TICARI BELGELER - Akhisar Meslek Yüksekokulu

Report
TİCARİ BELGELER
BELGE KAVRAMI



Muhasebenin temel kavramlarından birisi tarafsızlık ve
belgelendirme kavramı olup bu kavram, muhasebe
kayıtlarının gerçek durumu yansıtan ve usulüne uygun
olarak düzenlenmiş objektif belgelere dayandırılması ve
muhasebe
kayıtlarına
esas
alınacak
yöntemlerin
seçilmesinde tarafsız ve ön yargısız davranılmasını
gerektirir.
Bu kavram çerçevesinde muhasebe belgesi veya kısaca
belge; gerçekleşen bir işlemi kişi, yer, zaman, nitelik ve
nicelik gibi açılardan saptayan, tanımlayan ve kanıtlayan
yazılı bir nesne olarak tanımlanabilir.
Muhasebede yapılan her kayıt yazılı bir belgeye dayanmak
zorundadır. Çünkü, belgenin olmadığı yerde muhasebe son
bulur. Belge, hesaplara yapılan kayıtlar arasında organik
bağlantıyı sağlar. Onun içindir ki, belge muhasebenin
temel taşıdır.


İşletmedeki mali karakterli olayların iş akışları doğal ve yapay
belgelerle sağlanır. Doğal belgeler kanun hükümleriyle, yapay
belgeler ise, genellikle isteğe bağlı olarak düzenlenirler.
Dışarıdan işletmeye ve işletmeden dışarıya olan iş akışları doğal
belgelerle, işletme içinde oluşan olaylar ise, yapay belgeler ile
sağlanır. Doğal belgelerde bulunması gereken hususlar ilgili
kanunlarda belirtilmiştir. Belirtilen hususlara uyulmaması
halinde belgenin doğal niteliği kaybolur. Doğal belgeler karşılıklı
ilişkiler dolayısıyla düzenlendiklerinden en az iki suret olarak
düzenlenmelidirler. Çünkü bu belgeler her iki tarafça da
kaydedilmektedir.
Muhasebe defterlerine yapılan her kaydın mutlaka, işlemin
gerçek durumunu yansıtan, usulüne uygun olarak düzenlenmiş
ve işletme ile ilgili tüm finansal bilgi kullanıcılarına karşı ispat
edici özelliği olan objektif bir belgeye dayandırılması gerekir.
Ülkemizde muhasebe belgeleri ve bu belgelerin düzenlenme koşul
ve esasları başta vergi kanunları olmak üzere. Türk Ticaret
Kanunu ve sermaye piyasası mevzuatında ayrıntılı bir şekilde
düzenlenmiş bulunmaktadır. Bu yasal düzenlemeler kapsamında,
işletmelerin düzenlemek zorunda oldukları belli başlı muhasebe
belgelerini açıklamadan önce aşağıda belge türleri ve belgeleme
ilkeleri açıklanmıştır.
BELGE TÜRLERİ
Muhasebe işlemlerinin dayanağı
olan belgeleri şu şekilde ayırıma
tabi tutmak mümkündür:
1. Oluşumuna göre muhasebe belgeleri
2. İşletmedeki değişik işlevlerine göre
muhasebe belgeleri
3.
Çeşitli yasalara
göre
muhasebe belgeleri
düzenlenen
1. OLUŞUMUNA GÖRE MUHASEBE BELGELERİ
 Belgeler
oluşumuna göre DOĞAL
BELGELER ve YAPAY BELGELER olmak
üzere ikiye ayrılır.
DOĞAL BELGELER
 Ticari
işlemler
sonucunda
kendiliğinden
oluşan
muhasebe
belgelerine
doğal
belgeler
denilmektedir. İşletmede kullanılan
belgelerin büyük bir bölümünü doğal
belgeler
oluşturmaktadır.
Doğal
belgelerin türleri de çoktur. Bu nedenle
doğal
belgeleri
düzenlendikleri
işlemlere
göre
aşağıdaki
gibi
sınıflandırabiliriz:
Alışlara Ait Belgeler:
 Mal ve hizmet satın alınması ile ilgili belgelerdir. Bu
belgelerin başında fatura gelir. Ancak, bazı
durumlarda örneğin müstahsilden satın alınan mallar
için fatura alınması mümkün olmayabilir. Bu tür mal
alımları için fatura yerine geçen bir belge türü olan
müstahsil makbuzu düzenlenir.
 Satışlara Ait Belgeler:
 Mal
ve hizmet satışlarını belgelendirmek için
düzenlenen belgelerdir. Bu belgelerin de başında
fatura gelmektedir. Satış faturası genellikle toptan
satışlar için düzenlenmektedir. İşletmede gerçekleşen
perakende satışlar için fatura yerine geçen
perakende satış vesikaları düzenlenir.(perakende
satış fişi veya yazar kasa fişleri)

Giderlere Ait Belgeler:
 Elektrik, su, telefon, seyahat, ücret gibi giderler
yapıldıkça alınan belgelerdir. Bu belgelerin de başında
fatura gelmektedir. Ancak, avukat, mali müşavir gibi
serbest meslek erbabına yaptırılan işler için bunlara
yapılan ödemeler sırasında alınan serbest meslek
makbuzu da bir gider belgesidir. Ayrıca, hamala,
gündelikçi gibi belge düzenlemesi mümkün olmayan
kişilere yaptırılan işler için işletme tarafından
düzenlenen gider pusulası diğer bir gider belgesidir.
Bunların
dışında,
mükelleflerin
işyerlerinde
kullanılmak ve tüketilmek üzere satın aldıkları
kanuni haddi aşmayan mal ve hizmet alımları için
düzenlenen perakende satış fişi veya yazar kasa
fişleri de gider belgesi olarak kabul edilmektedir.

