การทบทวนผลกระทบต่อสุขภาพ - สำนักจัดการความรู้ กรมควบคุมโรค

Report
การรับมือ ผลกระทบจากหมอกควัน
ในมุมของสาธารณสุ ข
ดร.นพ. สุ วชิ ธรรมปาโล
ผู้อานวยการสานักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 12 จังหวัดสงขลา
มาตรฐานคุณภาพอากาศในบรรยากาศ
 หมอกควันจัดเป็ นฝุ่ นละอองขนาด
เล็กกว่ า 10 ไมครอน (PM10) ซึ่งมี
ผลกระทบต่ อสุ ขภาพของ
ประชาชน
 ปริมาณฝุ่ นขั้นต่าทีเ่ ป็ นอันตรายต่ อ
สุ ขภาพ ถูกกาหนดเป็ นค่ า
มาตรฐาน
 ในปัจจุบนั ใช้ ค่าเฉลีย่ 24 ชั่วโมง
ของ PM10 และ PM2.5
ดัชนีคุณภาพอากาศ
Air Quality Index (AQI)
 ค่ า AQI ใช้ บอกถึงระดับคุณภาพอากาศทีอ่ าจเป็ นอันตรายต่ อสุ ขภาพในระดับต่ างๆ
สถานการณ์ หมอกควัน: ภาคเหนือ
สถานการณ์ หมอกควัน: ภาคใต้
21 มิ.ย. 55
18 มิ.ย. 55
ผลกระทบต่ อสุ ขภาพจากหมอกควัน
กลุ่มเสี่ ยง ได้แก่ เด็กเล็ก ผูส้ ู งอายุ หญิง
ตั้งครรภ์ ผูป้ ่ วยโรคเรื้ อรัง โรคหัวใจ โรค
หลอดเลือดสมอง โรคปอด หอบหื ด โรค
ภูมิแพ้ และผูต้ อ้ งทางานกลางแจ้ง
ทาให้เกิดโรคในหลายระบบตามกลุ่ม
โรค ได้แก่ โรคระบบหัวใจและหลอดเลือด
โรคระบบทางเดินหายใจ โรคตาอักเสบ และ
โรคผิวหนังอักเสบ
ผลกระทบต่ อระบบทางเดินหายใจ
การศึกษาของนักวิจยั หลายคณะเกี่ยวกับผลกระทบของฝุ่ นหยาบ (PM102.5) และฝุ่ นละเอียด (PM2.5) พบว่า
o PM2.5 และ PM10-2.5 สัมพันธ์กบั อาการไอ Odds ratio 1.07 (0.90, 1.26)
ต่อ 15 µg/m3 ที่เพิ่มขึ้น และ 1.18 (1.04, 1.34) ต่อ 8 µg/m3 ที่เพิ่มขึ้น
ตามลาดับ
o PM2.5 และ PM10-2.5 สัมพันธ์กบั อาการของระบบทางเดินหายใจ
ส่ วนล่าง Odds ratio 1.29 (1.06, 1.57) และ 1.05 (0.9, 1.23) ตามลาดับ
(Schwartz and Neas ,2000,2007. Tiittanen et al. , 1999. Neas et al. ,
1999)
ผลกระทบต่ อระบบหลอดเลือด และหัวใจ
มีการศึกษาแบบอนุกรมเวลาเชิงนิเวศ (ecologic timeseries design) เพื่อหาความสัมพันธ์ระหว่าง PM10 กับการ
รับเข้ารักษาในโรงพยาบาลด้วยโรคกล้ามเนื้อหัวใจขาด
เลือดในประชากรที่มีอายุมากกว่า 65 ปี ในเมือง Detroit
โดยใช้เวลาการศึกษา 4 ปี พบมีความสัมพันธ์อย่างมี
