Ekslibris

Report
Ekslibris
przygotowała
Róża Witkowska
Kto książki mi łamie i karty wydziera,
Ten śmiercią najsroższą niech prędko umiera !
Rymowane zaklęcie bibliofilskie
umieszczane niekiedy w ekslibrisie
Ex libris - (łac.), dosł. : „z ksiąg”, „z książek”. Formuła, która w
połączeniu z nazwiskiem posiadacza księgozbioru stanowi
tekst umieszczony na znakach własnościowych.
Ekslibris – znak własnościowy, najczęściej grafika małego
formatu połączona z imieniem i nazwiskiem lub nazwą
właściciela książki, naklejana zwykle na odwrocie przedniej
okładki książki.
Ekslibris – znak biblioteczny w formie ozdobnej winiety –
najczęściej kartka litografowana lub drzeworytowana – z
nazwiskiem właściciela
księgozbioru,
naklejany
na
wewnętrznej stronie okładki.
Historia ekslibrisu
Ekslibris jako znak posiada wielowiekową
genealogię, powstał i rozwijał się wraz z
książkami oraz bibliotekami.
Praekslibris - to najstarsza forma tego znaku,
która powstała w starożytnym Egipcie. Miała
kształt błękitnej tabliczki z ciemnoniebieskim
napisem, który zawierał imię faraona z 18
dynastii (Amenophisa III) zmarłego ok. 1377
roku przed naszą erą. Tabliczka ta zabezpieczała
rękopiśmienne zwoje papirusów. Obecnie
znajduje się w największym zbiorze ekslibrisów
Biblioteki Muzeum Brytyjskiego w Londynie.
Protoekslibris – pojawił się w Europie w okresie
średniowiecza w postaci herbów rodowych lub
godeł bibliotecznych malowanych w księgach
rękopiśmiennych,
najczęściej
w
dolnym
marginesie pierwszej karty tekstu, niekiedy
powtarzany na innych kartach tego rękopisu.
W Polsce protoekslibrisy rozpowszechniły się
około połowy XIV wieku, jako forma zaznaczania
własności poprzez malowanie herbów rodowych
na rękopiśmiennych kodeksach.
Z początku ekslibris określał właściciela rękopisu, w
późniejszym okresie został dostosowany do zdobień
znajdujących się w rękopisach. Malowany był w postaci
miniaturowego herbu najczęściej w środku ozdobnej bordiury
(obramowania) dolnego marginesu pierwszej strony
iluminowanego rękopisu.
Do najstarszych malowanych ekslibrisów w Polsce należą
herby:
 Bogoria – z roku 1373 na odwrocie pierwszej karty
kodeksu pergaminowego Biblii, sprawionej przez
Jarosława Borgię ze Skotnik (wychowanka Akademii w
Bolonii, a następnie jej rektora, arcybiskupa
gnieźnieńskiego i doradcę Kazimierza Wielkiego).
 Szeliga – na Breviarium pergaminowym z XIV wieku
należącym może do Bodzęty (wielkorządcy krakowskiego,
później od roku 1382 arcybiskupa gnieźnieńskiego).
Malowane ekslibrisy heraldyczne z pierwszej połowy XV
wieku to:
 Jastrzębiec – z zarania XV wieku, na początku Proprium de
tempore , w kodeksie pergaminowym zatytułowanym
Missale, pisanym dla Wojciecha Jastrzębca (biskupa
poznańskiego)
 Nałęcz – z ok. 1417 roku, na dole pierwszej stronicy
kodeksu papierowego Disputationes et consilia varia
Frederici de Senis, zamówionego zapewne przez któregoś
z polskich uczestników soboru konstanckiego.
 Ciołek – z około 1435 roku, na kodeksie papierowym
Lectura quatri libri decretalium [et] Dictionarium iuris
utriusque (na wewnętrznej stronie oprawy herb
narysowany inkaustem z infułą i pastorałem).