Tahsil ve Ödeme Belgeleri:
 Kayıtlarda yer alan bir alacağın para veya para yerine
geçen araçlarla tahsil edilmesi veya bir borcun yine
para veya para yerine geçen araçlarla ödenmesi için
düzenlenen belgelerdir. İşletme alacağını karşı
taraftan; nakit veya çek olarak tahsil ederken kasa
tahsil makbuzu düzenler; alacağına karşılık senet
almış ise senet giriş bordrosu düzenler. Defter tutan
tüccarlar arasında, bir taraf için tahsil makbuzu
karşı taraf için ödeme makbuzudur. Ancak bazı
durumlarda parayı veya çeki tahsil eden tarafın defter
tutmaması nedeniyle tahsil makbuzu düzenlemesi
mümkün değildir. Bu gibi hallerde tüccarın borçları
için ödeme yaparken nakit veya çek ile yaptığı
ödemeler için kasa ödeme makbuzu düzenleyerek,
ödemeyi yaptığı tarafa imzalatıp muhafaza etmesi
gerekir. Ödemenin senet ile yapılması halinde senet
çıkış bordrosu düzenlenir.

Mahsup Belgeleri:
 Hesaba geçirme belgeleri olarak da adlandırılan bu
belgeler, para ve para yerine geçen ödeme araçları
tarafından kullanılmaktadır. Örneğin, bir bankanın
bir işletmeyi neden belirterek borçlandırılması halinde
bu işlem için bir borç dekontu düzenlenir. Diğer
yandan, bankanın işletmeyi yine bir neden belirterek
alacaklandırması halinde bu kez alacak dekontu
düzenlenir.
 Diğer Doğal Belgeler:
 Bu tür belgeler yukarıda sayılan gruplarda yer
almayan belgelerdir. Bu belgelere şu örnekler
verilebilir: vergi daireleri, sosyal sigortalar, ticaret ve
sanayi odaları, PTT ve diğer resmi dairelere yapılan
ödemeler sonucu alınan makbuz ve belgeler, takdir
komisyonu kararları, mahkeme kararları, muhabere
evrakı, sözleşmeler, taahhüt ve kefalet yazıları vb...

YAPAY BELGELER
 Doğal
belge
düzenlenmesi
zorunlu
olmayan
işlemler için işletme içinde
düzenlenen, muhasebe kaydına esas alınan
belgelerdir. Yapay belgeler, doğal belgelere
göre türce ve sayıca daha azdır. Çünkü kural
olarak, doğal belgesi olmayan işlemler için
yapay belge düzenlenir. Yapay belgeleri
düzenlendikleri
işlemleri
esas
alarak
aşağıdaki gibi sınıflandırabiliriz.




Giderlere İlişkin Yapay Belgeler:
Bazı giderler için belge alınması çok zor veya imkansız
olabilir. İşte ilgili dolmuş ücreti, vapur ücreti, tren ücreti gibi
giderler bunlara örnek olarak verilebilir. Ancak yine de bu gibi
hallerde, gideri yapan kişi, bunların açıklamalı bir listesini
yaparak imzalar. Bu belgeye gider listesi adı verilmektedir.
Bu gider listesi, giderlere ilişkin bir yapay belgedir. Giderlere
ilişkin diğer bir yapay belge türü de, işte ilgili olmak şartıyla
verilen harcırahlar (yolculuklar) için düzenlenen harcırah
beyannamesidir.
Envanterle İlgili Yapay Belgeler:
Dönem sonu envanter çalışmalarına dayanak olmak üzere
düzenlenen belgelerdir. Bu tür belgelere şu örnekleri
verebiliriz: Mal sayım cetvelleri, amortisman hesaplama
tabloları, yeniden değerleme tabloları, gelecek yıllara
ve aylara ait giderlerin hesaplama çalışmaları, gelecek
yıllara ve aylara ait gelirlerin hesaplama çalışmaları,
gider ve gelir tahakkuklarını hesaplama çalışmaları
vb...
 Maliyet
Muhasebesi Belgeleri:
 İşletmede
gerçekleşen
her
türlü
stok
hareketlerini izlemek için düzenlenen belgeler,
birer yapay belgedir. Bu belgelere şu örnekleri
verebiliriz: Hammadde ve malzeme istek
fişi, hammadde ve malzeme teslim alma
fişi, depodan üretime hammadde ve
malzeme çıkış fişi, üretim raporları,
ambar fişi, hammadde ve malzeme fişi vb..
2. İŞLETMEDEKİ DEĞİŞİK İŞLEVLERİ GÖRE
MUHASEBE BELGELERİ