นัยสาคัญ (Schwartz and Morris ,1995)
การทบทวนผลกระทบต่ อสุ ขภาพ
จากผลการทบทวน (พงศ์เทพ วิวรรธนะเดช, 2551) พบว่า หากฝุ่ นละออง
ขนาดเล็กสู งกว่าค่ามาตรฐาน จะส่ งผลให้
oการตายด้วยระบบทางเดินหายใจเพิ่มขึ้น 7% – 20%
oการป่ วยด้วยโรคระบบทางเดินหายใจเพิ่มขึ้น 5.5%
oการตายและป่ วยด้วยโรคหัวใจเพิ่มขึ้น 2% – 5%
oการตายและป่ วยด้วยโรคหัวใจหลอดเลือดเพิ่มขึ้น 5.3%
oผูส้ ูงอายุป่วยด้วยระบบทางเดินหายใจเพิ่ม 17%
oผูส้ ูงอายุป่วยด้วยโรคหัวใจและหลอดเลือดเพิ่ม 7.6% และยังทา
ให้สภาพปอดในเด็กแย่ลง
การศึกษาในไทย (ต่อ)
ข้อมูลของโรงพยาบาลมหาราชนครเชียงใหม่ ปี 2555
พบผูป้ ่ วยโรคหื ดเพิม่ ขึ้นกว่า 2 เท่า
 ผูป้ ่ วยโรคถุงลมโป่ งพองเพิม่ ขึ้น 3 เท่า
ผูป้ ่ วยทัว่ ไปที่มารับการตรวจจากอาการแสบตา แสบจมูก หายใจ
ไม่สะดวก ไอ จาม มึนศีรษะ จานวนมากในแต่ละวัน
(หน่วยระบบหายใจเวชบาบัดวิกฤติและภูมิแพ้ คณะแพทยศาสตร์
มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, 2555)
ผลกระทบต่ อสุ ขภาพชุมชน
 รายงานการศึกษาของพงศ์เทพ วิวรรธนะเดชและคณะ (2550, 2551) พบ
oในการศึกษาแบบ time series ในประชาชนทัว่ ไป จานวน 121 วัน ผลการศึกษาพบ
ความสัมพันธ์ของอาการใน 4 ระบบ (ระบบทางเดินหายใจ หัวใจและหลอดเลือด
ผิวหนัง และตา) กับระดับของสารก่อมลพิษ (PM10, CO, NO2, SO2 และ O3) โดย
ความแตกต่างขึ้นกับอาการและพื้นที่ที่ศึกษา
สอดคล้องกับผลการศึกษาของ สุ ภทั ร ฮาสุ วรรณกิจและคณะ (2552) ซึ่ งใช้วิธี
การศึกษาแบบ time series เป็ นเวลา 44 วัน พบความสัมพันธ์ระหว่างระดับสารมลพิษ
และอาการต่างๆใน 5 ระบบ (ระบบทางเดิน หายใจ หัวใจและหลอดเลือด ผิวหนัง ตา
และระบบประสาท)
ผลกระทบจากมลพิษอากาศต่ อสิ่ งมีชีวติ อืน่ ๆ
 ในด้านการเฝ้ าระวังมลพิษอากาศได้มีการนาสิ่ งมีชีวติ ที่ไวต่อมลพิษอากาศมาเป็ นตัวชี้วดั คุณภาพ
อากาศอีกด้วย เช่น
oใช้ไลเคน และยีสต์บนผิวใบไม้ เป็ นตัวชี้วดั คุณภาพอากาศ โดยอากาศที่ดีข้ ึน จะช่วยเพิม่ ความ
หลากหลายของสายพันธุ์ไลเคน และเพิ่มประชากรของยีสต์บนผิวใบไม้
