Het Basisinkomen - Brabant

Report
Het Basisinkomen:
Utopie of noodzakelijke sociale innovatie?
Femke Roosma – Dwars Brabant– 23 May 2014
Femke Roosma
Promovendus Sociologie aan Tilburg University
Welfare State Legitimacy
Gemeenteraadslid Amsterdam
GroenLinks
Woordvoerder Financiën, Zorg, Welzijn en Armoede
[email protected] / [email protected]
2
Introductie
• Het Basisinkomen
• Basisinkomen: de ontwikkeling van een idee
• Egalitaristische argumenten voor een basisinkomen
• Liberale argumenten voor een basisinkomen
• Basisinkomen en goed werk voor iedereen
• Communitaristische argumenten voor een basisinkomen
• Praktische argumenten voor een basisinkomen
• Werkt het? – “Gratis-geld-projecten”
• Waarom niet? – Praktische en Morele dilemma’s
• Juist nu?
3
Het Basisinkomen
•
Vast bedrag (per maand), genoeg om van te leven, verstrekt door de
overheid.
•
Onvoorwaardelijk, zonder tegenprestatie of participatieplicht
•
Voor alle burgers
•
Aanvullingen op het inkomen moeten zelf gegenereerd worden uit arbeid.
Of eventueel met een aanvullende uitkeringen
•
Hoogte? Ter discussie: wettelijk sociaal minimum of AOW grens?
•
Vervangt grotendeels andere uitkeringen.
Afgeleide vormen / Uitwerkingen
•
Voetinkomen of gedeeltelijk B.I.
•
Negatief basisinkomen
•
Klein bedrag belastingvrij bijverdienen
•
Voor specifieke doelgroep
4
De Ontwikkeling van een Idee
Wetenschap
• Thomas Paine (18e eeuw):
Fonds waaruit iedereen onvoorwaardelijk een inkomen kan ontvangen
als tegemoetkoming voor gederfde aanspraak op gemeenschappelijk
bezit van de aarde.
• Phillippe van Parijs (20ste eeuw) Basic Income Earth Network (1986):
B.I. als compensatie voor de oneerlijke verdeling van inkomen, bezit
en talenten. Maar ook eerlijkere verdeling van vrijheid.
• WRR (1985) – Waarborgen voor Zekerheid
B.I. aan de basis van een nieuw stelsel van sociale zekerheid.
5
De Ontwikkeling van een Idee
Politiek
• D66 en de PPR (jaren 80) (Bram van Ojik)
• GroenLinks - "Tijd voor zelfstandigheid", 1992
• Nieuw leven?
•
Sociaal-Kapitalistisch Manifest, 2006 (de Beer)
•
Van Waarde – WBS – bestaanszekerheid, 2011
•
GroenLinks - Kiezen om te Delen, 2013
•
Basis Inkomen Partij
•
Europees Burgerinitiatief voor Onvoorwaardelijk Basisinkomen
6
Egalitaire argumenten voor een B.I.
• De verdeling van inkomen, bezit en talenten is oneerlijk verdeeld.
• Thomas Paine: herverdelen van eigendom vanuit het idee dat de
aarde gezamenlijk bezit is. Iedereen heeft recht op compensatie van
verloren eigendomsrechten.
• Dus: Iedereen heeft een onvoorwaardelijk recht op inkomen. Dat
vloeit voort uit het recht dat iedereen heeft om gecompenseerd te
worden voor de ongelijke verdeling in bezit.
• Bij herverdeling is er een spanning tussen vrijheid en gelijkheid. In
hoeverre vrijheid opgeven om gelijkheid te creëren.
• Basisinkomen: simpele manier van herverdeling die ook
keuzevrijheid in stand houdt.
• Basisinkomen bestrijdt daarmee armoede en achterstelling én
compenseert voor ongelijke verdeling in bezit.
7
Liberale argumenten voor een B.I.