İşletmedeki işlevlerine göre muhasebe belgeleri dört
gruba ayrılmaktadır:
1) Alışlara ait belgeler: Alış faturaları, perakende
satış belgeleri gibi,
2) Satışlara ait belgeler: Satış faturaları, perakende
satış belgeleri gibi,
3) Giderlere ait belgeler: Serbest meslek makbuzları,
gider pusulası, ücret bordrosu gibi,
4) Genel nitelikli belgeler: Ticari mektuplar, kira
kontraltoları, banka hesap özetleri gibi
3. ÇEŞİTLİ YASALARA GÖRE DÜZENLENEN
MUHASEBE BELGELERİ
 Ülkemiz
uygulamasında ispat edici
muhasebe belgelerinin önemli bir bölümü
Vergi Usul Kanunu’nda, Türk Ticaret
Kanunu’nda ve Sermaye Piyasası
Kanunu çerçevesinde çıkarılan sermaye
piyasası kurulu tebliğlerinde düzenlenmiş
bulunmaktadır. Bu kanunlar çerçevesinde
düzenlenen başlıca muhasebe belgeleri
şunlardır:











Vergi Usul Kanunu’nda düzenlenen
belgeler:
- Fatura,
- Sevk İrsaliyesi,
- Perakende Satış Belgeleri,
- Gider Pusulası,
- Müstahsil Makbuzu,
- Serbest Meslek Makbuzu,
- Ücret Bordrosu,
- Yolcu Listeleri,
- Günlük Müşteri Listeleri,
- Muhabere Evrakı ve diğer belgeler.












Türk
Ticaret
belgeler:
- Poliçe,
- Bono,
- Çek,
- Hisse Senedi,
- Tahvil,
- Emtia Senetleri,
- Ordino,
- Konşimento,
- Manifesto,
- Hamule Senedi,
- Taşıma Senedi.
Kanunu’nda
düzenlenen


Sermaye Piyasası Kanunu’nda Düzenlenen
Belgeler:
Sermaye Piyasası Kanunu’nda, Vergi Usul Kanunu ve
Türk Ticaret Kanunu çerçevesinde düzenlenen tüm
belgeler ispat edici belgeler olarak aynen kabul edilmiş
ancak kamuyu aydınlatma ilkesi çerçevesinde sermaye
piyasası
faaliyetlerinin
özelliği
gereği
hisse
senetleri,tahviller gibi belgeler yeniden düzenlenmiş,
bunların yanında aracı kurumlar ve diğer bazı
sermaye piyasası yardımcı kurumları için bu
kurumlara özgü işlem ve kayıtlarda geçerli olacak yeni
bazı belgeler oluşturulmuştur. Bu belgelerden özellikle
aracı kurumların düzenleyecekleri bazı belgeler
şunlardır: menkul kıymet hareket listesi, menkul
kıymet dökümü, işlem sonuç formu, emanet giriş
fişi, emanet çıkış fişi, menkul kıymet bordrosu,
seans takip formu, işlem dağıtım listesi, emir
takip formu, kredili işlem-açığa satış ve ödünç
işlemleri izleme formları, repo işlem dekontları,
aracılık sözleşmeleri.
BELGELEME İLKELERİ








Güvenilir bir muhasebe kaydının yapılması bakımından bu
konudaki literatürde ve uygulamada aşağıda belirtilen bazı
ilkeler benimsenmiştir.
- Her kayıt bir belgeye dayandırılmalıdır.
- Karışıklığı ve mükerrerliği önlemek için bir kaydın dayandığı
belge kesin olarak belirlenmelidir.
- Belgeler üzerinde yazılı bilgiler okunmaz hale getirilmemeli,
gerekli düzeltme parafe edilerek gösterilmelidir.
- Muhasebe kaydından sonra belge üzerine işaret konularak
belgenin kayda geçmemesi ve mükerrer olarak kayda geçmesi
önlenmelidir.
- Aynı işlemin fazla olması halinde toplu bir belge düzenlenerek
rasyonel çalışma düzeni sağlanmalıdır.
- Belgeler ile ilgili işlemlerde kolaylık sağlanması ve hataların
önlenebilmesi için belgeler farklı renklerde bastırılmalı, seri ve
sıra numarası dahilinde teselsül ettirilerek, tasnifli ve kolayca
erişilebilecek şekilde arşivlenmelidir.
- Tüm belgeler düzenleyen, kontrol eden ve onaylayan yetkili
kimseler tarafından imza ve parafe edilmelidir.
MUHASEBEDE KULLANILAN BAŞLICA
BELGELER, ÖZELLİKLERİ VE ÖRNEKLERİ