 Dembno – z około 1447 roku, na Pontificale
pergaminowym Zbigniewa Oleśnickiego (biskupa
krakowskiego, pierwszego kardynała polskiego).
Malowane ekslibrisy herbowe z drugiej połowy XV wieku to:
 Prus III – z lat 1451-1457, na Antiphonarium
pergaminowym Adama z Bentkowa (kanonika i oficjała
krakowskiego, fundatora tej księgi).
 Poraj – na rękopisie należącym niegdyś do Marcina
Gruszczyńskiego (kanonika gnieźnieńskiego, scholastyka
płockiego i proboszcza kruszwickiego).
 Wieniawa – na rękopisie Puteolanus, należącym do
dziejopisarza naszego Jana Długosza (wychowanka
Akademii Krakowskiej, znakomitego historyka dziejów
narodowych)
Superekslibrys – graficzny znak własnościowy (najczęściej w
postaci herbu lub monogramu), wytłaczany na zewnętrznej
Stronie okładek dawnych książek.
W XVI wieku grafika ekslibrisowa osiągnęła bardzo wysoki
poziom artystyczny ; tworzeniem znaków książkowych
zajmowali się tacy artyści jak: A. Dürer, H.B. Grien. Większość
szesnastowiecznych ekslibrisów powstała w technice
drzeworytu, a najczęściej wykorzystywanymi elementami
zdobniczymi były motywy heraldyczne.
Pod koniec XVI i w XVII wieku nastąpiło pewne obniżenie się
poziomu artystycznego twórczości ekslibrisowej. Miejsce
dekoracyjnych znaków drzeworytowych zajęły ekslibrisy
miedziorytowe, przybierając rozbudowane i przeładowane w
treści formy barokowe. Spośród dużej ilości znaków,
wykonanych w XVII wieku, pod względem artystycznym
wyróżniają się prace takich grafików jak: Aegidius Sadeler, J.
Ziarnko.
W ornamentyce oprócz motywów heraldycznych często
pojawiały się w tym czasie także elementy architektoniczne,
widoki wnętrz bibliotecznych, portrety, sceny religijne, motywy
alegoryczne, symboliczne.
Wiek XVIII zaznaczył się wprowadzeniem nowych technik
graficznych – akwaforty i mezzotinty – oraz rozszerzeniem
repertuaru zdobniczego o utrzymane w stylu rokoko motywy
roślinne, pejzaże, sceny rodzajowe. W pracowniach grafików
coraz częściej powstawały ekslibrisy lekkie w kompozycji i
subtelne w rysunku. Twórcami pięknych znaków książkowych w
XVIII wieku byli: W. Hogarth, F. Boucher, D. Chodowiecki.
W XIX wieku zwiększyła się wydatnie ilość ekslibrisów, obniżył
się natomiast ich poziom artystyczny. Powszechnie były w
użyciu ekslibrisy drukarskie (typograficzne), w których napis
własnościowy otaczała zwykle ramka akcydensowa. Niewiele
większymi walorami estetycznymi charakteryzowały się też
znaki książkowe realizowane w nowych, łatwiejszych, ale i
mniej reprezentacyjnych niż poprzednie techniki graficzne takie
jak litografia i cynkografia.
Zainteresowanie dla ekslibrisów artystycznie wartościowych
zaczęło odradzać się pod wpływem żywo rozwijającego się od
połowy XIX wieku zbieractwa znaków książkowych. Z inicjatywy
zbieraczy ukazywały się popularne i naukowe publikacje na
temat ekslibrisów, wychodziły specjalne czasopisma,
powstawały stowarzyszenia miłośników i kolekcjonerów.
Organizowane były liczne wystawy, aukcje, konkursy wśród
artystów, kongresy itp.