•
Vrijwaring van gebrek één van de vier basisvrijheden (Universele
Verklaring van de Rechten van de Mens).
•
Vrijwaring van gebrek zorgt voor autonomie en keuzevrijheid
- Eigen regie
- Zelf een levenspad kiezen
- Zelfbeschikking
•
Vrijwaring van afhankelijkheid biedt zelfrespect
- Afhankelijkheid van de gunsten van de gever
- Afhankelijkheid van de partner of ouders
- Emancipatie
•
Stimuleert ondernemerschap: werkt als een vorm van microkrediet
8
Basisinkomen en goed werk voor iedereen
• Guy Standing: Het Precariaat => een nieuwe onderklasse die leeft in
voortdurende bestaansonzekerheid, gevangen in een situatie van
tijdelijk werk, laag loon en slechte arbeidsomstandigheden
• Decommodificatie van arbeid (Marx): niet afhankelijk van de markt
voor een inkomen.
• Loslaten van het idee dat economisch renderend werk de norm is en
het loslaten van de scheiding tussen (zogenaamd) rendabele en
onrendabele mensen: Ook ruimte op de arbeidsmarkt voor mensen
met een lagere “loonwaarde”
• Een sterkere positie voor de werknemer: hoger salaris en betere
arbeidsomstandigheden. De kans om junk jobs te weigeren.
• Werk eerlijker delen. (Ook ecologische noodzaak tot consuminderen!)
9
Communitaristische argumenten voor een B.I.
• Toenemende strijd om tijd. Meer mensen die harder werken.
• Toename van stress, burn out. Tekort aan tijd voor ontspanning en
sociale relaties.
• Basisinkomen biedt de mogelijkheid tot ontspanning, zorg voor
kinderen, mantelzorg en vrijwilligers werk.
• Basisinkomen wordt verstrekt op basis van gelijkwaardigheid. Dat
versterkt de onderlinge solidariteit. Geen afgunst.
10
Praktische argumenten voor een B.I.
• Geen uitvoeringskosten voor de bijstand. Geen beoordeling nodig of
iemand rechthebbend is of niet.
• Geen kosten voor handhaving en controle
• Kosten voor re-integratie kunnen drastisch naar beneden.
• Volledig bereik van armoedevoorzieningen, geen probleem met nontake up.
• Basis voor een Europees stelsel van sociale zekerheid?
11
Basisinkomen: werkt het?
OESO onderzoek: Just Give Money to the Poor.
• Geld geven aan mensen, in plaats van aan NGO’s en overheden
leidt tot betere resultaten.
• Programma’s zijn goedkoper, het geld wordt goed gebruikt,
efficiënte manier om armoede te reduceren en toekomstbestendig.
• Korte termijn: minder armoede
• Middellange termijn: meer activiteit, ondernemerschap
• Lange termijn: gezondere en beter opgeleide mensen, die
minder afhankelijk zijn
• Meer zeggenschap, meer zekerheid, minder afhankelijkheid.
Maar! Programma’s zijn niet helemaal onvoorwaardelijk of alleen maar
voor een deel van de bevolking.
12
Basisinkomen: waarom niet?
Praktische Dilemma’s
• Kosten: is het betaalbaar? Een basisinkomen op AOW hoogte zou
190 miljard kosten (30% bbp)
• Kinderen: is een basisinkomen voor kinderen wenselijk?
• Grenzen: insluiting en uitsluiting. Wie is het volk?
Morele Dilemma’s
• Free riden, participatieplicht?
• Democratische legitimiteit
• Uitsluiting
13
Een Basisinkomen, juist nu?
• Ecologische voetafdruk en consuminderen
• Toekomstig tekort aan werk
• Overspannen samenleving
• Precariaat en tweedeling in de samenleving
• Noodzaak tot herverdeling van vermogen (Piketty)
• Een meer voorwaardelijk basisinkomen? Een morele plicht tot
participatie.
14
Utopie of Noodzakelijke Sociale Innovatie?
15

similar documents