gesteente

Report
3 vwo 2 aarde §8, 9 en 10
De ondergrond van Nederland
Op de meeste plaatsen in Nederland ligt zand,
klei of moerassige veengrond aan de oppervlakte:
losse sedimenten.
Slechts op een enkele plaats komt vast gesteente
aan de oppervlakte voor. Hoe komt dat?
Nederland in beweging
Dankzij de platentektoniek heeft ook het gebied waar
Nederland ligt, zich in de geologische geschiedenis
verplaatst.
Nederland in beweging
Terwijl Nederland zich verplaatst,
zakt een groot deel langzaam weg
en raakt opgevuld met lagen sediment.
De ondergrond van Nederland als archief
Uit vele geologische
tijdvakken zijn lagen in de
ondergrond van Nederland
terug te vinden.
Hoe dieper, hoe ouder!
De ondergrond van Nederland weerspiegelt de
klimaatomstandigheden van de plaats op aarde
Carboon
Perm
Krijt
Perm
tropisch
moerassen
ondiepe
zeeën
onder
subtropische
zeeën
woestijnwoestijnomstandigheden
omstandigheden
Kalksteen,
In
steenkool
versteende
Steenzout
de de
overblijfselen
komen
afdrukken
duinafzettingen
Het
verdampte
van water
ontelbare
voor
van
tropische
en
het zout bleef
kalkskeletjes
en
moerasplanten.
achter.
schelpen van
diertjes die in
zee hebben geleefd.
Aan de rand van Nederland
In het zuiden van Limburg
komen oude gesteenten aan
de oppervlakte. Hier is de
grond omhooggekomen!
In het grootste deel van
Nederland zijn de oude
lagen weggezakt en
liggen er jongere bovenop.
Aan de rand van Nederland
Het oudste gesteente dat
in Nederland aan de
oppervlakte voorkomt is
300 miljoen jaar oud!
Maar op de meeste andere
plaatsen in Nederland zit
het kilometers diep.
Opheffing en daling
1 Waar is Nederland het sterkst gedaald?
2 Bij de rode lijnen bevinden zich breuken: aan de ene kant
daalt de grond sneller dan aan de andere kant van de breuk
§ 9 Delfstoffen in de diepte
Voor een klein land is
Nederland zeer rijk aan
delfstoffen.
Het voorkomen en de
verspreiding kun je
alleen verklaren m.b.v.
de geologische opbouw
en geschiedenis van de
ondergrond!
Delfstoffen in de diepte: steenkool
veen
Als veen steeds meer wegzakt
en bedekt raakt met lagen
sediment wordt al het water en
gas eruit geperst:
plantenresten veranderen
zo in steenkool.
inkolingsproces
steenkool
Delfstoffen in de diepte: steenkool
Vergelijk de kaart en de doorsnede: welke uitspraken zijn juist?
1 Steenkool komt alleen in Limburg voor op winbare diepte.
2 Steenkool komt overal in de Nederlandse ondergrond voor.
3 Steenkool wordt gewonnen in Zuid-Limburg.
Delfstoffen in de diepte: aardgas
Aardgas wordt gewonnen
in de noordelijke helft van
Nederland.
Maar hoe ontstaat aardgas
en wat verklaart de
spreiding?
Delfstoffen in de diepte: aardgas
water
Aardgas is een bijproduct van
het inkolingsproces.
Aangezien gas licht is, wordt het
uit het gesteente geperst, stijgt op
en verdwijnt in de …atmosfeer.
gas
Delfstoffen in de diepte: aardgas
water
Aardgas is een bijproduct van
het inkolingsproces.
Aangezien gas licht is, wordt het
uit het gesteente geperst, stijgt het op
en verdwijnt het in de atmosfeer.
Tenzij het gas in de ondergrond
wordt tegengehouden door een
ondoordringbare laag.
gas
Delfstoffen in de diepte: aardgas
Op een aantal plaatsen in Nederland zijn de steenkoollagen
bedekt met lagen zandsteen en zout.
