การบริหารยาเพื่อความปลอดภัยของผู้ป่วย

Report
การบริหารยาเพือ่
ความปลอดภัยของผู้ป่วย
นางสาวทัศนีย์ ทองมาก
Medication Management
การคัดเลือก
และจัดหายา
การสั ่งใช้ยา
การเตรียมยา
และการจ่ายยา
เกณฑ์การ
คัดเลือก
และจัดซื้อยา
สร้างบัญชียา
วางมาตรการ
ที่เกี่ยวกับ
การใช้ยาให้
ปลอดภัย
ประเมิน
ความจาเป็ น
ของการใช้ยา
จัดซื้อ เก็บ
รักษา
ทบทวนและ
ยืนยันคาสั ่ง
เตรียมยา
กระจายยา
ถึงผูป้ ่ วย
ตรวจสอบ
คาสั ่ง
ประเมิน
ผูป้ ่ วย ให้ยา
ประเมินการ
ตอบสนองต่อยา
ของ
ผูป้ ่ วย รายงาน
อาการและ
ความ
คลาดเคลื่อน
แพทย์
เภสัชกร
พยาบาล
พยาบาล
ผูป้ ่ วย/ญาติ
ผูบ้ ริหาร
หรือ PTC
การให้ยา
การติดตาม
การใช้ยา
Medication Use
การวางแผน ทรัพยากร และการจัดการ
ข้อมูลผูป้ ่ วย
ทั ่วไป โรค lab
ข้อมูลยา
Drug Reconcile
รับใหม่ ย้าย จาหน่าย
คาสั ่งใช้ยา
ชัดเจน เหมาะสม
การเตรียม จัดจ่าย และให้ยา
ยาที่ผูป้ ่ วยนามา
ทบทวนคาสั ่ง
เหมาะสม ปลอดภัย
ส่งมอบให้หน่วยดูแลผูป้ ่ วย
ตรวจสอบ
ให้ยาแก่ผปู ้ ่ วย
จัดเตรียม
นโยบายป้องกัน
ME/ADE
สื่อสารถ่ายถอดคาสั ่ง
ถูกต้อง มีมาตรฐาน
ติดฉลาก
ตรวจสอบความถูกต้อง
สิ่งแวดล้อมทางกายภาพ
สะอาด แสงสว่าง ไม่รบกวน
รายงาน
ผูป้ ่ วยได้รบั ข้อมูล
มีส่วนร่วม
ติดตามผล
บันทึก
ส่งมอบให้ผูป้ ่ วย
เหตุการณ์ไม่พึงประสงค์
ความคลาดเคลื่อนทางยา
ลักษณะของกระบวนการเกี่ยวกับยาที่ปลอดภัย
Ordering Transcription
Ordering
prescribing
Dispensing Administration
Dispensing Administration
Prescribing error
• ความคลาดเคลื่อนของใบสัง่ ยาจากการ
สัง่ ใช้ยาของแพทย์ หมายถึง
ความคลาดเคลื่อนในกระบวนการสัง่ ยา
โดยแพทย์ เช่น สัง่ ยาผิดชนิด ระบ ุความ
แรงของยาผิด ไม่ระบ ุ dosage form ของ
ยา วิธีบริหารยาไม่ชดั เจน
Dispensing Error
• ความคลาดเคลื่อนในกระบวนการจ่าย
ยาของกลมุ่ งานเภสัชกรรมที่จ่ายยาไม่
ถ ูกต้องตามที่ระบ ุในคาสัง่ การใช้ยา
ได้แก่ จ่ายยาผิดชนิด จ่ายยาผิดความ
แรง จ่ายยาผิดรูปแบบ จ่ายยาที่ระบ ุวิธี
รับประทานหรือวิธีใช้ผิดขนาด
Administration Error