Prawdziwy renesans artystycznego znaku książkowego nastąpił
w pierwszych dziesiątkach lat XX wieku wraz z nawrotem do
klasycznych technik graficznych: drzeworytu, miedziorytu i
akwaforty. Dla wielu wybitnych grafików ekslibris stał się
ulubioną, a niekiedy nawet jedyną formą wypowiedzi
artystycznej. Jednocześnie jednak coraz wyraźniej ekslibris
zaczął tracić swoje znaczenie użytkowe jako znak własnościowy
książki, stając się z czasem niemal wyłącznie obiektem
kolekcjonerskim dla miłośników małej grafiki.
Gromadzeniem ekslibrisów dla celów naukowych i
dokumentacyjnych zajmuje się też wiele bibliotek publicznych;
do najbogatszych w świecie należą obecnie kolekcja British
Museum (ok. 100 000 znaków z daru Augustina Wollastona
Franksa), Öst. National Bibliothek w Wiedniu (ok. 35 000
znaków) oraz Bibliothéque Nationale w Paryżu (ok. 30 000
znaków). W Polsce najbogatsze zbiory ekslibrisów posiadają:
Biblioteka Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, Biblioteka
Jagiellońska, Biblioteka Publiczna m. st. Warszawy oraz
Biblioteka Uniwersytecka im. M. Kopernika w Toruniu.
Motywy tematyczne ekslibrisów
Pierwszymi motywami ekslibrisów były:
 Herb rodowy - właściciela, gdy należał on do
stanu szlacheckiego.
 Gmerek – znak rodowy mieszczan w dawnej
Polsce,
wywodzący
się
ze
znaku
średniowiecznych cechów rzemieślniczych.
Późniejsze i współczesne ekslibrisy oprócz
napisów literowych przedstawiają bogaty
wachlarz motywów rysunkowych, w zależności
od zainteresowań czy zawodu właściciela
księgozbioru.
Możemy rozróżnić motywy o treści:
 przedmiotowej – którą możemy wyrazić za
pomocą:
• znaków – które nawiązują do tradycji,
czyli herb, godło.
• ilustracji – która nawiązuje do nazwiska
właściciela, wykonywanego zawodu czy
miejsca zamieszkania.
• narracji – gdzie w kompozycji pojawiają
się różne treści, niekiedy o charakterze
anegdotycznym.
 abstrakcyjnej – czyli bezprzedmiotowej, gdzie kompozycja
może zawierać formy geometryczne lub rozwiązania
kolorystyczne. Motywy abstrakcyjne nie charakteryzują
właściciela ani zawartości jego biblioteki.
Wśród znaków książkowych możemy wyróżnić :
Ekslibrisy widokowe – nazywane też krajobrazowymi,
które wiążą się z miejscem pochodzenia właściciela, lub
wskazują miasto rodzinne. Znak taki przedstawia widok
miasta, zabytki architektury czy pomniki. Np. plac
Zamkowy, Łazienki, Wawel, pomnik Fryderyka Chopina.
Ekslibrisy o tematyce muzycznej – motywem ich są
fortepian, klawiatura, organy, nuty, klucz wiolinowy czy
podobizny znakomitych muzyków, np. Stanisława
Moniuszki, Wolfganga Amadeusza Mozarta.
Ekslibrisy „spod znaku Melpomeny” – wiążą się one z
działalnością
artystyczną
właściciela.
Ozdabiają
księgozbiory dramatopisarzy, aktorów czy osób
związanych z teatrem. Najczęstszym motywem jest maska
używana w teatrach starożytnej Grecji, widok sceny czy
fasada teatru.
Ekslibrisy lekarskie lub farmaceutyczne - motywem ich
jest symbol medycyny (wąż oplatający laskę Eskulapa),
czasami umieszczane są też ryciny anatomiczne, np. serca,
nerek czy mózgu. Umieszczane są też rentgenogramy czy
narzędzia chirurgiczne. Pojawiają się wypisane sentencje,
np. „primum non nocere” (przede wszystkim nie
szkodzić).
Ekslibrisy prawnicze – które przedstawiają grecką boginię
praworządności i sprawiedliwości Temidę,
wyobrażoną z
zawiązanymi oczami, z wagą w jednej i
mieczem
w
drugiej ręce lub znakiem paragrafu.