Ülkemizde muhasebe belgeleri ve bu belgelerin
düzenlenme koşul ve esasları özellikle Vergi Usul
Kanunu başta olmak üzere Türk Ticaret Kanunu’nda
ve Sermaye Piyasası Kanunu’nda ayrıntılı bir şekilde
düzenlenmiş
bulunmaktadır.
Şimdi
bunları
inceleyelim.
VERGI USUL KANUNU’NDA YER ALAN BELGELER
1.FATURA
Fatura,
satılan emtia veya yapılan
iş
karşılığında
müşterinin
borçlandığı
meblağı
göstermek
üzere, emtiayı satan veya işi yapan
tüccar tarafından müşteriye verilen
ticari bir belgedir.
FATURADA


EN AZ AŞAĞIDAKI BILGILERIN BULUNMASI GEREKIR.
(VUK MD.230);
1. Faturanın düzenlenme tarihi, seri ve sıra numarası. Faturalar seri ve sıra
numaraları ile teselsül ettirilir.
2. Faturaları düzenleyenin adı, unvanı ve adresinden başka, bağlı olduğu vergi
dairesi ve hesap numarasının da gösterilmesi gerekir. Adi şirket, kollektif ve
adi komandit şirket statüsünde çalışanlarda, ortakların vergi dairesi ve hesap
numaralarının gösterilmesi gerekir.

3. Müşterinin adı, ticaret ünvanı, adresi, varsa vergi dairesi ve hesap numarası.

4. Malın veya işin nevi, miktarı, fiyatı ve tutarı,

5. Satılan malların teslim tarihi ve irsaliye numarası.



Fatura normal olarak malın teslimi sırasında düzenlenir. Bazı hallerde
teslimden bir süre sonra düzenlenmesi de mümkündür. Ancak faturanın malın
teslimi veya hizmetin yapıldığı tarihten itibaren en geç 7 gün içinde
düzenlenmesi gerekir.
Fatura en az bir asıl ve bir nüsha olarak çıkarılır. Birden fazla nüsha
çıkarılmışsa her birinin kaçıncı nüsha olduğu belirtilir.
Satılan malın teslim tarihinden sonra veya teslimi sırasında düzenlenmiş olsa
dahi, faturada malın teslim tarihi ve irsaliye numarası yer alacak ve ayrıca sevk
irsaliyesi de düzenlenecektir.
FATURA DÜZENLEME KURALLARI


Fatura düzenlenirken aşağıdaki kurallara uyulması gerekir: (VUK md.231)
1. Faturalar sıra numaralı olarak teselsül ettirilir. Aynı müessesenin muhtelif
şube ve kısımlarında her biri ayrı numara ile başlamak üzere, ayrı ayrı fatura
kullanıldığı takdirde, bu faturaların şube veya kısımlarına göre, şube veya kısım
isimlerinin yazılması veya özel işaretlerle seri tefriki yapılması gerekir.

2. Faturalar mürekkeple, daktilo ile veya bilgisayarla düzenlenir.

3.Faturalar en az bir asıl bir örnek olarak düzenlenir. Birden fazla örnek
çıkarıldığı taktirde her birine kaçıncı örnek olduğu işaret edilir.

4 .Faturaların baş tarafında iş sahibinin veya namına imzaya mezun olanların
imzası bulunur.

5. Fatura, malın teslimi veya hizmetin yapıldığı tarihten itibaren 7 gün içinde
düzenlenir. Bu süre içinde düzenlenmemiş faturalar hiç düzenlenmemiş sayılır.

6. Fatura düzenlemek zorunda olanlar müşterinin adı ve soyadı ile bağlı olduğu
vergi dairesi ve hesap numarasının doğruluğundan sorumludur. Fatura
düzenleyenin istemesi halinde müşteri kimliğini ve vergi dairesi hesap
numarasını gösterir belgeyi ibraz etmek zorundadır.
FATURA DÜZENLEME KURALLARI
Faturanın baş tarafında iş sahibinin veya namına, imzaya
yetkili olanların imzası bulunur. Fakat uygulamada iki farklı
şekilde yapılmaktadır:

Kapalı Fatura: İşletmenin, peşin olarak yapmış olduğu
satışlarında düzenlediği ve alt tarafının kaşelenip imzalandığı
faturalardır.

Açık Fatura: İşletmenin, veresiye satışlarında düzenlediği
ve üst tarafının kaşelenip imzalandığı faturalardır.


Tüketicilere ayıplı mal ve hizmet satan kişilere karşı hak
aramada, fatura delil olarak kullanabilirler. Faturaya itiraz
süresi 8 gündür. Bu süre içinde itiraz edilmezse faturanın
içeriği kabul edilmiş sayılır.
Faturaları Gelir Vergisi Kanunu’na (G.V.K) göre 5 yıl, Türk
Ticaret Kanunu’na(TTK) göre 10 yıl saklama zorunluluğu
vardır
FATURA KULLANMA MECBURİYETİ

Birinci ve ikinci sınıf tüccar, kazancı basit usulde tespit edilenler
ile defter tutmak zorunda olan çiftçiler:







Birinci ve ikinci sınıf tüccarlara,
Serbest meslek erbabına,
Kazançları basit usulde tespit edilen tüccarlara,
Defter tutmak zorunda olan çiftçilere,
Vergiden muaf esnafa.
Sattıkları emtia ve yaptıkları işler için fatura vermek, bunlarda
fatura istemek ve almak zorundadırlar.
Ayrıca, yukarıdakiler dışında kalanların, I. Ve II. Sınıf
tüccarlardan, basit usulde vergilendirilenlerden veya defter
tutmak zorunda olan çiftçilerden satın aldıkları emtia veya
onlara yaptırdıkları iş bedelinin (2010 yılı için) 680 TL’ yi geçmesi
veya bedel 680 TL den az olsa bile, istemeleri halinde emtiayı
satan veya işi yapanın fatura vermesi gerekmektedir.

