wyklad9_struktury_rynku_V2

Report
Struktury rynku
WYKŁAD 9
1
Decyzje firmy o wielkości
produkcji
 Przedsiębiorstwo podejmuje decyzje o wielkości
produkcji na podstawie zderzenia kosztów i utargu
 Utarg – koszty = zysk
 Przedsiębiorstwa starają się podejmować decyzje o
produkcji tak, aby maksymalizować zysk
 Koszty kształtują się podobnie we wszystkich firmach
 Utarg zależy od tego, jaka jest pozycja firmy na rynku
(struktura rynkowa)
Cztery przypadki:



Konkurencja doskonała
Monopol
Konkurencja niedoskonała: oligopol i konkurencja monopolistyczna
2
 Struktura rynku pozwala opisać
zachowania nabywców i sprzedawców
na tym rynku.
 Zachowanie firmy i możliwości
osiągania przez nią zysku zależą w
dużej mierze od struktury rynku, tzn.
od ilości i relatywnej siły rynkowej
wszystkich podmiotów na nim
działających.
3
Cztery podstawowe struktury
rynkowe
4
Przyczyny zróżnicowania struktur
rynkowych




Jeśli pojemność rynku jest mniejsza od minimalnej
efektywnej skali produkcji (MES), koszty przeciętne
zmniejszają się wraz ze wzrostem sprzedaży. Przyrost
produkcji pozwala wtedy obniżyć cenę i zwiększyć sprzedaż
kosztem konkurentów. Jest to przyczyną wojen cenowych i
w efekcie opanowania rynku przez jedno przedsiębiorstwo.
Jeżeli zaś minimalna efektywna skala produkcji jest bardzo
mała w porównaniu z pojemnością rynku w gałęzi można
spodziewać się wielu producentów.
Przyczyną zróżnicowania rynku są naturalne i sztuczne
bariery wejścia, utrudniające rozpoczęcie produkcji w gałęzi
(np. duża ilość kapitału niezbędna do uruchomienia
produkcji lub ochrona technologii patentem).
O strukturze rynku decyduje działanie samych
przedsiębiorstw. Ulepszając produkt, zmawiając się w celu
wyparcia konkurentów z rynku, czy też w inny sposób,
firmy mogą sobie zapewnić dominująca pozycję w gałęzi.
5
Konkurenjca doskonała i
monopol
 To dwie skrajne struktury rynkowe
 Ich założenia są idealistyczne - w
rzeczywistości niezwykle rzadko
spotykamy sytuację bardzo bliskie
tym modelom, ale zrozumienie tych
modeli pozwala zrozumieć
rzeczywistość nawet jeśli nie w
każdym punkcie spełnia ona założenia
modelowe
6
Konkurencja doskonała a
monopol
 Konkurencja doskonała
 Bardzo wiele podmiotów decydujących o
ilości oferowanej lub zakupywanej
 Nikt z nich nie ma istotnego wpływu na
cenę równowagi
 Każdy sprzedawca może zakładać, iż
jego decyzje nie wpłyną na cenę
rynkową
 Potoczne znaczenie słowa konkurencja
 Monopol
 Jedyny sprzedawca, który wyznacza cenę7
Konkurencja doskonała
Założenia modelu:
 jednorodny (taki sam) produkt u wszystkich
sprzedawców (producentów)
 duża liczba sprzedawców (producentów) oraz
nabywców, przez co ich udział w rynku jest tak mały,
że żaden nie może wpłynąć na cenę przez zmianę
swojej podaży czy popytu,
 cena jest wypadkową zachowań wszystkich
sprzedawców i nabywców.
 istnieje swoboda wejścia na i wyjścia z rynku, jak
również łatwość przejścia z jednego zastosowania
zasobu do innego
 wszyscy uczestnicy rynku posiadają doskonałą wiedzę
o dotyczących go danych ekonomicznych i
technologicznych
 sprzedający (producenci) dążą do maksymalizacji
zysku, a kupujący (konsumenci) do maksymalizacji 8
użyteczności.
9
 Na rynku doskonale konkurencyjnym
krzywa popytu firmy jest doskonale
elastyczna (pozioma).
P (cena)
P0
DD
Q (ilość)
10
Utarg firmy w doskonałej konkurencji







Całkowity utarg (przychód ze sprzedaży) firmy to cena sprzedaży
(P) pomnożona przez wielkość sprzedaży (Q):
TR = (P x Q)
Zatem utarg całkowity jest wprost proporcjonalny do wielkości
sprzedaży
Utarg przeciętny określa wielkość przychodu firmy z tytułu
sprzedaży przeciętnej jednostki dobra
Utarg przeciętny to utarg całkowity podzielony przez wielkość
sprzedaży:
AR =TR/ Q
W konkurencji doskonałej, utarg przeciętny równy jest cenie dobra
Utarg krańcowy to zmiana całkowitych przychodów w wyniku
zwiększenia sprzedaży o jednostkę:
MR =∆TR/∆ Q
W konkurencji doskonałej, utarg krańcowy równy jest cenie dobra
(każdy kolejna sztuka wyrobu sprzedaje się po tej samej cenie) :
11
AR = MR = P
Maksymalizacja zysku
 Jedno z kluczowych założeń ekonomii: celem
firmy jest maksymalizacja zysku
 Firma chce produkować tyle, aby różnica
między uzyskiwanym całkowitym utargiem a
kosztami całkowitymi była jak największa
 Dopóty opłaca jej się zwiększać produkcję
dopóki na każdej dodatkowej jednostce
produktu zarobi więcej niż musi wyłożyć na
pokrycie kosztów jej wytworzenia - to znaczy,
że utarg krańcowy musi być równy lub większy
od kosztu krańcowego: MR >= MC
12
Decyzje o podaży (Q)




