Document

Report
TOPUKLU YÖNTEMLER
TOPUKLU YÖNTEMLER
Yöntemin özellikleri;
 Topuklu üretim yöntemlerinde temel prensip, panoyu galeriler yardımıyla kare
veya dikdörtgen şeklinde topuklara ayırarak, bunları birbirleri ardından dönümlü
olarak kazanmaktır.
 Bu yöntemlerde, oda genişlikleri (yani topuk oluşturmak için açılan galeriler)
topuk genişliklerine göre çok daha küçüktür.
 Genel olarak 2 ile 10 m arasında damar kalınlığına sahip yataklarda uygulanır.
Ancak daha kalın cevher yataklarında da uygulama olanağı bulabilir. Her türlü
damar eğiminde (yatay, meyilli, dik) çeşitli varyasyonları ile uygulanabilir.
 Yatay yataklarda topuklar yan yana, dik yataklarda ise üst üste yer alır.
 Topuklu yöntemler genel olarak geri dönümlü ve göçertmeli olarak uygulanır,
fakat özel hallerde dolgulu olarak da karşılaşmak mümkündür.
TOPUKLU YÖNTEMLER
 Damar kalınlığı 3 m ye kadar olan yataklarda üretim , topukların birbiri arkasından
göçertmeli ve geri dönümlü olarak kazanılmasıyla yapılmakta,

Daha kalın ve fazla sağlam olmayan yataklarda ise panolar yatay dilimlere ve
yanyana topuklara ayrılmaktadır.
 Yatak dik, kalın, sağlam veya orta sağlamlıkta ise topuklar yanyana değil, üstüste
oluşturulmaktadır.bu durumdayatay galeriler damar doğrultusu yönünde açılır ve ara
katlar oluşturulur. Ara katlar arası mesafe genellikle 5- 30 m arasında değişir.
Topuklu üretim yöntemleri
 Göçertmeli topuklu ayak
 Dolgulu topuklu ayak
 Çapraz topuklu ayak
 Travers ayak
 Karatumba yöntemi
 Arakatlı göçertme yöntemi
olarak sayılabilir.
1. Göçertmeli Topuklu Ayak
 Bu
yöntem,
önceleri,
kömür
madenciliğinde
yaygın
olarak
uygulanmaktaydı. Topuklar 10-20 m
genişliğinde seçilerek, geri dönümlü
ve göçertmeli olarak bir biri
arkasından kazanılır.
 Topuklar, ayrı bölümler halinde de
üretilmektedir, ancak bir bölüm
üretildikten sonra diğer bölümde
çalışmaya
başlamadan,
açılan
boşluk
tavanının
göçertilmesi
şeklinde uygulanmaktadır.
 Bu tarzdaki topuklu ayak, yatay,
eğim alçalma yönünde ve diyagonal
olarak uygulanabilir.
1. Göçertmeli Topuklu Ayak
 Yatay yöndeki göçertmeli topuklu
ayak 4-10 m kalınlığında yatık ve
eğimli damarlarda uygulanır.
 Dilim genişliği kalın damarlarda 7-
8 m, daha ince damarlarda ise
10-20 m olarak seçilir.
1. Göçertmeli Topuklu Ayak
Eğim
alçalma
yönündeki
göçertmeli
topuklu ayakta topuklar sırasıyla yukarıdan
aşağıya doğru kazanılır. Topuk galerileri
eğim yönünde açılır. Bu yöntemde iki yönlü
üretim yapmak kolaydır.
2. Dolgulu Topuklu Ayak

Cevheri kazanılan topuğun tavanının göçmesi için
tahkimat sökülür. Tahkimat söküldüğü halde tavan
göçmemiş ise, diğer topuğun kazanılmasına
başlanamaz, zira ana tavan tabakası ağırlığını göçük
üzerine veremediği için (askıda kaldığı için) oluşan
büyük ek gerilmeler kazı boşluğunun emniyetini
tehlikeye sokar.

Tavan taşlarının özellikleri göçmeye müsait değilse,
böyle hallerde dolgulu yöntemin uygulanması daha
uygundur.
Kazı işlemi yapıldıkça dolgu işlemi de hemen
arkasından gelmektedir. Dolgu yapılırken alt galeriyi
iyi kapatmak gerekmektedir.
 Topuklardan kazanılan cevher ara galerilerden
başyukarılara oradan da ana nakliye galerisine
taşınır.


Dolgulu yöntem, prensip olarak göçertmeli yöntemin
aynısıdır. Bu yöntem kalın yataklarda dilimler halinde
aşağıdan yukarıya doğru da uygulanabilir.

