ku2_2

Report
1.
2.
3.
Istorijsko nasleđe
Pravni i institucionalni sistemski okvir
Struktura i funkcionisanje finansijskog
tržišta
Jednodomni model je originalni sistem
anglosaksonskog prava, koji je usvojen i u
znatnom broju zemalja kontinentalnog prava
( Francuska, Švajcarska, Italija).
To je sistem u kom je funkcija upravljanja u
rukama jednog ili više lica odbora direktoraupravnog odbora koga bira skupština
akcionara.
Upravni odbor iz reda svojih članova ili dijelom iz
nečlanova ili lica stalno zaposlenih u društvu, bira
jednog ili više izvršnih direktora zaduženih za
operativno vođenje poslova.
Najčešće je sam predsjednik upravnog odbora i
predsjednik društva i prvi izvršni direktor.
Članovi upravnog odbora mogu biti stalno
zaposleni u društvu ili lica koja nisu zaposlena u
društvu.
Funkcija upravnog odbora (odbora direktora)
ostvaruje se dijelom na kolegijalnoj osnovi
(sjednice, kolektivno zastupanje) a dijelom na
inokosnoj osnovi (izvršna funkcija predsjednika,
izvršna funkcija generalnog direktora, izvršni
direktori).
Nadzorni odbor nije obavezan organ u
akcionarskom društvu.
Kontrolnu funkciju vrše spoljni nezavisni
revizori dijelom i interni revizori ili specijalni
revizori.
Jednodomni model korporativnog upravljanja razvio
se u sledećem okruženju:
1) Dominacija disperzovanih akcionara-uglavnom
fizičkih lica
2) Dobra zakonska i sudska zaštita akcionara
3) Ograničeno akcionarstvo banaka i institucionalnih
investitora
4) Postojanje pravila”jedna akcija jedan glas”
5) Likvidno i razvijeno tržište kapitala
6) Veoma razvijeno neprijateljsko preuzimanje
7) Slaba moć sindikata
8) Slaba državna socijalna politika
9) Slab sistem socijalne demokratije
10) Razvijeno radničko akcionarstvo preko poreskih
podsticaja
Jednodomni model korporativnog upravljanja razvio se u uslovima
akcionarskog kapitalizma.
Ovaj model je ranije karakterisan kao menadžerski orjentisan model, a
sada se sve više označava kao akcionarsko orjentisan model.
Osnovne odlike ovog modela su:
1) Konkurencija u svim oblastima
2) Dominacija privatnog (interes akcionara) nad javnim u upravljanju
3) Potiskivanje uloge moćnih privatnih institucionalnih investitora i
forsiranje javne emisije akcija kao glavnog izvora finansiranja
4) Uređenje korporativnog upravljanja dispozitivnim pravnim normama
čime se podstiče tržište
5) Kompletno odvajanje vlasništva od upravljanja, te akcionari nemaju
pravo da direktno upravljaju aktivnostima društva, već to u njihovo
ime čini odbor direktora i menadžeri
6) Razvijena sudska praksa i laka mogućnost za akcionare da pokreću
sudske postupke protiv neposlovnih i štetnih odluka uprave društva
7) Motivisanje uprave preko ugovora koji
naknadu za njih vezuju za uspjeh kompanije
8) Razvijena javna kontrola kvaliteta
upravljanja, posebno preko specijalizovanih
medija i razvijenog tržišta rejtinga menadžera
1)
2)
3)
4)
5)
6)
Prednost prilikom započinjanja biznisa i
uvođenja nove tehnologije
Podstiče inicijativnost, individualnost i
inovativnost
Politička neutralnost
Podsticaj profesionalizaciji menadžera
Diversifikacija rizika (javna emisija akcija)
Relativno visoki prinosi od ulaganja u akcije
1)
2)
3)
4)
5)
6)
Maksimizacija rezultata na kratak rok
zapostavlja strategiju na dugi rok
Cijena akcija bazira se na kratkoročnoj
strategiji, što onemogućava strategiju
istraživanja i razvoja
Slaba kontrola uprave od strane disperzovanih
akcionara
Relativno slabe akcionarske skupštine i
relativno moćni upravni odbori
Vezivanje naknade upravi za uspjeh kompanije
(cijena akcija) dovodi do zloupotrebe uprave
prilikom naduvavanja bilansa
Slaba zaštita drugih interesa u kompaniji osim
akcionarskih
Sistem njemačkog prava
U akcionarskom društvu postoje dva odbora: upravni
odbor u užem smislu i nadzorni odbor.