Kiedy MR > MC  sygnał, aby zwiększyć Q
Kiedy MR < MC  sygnał, aby zmniejszyć Q
Kiedy MR = MC  zysk jest maksymalizowany
Jest to zasada działająca w każdej strukturze
rynkowej; cechą konkurencji doskonałej jest
to, iż utarg krańcowy jest równy cenie, a zatem
firma maksymalizuje swój zysk ustalając
produkcję na poziomie, przy którym koszt
krańcowy równy jest cenie rynkowej
13
Decyzje produkcyjne w warunkach
konkurencji doskonałej
 Ponieważ firma doskonale konkurencyjna jest
cenobiorcą, jej przychód (utarg) jest wprost
proporcjonalny do wielkości produkcji
 Cena dobra równa jest przeciętnemu i
krańcowemu utargowi firmy
 Aby zmaksymalizować zysk, firma wybiera taką
wielkość produkcji, przy której przychód
krańcowy zrównuje się z kosztem krańcowym
 Przy tej ilości także zachodzi równość między
ceną a kosztem krańcowym
 Stąd, krzywa kosztu krańcowego firmy jest
także jej krzywą podaży
14
Monopol
 jest to „struktura rynkowa" polegająca na
występowaniu na rynku określonego produktu
(lub grupy produktów) tylko jednego
dostawcy, który tym samym kontroluje jego
podaż i ceny, przy jednoczesnym
występowaniu wielu faktycznych i
potencjalnych nabywców.
 Na rynku środków produkcji występuje
niekiedy „odwrócony monopol" - czyli
monopson - polegający na tym, że jeden
wielki nabywca określonego towaru jest
jedynym „twórcą popytu", kupuje go od wielu
dostawców i tym samym także może
15
dyktować ceny i poziom produkcji.
Monopol
 O ile firma doskonale konkurencyjna
jest cenobiorcą (musi dostosować się
do ceny rynkowej), monopolista jest
cenodawcą (ustala cenę rynkową)
 Firma określana jest jako monopolista
gdy:
 Jest jedynym producentem danego
dobra
 Produkt przez nią wytwarzany nie ma
bliskich substytutów
16
Przyczyny powstawania monopoli
 Poziom minimalnej efektywnej skali (MES) - czyli
poziom produkcji, który minimalizuje koszty
przeciętne w porównaniu do wielkości popytu. Jeśli
MES jest stosunkowo mała w porównaniu do
rozmiarów rynku, możemy oczekiwać, że wiele firm
„zmieści się” na rynku, jeśli jest duża, to możemy się
spodziewać, że rynek będzie zmonopolizowany.
 MES jest uzależniona przede wszystkim od
technologii. Zmiana może nastąpić tylko w przypadku
przełomu technologicznego.
 Innym powodem, dla którego powstają monopole jest
zmowa kilku różnych firm w branży o wspólnym
działaniu i ograniczeniu produkcji w celu podniesienia
zysków. Taką sytuację określamy mianem kartel.
17
Korzyści skali jako przyczyna
powstawania monopoli
18
Rodzaje monopoli
 Monopol naturalny - tworzy się w
przypadku gdy jedno przedsiębiorstwo
może wytwarzać dane dobro taniej i
efektywniej niż kilka konkurencyjnych
przedsiębiorstw. Najczęściej wiąże się to z
korzyściami skali - gdy wraz ze wzrostem
produkcji spada koszt jednostkowy
wytworzenia dobra. Zwykle jeden bardzo
duży dostawca jest w stanie zaoferować o
wiele niższe ceny niż w przypadku kilku
konkurujących ze sobą firm.
19
 Drugą grupę monopoli tworzą
organizacje i firmy - twórcy i posiadacze
unikalnych i z reguły opatentowanych
rozwiązań konstrukcyjno technologicznych. Dopóki konkurencyjne
firmy i współpracujący z nimi naukowcy nie
„wymyślą czegoś bardziej nowoczesnego,
funkcjonalnego, oszczędnego lub mniej
kosztownego, a następnie pokonają
bariery wprowadzenia tego na rynek posiadacze dotychczasowych rozwiązań
mogą dyktować ceny i warunki współpracy
z nabywcami
20
 Trzecia grupa monopoli powstaje z
inicjatywy państw, które mogą
określoną działalność- z reguły
przynosząca wysokie dochody lub
istotną z punktu widzenia obronności
lub niezależności ekonomicznej uznać za pozostającą w wyłącznej
dyspozycji państwowych lub
państwowo - prywatnych organizacji.
21
Oligopol
 Kilka organizacji o identycznym profilu
działalności często występuje na rynku
równolegle i dzieli monopolistyczną pozycją