Hazırlık safhasının uzun, üretim kaybının fazla ve
ocak yangın tehlikesi ile üretim miktarının az olması
yöntemin dezavantajlarıdır.
3. Çapraz Topuklu Ayak
 Orta kalınlıkta ve dik eğime sahip
yataklarda uygulanmaktadır.
 Bu
yöntemde
ayak
nakliyesini
kolaylaştırmak için topuk galerileri,
eğimli olarak ana nakliye galerisi ile
45o’lik açı meydana getirecek şekilde
10-15 m aralıklarla açılır. Galeri
genişliği 2.5-4 m arasında seçilmekte
ve bu galerilerle 100-200 m2’lik
topuklar oluşturulmaktadır.
 Ayakta klasik olarak delme-patlatma
yoluyla
üretilen
kömür-cevher,
yüklemeye gerek kalmadan eğimli
yoldan kayarak kendiliğinden ana
nakliye galerisine iner ve buradan
nakledilir.
4.Travers Ayak
Kalın kömür ve cevher yataklarında çok uygulanan yöntemlerden
biridir. Bu yöntem hem dar kazı arınlı yöntemler içerisinde, hem
de topuklu yöntemler içerisinde yer alır.
Bu yöntemin uygulanabilme koşulları cevher yatağının kalın
olması ve cevherin sağlam bir yapı arz etmemesidir. Yantaş
özellikleri fazla önemli değildir.
Travers ayak, yukarı ve aşağıya doğru iki yönde uygulanır.(2-4m
dilimler)
Hazırlık 20-30m aralıklarla oluşturulan katlardan sonra her dilim
için damar içinde damar doğrultusu yönünde galeriler açılır. Kazı
ise bu galeriye dik olarak 5-15m2 kesitli galeriler şeklinde yapılır.
4.1.Yukarı Doğru Uygulanan Travers Ayak
Dilimler travers ayakta aşağıdan yukarıya veya yukarıdan aşağıya doğru
kazanılırlar. Birinci durumda mutlaka dolgulu yötem uygulanmalıdır. İkinci
durumda ise hem dolgulu hem de göçertmeli olarak uygulama olanağı
vardır.
En çok yaygın olanı yukarıya doğru uygulanan dolgulu travers ayaktır.
4.2.Aşağı Doğru Uygulanan Travers Ayak
Dilimlerin yukarıdan aşağıya doğru kazanılması halinde travers ayak dolgulu
veya göçertmeli olarak uygulanabilir. Bu uygulama halinde kazanılan cevherin
dolguya karışması ve ocak yangını tehlikesi önlenmiş olur. Buna karşın cevher
kaybı fazla olmakta ve her dilimde üretim yapıldığı sırada tabana tel örgü
döşenmesi gerekir (Bir sonraki dilime yapay tavan oluşması için).
Travers ayağın faydalı ve sakıncalı yönleri
 Faydalı yönleri;





Üretim kayıpları azdır. (cevher kazanımı %98)
Seyrelme az
İşlemler basit ve emniyetlidir.
Yatak şartlarına kolay uyum sağlar.,
Terk edilen ocakların tekrar üretime alınması kolaydır.
 Sakıncalı yönleri;