Upravni odbor u užem smislu vrši svoju funkciju
upravljanja i poslovođenja dijelom na kolektivnoj osnovi
(donošenje odluka na sjednicama, kolektivno zastupanje) a
dijelom na individualnoj osnovi(individualno zastupanje,
individualno izvršavanje donijetih odluka na sjednici).
U akcionarskim društvima sa manjim kapitalom (zakonom
propisanim) funkciju upravnog odbora može vršiti i jedno
lice, jedini generalni direktor.
Kontrolnu funkciju ostvaruje nadzorni odbor, čije članove
bira skupština, a nadzorni odbor bira i razrešava članove
upravnog odbora.
Dvodomni model uprave razvio se u sledećem
okruženju:
1) Dominacija banaka kao akcionara u upravljanju
kompanijama ili kao akcionara, ili preko sistema
punomoćja ili ugovora o vršenju glasačkih prava
2) Spoj uloge povjerioca, zvaničnog akcionara i
kontrolora preko vršenja glasačkih prava
3) Koncentrisano akcionarstvo
4) Zakonsko saodlučivanje
5) Relativno nerazvijeno tržište kapitala
6) Nerazvijeno neprijateljsko preuzimanje
7) Zanemarljiva uloga malih akcionara
8) Jaki sindikati
9) Razvijena socijalna politika i socijalna demokratija
10) Rijetko zasijedanje nadzornog odbora da bi se
umanjila uloga zaposlenih u saodlučivanju i da se ne bi
pokretala uprave za štetne odluke a time i odgovornost
samog nadzornog odbora zbog propusta u nadzoru
Dvodomni model se razvio u Njemačkoj u
uslovima tzv. radnički orijentisanog modela
kapitalizma (model socijalne demokratije).
Osnovne odlike ovog modela su:
1) Nedovoljna odvojenost vlasništva od upravljanja
u uslovima koncentrisanog akcionarstva
(dominiraju zatvorena AD)
2) Uprava je oslobođena od uspjeha na kratak rok i
po pravilu dominira dugoročna strategija
3) Razvijenost socijalne demokratije i saodlučivanja
vrši pritisak na menadžere da, pored interesa
akcionara, uvažavaju i druge interese (društvena
odgovornost kompanija)
4) Politička determinisanost modela
5) Slaba zaštita manjinskih akcionara i nerazvijena
praksa akcionarskih tužbi
6) Kvalitet uprave ne zavisi toliko od tržišta
koliko zavisi od procjene glavnih akcionara (po
pravilu banke)
7)Koncentrisano akcionarstvo i slaba disperzija
umanjuju prava akcionara ali uvećavaju
sigurnost radnih mjesta (socijalna sigurnost)
8) Razvijena diskrecina moć kontrolnog
akcinara
1)
2)
3)
4)
5)
Nedovoljno razvijena konkurencija i tržište
(posebno tržište kapitala zbog ograničenja u
transferu akcija i tržište rada zbog socijalne
demokratije)
Netransparentno upravljenje i potencijalni sukob
interesa dominantnog akcionara i dužnosti njegove
lojalnosti prema kompaniji
Slaba zaštita interesa malih akcionara
Potencijalni sukob akcionara i uprave (slabo
korišćenje modela učešća uprave u vlasništvu) zbog
dužnosti uprave da u uslovima socijalne
demokratije i saodlučivanja posebno radi u interesu
zaposlenih
Heterogenost interesa predstavnika kapitala u
upravi i predstavnika zaposlenih i potencijalna
nekvalitentnost odluka uprave, posebno sa
stanovišta konkurentnosti (stalne tenzije između
interesa kapitala i interesa rada)
1)
2)
3)