• ความคลาดเคลื่อนที่ทาให้ผป้ ู ่ วยได้รบั ยาที่
ผิดจาก ความตัง้ ใจการสัง่ ยาของผูส้ งั่ ใช้ยา
ได้แก่ ไม่ได้ให้ยาผูป้ ่ วย ขนาดยาหรือความ
แรงของยามากไปหรือน้อยไปจากที่ผส้ ู งั่ ใช้
ยา ให้ยาผิดชนิด เทคนิคการให้ยาผิด ให้
ยาผิดเวลา ให้ยาผิดคน เก็บรักษายาไม่
ถ ูกต้อง
สาเหตุสาคัญของ Med error (JCAHO 2001)
•
•
•
•
•
ชื่อยาคล้ายคลึงกัน
ลักษณะการบรรจุคล้ายคลึงกัน
ยาที่ใช้ไม่คน้ ุ เคย
ยาที่ใช้ทวั่ ไปแต่ผป้ ู ่ วยแพ้ เช่น antibiotics
ยาที่ตอ้ งมีการทดสอบระดับของยาที่อาจ
ก่อให้เกิดอันตรายได้ เช่น digoxin warfarin
thophylline
ชื่อยาที่มีชื่อคล้ายกัน
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Ativan
Adrenaline
Aratac
Buscopan
Cardura
Cravit
Ceftriaxone
Methimazole
Paracetamol
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Atarax
Adenosine
Atarax
Bisacodyl
Cordarone
Klacid
Ceftazidime
Metronidazole
prednisolone
ยาที่มีลกั ษณะเสียงคล้าย
1. ยาเม็ดสีฟ้า
Lorazepam 0.5 mg
บริ ษทั LBS lab
Warfarin 3 mg
บริ ษทั Orion Pharma
2. ยาเม็ดสีเหลือง
Amitriptyline 10 mg
บริ ษทั องค์การเภสัชกรรม
Vitamin B complex
บริ ษทั องค์การเภสัชกรรม
3. ยาเม็ดสีขาว
Furosemide 40 mg
บริ ษทั องค์การเภสัชกรรม
Diazepam 2 mg
บริ ษทั องค์การเภสัชกรรม
4. ยาแผงที่มีลกั ษณะคล้ายกัน
Isordil 5 mg sublingual
บริ ษทั Remedica Ltd.
Methotrexate 2.5 mg
บริ ษทั Remedica Ltd.
5.ยาฉีดที่มีลกั ษณะร ูปคล้าย เสียงคล้อง
(Look Alike Sound Alike)
Phenytoin Na. 50 mg/ml x 5ml
Dilantin® inj.
บริ ษทั Pfizer
Heparin Na 5,000 iu/ml x 5ml
Heparin Leo® inj.
บริ ษทั Leo Pharma
ยาฉีดที่มีลกั ษณะรูปคล้าย เสียงคล้อง
(Look Alike Sound Alike)
ยาฉีดที่มีลกั ษณะรูปคล้าย เสียงคล้อง
(Look Alike Sound Alike)
.
ยาฉีดที่มีลกั ษณะร ูปคล้าย เสียงคล้อง
Penicillin G 1,000,000 units
บริ ษทั General Drugs House
Streptomycin 1 g. inj.
บริ ษทั General Drugs House Co.