Kapalı fatura örneği :

Açık fatura örneği :



Öte yandan 167 sıra numaralı VUK Genel Tebliği’nde, I ve II.
Sınıf tüccarlarla defter tutmak mecburiyetinde olan çiftçilerin
yukarıda 5 madde halinde sayılan kimselere sattıkları emtia veya
yaptıkları işler için, satılan emtianın veya yapılan işin bedeli ne
olursa olsun fatura vermelerinin emtiayı satın alan veya hizmeti
yaptıran bu kimselerin de fatura istemelerinin ve almalarının
zorunlu olduğu ve bunlar için perakende satış fişlerinin geçerli
olmayacağı belirtilmiştir.
Ancak, mükelleflerin ticari faaliyetlerine ilişkin olarak iş
yerlerinde kullanılmak ve tüketilmek amacıyla satın aldıkları
(kırtasiye, büro ve temizlik malzemeleri gibi) ve bedeli fatura
düzenleme mecburiyetini belirleyen kanuni haddi aşmayan diğer
bir anlatımla, perakende satış fişi (veya yazar kasa fişi)
düzenleme sınırları içinde kalan mal ve hizmet bedelleri için
düzenlenen perakende satış veya yazar kasa fişlerinin gider
belgesi olarak kabul edilmesi Maliye Bakanlığı’nca da uygun
görülmüştür.
İşletmenin tüketimi dışında satışa konu olacak mal ve
hizmetlerin alımlarında ise bedeli ne olursa olsun fatura
düzenlenmesi ve defterlere faturalara dayanılarak kayıt
yaptırılması gerekmektedir.
FATURA TASDİKİ


Maliye Bakanlığı fatura, müstahsil makbuzu, serbest meslek
makbuzu, gider pusulası, perakende satış vesikaları (perakende
satış fişleri, makineli kasaların kayıt ruloları, giriş ve yolcu
taşıma biletleri), sevk irsaliyesi, taşıma irsaliyesi, yolcu listesi ve
günlük müşteri listeleri için 1.1.1985 tarihinden itibaren tasdik
zorunluluğu koymuştur. VUK’nun mükerrer 257. Maddesi,
24.6.1994 gün ve 4008 sayılı yasanın 7. Maddesi ile eklenen 3.
Fıkra hükmüne göre, Maliye Bakanlı’ğı belge tasdik işlemini
noterlere, kanunla kurulmuş mesleki kuruluşlara ve diğer
mencilere yaptırabilecektir.
Ayrıca 1.3.1985 yılından itibaren fatura ve sayılan diğer
belgelerin anlaşmalı matbaalarda bastırılabileceği esası
getirilmiştir. Bu takdirde, tasdike gerek yoktur. Ancak anlaşmalı
matbaalara bastırılmayan faturalar için, tasdik mecburiyeti
devam etmektedir.
 Faturaların
düzenlenmesi, basılması ve
kullanılması bazı esaslara bağlanmıştır. Buna
göre fatura boyutları 28 x 20 cm veya 14 x 20
cm olmalıdır. Bu belgeler, iş kollarının
çeşitliliği ve farklılığı nedeniyle enine veya
boyuna bastırılarak kullanılabilir.
 Anlaşma
olmayan
matbaalar
dışındaki
matbaalardan
alınarak,
mükelleflerce
noterlere tasdik ettirilerek kullanılacak
faturalarda yukarıdaki şekil şartları aranmaz.
DÜZENLEYEN
FATURA
Sevk Tarihi
:…………….
İrsaliye No.
:…………….
İrsaliye Tarihi :…………….
SAYIN……………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
MÜŞTERİ V.D……………………
MÜŞTERİ V.NO…………………
SIRA
NO
KODU
MALIN CİNSİ
SERİ:……………………..
SIRA NO:………………...
Düzenleme Tarihi:……….
Düzenleme Saati:………..
MİKTARI
FİYATI
TOPLAM
Yalnız:……………………………………………………
……………………………………………………………
……………………………………………………………
İNDİRİM
%...KDV
GENEL TOPLAM
TUTARI
2. SEVK İRSALİYESİ



Malın alıcıya teslim edilmek üzere satıcı tarafından
taşındığı ve taşıttırıldığı hallerde satıcının, teslim
edilen
malın
alıcı
tarafından
taşınması
ve
taşıttırılması halinde alıcının, taşınan veya taşıttırılan
mallar için düzenlenen ve taşıtta bulundurulması
gerekli olan bir ticari belgedir.
Fatura bulunsun veya bulunmasın mal harekâtının
mutlaka sevk irsaliyesine bağlanması mecburiyeti
getirilmiştir.
Satılan malın teslim tarihinden sonra veya teslimi
anında düzenlenmiş olsa dahi faturada malın teslim
tarihi ve irsaliye numarası yer alacak ve ayrıca sevk
irsaliyesi de düzenlenecektir.




