Pozytywizm

Report
POZYTYWIZM
1863-1890/92
Opracowała: Krupińska Kinga
Wstępnie o epoce
Kierunek myśli w filozofii i literaturze zainicjowany przez
Augusta Comte'a w połowie XIX wieku i kontynuowany do
czasów współczesnych. Podstawowa teza pozytywizmu głosi, że
jedynie prawdziwą wiedzą jest wiedza naukowa, która może być
zdobyta tylko dzięki pozytywnej afirmacji teorii za pomocą
empirycznej metody naukowej.
Pozytywizm w Polsce
W literaturze polskiej pozytywizm to nurt literacki, który
występował w okresie od powstania styczniowego do lat
90. XIX wieku. W historii literatury pozytywizm
występuje po okresie romantyzmu i poprzedza okres
Młodej Polski.
Wartości i idee pozytywistyczne w
kontekście epoki romantyzmu
Pozytywiści zrezygnowali z wali narodowo-wyzwoleńczej,
ponieważ uznali, że przyniosła ona więcej szkody niż pożytku.
Młodemu pokoleniu obce stały się romantyczne idee
mesjanizmu. Ani cierpienie za miliony, ani walka za miliony, ale
praca dla dobra ogółu urosła do rangi najwyższej cnoty. Była też
miernikiem wartości jednostki i jej patriotyzmu.
Najważniejsze hasła i poglądy epoki
• Determinizm- pogląd filozoficzny głoszący, że wszystkie zdarzenia są
powiązane łańcuchami przyczynowo- skutkowymi;
• Ewolucjonizm- nurt myślowy głoszący, że wszystkie formy bytu
podlegają ewolucji ( nieustanna przemiana i rozwój) od form
najprostrzych do bardziej złożonych;
• Utylitaryzm- zasada opierająca się na przekonaniu że normy etyczne i
zasady życia społecznego nie są nam dane od Boga, ale są wypadkową
ludzkich egoizmów;
• Scjentyzm- postawa myślowa głosząca, że aby zmienić rzeczywistość,
trzeba ją poznać i zrozumieć ponieważ tylko wiedza wiedza o faktach
daje nad nimi władzę.
Pozytywistyczny program
• Praca u podstaw- szerzenie oświaty wśród najbiedniejszych warstw
społecznych.
• Praca organiczna- organizm państwowy i wszystkie jego warstwy
społeczne muszą dobrze funkcjonować, aby cały system był zdrowy.
• Emancypacja kobiet- zrównanie praw kobiet i mężczyzn.
• Asymilacja Żydów- próba wali ze stereotypem Żyda, przeświadczenie, że
należy zgłębić wiedzę o narodzie, z którym żyje się pod jednym dachem
przez wiele wieków i zmienić do niego swój stosunek, bo na to zasługuje.
• Scjentyzm- pogląd, który zakłada, że poznanie naukowe umożliwia
uzyskanie wartościowej wiedzy.
Główni przedstawiciele
Charles Darwin
August Comte
Fiodor Dostojewski
Aleksander
Świętochowski
Henryk Sienkiewicz
Herbert Spencer
Eliza Orzeszkowa
Bolesław Prus
Cechy literatury
•
•
•
•
•
Realistyczna,
Utylitarna,
Tendencyjna, podporządkowana ideom programu pozytywistycznego,
Propagująca nowy model patriotyzmu,
Kierująca wzorce osobowe, np.: społecznika, filantropa, kobietyemancypantki.
Najczęstsze motywy w pozytywizmie w
wybranych lekturach
• Emancypacja kobiet- „Lalka” B. Prus, „Nad Niemnem” E. Orzeszkowa
• Kwestia Żydowska- „Mendel Gdański” M. Konopnicka, „Lalka” B. Prus
• Miasto- „Lalka” B. Prus, „Kamizelka” B. Prus,
„Mendel Gdański” M. Konopnicka
• Miłość do ojczyzny- „Lalka” B. Prus, „Nad Niemnem” E. Orzeszkowa, „Potop”
H. Sienkiewicz, „Gloria Victis” E. Orzeszkowa
• Ojczyzna- „Lalka” B. Prus, „Gloria Victis” E. Orzeszkowa, „Do młodych”
A. Asnyka
• Praca- „Lalka” B. Prus, „Nad Niemnem” E. Orzeszkowa
• Miłość trudna- „Zbrodnia i kara” F. Dostojewski, „Lalka” B. Prus
Najpopularniejsze gatunki
literackie
• Nowela- zwięzły utwór narracyjny, pisany prozą, o wyraźnej akcji i prostej, najczęściej
jednowątkowej fabule („Mendel Gdański” , „Kamizelka”).
• Powieść tendencyjna- podporządkowana propagowaniu haseł „pracy organicznej” i „pracy u
podstaw”.
• Powieść realistyczna- charakteryzuje się pogłębionym portretem psychologicznym bohaterów
nałożonym na krytyczną analizę zjawisk społecznych (" Lalka„ , " Nad Niemnem„).
• Powieść naturalistyczna- to strzęp rzeczywistości widzianej przez pryzmat temperamentu
artysty.
• Powieść historyczna- odmiana powieści o tematyce historycznej, łącząca materiał historyczny z
fikcją, mieszająca postacie fikcyjne z historycznymi.
• Felieton- specyficzny rodzaj publicystyki, krótki utwór dziennikarski utrzymany w osobistym
tonie, lekki w formie, wyrażający - często skrajnie złośliwie - osobisty punkt widzenia autora.
ZADANIA STAWIANE PRZED
LITERATURĄ
Twórczość pozytywistyczna miała angażować się społecznie. Jej autor ma być
nauczycielem społeczeństwa, natomiast tworzenie służbą państwową. Orzeszkowa uważała, iż
literatura powstająca współcześnie, nie oddaje prawd życiowych i społecznych, nie podejmuje
tematów dotyczących kwestii współczesności, krąży wokół problemów anachronicznych, nie
dotrzymuje kroku życiu. Literatura oraz życie ulegają ewolucji. Orzeszkowa domaga się, by
twórca zjednoczył się sercem, a także umysłem ze społecznością. Podobne kwestie poruszał
również Henryk Sienkiewicz. Doradza porzucenie egoizmu, zwrócenie baczniejszej uwagi na
problemy społeczne, jego zdaniem propagowanym gatunkiem literackim powinna być
powieść, której celem jest być użyteczną, ma przyszłość. Dla niego jest to forma literacka,
służąca najbardziej propagandzie oraz agitacji. Orzeszkowa przytakuje jego poglądom.
Bibliografia
1. http://pozytywizm.klp.pl/
2. http://www.bryk.pl/wypracowania/język_pol
ski/pozytywizm/omowienie_epoki_pozytywiz
m.html
3. http://sciaga.info/
4. polskina5.pl/pozytywizm
5. Vademecum język polski
6. http://pl.wikipedia.org

similar documents