6. ยาหยอดตา
Dexa0.1%+Neomycin 0.5%
Dex-oph® Eye-ear Drop
บริษัท แสงไทย เมดิคอล
Prednisolone acetate 1%
Inf-Oph® Eye Drop
บริษทั แสงไทย เมดิคอล
ลักษณะยาที่ด ูเหมือน
ปัจจัยที่ทาให้เกิดความคลาดเคลื่อนในการให้ยา
• การขาดการสื่อสารผูส้ งั่ ยา ผูจ้ ่ายยา ผูใ้ ช้ยา
• การมีอตั รากาลังไม่เหมาะสมกับภาระงาน
• การขาดการตรวจสอบซ้าจากบ ุคคลอื่น
• การขาดการฝึกปฏิบตั ิหรือเน้นให้เห็น
ความสาคัญของการปฏิบตั ิตามขัน้ ตอน
การป้องกันการเกิดความคลาดเคลื่อนในการให้ยา
•
•
•
•
แพทย์เขียนใบสัง่ ยาครบถ้วนเพียงใด
เภสัชส่งยาให้พยาบาลถ ูกต้องครบถ้วนเพียงใด
พยาบาลมีมาตรการชัดเจนในการบริหารยาหรือไม่
มีการสื่อสารที่ดีระหว่างวิชาชีพหรือไม่
ปัจจัยสาคัญที่ช่วยให้พยาบาลบริหารยาได้อย่าง
ปลอดภัย
1.ข้อมูลผูป้ ่ วย
อาย ุ น้าหนัก และส่วนสูง
การวินิจฉัยโรค
ภาวะการตัง้ ครรภ์และการให้นมบ ุตร
อาการแพ้
ยาที่ใช้อยูใ่ นปัจจ ุบัน
ปัจจัยสาคัญที่ช่วยให้พยาบาลบริหารยาได้
อย่างปลอดภัย (ต่อ)
2.การระบ ุตัวผูป้ ่ วย
3.การติดตามผูป้ ่ วย
4.การสื่อสารข้อมูลผูป้ ่ วยไปยังฝ่ายเภสัชกรรม
5.ยาและข้อมูลขนาดการใช้ยา
5.ยาและข้อมูลขนาดการใช้ยา
• การเข้ากันไม่ได้ของสารน้าที่ใช้เจือจาง
• ขนาดยาปกติที่ใช้ในเด็ก
• ขนาดยาที่ถ ูกต้องของยาแก้ปวด
• ยา IV push ที่ให้ทางหลอดเลือด
• ยาเม็ดนัน้ บดได้หรือไม่
• อัตราเร็วในการหยดยา
สิ่งที่ควรคานึงถึงเมื่อให้ยาแก่ผป้ ู ่ วย
•
•
•
•
Dosing charts
No more than two in route
Change in dose with change in route
Doses expressed as a ratio or
percentage
• Adverse Drug Reactions (ADRs)
ปัจจัยสาคัญที่ช่วยให้พยาบาลบริหาร
ยาได้อย่างปลอดภัย (ต่อ)
6.การสื่อสารข้อมูลอย่างถ ูกต้อง
7.ฉลากยาและบรรจ ุภัณฑ์
8.การจัดเก็บยาและมาตรฐานในการจัดเก็บ
9.สิ่งแวดล้อมและภาระงาน
การถ ูกขัดจังหวะ( distractions)
ภาระงาน ( workload)
แนวทางปฏิบัติในการติดตามและประเมินผล
การรักษาสาหรับผูป้ ่ วย
ตรวจสอบความถูกต้องของผูป้ ่ วย (ถูกคน)
รูข้ อ้ มูลพื้นฐานเกี่ยวกับผูป้ ่ วย
เปรียบเทียบสิ่งที่เกิดขึ้นกับข้อมูลพื้นฐานของผูป้ ่ วย
เฝ้ าระวังความเปลี่ยนแปลงต่างๆ ที่เกิดขึ้นกับผูป้ ่ วย
พร้อมให้การดูแลรักษาหรือแก้ไขปั ญหาเบื้องต้นที่เกิดขึ้นกับผูป้ ่ วย
รายงานและบันทึกเหตุการณ์หรืออาการต่างๆ ที่เกิดขึ้นกับผูป้ ่ วย
สาเหตุของความคลาดเคลื่อน