Ekslibrisy wojskowe – główna ich tematyką są dzieje oręża
polskiego lub tematyka militarna, np. podobizna Ludwika
Solskiego w roli Starego Wiarusa z
„Warszawianki”
Stanisława Wyspiańskiego.
Ekslibrisy o tematyce morskiej – ich motywem często jest
herb Gdańska lub Gdyni, może też występować postać boga
morza Neptuna, ryby latarnie morskie czy żaglowce lub okręty.
Ekslibrisy przyrodnicze – przedstawiające w formie naturalne
lub stylizowanej bogaty świat roślinny. Te motywy pojawiają
się już w najstarszych ekslibrisach.
Ekslibrisy „winne” – gdzie głównym motywem są winogrona,
beczki, puchary, winobranie czy krajobrazy krajów słynnych z
upraw winorośli, jak Francja Austria czy Węgry.
Ekslibrisy filatelistyczne – lub pocztowe, ich głównym
motywem jest znaczek pocztowy, trąbka pocztowa, goniec
pieszy, pocztylion konny czy budynek pocztowy.
Ekslibrisy numizmatyczne – należą do kolekcjonerów monet i
występują z motywem rzadkich oraz cennych okazów sztuki
menniczej oraz medalierskiej.
Ekslibrisy o motywie sakralnym – czyli religijnym, są
wizerunkami Madonny z Dzieciątkiem, podobizny aniołów,
świętych czy symboli liturgicznych. Mogą też przedstawiać
zabytkowe kapliczki przydrożne, kościółki wiejskie czy
zabytkowe kościoły i katedry.
Ekslibrisy dla bibliotek – mogą posiadać różne motywy w
zależności od inwencji twórczej autora. Wykonywane są przez
nauczycieli lub uczniów w ramach konkursów plastycznych.
Ekslibrisy bibliofilek – mają jako motyw ornament kwiatowy
lub wizerunek kobiety z książką, względnie z instrumentem
muzycznym, jak harfa lub lira. Kwiaty na tych ekslibrisach
przedstawiane są zwykle w wazonie lub dzbanie.
Techniki graficzne ekslibrisu
W
pierwszym
okresie
znak
występował w postaci odręcznej noty
właściciela na karcie manuskryptu, później
pojawił się jako ozdobnie namalowany herb
lub gmerek na dolnym marginesie pierwszej
karty tekstu.
Wynalezienie druku oraz rozwój grafiki
artystycznej spowodowało rozkwit ekslibrisu
artystycznego, który zaczął występować w
postaci osobnej kartki naklejanej na
wewnętrznej stronie okładki.
Grafika — jeden z podstawowych obok
malarstwa
i
rzeźby
działów
sztuk
plastycznych. Obejmuje techniki pozwalające
na powielanie rysunku na papierze lub
tkaninie z uprzednio przygotowanej formy.
Zależnie od funkcji rozróżniamy grafikę
artystyczną zwaną też warsztatową oraz
grafikę użytkową zwaną też stosowaną.
Grafika artystyczna (warsztatowa) - wyróżnia
się skupieniem w rękach artysty całego procesu
twórczego od projektu przez wykonanie
matrycy do wykonania odbitek — rycin, które
mają wartość oryginalnych dzieł sztuki. Ilość
odbitek uzyskanych z jednej płyty zależy od
techniki.
Techniki graficzne dzielone są na grupy ze
względu na sposób opracowania matrycy (np.
cięcie, trawienie) i materiał, z którego jest
zrobiona (np. drewno, gips, miedziana płyta).
Istnieją trzy podstawowe grupy :
 techniki druku wypukłego polegają na
żłobieniu w matrycy linii i płaszczyzn, które
mają pozostać nie wydrukowane – na
odbitce ślad pozostawią wypukłe części
formy drukowej; są to m.in. :
Drzeworyt - w technice tej używana jest deska, na
którą nanosi się rysunek, a następnie przy pomocy
specjalnych narzędzi wycina się tło, które na odbitce
będzie białe. Pozostawione wypukłe miejsca będą
drukowały. Klocek pokrywa się farbą drukarską i odbija
na papierze.