Cijena kredita u principu je jeftinija u
odnosu na cijenu u SAD-u gdje se odnosi
banke i kompanije postavljaju na tržišnu
osnovu
Sukob interesa kredita i kapitala lakše se
rešava
U odnosu na male disperzovane akcionare,
u principu, banke ili kao povjerioci ili kao
akcionari uživaju bolju sudsku zaštitu
1)
2)
3)
Zbog bliskih odnosa sa kompanijama banke
često daju subvencije ili niže kamate na
kredite, uz višu cijenu za bankarske usluge
Kad nema ograničenja na plasmane u akcije,
banke mogu preinvestirati u akcije umjesto
u kreditni kapital
Dugogodišnje vlasništvo u kompanijama
vodi zbližavanju sa upravom i gubitku
profesionalnog odnosa
Ovaj model je u osnovi jednodomni, ali ima odlike
anglosaksonskog i njemačkog modela:
1) Velika uloga banaka kao kontrolnih akcionara i
monitora
2) Zanemarljiva uloga malih akcionara
3) Neograničeno ukršteno akcionarstvo
4) Nerazvijeno neprijatljsko preuzimanje
5) Sistem doživotnog zaposlenja-humani kapitalizam
6) Umjesto nadzornog odbora spoljna revizija
7) Upravni odbor je brojan po pravilu bez spoljnih
članova i radi u interesu kompanije i ne trpi pritisak
akcionara
8) Unutrašnje zatvoreno tržište izbora zaposlenih i
menadžera
9) Razvijen korporativni sindikalizam a ne
nacionalni
Japanski model uprave se u osnovi razvio u istom
okruženju kao i njemački model uprave, sa
određenim specifičnostima koje se odnose na:
 Smanjenu ulogu nacionalnih sindikata, time i
saodlučivanja
 Pojačanu ulogu tradicije i kulture (humani
kapitalizam) i države
Otuda se japanski model označava kao državno
orjentisan.
Treći sistem koji usvaja Statut Evropske
kompanije.
Prema njemu u akcionarskom društvu može
postojati tzv. jednodomi modelizvršni(upravni) odbor direktora koga bira
skupština akcionara i tzv. dvostepeni modelupravni odbor i nadzorni odbor, gdje
nadzorni odbor bira skupština, a on zatim
bira upravni odbor.
Ovaj model je u osnovi mješavina prvog i
drugog modela i prihvaćen je u Francuskoj,
Makedoniji i Sloveniji.
1)
2)
3)
4)
5)
6)
Koncentrisano akcionarstvo
Država je značajan akcionar u mnogim
kompanijama
KU je moćan instrument dominantnog
akcionara, te ovo omogućuje da predsjednik
upravnog odbora bude istovremeno i generalni
direktor
Forsiranje radničkog akcionarstva
Participacija zaposlenih u upravljanju u javnom
sektoru, a u ostaloj privredi u zavisnosti od
statuta
Slaba zaštita manjinskih akcionara samim
zakonom, ali je moguća jača zaštita
privatnopravnim ugovorima.
1)
2)
3)
4)
5)
Jaka socijalna demokratija
Jaka državna regulativa u pogledu prava
zaposlenih
Snažan razvoj tržišta kapitala i
transformacija berzi u profitne organizacije
Slaba primjena zakona i dominacija
privatnopravnih ugovora u zaštiti akcinara
Italija ima tri sistema KU: klasičan njemački
dvodomni sistem, sistem odbora direktora i
sistem odbora revizora
Ovaj model je pod jakim uticajem Njemačke.
Ipak za razliku od Njemačke, ovo je sistem tzv.
porodičnog kapitalizma, s obzirom na to da je
koncentracija akcionarstva ili glasačkih prava u
rukama nekoliko desetina porodica.