ในการติดตามและประเมินผล
ภาระงานมาก
ขาดข้อมูลในการติดตามและประเมินผล
ขาดความเชื่อมโยงกับทีมสาขาวิชาชีพ
ขาดระบบการเฝ้ าระวังและติดตาม
การติดตามผลของการใช้ยา
1
• มีการติดตามดูผลของยาหลังให้ยา
2
• การติดตามผลของยานี้เป็ นการทางาน
ร่วมกันของทีมสหสาขา
3
• มีข้นั ตอนการติดตามผลต่อผูป้ ่ วยหลังใช้ยา
โดยเฉพาะอย่างยิง่ dose แรก
ข้อควรปฏิบตั ิในการเก็บยาที่หอผูป้ ่ วย
• ยาที่ตอ้ งควบค ุมอ ุณหภ ูมิที่ระบ ุให้เก็บในตเ้ ู ย็น
อ ุณหภ ูมิอยูใ่ นช่วง 2-8 C ไม่ควรเก็บไว้ที่ฝาตเ้ ู ย็น
• ยาประเภทที่กาหนดให้เก็บที่อ ุณหภ ูมิหอ้ งที่ควบค ุม
(controlled room)
• รายการยาที่ระบ ุให้เก็บในอ ุณหภ ูมิต่ากว่า 25 C
สามารถเก็บไว้ที่ฝาตเ้ ู ย็นได้
• รายการยาที่กาหนดให้เก็บพ้นแสง
• ยาที่มีความเสี่ยงสูง ควรแยกออกจากยาอื่นๆ
• ควรตรวจสอบวันหมดอาย ุของยาสม่าเสมอ
การกาหนดวันหมดอาย ุของยาหลังการเปิดใช้
•
•
•
•
•
•
ยาเม็ดชนิดไม่บรรจ ุแผงเก็บไว้ไม่เกิน 6 เดือน
ยาเม็ดบรรจ ุแผงให้กาหนดตามที่ระบ ุไว้บนแผง
ยาน้าเก็บไว้ไม่เกิน 1 เดือน
ยาฉีด single dose ให้ใช้ภายใน 24 ชัว่ โมงหลังเปิด
ยาฉีด multiple dose กาหนดอาย ุหลังเปิดใช้ 1 เดือน
ยาหยอดตากาหนดอาย ุหลังเปิดใช้ 1 เดือน
การกาหนดวันหมดอาย ุของยาและเวชภัณฑ์
• ยาท ุกชนิดให้ด ูวันที่ผลิตและวันหมดอาย ุจากกล่อง
หากไม่ระบ ุวันผลิต ให้ด ูจากจากเลข Lot Number โดย
ตัวเลข 2 หลักแรกคือปีที่ผลิตเช่น Vit K inj Lot
Number 113223 หมายถึงผลิตปี 2011
• ยาฉีดหลังเปิดการใช้งาน
• Haparin กาหนดอาย ุหลังเปิดการใช้งาน 14 วัน
• Lidocain กาหนดอาย ุหลังเปิดการใช้งาน 1 เดือน
• EKG Red Dot กาหนดอาย ุหลังวันแบ่งจ่าย 1 เดือน
การเก็บยา Adrenalin ในรถฉ ุกเฉิน
• รถฉ ุกเฉินอยูใ่ นอ ุณหภ ูมิหอ้ งที่ไม่เกิน 25 C อาย ุยาอยู่
ได้ตามวันที่ระบ ุ
• อยูห่ อ้ งที่ไม่ได้ปรับอากาศ ยามีอาย ุเพียง 6 เดือนนับ
จากวันที่อยูอ่ ุณหภ ูมิหอ้ ง
• การเก็บในส่วนที่นอกเหนือรถฉ ุกเฉินสามารถเก็บไว้ที่
ฝาตเ้ ู ย็นได้
• หมายเหต ุ วิธีการเสื่อมของยา ยาเปลี่ยนสีจากเหลือง
อ่อนเป็นสีเหลืองเข้มและมีตะกอนเกิดขึ้น
High Alert Drug (HAD)
• คาจากัดความ
รายการยาที่มีความเสี่ยงสูง คือ
รายการยาที่ทาให้เกิดอันตรายร้ายแรง
หรือเสียชีวิตหากมีการใช้ผิดพลาด หรือ
ยาที่มีดชั นีการรักษาแคบ(narrow
therapeutic index)
รายการยาที่มีความเสี่ยงสูง
•
•
•
•
•
•
•
•
Digoxin