Havalandırma zor, yangın tehlikesi yüksek.
Ağaç tüketimi yüksek
Çok sayıda hazırlık galerisi gerektirir.
Ayak boyları kısa
Mekanizasyon zor
Kazı randımanı düşük ve pahalı
5.Karatumba Yöntemi
Dik eğimli kalın kömür damarlarının kazanılmasında nadir
olarak uygulanan bir yöntemdir.
Bu yöntemde üretim randımanı düşük, kömür kaybı ve
ağaç sarfiyatı yüksektir.
Emniyet açısından da tercih edilebilir bir üretim yöntemi
değildir.
Kara Tumba Yöntemi
Kömür damarı içinde;
Birbirine paralel ve 45º eğimde
Ana meyil başyukarıları açılır.
Daha sonra bu bayukarılara dik
Olarak 6 m aralıklarla 20-22m
Uzunluğunda kazıbaşyukarıları açılır
İki başyukarı arasındaki 3,5 m
kalınlığındaki kömür geri dönümlü
olarak kazanılır.(%70-80)
6. ARAKATLI GÖÇERTME YÖNTEMİ
(Sub-level Caving )
Arakatlı göçertme yöntemi;
 Masif yatakların ve orta kalınlıktaki dik damarların
kazanılmasında uygulanan bir yöntemdir.
 Kalın ve yatay damarlarda da bu yöntemle çalışmak
mümkündür.
 Örtü tabakası ve tavan taşının kolay göçmesi tercih edilir.
 Cevher kaybı ve seyrelmesi fazladır.
6. ARAKATLI GÖÇERTME YÖNTEMİ
Hazırlık Safhası
Önce bir ana nakliyat galerisi açılır. Buradan
en
üst
arakat
galerisine
kadar
giden
başyukarılar çıkılır. Başyukarılardan tavan ve
taban taşı içinde arakat düzeyinde olmak
üzere
damar
Arakatlar
doğrultusunda
açılır.
tüm
yatağı
aralıklarla,
belirli
kapsayacak
yollar
şekilde
açılan
galeri
şebekesinden oluşur. Bacalar ince damarlarda
doğrultuya
paralel,
kalın
damarlarda
ise
doğrultuya dik yönde açılmaktadır.
Başyukarılar, cevher nakliyesi, hava dönüş
yolu, malzeme taşıma yolu olarak kullanılır.
6. ARAKATLI GÖÇERTME YÖNTEMİ
LHD sistemlerinde (yükleyici ile nakliye) ağır iş makinalarının ulaşımını
sağlamak için, katlar arasında maksimum % 20 eğimli rampalar açılır
(helezon yollar).
Arakatlar arasındaki mesafe 10-30 m arasında değişir, delme sistemine
ve cevherin yapısına bağlıdır.
6. ARAKATLI GÖÇERTME YÖNTEMİ
Arakatlı göçertme yöntemi
(ince damarda uygulama)
Arakatlı göçertme yöntemi
(orta kalınlıktaki damarda uygulama)
Arakatlı Göçertme Yöntemi (kalın damarda uygulama)
6. ARAKATLI GÖÇERTME YÖNTEMİ - Üretim
Hazırlık bittikten sonra ön kesme ile başlayıp bacaların ön
kısmında bir boşluk açılır. Sonra bacalardan yelpaze
şeklinde delikler delinerek ateşleme yapılır. Ateşlemeden
sonra cevher nakledilir ve tavan göçertilir. Seyrelme fazla
olduğu için cevher çekme işlemi iyi kontrol edilmelidir.
Çalışma parametreleri
Damar doğrultusu boyunca 60-80 aralıkarla
katlar oluşturulur
Ana kat galerilerinin ve üretim bacalarının
boyutları: 3-6 m,
Yüksekliği ekipman boyutlarına bağlı olarak
2,7-4 m
Arakatlar arasındaki düşey mesafe:
9-14 ( delik çapı 50-75mm)
20-32m( delik çapı 100-110mm)
Patlatma galerileri arasındaki mesafe (yatay)
7,5-11 den 23m ye kadar (Merkezden
merkeze)
Yelpaze deliklerin eğimleri: düşey – 70-80°,
endış delikler 70-85º. Deliler arası 1,2-1,8 m
6. ARAKATLI GÖÇERTME YÖNTEMİ
6. ARAKATLI GÖÇERTME YÖNTEMİ
 Cevher; orta derecede sağlam veya delme
patlatma ile kazılabilecek sağlamlıkta
 Yankayaç; zayıf –orta derecede sağlam, kırıklı, ve
çatlaklı ve göçebilir
 Cevher yatak şekli; tabular veya masif
 Damar eğimi; dik dalan veya yatay
 Damar boyutları; >6m
 Cevher tenörü; orta
 Derinlik; 1,5km ye kadar
 Kömür madenciliğinde sınırlı, metalik cevherlerin
veya diğer metal dışı cevherlerin üretiminde yaygın
olarak kullanılan yöntemdir.demir, bakır, kurşun,
çinko, altın....
b) Kalın cevher damarlarında doğrultuya dik üretim ile daha az cevher kaybı
c) İnce cevher damarlarında doğrultuya paralel üretim ile daha fazla cevher kaybı
Arakatlı göçertme yönteminin avantajları
 Uygulama alanı çok geniştir.
 Modern delme ve yükleme araçları kullanıldığı için üretim
kapasitesi çok yüksektir.
 Yöntem mekanizasyona elverişlidir ve insan gücü
gereksinimi azdır.
 Tahkimat malzemesi gereksinimi azdır.
 Emniyeti yüksektir.
 Birim hazırlık maliyeti düşüktür.
Dezavantajları
 Cevher alma randımanı düşük, seyrelme oranı yüksektir.
 Selektif cevher üretimi zordur.
 Arakat bacalarına tali havalandırma gerekir.
 Hazırlık sistemi karışıktır ve başka bir yönteme geçmek zordur.
Arakatlı göçertme yöntemi
Sub Level Caving - YouTube.flv

similar documents