Bir sevk irsaliyesinde gönderilen malın cinsi ve miktarı, satıcının
veya malı sevk edenin adı, soyadı, ticaret unvanı, varsa vergi
dairesi ve hesap numarası, malın taşıyana teslim tarihi ve
müteselsil irsaliye numarası, mükellefin diğer işyerine veya
satılmak üzere bir alıcıya gönderdiği hallerde kime ve nereye
gönderildiği ayrıca belirtilir.
İrsaliyelerin tükenmez kalemle, daktilo ile veya bilgisayarla
doldurularak en az bir asıl iki örnek olarak düzenlenecek ve
örneklere kaçıncı örnek olduğunun matbu olarak işaret edilmesi
gerekir. İşaretleme 1.,2.,3., gibi rakam verilerek veya A,B,C, gibi
harflendirilerek yapılabilir.
En az üç nüsha olarak düzenlenecek sevk irsaliyesinin iki
nüshası mutlaka emtiayı taşıyan taşıtta bulundurulacaktır.
Yoklama ve denetimlerde iki nüshası da ibraz edilecek, yoklama
veya denetim elemanı bir nüshasına adını, soyadını ve unvanını
yazarak mühürledikten sonra ilgiliye verecek, diğeri ise Maliye
bakanlığı Gelirler Genel Müdürlüğü vergi istihbarat şubesinde
defterdarlıkça gönderilecektir.
En az üç nüsha olarak düzenlenmeyen sevk irsaliyesi hiç
düzenlenmemiş sayılacaktır.



Sevk irsaliyesi 28 x 20 veya 14 x 10 cm boyutunda
olmalıdır. Ancak boyutta tekdüzelilik sağlamak için
fatura hangi boyutta basılmışsa, sevk irsaliyesinin de
aynı boyutta olması muhasebe organizasyonu
açısından uygun olur.
Fatura düzenlenmeden sadece sevk irsaliyesi ile sevk
edilen mallar için 7 gün içinde fatura düzenlenmesi
zorunludur.
Ancak nihai tüketicilerin tüketim amacıyla perakende
olarak satın aldıkları malları kendilerinin taşıması
veya taşıttırması halinde bu mallara aldıkları malları
kendilerinin taşıması veya taşıttırması halinde bu
mallara ait fatura veya perakende satış fişinin
bulunması şartıyla sevk irsaliyesi aranmayacaktır.
3. İRSALİYELİ FATURA



Buraya kadar yaptığımız açıklamalarda fatura, sevk irsaliyesi ile
ayrı düzenlenmektedir. Diğer bir ifadeyle fatura ve sevk irsaliyesi
birbirinden ayrı olarak düzenlenen iki belgedir. Sevk irsaliyesi bir
malın bir yerden bir diğer yere taşınması sırasında taşınan malın
cinsini ve miktarını gösteren bir belgedir. Bu belge malı taşıttıran
tarafından düzenlenmektedir. Faturanın ve sevk irsaliyesinin
ayrı ayrı düzenlenmesi mükelleflerin iş yükünü arttırdığı gibi
faaliyetlerinin de aksamasına neden olmaktadır. Bunu dikkate
alan Maliye Bakanlığı 12 Eylül 1991 tarih ve 20989 sayılı Resmi
Gazete’de 211 sayılı VUK Tebliği yayımlayarak, fatura ve sevk
irsaliyesinin aynı zamanda düzenlenebileceği kararını almıştır.
Tebliğde “İrsaliyeli Fatura” olarak ifade edilen bu belge, daha
önce fatura düzenlemesine ilişkin şartları taşıması yanında ilave
bazı bilgilere de sahip olmalıdır. Bu ilave bilgiler şunlardır:
Malın nereye ve kim gönderildiği,
Düzenlenme tarihi.



Taşınan veya taşıttırılan mallar ile birlikte irsaliyeli
faturanın bulunması durumunda ayrıca sevk irsaliyesi
gerekli değildir. İrsaliyeli fatura en az üç örnek olarak
düzenlenmelidir. İrsaliyeli faturanın üç örnekten az
düzenlenmesi durumunda, irsaliyeli fatura hiç düzenlenmemiş
sayılacaktır. En az üç örnek olarak düzenlenen irsaliyeli
faturanın iki örneği mutlaka malı taşıyan araçta
bulundurulacaktır.
İrsaliyeli fatura uygulamasına kesinlikle dönembaşında
geçilmesi
gerekir;
dönemiçinde
irsaliyeli
fatura
uygulamasına
geçilmesi
mümkün
değildir.
Ancak
faaliyetlerine dönemiçinde başlayan mükellefler, irsaliyeli
fatura uygulamasını seçebilirler.
Dönembaşında irsaliyeli fatura uygulamasına geçen
mükellefler, daha önce notere tasdik ettirdikleri veya
anlaşmalı matbaalara bastırdıkları kullanılmamış fatura ve
sevk irsaliyelerini vergi dairesine götürerek iptal ettirmeleri
gerekir.

