu
işlerinde merkez veya şubelerinin bulundukları yerin en
büyük mülkiye amirinden nizamnamelerine göre
gayrimenkul tasarrufuna izinli olduklarına ve tescil işini
yapacak mümessilin salahiyetine dair alınacak belgenin
verilmesi mecburidir. Ticaret Şirketleri bu belgeyi ticaret
sicil memurundan alırlar.” hükmünü emreder.
 Buna ilişkin olarak 1513 sayılı Genelgemizde “Kanunla
Kurulmuş Tüzel Kişilerin Taşınmaz Mal Tasarrufları”
başlığı altında “… 20 Ocak 1956 gün ve 1258 sayılı genelgede
de açıklandığı üzere, kanunla kurulmuş ve yetkilerini
kuruluş kanunundan alan tüzel kişilerden, 2644 sayılı
Kanunun 2 nci maddesi gereğince belge aranılması söz
konusu değildir.”
 2010/6 sayılı Genelgede ise “…Ancak, bazı kamu kurum
ve kuruluşlarının temsilcileri atama suretiyle, bazı
kamu kurum ve kuruluşlarının temsilcileri ise yapılan
seçim sonucu Yüksek Seçim Kurulunca atandıkları ve
temsil yetkileri de kanun ile belirlenmiş olduğu için
ayrıca mülki amirden yetki belgesi aranmasına gerek
yoktur. Tapu ve kadastro işlemlerinde; yapılan işlemin
niteliğine göre, bazı işlemlerde karar alıcı organların
konuya ilişkin aldıkları karar gerekebileceği gibi bazen
de bu kararların onay makamlarınca onaylanması
gerekebilir. Bu durumda alınan kararla beraber onay
kararının da işlemlerde aranılması gerekir….”
Yetki Belgesi ile ilgili bazı duyurular
 04.10.1993 tarihli ve 192/30-4207 Yetki Belgesi adlı duyuru -Emlak







Konut A.Ş.
11.06.1997 tarihli ve 074/76-1924 Tescil İşlemleri adlı duyuru Türk
Telekomünikasyon A.Ş
16.03.1974 tarihli ve 4-1-5-2/1236-1242 sayılı Türkiye Kızılay Derneği
Şubelerinin Taşınmaz Mal Tasarrufu Ehliyeti konulu duyuru
29.07.1974 tarihli ve 4-1-5-2/4551-4556 sayılı TKD Şubelerinin
Taşınmaz Mal Tasarrufu İşlemlerinde Temsil konulu duyuru
29.07.1976 tarihli ve 4-1-5-2/4551-4557 TKD Şubelerinin Taşınmaz
Mal Tasarrufu konulu duyuru
22.12.1986 tarihli ve 4-1-5-2/7273-7274-3 TKD Şubelerinin Taşınmaz
Mal Tasarrufu konulu duyuru
22.11.2000 tarihli ve 074/112-4735 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumu adlı
duyuru
08.09.2011 tarihli ve 287/7200 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüslerinde
Yetki Belgesi adlı duyuru
SONUÇ
 Kamu tüzel kişileri dayanaklarını kuruluş kanunlarından
almaktadırlar. Bu durum sıkı ve değiştirilmesi zor kurallara tabi
olmaları sonucunu doğurur.
 Ülkemizde halen kurulu Kamu idarelerinin yapısal çeşitlilik
göstermesi karar alma ve yetkilendirme noktalarında farklı
usuller ortaya çıkmasına neden olmaktadır.
 Medeni Kanunun 1007.maddesi ile 6083 Sayılı Tapu ve Kadastro
Genel Müdürlüğü Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunun 2.
maddesinin (a) bendi Tapu İdarelerinin tapu sicillerinin düzenli
bir şekilde tutulmasıyla görevli, tapu sicilinin tutulmasından
doğan zararlardan da Devletin sorumlu olduğunu ifade etmiştir.
 Aktarılan hükümler ışığında; farklı nitelikli kamu tüzel
kişilerinin mevzuatlarından kaynaklanan “temsil sorunu”
dolayısıyla Devletin zararına neden olunması tapu idarelerinde
rastlanılabilecek durumlardandır.
ÖNERİ:
Temsil sorununun, tapu idarelerinin yoğun iş yükü
altında çalışmakta olmaları da dikkate alındığında,
kuruma göre değişen farklı mevzuat hükümlerine tabi
olduğu, bunun işlemlerin yapılması sırasında sağlıklı
bir şekilde değerlendirilmesinin mümkün olmadığı
görülmektedir.
Tapu görevlisinin, yabancısı olduğu bir mevzuatı kısa
zamanda inceleyerek karar vermesi mümkün
olmayacaktır.
Bu kapsamda işlemlerin hızlandırılmasına katkı
vereceğini düşündüğümüz;
 Kamu kurum ve kuruşlarının resmi yazı ile kendi
içlerinden görevlendirdiği “taşınmaz tasarruf
yetkilisini” dayandığı mevzuat hükümlerini de içerir
şekilde, haricen ilgili gayrimenkulün bulunduğu tapu
idaresine bildirmesi, bu yönde Tapu Kanununda
değişiklik yapılması birçok sorunu bertaraf edecektir.
Tapu Kanunu Tasarısı:
 Temsil
MADDE 9- (1) Taşınmazların tescilinde, o taşınmaz Devlete ait ise illerde
defterdar, ilçelerde ise mal müdürü, özel idareye ait ise vali, vakıflara ait ise
vakıf müdürü, belediyeye ait ise belediye başkanı, köye ait ise muhtar ve özel
kanunla kurulmuş diğer tüzel kişilere ait ise bunların kanuni temsilcileri
yetkilidir. Bu temsilcilerin yetkilerini kullanma şeklini gösteren kanun
hükümleri saklıdır.
(2) Kamu kurum ve kuruluşlarının müdürlüklerden istemde bulundukları
işlemin yapılması için ibraz edilen belgelerin kurum ve kuruluşların
mevzuatına ve yürürlükte bulunan diğer kanunlara uygunluğunun hukuki
sorumluluğu istemde bulunan kuruma ve yetkilisine aittir.
 Yetki belgesi
MADDE 10- (1) Kamu kurum ve kuruluşları dışındaki tüzel kişilerin tapu
işlemlerinde, merkez veya şubelerinin bulundukları yerin en büyük mülki idare
âmirlerinden, temsile yetkili olduklarına ilişkin alınacak belgenin verilmesi
zorunludur, ticaret şirketleri bu belgeyi ticaret sicil müdürlüğünden, vakıflar
ise Vakıflar Genel Müdürlüğünden alırlar.
DİNLEDİĞİNİZ İÇİN
TEŞEKKÜRLER

similar documents