Drzeworyt, w zależności od przygotowanego klocka i
sposobu jego wycinania, dzieli się na:
 drzeworyt wzdłużny (langowy) — używana jest
deska cięta wzdłuż pnia, w efekcie czego słoje i
włókna biegną równolegle do krawędzi deski; tło
wycinane jest dłutami i nożami w miękkim
drewnie (lipa, jabłoń, świerk),
 drzeworyt poprzeczny (sztorcowy) — używana
jest deska cięta w poprzek pnia, składająca się z
posklejanych małych klocków. Całość klocka cięta
jest rylcem w twardym drewnie (bukszpan, dzika
grusza).
Linoryt - podobny jest do drzeworytu wzdłużnego
(langowego) z tą różnicą, że rysunek zamiast w drewnie
żłobi się w linoleum. Jest ono łatwe do obróbki i odporne
na uszkodzenia, a rycie możliwe we wszystkich
kierunkach. Do opracowania matrycy używa się dłut, noży
i innych narzędzi umożliwiających cięcie materiału.
Odbitki wykonuje się na prasie ręcznej lub za pomocą
kostki introligatorskiej.
Gipsoryt — technika, w której matryca wykonana
jest z gipsu; także odbitka wykonana tą techniką.
Gipsoryty wykonywane są od XIX wieku. Płytę gipsową
odlewa się na szklanej płycie, przy dużych formatach
wzmacnia paskami płótna lub gazy. Niektórzy graficy
wyschnięty gips pokrywają spirytusowym roztworem
szelaku, aby go utwardzić i zmniejszyć chłonność. Ze
względu na miękkość materiału opracowanie matrycy jest
dosyć łatwe. Rysunek wycinany jest rylcem, dłutem,
nożem i innymi narzędziami stosowanymi w grafice. Ze
względu na znaczną kruchość płyty gipsowej odbitki
wykonuje się bez użycia prasy.
Cynkoryt – technika graficzna metalowa
wypukła. Płytę cynkową opracowuje się podobnie jak
drzeworyt.
 techniki druku wklęsłego polegają na żłobieniu
lub trawieniu w matrycy linii i płaszczyzn, które
odbiją się na papierze:
• techniki suche (ryte):
Miedzioryt - (dawne nazwy sztych, kopersztych,
łac. cuprum - miedź, niem. Kupferstich) to najstarsza
technika graficzna na metalu, stosowana już w 1.
połowie XV wieku. Rysunek wykonuje się rylcem na
wypolerowanej płycie miedzianej, z tym że najpierw
wycinane są ogólne kontury, później wypełniane
modelunkiem. Płytę pokrywa się farbą, po czym usuwa
się jej nadmiar tak, że farba pozostaje jedynie w
wyżłobionych rowkach. Następnie rycinę odbija się na
prasie. Odbitka z takiej matrycy charakteryzuje się
cienką ostro zakończoną kreską i nazywana jest również
miedziorytem. W XVI-XVIII w. ryciny miedziorytnicze
pełniły funkcję ilustracji książkowej oraz planszy
kartograficznej. Specjalnym rodzajem miedziorytu jest
miedzioryt punktowany, który powstaje przez
zastosowanie zamiast rylca, punc o jednym lub kilku
ostrych końcach.
Staloryt - polega na wykonaniu ryciny rylcem na płycie
stalowej. Wymaga dużej precyzji od rytownika ponieważ
retusze i poprawki są prawie niemożliwe ze względu na
twardość materiału. Po zakończeniu rytowania płyta zostaje
dodatkowo hartowana.