Ovaj model karakteriše dobra zaštita prava
manjinskih akcionara i ovaj model je
nepodesan za velike berzanske krahove kao
što je to model disperzovanog akcionarstva.
Konvergencija različitih modela korporativnog
upravljanja
1.
2.
3.
Da li sistem korporativnog upravljanja u
klasičnom poimanju jednodomog,
dvodomog i mješovitog modela postoji?
Da li je moguća konvergencija ovih sistema i
kog sistema prema kom sistemu?
Ima li empirijskih dokaza o direktnoj vezi
sistema korporativng upravljanja i
ekonomske efikasnosti?



Odgovor na ovo pitanje je negativan.
Globalizacija kapitala, sama po sebi, nameće
snažne promjene svakog modela
korporativnog upravljanja.
Nijedan model korporativnog upravljanja nije
statičan.
I odgovor na drugo pitanje o konvergenciji
modela KU čini se da je negativan.
 Debata o konvergenciji nametnuta je snagom
anglosaksonske prakse.
 Pozitivan odgovor zahtijeo bi traženje
odgovora o tehnikama te mogućnosti:
a) Formalnopravna (normativna) tehnika
konvergencije – materijalna, proceduralna
b) Faktička(funkcionalna) konvergencija


Nema empirijskih dokaza o direktnoj vezi
modela KU i ekonomske efikasnosti i
konkuretnosti.
Efikasan mehanizam strukture upravljanja kompanijom u
Crnoj Gori je još uvijek u procesu osnivanja. Institut
korporativnog upravljanja u Crnoj Gori javlja se sa
započinjanjem procesa privatizacije. Pored toga što je
procesom privatizacije otvoren problem korporativnog
upravljanja privatizacionim zakonima je u velikoj mjeri
determinisana vlasnička struktura privatizovanih preduzeća,
koja utiče na izbor modela korporativnog upravljanja.
Anglosaksonski (jednodomni, one-tier) sistem
korporativnog upravljanja, na osnovu kog je stvoren model
korporativnog upravljanja u Crnoj Gori, počiva na efikasnoj
zaštiti manjinskih akcionara, razvijenom tržištu kapitala i
postojanju i kontinuiranom objavljivanju informacija o
pravnom i finansijskom položaju preduzeća kako bi nosioci
materijalnih interesa mogli da donose odgovarajuće odluke
(ne može se dati afirmativan odgovor na normativno
zadovoljenje ovih karaketristika u sistemu korporativnog
upravljanja u Crnoj Gori).
Na osnovu analize korporativnog upravljanja u Crnoj
Gori, posebno u svijetlu trenda ukrupnjavanja
vlasništva koji je karakterističan za sve tranzicione
zemlje, može se dovesti u pitanje izbor modela
korporativnog upravljanja. U uporednoj pravnoj
praksi i zakonodavstvu se brišu tradicionalne granice
između jednodomnog (anglosaksonskog) i
dvodomnog (njemačko-japanskog) modela
korporativnog upravljanja i sve više dolazi do
konvergencije tih modela (potpuna konvergencija nije
moguća, ali prilagodljivost modela zbog kretanja
kapitala u međunarodnim razmjerama je nužnost), a
kompanijski zakoni daju mogućnost preduzećima da
izaberu model korporativnog upravljanja, pa se u
praksi pojavljuje treći (mješoviti) model.
Sledeće oblasti mogu se navesti kao signali
unapređenja sistema korporativnog upravljanja u
Crnoj Gori u proteklom periodu:
- postepeno poboljšanje poslovnog ambijenta za
unapređenje korporativnog upravljanja;
- sazrijevanje svijesti o značaju korporativnog
upravljanja;
- modernizacija kompanijskog zakonodavstva kroz
uvođenje novih pravnih instituta i reformu postojećih
rješenja;
- jačanje akcionarskih prava.
Na osnovu navedenog smatramo da postoji prostor
za unapređenje u određenim oblastima, kako bi
sistem korporativnog upravljanja u Crnoj Gori mogao
da ostvaruju smisao svog postojanja.
Hvala na pažnji!

similar documents