oใช้สตั ว์บางชนิดที่ไวต่อมลพิษอากาศมาใช้ในการเฝ้ าระวังด้วย เช่น ใช้นกเป็ นตัวชี้วดั คุณภาพ
อากาศ เนื่องจากนกมีอตั ราการหายใจที่มากกว่า สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม
 การศึกษาในอเมริ กาเหนือพบว่าฝนกรดมีผลต่อการขยายพันธุ์ของนกชนิดหนึ่งชื่อ Wood Thrush ซึ่ง
เป็ นนกที่มีเสี ยงขัน อย่างมีนยั สาคัญ
 การศึกษาในฟิ นแลนด์พบว่ามลพิษอากาศที่ปนเปื้ อนโลหะหนักที่ถูกปล่อยออกมาจากโรงงาน และ
สารพวกมีฤทธิ์เป็ นกรด มีผลกระทบต่อการขยายพันธุ์และการอยูร่ อดของนก 2 ชนิด คือ Pied
Flycatcher และ Great Tit (Eeva et al. , 2005. Hames et al., 2002)
ผลกระทบจากมลพิษอากาศต่ อสิ่ งมีชีวติ อืน่ ๆ (ต่ อ)
มีการศึกษาพฤติกรรม/อาการไม่ปกติและเสี ยงขันของนกเขาชวา อาการป่ วยในคน
การได้รับกลิ่นเหม็นจากโรงงานในคน และค่ามลพิษอากาศรายวันควบคู่กนั ไป
ต่อเนื่อง 90 วัน ในพื้นที่ อ.จะนะ จ.สงขลา เบื้องต้นพบว่า
o ระดับมลพิษอากาศในช่วงเวลาที่ศึกษา แม้อยูใ่ นระดับไม่เกินมาตรฐาน เมื่อปริ มาณมาก
ขึ้น พบว่า อาการป่ วยในคน พฤติกรรม/อาการไม่ปกติมากขึ้น และเสี ยงขันของนกเขา
ชวาลดลง
o พบความสัมพันธ์ที่ชดั เจนระหว่าง การได้รับกลิ่นเหม็นจากโรงงานของคน กับ
พฤติกรรม/อาการ และเสี ยงขันของนกเขาชวา
oความเป็ นไปได้ที่จะใช้นกเขาชวาเป็ น sentinel สาหรับการเฝ้ าระวังผลกระทบต่อสุ ขภาพ
จากมลพิษอากาศ
(สมฤดี โสมเกษตริ นทร์ , 2556)
แนวปฏิบัตเิ พือ่ ลดผลกระทบต่ อสุ ขภาพจากหมอกควัน
สาหรับประชาชน
 ถ้าอยูใ่ นบริ เวณที่มีหมอกควันให้ใช้หน้ากากอนามัยชนิดกรอง 3 ชั้นหรื อผ้าที่ทาด้วยฝ้ ายหรื อลินินพัน
หลายทบพรมน้ าหมาดๆ มาคาดปาก และ จมูก จะช่วยกรองอนุภาคขนาด 5 ไมครอนได้
 ผูท้ ี่ทาหน้าที่ดบั ไฟป่ าและประชาชนที่อยูใ่ นที่ที่ประสบปั ญหาหมอกควันอย่างมาก ควรใช้หน้ากาก
ชนิด N95 หรื อ P100 สามารถกรองอนุภาค 0.3 ไมครอนได้ และมีประสิ ทธิภาพการกรอง ร้อยละ 9599.97 (ผูท้ ี่มีปัญหาโรคหัวใจ โรคปอด ควรปรึ กษาแพทย์ก่อนใช้)
 ควรเปลี่ยนหน้ากากอนามัยทุกวัน และถ้าเป็ นไปได้ควรใช้แบบครั้งเดียวทิ้ง เพื่อสุ ขลักษณะที่ดี กรณี
