TORBA YASA TASARISI NELER İÇERİYOR?

Report
TORBA YASA TASARISI
NELER İÇERİYOR?
Dr. Erkan AYDOĞANOĞLU
Eğitim Sen Eğitim Uzmanı
E-mail: [email protected]
1
Türkiye İşgücü Piyasası İle İlgili Temel Veriler;
 İstihdam edilen nüfus = 22 milyon 972 bin kişi;
 İstihdam edilenlerden 10 milyon 107 bininin (%44) herhangi bir
sosyal güvencesi yok. Bunların yarısı tarımda, diğer yarısı
tarım dışı sektörlerde istihdam ediliyor;
 14 milyon 12 bin (toplam istihdamın %61’i) ücretli, maaşlı ve
yevmiyeli çalışanın 10 milyonunu genç işçiler oluşturuyor. Bu
oran 20 yıl önce toplam işgücünün %36’sı kadardı;
 İşgücünün %71’i erkek (16 milyon 310), %29’u kadın (6 milyon
662). Erkeklerin & 38’i, kadınların %60’ı kayıt dışı istihdam
ediliyor;
 Türkiye’de 3 milyon 216 bin ücretsiz aile işçisi var;
 Kayıt dışı çalışanlar içinde en büyük grubu ücretsiz aile
işçileri, onlar içinde de en büyük grubu yine kadınlar
oluşturuyor.
2
KAMU İDARELERİNDEKİ KADRO ve POZİSYONLARIN
YILLARA GÖRE DOLU KADRO DAĞILIMI
YILLAR
MEMUR
SÖZLEŞMELİ
SÜREKLİ
KAPSAM DIŞI
KAPSAM İÇİ
PERSONEL
İŞÇİ
PERSONEL
PERSONEL
TOPLAM
2001
1.641.925
199.060
275.932
18.706
65.295
2.200.918
2002
1.653.369
195.180
247.415
17.908
65.278
2.179.150
2003
1.670.157
146.316
304.039
6.309
28.671
2.155.492
2004
1.672.374
124.997
306.833
5.067
26.368
2.135.639
2005
1.686.689
134.615
252.121
4.520
21.423
2.099.368
2006
1.695.180
132.553
199.890
3.603
9.862
2.041.088
2007
1.717.267
188.875
197.746
3.819
11.364
2.119.071
2008
1.724.486
212.581
206.556
3.200
7.966
2.154.789
2009
1.727.376
236.801
205.848
3.268
7.876
2.181.169
2010
1.776.412
262.555
226.820
3.096
7.805
2.276.688
Kaynak: Devlet Personel Başkanlığı, 2010
3
2002-2010 Dolu Kadro Karşılaştırması
2010 Yılı Dolu Kadrolar
2002 Yılı Dolu Kadrolar
TEŞKİLATLAR
MERKEZ
TEŞKİLATLAR
DOLU
KADRO
212.733
TAŞRA
1.413.316
YURTDIŞI
DÖNER SERMAYE
300
9.737
MERKEZ
DOLU
KADRO
244.500
TAŞRA
1.517.359
YURTDIŞI
299
DÖNER SERMAYE
7.548
FON
99
KEFALET SANDIĞI
25
KEFALET SANDIĞI
24
1.636.210
TOPLAM
1.769.730
TOPLAM
KİT TOPLAMI
GENEL TOPLAM
17.159
1.653.369
KİT TOPLAMI
GENEL TOPLAM
6.682
4
1.776.412
OECD Ülkelerinde Kısmi Süreli İstihdam
5
TORBA YASA’DA NELER VAR?
AKP Hükümeti, “Devletin borçlarının yeniden yapılandırılması”
gündemi üzerinden yaptığı hazırlıklarını tamamlayarak kapsamlı
prim aflarından, esnek, kuralsız ve güvencesiz çalışmayı
yaygınlaştıran düzenlemelere, 657 Sayılı DMK’da yapılması
düşünülen değişikliklerden işsizlik sigortası fonundan patronların
daha fazla yararlanmasına kadar çok sayıda düzenlemeyi Meclis
gündemine getirdi.
5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu;
4857 Sayılı İş Kanunu; 657 Sayılı DMK; 4046 Sayılı Özelleştirme
Uygulamaları Hakkında Kanun vb gibi pek çok kanunda yapılan
düzenlemelerle, mevcut durumdan çok daha kötü ve geri
düzenlemeler öngörülüyor.
6
Genel Sağlık Sigortası (GSS) kapsamı genişliyor!
 Tasarıyla, genel sağlık sigortalıların kapsamı genişletiliyor. Buna
göre, çıraklar, stajyer öğrenciler, üniversitelerde kısmi zamanlı
çalıştırılan öğrenciler, yabancı uyruklu öğrenciler, stajyer
avukatlar, İŞKUR’un açtığı meslek edinme kurslarına katılanlar,
kendileri üzerinden genel sağlık sigortası kapsamında olacak; bu
kursa katılanların bakmakla yükümlü oldukları da bu kapsamda
yer alacak.