Mamy wówczas do czynienia z oligopolem.
Organizacje te mają wówczas tendencje do
łączenia się większe struktury rynkowe .
Łączy je wspólnota interesów, wspólna chęć
uzyskiwania zwiększonych zysków.
Typowym przykładem jest OPEC.
22
Charakterystyka monopolu
 Jak każde przedsiębiorstwo maksymalizujące zysk,
monopolista wybiera taką wielkość produkcji, przy
której utarg krańcowy zrównuje się z kosztem
krańcowym.
 Monopolista sam ustala cenę, ale musi się liczyć z
tym, że po wyższej cenie sprzeda mniejszą ilość.
 Miarą siły monopolu jest nadwyżka ceny nad kosztem
krańcowym.
 Monopolista ustala taką cenę, która przewyższa koszt
krańcowy
P > MC = MR
23
Społeczne skutki monopolu
 Społeczny koszt monopolu przejawia się w
tym, że monopolista zmniejsza produkcję, a
zwiększa cenę.
 Monopolista nie jest zmuszony do
wprowadzania innowacji – hamowanie
postępu technicznego
 Narzucanie innym podmiotom gospodarczym
niekorzystnych warunków zawierania
transakcji
 Monopolista wykorzystując swoje możliwości
finansowe może stosować lobbing (pozyskiwać
wpływowe grupy osób, polityków itp.), np. w
celu:
 zwiększenia barier wejścia
 ustawowego „wymuszenia” popytu
24
Skutki monopolu
 Dyskryminacja cenowa to praktyka
sprzedawania tego samego dobra po różnej
cenie różnym konsumentów, mimo, iż koszty
jego wytworzenia dla różnych konsumentów są
identyczne
 Dyskryminacja cenowa nie jest możliwa na
rynku doskonale konkurencyjnym, gdyż
występuje tam wiele firm, z których każda
sprzedaje po cenie rynkowej. Aby móc
stosować dyskryminację cenową, firma musi
dysponować siłą rynkową.
25
Konkurencja monopolistyczna
 Konkurencja monopolistyczna to rynek, na
którym działa wielu producentów i
konsumentów, nie ma barier wejścia, lecz
produkt – inaczej niż w przypadku konkurencji
doskonałej nie jest jednorodny.
 Aby powstała wystarcza spełnienie 3 warunków:
 nabywców i sprzedawców jest wielu. Każdy z nich
kontroluje mała cześć podaży i popytu, a konkurenci
mogą zignorować jego działania.
 Po drugie nie ma barier wejścia. Wyklucza to
porozumienia producentów.
 Po trzecie produkty są bliskimi, lecz nie doskonałymi
substytutami, co sprawia, że rynek rozpada się na
segmenty, na których handluje się nieco odmiennymi
dobrami.
26
Oligopol z porozumieniem (Kartel) i
jego skutki
 członkowie oligopolu mogą się porozumieć aby ich
gałąź zachowywała się jak monopol - ograniczyć
produkcję, aby cena powędrowała w górę.
Porozumienia takie są legalne i jawne (kartele) lub
nielegalne i tajne (zmowy).
 Sytuacja taka nie jest jednak stabilna.
Przedsiębiorstwom opłaca się zatem zwiększać
sprzedaż ponad uzgodniony poziom, choćby
wymagało to pewnej obniżki ceny. Dzięki temu ich
zyski w krótkim okresie wzrastają.
 W długim okresie oszukani partnerzy, którym zabrano
klientów też zwiększają produkcję.
 Podaż gałęzi się zwiększa, cena spada, zyski
nadzwyczajne kurczą się lub zupełnie znikają, co
stwarza przesłanki zawarcia nowego porozumienia.
27
Mierniki opisujące strukturę rynku
 Współczynnik koncentracji miernik pokazujący położenie
danego rynku między strukturami konkurencji doskonałej i
monopolu. Wskaźnik stanowi odsetek sprzedaży kilku
największych przedsiębiorstw
 o monopolu mówi się, gdy dla jednego przedsiębiorstwa
wskaźnik koncentracji przekracza 90%
 rynek uznaje się za konkurencyjny jeśli wskaźnik
koncentracji jest mniejszy od 40%
 Indeks Herfindahla-Hirschmana to suma kwadratów
udziałów w sprzedaży wszystkich przedsiębiorstw
działających na rynku. Należy on do przedziału od 10 000
dla czystego monopolu (100% udziału w rynku) do 0 dla
rynku z nieskończenie wieloma bardzo małymi
przedsiębiorstwami (ich udziały dążą do zera).
 Indeks Lernera - opisuje stopień siły rynkowej
przedsiębiorstwa na rynku (w przyp. Konkurencji doskonałej
wynosi 0.
28
L = (P − MC) / P
29

similar documents