Heparin Sodium
Insulin intravenous injection
Warfarin
Morphine sulphate intravenous injection
Potassium Chloride intravenous injection
Thrombolytic agents
Antineoplastic drug injection
Digoxin
อาการพิษจากยา Digoxin
• คลื่นไส้ อาเจียน เบื่ออาหาร
• ท้องเสีย มึนงง ฝันร้าย การมองเห็นผิดปกติ
(เห็นแสงสีเหลือง)
• หัวใจเต้นช้าผิดปกติ (Sinus bradycardia)
• A-V block
• Hypotension
• Q-T interval prolongation
การเฝ้าระวัง Digoxin
• จับชีพจรก่อนให้ยาและหลังให้ยาครบ 1 นาที
• กรณีฉีดยา Digoxin ทางหลอดเลือดดาให้บนั ทึก
ชีพจรท ุก 15 นาทีติดต่อกัน 2 ครัง้ ต่อไปท ุก 30
นาที ติดต่อกัน 3 ครัง้ ต่อไปท ุก 1 ชัว่ โมงจนครบ
5 ชัว่ โมง และ monitor EKG
• เฝ้าระวังระดับ Potassium ในเลือดไม่ให้ต่ากว่า
4.0 mEq/L
Heparin
อาการพิษจากHeparin
การแก้ไขอาการพิษ
• ให้ยาต้านพิษคือ protamine ขนาด 1
มก. ต่อ Heparin 100 unit
• ให้หย ุด Heparin ทันที หากเกิด
throbocytopenia ขึ้นอย่างต่อเนื่อง
การเฝ้าระวัง Heprin
• ติดตามค่า PTT, platelet รายงานแพทย์เพื่อ
ปรับขนาดของยา
• วัดความดันโลหิตและชีพจรท ุก 4 ชัว่ โมง
• สังเกต ุอาการเลือดออกและอาการผิดปกติของ
สัญญาณชีพ
• ถ้าเกิด heprin Induced Thrombocytopenia
ให้หย ุดยาและรายงานแพทย์
Insulin
การบริหารยา Insulin
• กรณีฉีด IV ให้ใช้ regular insulin เท่านัน้
• การให้ IV เจือจางใน NSS หรือ 5DW ความเข้มข้น
มาตรฐาน 100 units insulin/100mlNSS( 1unit/ml)
• ก่อนให้ยา ให้ปล่อย Insulin ที่เจือจางผ่านสาย IV set
20 ml แรกทิ้งไป เพื่ให้สายยางด ูดซับยาไว้กอ
่ นบริหาร
ยาให้ผป้ ู ่ วย
• ความคงตัวหลังผสมเก็บได้นาน 48 ชัว่ โมง ที
อ ุณหภ ูมิหอ้ งและ 96 ชัว่ โมงในตเ้ ู ย็น
การเฝ้าระวัง
•ภาวะ Hypoglycemia เช่น ตัวสัน่
เหงื่อแตก วิตกกังวล เวียนศรีษะ
หิว ใจเต้นเร็ว ตามัว อ่อนเพลีย
ปวดศรีษะ หง ุดหงิด
Morphine
อาการพิษจาก Morphine
• Miosis
(ม่านตาหด) หลับลึก
• Hypotension
• Bradycardia
• Apnea
• Pulmonary edema
การแก้ไขอาการพิษ Morphine
• ให้ใช้ naloxone 0.4-2 mg IV(สาหรับเด็กใช้
0.1 mg/kg) ท ุก 2-3 นาที อาจให้ยาซ้าได้ท ุก
20-60 นาที ถ้าจาเป็น แต่ตอ้ งไม่เกิน 10 mg
• ให้ Respiratory support
• ให้สารน้าเพื่อ support ระบบหัวใจและ
หลอดเลือด
การเฝ้าระวัง
• อัตราการหายใจ
• Sedative score
• ความดันโลหิต