หน้ากากมีนอ้ ย จาเป็ นต้องใช้ซ้ า เช่น ใช้ลดอันตรายจากฝุ่ นควัน ฯลฯ ควรทาความสะอาด โดยการเขย่า
เบาๆ ในน้ าสบู่ลา้ งน้ าสะอาด ตากในที่ร่ม
แนวปฏิบัตเิ พือ่ ลดผลกระทบต่ อสุ ขภาพจากหมอกควัน
สาหรับประชาชน (ต่ อ)
 บริ เวณที่อยูอ่ าศัยที่ไม่มีระบบระบายอากาศ ระบบปรับอากาศ ต้องปิ ดประตูหน้าต่างไม่ให้ควันเข้ามา
ในอาคาร และพยายามไล่ควันออกจากบ้านเรื อน เช่น เป่ าพัดลมในทางเดียวให้ควัน ดังกล่าวออกจาก
บ้านเรื อนสู่ ภายนอก
 หากจาเป็ นต้องอยูใ่ นสถานที่ที่มีฝนละอองติ
ุ่
ดต่อกันยาวนาน เกินกว่าสัปดาห์ หรื อเดือน ควรติดระบบ
กรองอากาศในบ้าน และปรับให้เป็ นระบบที่ใช้เฉพาะอากาศหมุนเวียนภายในบ้านหรื ออาคาร
เลือกใช้แผ่นกรองที่มีประสิ ทธิภาพระดับกลางถึงสู ง และสามารถถอดล้างได้ในระยะยาว
 หลีกเลี่ยงการใช้เครื่ องผลิตโอโซน แม้ความเข้มข้นของโอโซนในระดับต่า ก็สามารถทาให้เกิดการ
ระคายเคืองระบบทางเดินหายใจ เกิดอาการไอ แน่นหรื อเจ็บหน้าอก หายใจได้ในช่วงสั้นๆ และส่ งผล
ให้ประสิ ทธิภาพการทางานของปอดลดลง
 สาหรับบริ เวณพื้นที่วา่ งเปล่าควรปลูกพืชคลุมหน้าดินไว้ เพื่อลดโอกาสที่ฝนุ่ ละอองจะลอยฟุ้ งขึ้นมา
ในอากาศได้
แนวปฏิบัตเิ พือ่ ลดผลกระทบต่ อสุ ขภาพจากหมอกควัน
สาหรับประชาชน (ต่ อ)
 กลุ่มเสี่ ยง ได้แก่ เด็ก ผูส้ ูงอายุ หญิงตั้งครรภ์ ผูป้ ่ วยโรคเรื้ อรัง เช่น โรคหัวใจ โรคหลอด
เลือด โรคความดันโรคระบบทางเดินหายใจ โรคภูมิแพ้ โรคหอบหืด ควรอยูใ่ นบ้านช่วงที่มี
คุณภาพอากาศแย่กว่าเกณฑ์มาตรฐานหรื อมีการแจ้งเตือน
 ประชาชนกลุ่มเสี่ ยงที่มีโรคประจาตัวเรื้ อรัง ควรเตรี ยมยาประจาตัวให้เพียงพอและอยูใ่ กล้ตวั
พร้อมใช้งานอยูเ่ สมอ
 ถ้ามีอาการผิดปกติในกลุ่มเสี่ ยง เช่น เด็ก ผูส้ ูงอายุ มีไข้สูง ไอ เจ็บอก ให้รีบพบแพทย์เพื่อ ทา
การรักษา
 หลีกเลี่ยงการอยู่ การออกกาลังกายหรื อกิจกรรม ที่ตอ้ งออกแรงมากในเวลากลางแจ้ง
มาตรการรับมือปั ญหาหมอกควันด้ านสาธารณสุข
AQI* ระดับ PM 10*
ระดับ
(µg/m3) ทีเ่ ฉลีย่ ผลกระทบต่ อ
24 ชม.