(Perm – ondoordringbaar) zout►
(Perm – poreus) zandsteen►
reservoirgesteente
(Carboon– ondoordringbaar) steenkool►
moedergesteente
Delfstoffen in de diepte: aardgas
(Perm – ondoordringbaar) zout►
(Perm – poreus) zandsteen►
steenkool►
(Carboon– ondoordringbaar)
Delfstoffen in de diepte: steenkool
Waarom komt aardgas alleen in de
noordelijke helft van Nederland voor?
Welke uitspraken zijn juist?
In het zuiden…
A ontbreekt het moedergesteente.
B ontbreekt het reservoirgesteente.
C ontbreekt de zoutlaag.
D zit het moedergesteente te diep.
Perm
Carboon
Delfstoffen in de diepte: zout
In welke laag zit het zout?
Zout is niet alleen een
ondoordringbaar
gesteente, het is ook
- licht
- vervormbaar, zoals
plastic.
zout►
zoutdiapier
◄zout
Door de grote druk van het gesteente erboven is op sommige
plaatsen het zout langs scheuren in de ondergrond omhoog geperst.
Het zout zit minder diep en kan makkelijker gewonnen worden!
Delfstoffen in de diepte: aardolie
Aardolie komt in de
Nederlandse ondergrond
maar weinig voor.
De wijze van ontstaan lijkt
op die van aardgas.
Delfstoffen in de diepte: aardolie
(Krijt - schalie) reservoirgesteente►
(Krijt - zandsteen) reservoirgesteente►
(Jura - micro-organisme uit zee) moedergesteente►
Delfstofwinning: de gevolgen
Delfstofwinning: de gevolgen
Door de winning van aardgas zijn er ruimtes ontstaan in het
reservoirgesteente. Hierdoor zijn verzakkingen ontstaan.
Soms heeft dit geleid tot ...
§ 10 Dinosaurussen in Nederland?
In het zuiden en oosten van
Nederland zit gesteente direct
aan of onder het oppervlak.
Op sommige plaatsen wordt
het in groeves afgegraven.
Dinosaurussen in Nederland?
Op deze plaatsen is het
goed mogelijk om naar
fossielen te zoeken…
Belemnieten
Afdrukken
van
kokerwormpjes
uit
het Krijt
uit
het Krijt
Rond Winterswijk
Wadafzettingen
Woestijnafzettingen
In de omgeving van
Let op de pootafdrukken
Winterswijk in de
en het sleepspoor van de
Achterhoek.
staart tussen z’n poten.
Dit reptiel heeft aan
het begin van het Trias
door een ondiepe zee
gelopen.
Rond Winterswijk
Dat is het moment
waarop in het begin
van het Trias
Pangaea openbreekt!
In de omgeving van
Winterswijk in de
Achterhoek.
De grens tussen het rode
gesteente en het witte
gesteente geeft het
moment weer waarop
Nederland veranderde
van een woestijn in een
waddenzee.
Zuid-Limburg
De heuvels bestaan grotendeels uit kalksteen.
Het Zuid-Limburgse
landschap wordt
gekenmerkt door
heuvels
Zuid-Limburg
Uit de fossielen in de
kalksteen kan worden afgeleid ...
1 hoe het gebied eruitzag toen het gesteente ontstond
2 hoe oud de gesteenten zijn.
Zuid-Limburg
Fossielen
kenmerkend
voor het Krijt
maashagedis
of mosasaurus,
bij Maastricht
gevonden
▼
▲pijlinktvis
Het inwendig
skelet van een
pijlinktvis
ammoniet►
Zuid-Limburg
Toen de gesteenten in de Zuid-Limburgse heuvels werden
gevormd, stond de zeespiegel honderden meters hoger dan nu.
Sindsdien is Limburg omhooggekomen en is de zeespiegel gedaald.
Twee gebieden aan de rand van Nederland laten
een stukje geologische geschiedenis zien!
Zuid-Limburg en Winterswijk

similar documents