• ค่าความเข้มข้น oxygen ในเลือด
Warfarin
ทาไมต้องใช้ยา Warfarin
• เพราะว่าผูป้ ่ วยมีสภาวะร่างกายหรือโรค
บางอย่าง ที่มีความเสี่ยงต่อการเกิดก้อนเลือด
อ ุดตัน เนื่องจากเลือดจับตัวเป็นก้อนได้ง่าย เช่น
ผูป้ วยหลังผ่าตัดใส่ล้ นิ หัวใจเทียม rhumatic
heart disease, AF pulmonary
emolism,Deep vein throbosis,
Stroke,ภาวะการแข็งตัวของเลือดผิดปกติ
ค่า INR เป้าหมายสาหรับข้อบ่งใช้ต่างๆ
ข้ อบ่ งใช้
INR เป้าหมาย
DVT
2-3
PE
2-3
Mechanical heart valve
2.5-3.5
AF/ A-Flutter
2-3
AMI
2-3
ภาวะแทรกซ้อนจากยา Warfarin
อาการพิษจากยาและการแก้ไข
• ให้หลีกเลี่ยงการทาให้อาเจียนและล้างท้องเพื่อ
หลีกเลี่ยงการเกิดบาดแผลหรือเลือดออกฉับพลัน
• ให้หย ุดยาทันทีและให้ vittamin K ทางหลอดเลือดดา
• ถ้าเกิดอาการเลือดออกควรใช้
fresh frozen transfusion
Potassium Chloride
อาการพิษจากยา
• กล้ามเนื้ออ่อนแรง อัมพาต
• Peaked T waves
• Flattened P waves
• เพิ่มระยะเวลาของ QRS complex
• หัวใจห้องล่างเต้นผิดจังหวะ
การเฝ้าระวัง
• ระดับ Potassium ในเลือด ≤ 3.5 และ
≥5 mEq/L
• สังเกตอาการพิษของยา เช่น กล้ามเนื้อ
อ่อนแรง หัวใจเต้นผิดจังหวะ
• วัดสัญญาณชีพ
Thrombolytic agents
• Stretoknase
(Streptase)
• Actilyse
• Metalyse
อาการพิษจากยาและการแก้ไข
อาการพิษ
• Bleeding
• Bronchospasm
• Apnea
การแก้ไข
• หย ุดยา
• ถ้ามีภาวะเลือดออกมาก : ให้เลือด(FFP)
• ถ้าเกิดอาการแพ้ :รักษาเหมือนผูป้ ่ วยแพ้ยา
Antineoplastic drug injection
การจัดการด้านยา
1. มีการระบ ุประเด็นสาคัญด้านยา ในหน่วยงานให้
ชัดเจน เช่น การสารองยา ยา HAD ยาฉ ุกเฉิน
2. กาหนดระบบการออกคาสัง่ การรับคาสัง่ การ
เบิกจ่าย การจัดเตรียม การบริหารยา การเฝ้า
ระวัง การจัดการกับยาเดิมของผูป้ ่ วย และจัดทาเป็น
คมู่ ือ แนวทางการปฏิบตั ิ ให้ชดั เจน
3. มีการสร้างความรแ้ ู ละความตระหนักเกี่ยวกับยา
ให้กบั บ ุคลากร และการติดตามตรวจสอบเพื่อให้มี
การปฏิบตั ิ ตามระบบที่วางไว้
การจัดการด้านยา
4. ควรมีชนิดและจานวน เครือ่ งมือ อ ุปกรณ์ที่
จาเป็นในการบริหารยา เช่น Infusion pump
5. มีการเฝ้าระวัง และเก็บรวบรวมข้อมูล
รายงานอ ุบัติการณ์ต่างๆ มาวิเคราะห์เพื่อ
ปรับปร ุงระบบและสร้างการเรียนรู้
พยาบาลเป็ นจุดสุดท้าย
ของการสกัดความพลาดไม่ให้ถึงตัวผูป้ ่ วย
ในขั้นตอนนี้จะไม่มีผตู ้ รวจสอบซ้า

similar documents