Mezzotinta - (sztuka czarna, fr. maniere noire, wł. mezzotinto –
półton) należąca do technik suchych, czyli nie wymagających
trawienia. Rysunek wykonuje się gładzikiem na chropowatej
powierzchni płyty miedzianej, uprzednio równomiernie
posiekanej specjalnymi narzędziami. Przez wygładzenie
określonych partii płyty skrobakiem lub gładzikiem uzyskuje się
właściwą formę ryciny. Im bardziej wypolerowane zostaną
odpowiednie fragmenty, tym dadzą jaśniejszy ton na odbitce,
gdyż przyjmą mniej farby drukarskiej. Odbitki posiadają
subtelne przejścia od czerni do bieli i niezwykle miękkie
półtony. Jest to najbardziej malarska ze wszystkich technik
graficznych. Była często używana do portretów i reprodukcji
malarstwa.
Sucha igła (suchoryt, fr. pointe sèche) — technika, w której
formę drukową tworzy się za pomocą stalowej igły na
wypolerowanej płycie miedzianej, cynkowej lub mosiężnej.
Igła, zagłębiając się w powierzchnię płyty, pozostawia rowek
oraz wystający wiórek metalowy, zatrzymujące farbę. Tak
powstały rysunek daje efekt tzw. dymka obok głównej kreski.
Na odbitce daje to efekt szkicu ołówkowego. Otrzymaną formę
drukową powleka się farbą drukową i czyści jak w miedziorycie,
a następnie odbija na zwilżonym papierze, stosując niewielki
nacisk prasy. Matryca ulega szybkiemu zniszczeniu ze względu
na ścieranie i rozgniatanie wiórków zatrzymujących farbę, więc
liczba dobrych odbitek jest niewielka.
• techniki trawione:
Akwaforta - polega na wykonaniu metalowej formy drukowej z
rysunkiem uzyskanym za pomocą trawienia. Płytę miedzianą
lub cynkową pokrywa się nierozpuszczalnym w kwasie
werniksem akwafortowym i następnie wykonuje się rysunek
stalową igłą odsłaniając powierzchnię metalu. Przez zanurzenie
płyty w kwasie następuje wytrawienie wgłębnego rysunku na
płycie. W celu pogłębienia kresek w partiach ciemnych rysunku
proces ten powtarza się kilkakrotnie. Po ostatnim trawieniu i
usunięciu werniksu w płytę wciera się farbę drukową, która
zatrzymuje się tylko w wytrawionych zagłębieniach. Wciśnięta
w wytrawione zagłębienia płyty farba przeniesiona zostaje pod
naciskiem w prasie wklęsłodrukowej na papier.
Akwatinta - wykonanie formy drukowej w tej metodzie polega
na pokryciu płyty metalowej sproszkowaną kalafonią lub pyłem
asfaltowym, które podgrzane topią się i przylegają do niej,
naniesieniu obrazu poprzez zasłonięcie wybranych fragmentów
powierzchni metalu werniksem, a następnie trawieniu
odsłoniętego metalu kwasem azotowym. Akwatinta różni się od
akwaforty przede wszystkim tym, że trawione są nie linie, lecz
płaszczyzny. W wyniku powielania czynności w coraz
mniejszych obszarach obrazu uzyskuje się zróżnicowanie
głębokości wytrawionych miejsc, a przez to możliwość
waloryzowania koloru farby drukowej, czyli możliwość
uzyskiwania półtonów.
Fluoroforta - w technice jako matrycę stosuje się szybę.
Powleka się ją werniksem, który jest odporny na kwas i rylcem
wykonuje rysunek. W ten sposób zostają odsłonięte fragmenty
szkła, które następnie poddaje się trawieniu kwasem
fluorowodorowym. Z powodu kruchości szkła, odbitki nie
można wykonać przy użyciu prasy. Wilgotny papier ułożony na
matrycy, pokrytej uprzednio farbą, należy ubijać gęstą szczotką.
Fluoroforta podobna jest do akwaforty, gdzie jako matrycę
stosuje się płytę metalową, a rysunek trawiony jest za pomocą
kwasu azotowego.