สุ ขภาพ*
0 – 50 <40
ดี
แนวทางการดาเนินงาน
1. เตรี ยมความพร้อมในเรื่ องข้อมูลสาหรับการสื่ อสารความเสี่ ยง
แก่ประชาชน
51 – 100 41 -120
ปานกลาง
2. ให้แต่ละชุมชน ทาการคัดกรองกลุ่มเสี่ ยง
3. ติดตามข้ อมูลสถานการณ์ ระดับ PM 10 และ AQI ทุกวัน
4. หน่ วยงานสาธารณสุ ขทาการประกาศ/สื่ อสารให้ คาแนะนาเกี่ยวกับอาการ
และผลกระทบ รวมทั้งวิธีการในการลดการสัมผัสแก่ประชาชน และให้
ความสาคัญเป็ นพิเศษกับกลุ่มเสี่ ยง
5. โรงพยาบาล หน่ วยบริการสาธารณสุ ขทุกแห่ ง รวบรวมและรายงานข้ อมูล
ผู้ป่วยใน 4 กลุ่มโรคได้แก่ กลุ่มโรคตาอักเสบ กลุ่มหัวใจและหลอดเลือด กลุ่ม
โรคทางเดินหายใจและกลุ่มโรคผิวหนังอักเสบ
มาตรการรับมือปั ญหาหมอกควันด้ านสาธารณสุข (ต่ อ)
AQI* ระดับ PM 10*
ระดับ
(µg/m3) ทีเ่ ฉลีย่ ผลกระทบต่ อ
24 ชม.
สุ ขภาพ*
101 200
121 - 350
มีผลกระทบ
ต่อสุ ขภาพ
แนวทางการดาเนินงาน
ดาเนินการข้อ 3 - 5
7. หน่ วยบริการสาธารณสุ ข ออกเยีย่ มบ้ านกลุ่มเสี่ ยง
8. หน่วยบริ การสาธารณสุ ข โรงพยาบาลทุกระดับ จะต้องดาเนินการดังนี้
1)ต้ องเตรียมความพร้ อมในภาวะฉุกเฉินสาหรับรองรับผูป้ ่ วย รวมทั้ง
อุบตั ิเหตุที่เป็ นผลมาจากปัญหาหมอกควัน
2)ทาการสารองยาให้ พร้ อมสาหรับผู้ป่วย โดยเฉพาะอย่างยิง่ ยาหยอด
ตา ยาแก้แพ้ ยาแก้หวัด และยาสาหรับหอบหื ด
3)ต้ องจัดเตียงรองรับผู้ป่วย โดยเฉพาะอย่างยิง่ ในกลุ่มผูป้ ่ วยเรื้ อรัง
ผูส้ ูงอายุ และหญิงตั้งครรภ์
มาตรการรับมือปัญหาหมอกควันด้ านสาธารณสุ ข (ต่ อ)
AQI* ระดับ PM 10*
ระดับ
(µg/m3) ทีเ่ ฉลีย่ ผลกระทบต่ อ
24 ชม.
สุ ขภาพ*
201 300
351 - 420
แนวทางการดาเนินงาน
มีผลกระทบ ดาเนิ นการข้อ 3 - 9
ต่อสุ ขภาพ 10. หน่ วยงานสาธารณสุ ขให้ ข้อเสนอแนะในการพิจารณาหยุดเรียน โดยพิจารณา
มาก
จากสภาพแวดล้อมและความสะดวกในการเดินทางมาโรงเรี ยน และผลกระทบต่อสุขภาพ
เป็ นหลัก
>300
>420
อันตราย
ดาเนินการข้อ 3 - 9
11. พิจารณาปิ ดโรงเรียนทีไ่ ด้ รับผลกระทบ
12. พิจารณายกเลิกกิจกรรรกลางแจ้ งต่างๆ เช่น คอนเสิ ร์ต แข่งกีฬา เป็ นต้น
13. หน่ วยงานท้ องถิ่น ควรเตรียมสถานทีพ
่ กั ทีป่ ลอดภัยสาหรับกลุ่มเสี่ ยง และ
ประชาชนทัว่ ไป
บทบาทของโรงพยาบาลและหน่ วยบริการสาธารณสุ ขทุกระดับ
1. ติดตามสถานการณ์ หมอกควันในพื้นที่และแจ้ งเตือนประชาชนเมื่อเกิด
เหตุการณ์