İrsaliyeli
faturada,
faturayı
düzenleyenin adı, ticaret ünvanı, iş
adresi, bağlı olduğu vergi dairesi ve hesap
numarası, malın nevi, miktarı, fiyatı ve
tutarı ile nereye ve kime gönderildiği,
müşterinin adı, ticaret ünvanı, adresi
varsa vergi dairesi ve hesap numarası,
faturanın seri ve müteselsil sıra
numarası, düzenleme tarihi ve saati ile
anlaşmalı matbaaya ilişkin bilgilere yer
verilecektir. Bu bilgilerin eksik olması
halinde
irsaliyeli
fatura
hiç
düzenlenmemiş sayılacaktır.
DÜZENLEYEN
SERİ NO
SIRA NO
:
:
İRSALİYELİ FATURA
SAYIN……………………………………..
Düzenleme Saati:………
Düzenleme Tarihi…/….
,…………………………………………..
ÜŞTERİ V.D
MÜŞTERİ V.NO
SIRA NO
KODU
CİNSİ
MİKTARI
BİRİM FİYATI
TUTARI
TOPLAM
İNDİRİM
ARA TOPLAM
KDV %
FATURA
TOPLAMI
YALNIZ:……………………………………………………
Teslim Eden
İmza
Teslim Alan
İmza
4. PERAKENDE SATIŞ
VESİKALARI

VUK 233. md. göre, birinci ve ikinci sınıf tüccarlarla,
defter tutmak mecburiyetinde olmadıkları satışları ve
yaptıkları işlem bedelleri için aşağıdaki belgelerden
herhangi birisi düzenlenebilir:
- Perakende Satış Fişleri,
 - Yazar Kasa Kayıt Ruloları,
 - Giriş ve Yolcu Taşıma Biletleri.

A.
PERAKENDE SATIŞ FIŞLERI
 Perakende
satış fişlerinde işletme veya
mükellefin adı, düzenlenme tarihi, alınan para
 tutarı
gösterilecek biçimde iki örnek olarak
düzenlenir ve bir örneği müşteriye verilir.
 Perakende satış fişlerinde satılan malın cins,
miktar ve tutarı belirtilir. Bu fişler seri ve sıra
numarası ile teselsül ettirilir.
 Perakende satış fişlerinin (3100 sayılı kanuna
göre verilen yazar kasa fişleri hariç)
düzenlenmesi sırasında, toplam bedelin ayrıca
yazı ile de belirtilmesi ve rakamla yazılan
toplamın her iki tarafının çift çizgi ile
kapatılması zorunludur.
B.










YAZAR KASA KAYIT RULOLARI
Yazar kasaların kayıt rulosuna günlük perakende satışlar tek tek
kaydedilmiş
olduğundan
bu
rulolar
perakende
satışların
belgelendirilmesi için kullanılır. Yazar Kasa Fişi Kesme Haddi 680
TL’dir.
3100 sayılı KDV mükelleflerinin ödeme kaydedici cihazları, kullanmak
mecburiyeti hakkındaki kanun” a göre gerekli şartları taşıyan ödeme
cihazlarının verdiği satış fişlerinde en az şu bilgiler bulunmaktadır;
1) Fişi veren kişi ve işletmenin adı ve soyadı
2) Unvanı adresi
3) Vergi dairesi ve hesap numarası
4) Satılan malın cinsi ve bedeli
5) Vergili olup olmadıkları ve bunlara ait toplamlar
6) Müteselsil fiş numarası
7) İşlem tarihi
Cihazın
onaylandığını
gösterir
sembol
ile
cihaz
sicil
numarasıdır.Makineli kasaların kayıt ruloları için standart bir ebat
tespit edilmesi söz konusu olmadığından, makinenin cinsine göre kayıt
rulosu kullanılabilir.Cezai şartlar perakende satış fişinde olduğu gibidir.