Miękki werniks - formę drukową wykonuje się z metalowej
płytki (np. cynkowej, miedzianej), która jest polerowana, a
następnie dokładnie odtłuszczana. Pokrywa się ją, zazwyczaj za
pomocą wałka, miękkim werniksem będącym odmianą
werniksu akwafortowego. Odmienność w składzie polega na
dodaniu 3 części łoju baraniego do 1 części werniksu
akwafortowego, co nadaje mu dużą lepkość. Następnie na
płytkę przykładany jest arkusz gruboziarnistego papieru, na
którym wykonuje się rysunek za pomocą różnych narzędzi
(ołówek, igła, szmatka itp.). Dzięki posiadanej lepkości werniks
przywiera do kartki odsłaniając te miejsca, które mają być
poddane trawieniu. Na koniec blacha jest bardzo ostrożnie i
powoli trawiona w roztworze kwasowym.
 techniki druku płaskiego polegają na takim spreparowaniu
matrycy, aby część nie pokryta rysunkiem była odporna na
przyjmowanie farby drukarskiej; zaliczamy do nich:
Litografia - technika gdzie rysunek przeznaczony do powielania
wykonuje się na kamieniu litograficznym, także odbitki wykonane
tą techniką. W klasycznej litografii rysunek nanosi się zatłuszczającą
kredką lub tuszem litograficznym na kamień — gładko
wypolerowany lub przetarty ostrym piaskiem, co daje efekt
gruboziarnistej faktury na odbitce. Po wykonaniu rysunku
powierzchnia kamienia jest zakwaszana słabym roztworem kwasu
azotowego i gumy arabskiej. Dzięki temu niezarysowane partie
zostają uodpornione na zatłuszczenie farbą — stają się oleofobowe,
a zarazem pozostają hydrofilne, czyli przyjmujące wodę. Wtedy
właśnie rysunek zwilża się wodą, po czym nanosi się na niego farbę
drukarską, którą przyjmują tylko oleofilowe — niewytrawione,
zatłuszczone wcześniej kredką lub tuszem — fragmenty. Odbitki
wykonuje się przykładając zwilżony papier do kamienia
stanowiącego matrycę i odbijając na prasie litograficznej, która ze
względu na kruchość kamienia skonstruowana jest inaczej niż prasa
używana w technikach metalowych.
Monotypia - wyróżniająca się tym, że pozwala na uzyskanie tylko
jednej odbitki. Wymaga rozprowadzenia farby po metalowej lub
szklanej powierzchni. Następnie praca zostaje odbita na papierze
przy pomocy wałka, tamponu lub kostki. Często do wykonania
jednej odbitki artyści pokrywają farbą metalową płytę kilkakrotnie,
dla uzyskania żądanego efektu. Technika ta nazywana jest
monotypią olejną, w odróżnieniu od monotypii graficznej, w której
odbitkę uzyskuje się poprzez rysowanie na odwrocie przyłożonego
do rozprowadzonej farby papieru.
Bibliografia
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
B. Bieńkowska: Książka na przestrzeni dziejów. – Warszawa: Wydawnictwo
CEBiD, 2005.
E. Chwalewik: Exlibrisy polskie – XVI i XVII wieku. – Wrocław: Ossol., 1955.
Encyklopedia wiedzy o książce. – Wrocław: Ossol., 1971.
K. Rzewuski: Księgoznawstwo. – Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i
Pedagogiczne, 1987.
A. Ryszkiewicz: Exlibris polski. – Warszawa: Wydawnictwo ArtystycznoGraficzne RSW „Prasa”, 1959.
B. Szyndler: I książki mają swoją historię. – Warszawa: Ludowa Spółdzielnia
Wydawnicza, 1982.
M.J. Wojciechowski: Ekslibris – godło bibliofila. – Wrocław: Ossol., 1978.
Wikipedia: http://pl.wikipedia.org/
Obrazy dla ekslibrisu: http://www.google.pl/

similar documents