2. จัดเตรียมฐานข้ อมูลผู้ป่วยโรคเรื้อรัง กลุ่มเสี่ ยงเพื่อจัดเตรี ยมบริ การเชิงรุ ก
ต่อไป
3. จัดเตรียมเวชภัณฑ์ และอุปกรณ์ ทางการแพทย์ รองรับให้เพียงพอกับการใช้
งาน เช่น หน้ากากอนามัย ออกซิเจน เครื่ องพ่นยาละอองฝอยขยาย
หลอดลม ยาต่าง ๆ
4. ประสานหรื อซ้ อมแผนกับทีมเฝ้ าระวังสอบสวนเคลือ่ นที่เร็ว (SRRT) ใน
การรับมือกรณี เกิดเหตุการณ์ผดิ ปกติที่ส่งผลกระทบต่อสุ ขภาพประชาชน
จากปัญหาหมอกควันในชุมชน
5. จัดหน่ วยแพทย์ เคลือ่ นทีห่ รือช่ องทางพิเศษสาหรับบริการผู้ป่วยที่ได้ รับ
ผลกระทบ ตามความจาเป็ น ตามเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น
6. รวบรวมและส่ งต่ อข้ อมูลผลกระทบทางสุ ขภาพของประชาชน
บทบาทของสานักงานสาธารณสุ ขจังหวัด
จัดตั้งคณะทางานดาเนินการหรือมีผู้รับผิดชอบหลัก
2. รวบรวม และส่ งต่ อข้ อมูลผลกระทบทางสุ ขภาพของประชาชน
3. จัดเตรียมระบบโลจิสติกส์ ด้านเวชภัณฑ์ และอุปกรณ์ ทางการ
แพทย์
4. ถ่ ายทอดความรู้ ชี้แจงแนวทางกับหน่ วยงานในพืน้ ทีใ่ นการ
จัดบริการแก่ ประชาชน
5. สื่ อสารความเสี่ ยงแก่ ประชาชน
6. ประสาน สนับสนุน รวมถึงติดตาม ประเมินผลการดาเนินงาน
1.
บทบาทของสานักงานป้องกันควบคุมโรค
1. ติดตามข้อมูลข่าวสารด้านสภาพอากาศ
2. จัดทาและเก็บรวบรวมข้อมูลผูป้ ่ วยที่อาจได้รับผลกระทบ 4
กลุ่มโรค
3. จัดเตรี ยมระบบโลจิสติกส์และเวชภัณฑ์ที่จาเป็ นในการ
สนับสนุนการดาเนินงานของจังหวัดในพื้นที่
4. สื่ อสารความเสี่ ยงด้านผลกระทบสุ ขภาพ
5. ประสาน สนับสนุน ติดตาม และประเมินผลการดาเนินงาน
ของหน่วยงานต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง
6. จัดทารายงานสถานการณ์ขอ้ มูลสุ ขภาพของประชาชนและ
ข้อมูลระดับฝุ่ นละอองทั้งในภาวะปกติและภาวะที่เกิดปัญหา
หมอกควัน
แนะนาแหล่ งข้ อมูลสาหรับเฝ้ าระวังหมอกควัน
เวบไซต์ “หมอกควันวันนี้”
http://smoke.magnexium.com/status/
oสถานการณ์หมอกควันรายวัน
oตาแหน่งไฟไหม้รายวัน
oรายงานข้อมูลคุณภาพอากาศรายวัน
 เวบไซต์ “รู ้ทนั หมอกควัน”
https://www.facebook.com/rootankwan
 เวบไซต์ “AIR4THAI” รายงานคุณภาพอากาศประเทศไทย
http://air4thai.pcd.go.th/web/
 application “AIR4THAI” ใช้ในโทรศัพท์สมาร์ทโฟน ระบบ android
oแสดงค่ามลพิษอากาศ และดัชนีคุณภาพอากาศ รายวัน ทุกสถานีใน
ประเทศไทย
oแสดงกราฟค่ามลพิษอากาศ และดัชนีคุณภาพอากาศ ย้อนหลัง 7 วัน

similar documents