Yazar kasa (Ödeme Kaydedici Cihaz örneği) :
5. GİDER PUSULASI


Birinci ve ikinci sınıf tüccarlar, kazancı basit usulde
tespit edilenlerle defter tutmak mecburiyetinde olan
serbest meslek erbabının ve çiftçilerin: Vergiden muaf
esnafa: yaptırdıkları işler veya onlardan satın
aldıkları emtia için düzenleyerek işi yapana veya
emtiayı satana imza ettirecekleri gider pusulası
vergiden muaf esnaf tarafından verilmiş fatura
hükmünde bir belgedir.
Gider pusulası, işin mahiyeti, emtianın cins ve nevi ile
miktar ve bedelini ve iş ücretini ve işi yaptıran veya
emtiayı satın alan ile satanın adlarıyla ve soyadlarını
(tüzel kişilerde unvanlarını) ve adreslerini ve tarihi
ihtiva eder. Gider pusulası iki nüsha olarak düzenlenir
ve bir nüshası işi yapana veya malı satana verilir.
 Gelir
Vergisi Kanunu’nun 94. maddesine göre
gider pusulası karşılığı vergiden muaf esnafa
yapılan ödemelerden mal alımları için % 5,
hizmet alımları için % 10 oranında gelir
vergisi stopajı (kaynağında vergi kesilmesi)
yapılır. Ancak, havlu, çarşaf, çorap, kilim, halı,
dokuma mamulleri, örgü, dantel, her nevi nakış
işleri ve her nevi turistik eşya, hasır, sepet,
süpürge, paspas, fırça, yapma çiçek ve benzeri mal
bedelleri veya bu malların yapımında ödenen
hizmet bedelleri üzerinden % 2, değerli kağıt ve
damga pulları satışlarında komisyon bedelleri
üzerinden % 20 oranında stopaj yapılır.
 Gider
pusulası seri ve sıra numaraları ile teselsül
ettirilir.
DÜZENLEYEN
GİDER PUSULASI
Miktar
SERİ:
A
SIRA NO:.......
TARİH …/…/20..
Fiyatı
Satılan Malin veya Yapılan İşin Mahiyeti
TOPLAM
MALI SATAN VEYA İŞİ YAPANIN
STOPAJ %...
Adı, Soyadı
NET ÖDENEN
Adres
İmza
Yalnız ……………………………………………….
TUTARI
6. MÜSTAHSİL MAKBUZU


Birinci ve ikinci sınıf tüccarlar ile defter tutmak
zorunda olan çiftçiler gerçek usulde vergiye tabi
olmayan çiftçilerden satın aldıkları malların bedelini
ödediklerinde iki nüsha olarak düzenledikleri, birini
imzalayarak satıcı çiftçiye vermeye ve diğerini ona
imzalatarak almaya mecbur oldukları belgedir.
Mal tüccar veya çiftçi adına bir adamı veya aracı
tarafından alındığında makbuz bunlar tarafından
tanzim ve imza olunur. Müstahsil makbuzun tüccar
veya alıcı çiftçi nezdinde kalan nüshası fatura yerine
geçer.
 Müstahsil
makbuzunda en az aşağıdaki
bilgiler bulunur:
 1-Makbuzun
tarihi,
 2-Malı satın alan tüccar veya çiftçinin adı,
soyadı, unvanı ve adresi,
 3-Malı satan çiftçinin soyadı, adı ve ikametgah
adresi,
 4-Satın alınan malın cinsi, miktarı ve bedeli.
 Müstahsil
makbuzu seri ve sıra numarası ile
teselsül ettirilir.

GVK'nun 94. maddesine göre Ticaret borsalarında
tescil ettirilerek satın alınan zirai mahsuller için % 2,
hayvanlar ve bunların mahsulleri ile kara ve su
avcılığı mahsulleri için % 1, Ticaret borsalarında tescil
ettirilmeden satın alınan zirai mahsuller için % 4,
hayvanlar ve bunların mahsulleri ile kara ve su
avcılığı mahsulleri için % 2 G.V. Stopajı yapılır.
Ayrıca, müstahsil için % 1 oranında BağKur primi
kesintisi yapılır.


Zirai faaliyet kapsamında, orman idaresine veya
orman idaresine karşı taahhütte bulunan kurumlara
yapılan orman ağaçlandırması, bakımı, kesimi,
ürünlerin
toplanması,
taşınması
ve
benzeri
hizmetlerde stopaj oranı % 2, diğer hizmetlerde %
4'dür.
7. SERBEST MESLEK MAKBUZU
 Serbest
meslek faaliyetleri, sermayeden ziyade
şahsi mesaiye (çalışmaya), ilmi ve mesleki bilgiye
veya ihtisasa (uzmanlığa) dayanan ve ticari
mahiyette
olmayan
işlerin
işverene
tabi
olmaksızın şahsi sorumluluk altında kendi adına
ve hesabına yapılmasıdır. Bu şekilde çalışan
kimselere de Serbest Meslek Erbabı denir.
 Serbest
meslek erbaplarının mesleki faaliyetlerine
ilişkin her türlü tahsilatı için iki nüsha olarak
düzenlediği
ve
bir
nüshasını
müşteriye
vermek zorunda olduğu belgedir.
 Serbest
meslek makbuzuna:
 1-Makbuzu
verenin soyadı, adı veya unvanı,
adresi, vergi dairesi ve hesap numarası,
 2-Müşterinin soyadı, adı veya unvanı ve adresi,
 3-Alınan paranın miktarı,
 4-Paranın alındığı tarih
 yazılır ve serbest meslek erbabı tarafından
imzalanır.
 Serbest
meslek makbuzları
numaraları ile teselsül ettirilir.
seri
ve
sıra

Serbest meslek makbuzları düzenlenirken önce brüt
ücret üzerinden Gelir Vergisi Kanunu’na göre %20
oranında gelir vergisi stopajı (kesintisi) yapılır daha
sonra da ücretin brüt değeri üzerinden hesaplanan %
18 oranında KDV eklenerek ödenecek net ücret ortaya
çıkar.

similar documents