 Yabancı öğrenciler ise öğrenim gördükleri süre boyunca prime
esas günlük kazanç alt sınırının 30 günlük tutarı üzerinden katkı
payı ödeyerek, genel sağlık sigortasından yararlanacak.
 1 Ocak 2012’de yürürlüğe girecek GSS sonrasında herkes
gelirinin %12,5’u oranında prim ödemedikçe sağlık
hizmetlerinden yararlanamayacak.
7
Asgari Ücretlilerin Yaş Sınırı Yükseltiliyor!
 Tasarıda plan ve bütçe komisyonunda kabul edilen “18
yaşından küçük sigortalılar için prime esas aylık kazanç
alt sınırı, yaşlarına uygun asgari ücret tutarına
çekilecek” ifadesi, asgari ücret yaş sınırının 16’dan 18’e
çıkarılması anlamına geliyor. Ancak bu durum tepki
göreceği için bu kadar açık bir şekilde belirtilmiyor.
 Düzenlemede “böylece bu sigortalılar yönünden asgari
ücret ile sigorta primine esas kazanç arasındaki farklılık
ortadan kaldırılacak. İşveren üzerindeki prim yükü
azaltılacak” ifadesi kullanılıyor.
 Türkiye’de çalışan yaklaşık 250 bin genç, geçmiş yıllara
göre ortalama 85 TL daha az ücret alacak.
8
Kısmi Süreli Çalışanlar Primlerini Cebinden
Tamamlamak Zorunda!
4857 sayılı İş Kanununun 13 üncü ve 14 üncü
maddelerine göre kısmi süreli veya çağrı üzerine
çalışanlar ile bu Kanuna göre ev hizmetlerinde ay
içerisinde 30 günden az çalışan sigortalıların eksik
günlerine ait genel sağlık sigortası primlerini 30 güne
tamamlama yükümlülüğü 01/01/2012 tarihinde başlar.”
Bu düzenleme ile “kısmi süreli”, “çağrı üzerine” vb
nedenlerle bir ay içinde sigortası eksik yatmış olan
(Taşeron işçi, yevmiyeli çalışanlar vb gibi) bir emekçinin
sigortasını “30 tam güne” kendi cebinden tamamlaması
isteniyor.
9
Stajyer çalıştırma üzerinden ucuz emek
sömürüsünün önü açılıyor!
 Tasarıyla mesleki eğitim gören öğrencilerin staj yapabilecekleri
işyeri sayısı artırılıyor. 10’un üzerinde işçi çalıştıran işyerleri,
stajyer uygulama kapsamına alınacak. İşyerinde staj yapan
öğrencilerden 18 yaşını bitirenlere asgari ücretin üçte biri oranında
ücret verilecek. Bu oran daha önce asgari ücretim üçte ikisi
oranındaydı.
 Bakanlar Kurulu, 5 ve üzerinde işçi çalıştıran işyerlerini de stajyer
uygulama kapsamına almaya yetkili olacak. Böylece düşük ücretli
stajyer sömürüsünün yaygınlaştırılması Bakanlar Kurulu’nun
kararına bağlı olacak.
 Tasarıda “işletmelerde meslek eğitimi gören örgün eğitim
öğrencilerine, asgari ücretin net tutarının yirmi ve üzerinde
personel çalıştıran işyerlerinde yüzde 30’undan, yirmiden az
personel çalıştıran işyerlerinde yüzde 15’inden, aday çırak ve
çırağa yaşına uygun asgari ücretin yüzde 30’undan aşağı ücret
ödenemez” denilerek örgün eğitimdeki yüz binlerce gencin üç
kuruşluk ücretlerine resmen göz dikilmektedir.
10
Kısa Çalışma Ödeneğinin Süresi ve
Kapsamı Genişletiliyor!
 Torba Yasa tasarısının 58. maddesi ile “Genel ekonomik,
sektörel veya bölgesel kriz ile zorlayıcı sebeplerle işyerindeki
haftalık çalışma sürelerinin geçici olarak önemli ölçüde
azaltılması veya işyerinde faaliyetin tamamen veya kısmen
geçici olarak durdurulması hallerinde, işyerinde üç ayı
aşmamak üzere kısa çalışma yapılabilir.” ifadesini kullanılıyor.
 4447 sayılı kanunda daha önce “genel ekonomik kriz ve
zorlayıcı sebepler” ifadesi daha da genişletiliyor. Örneğin talep
azalmasına bağlı olarak yaşanacak sektörel ya da bölgesel bir
kriz durumunda işverenlerin kısa çalışma ödeneğine
başvurmaları kolaylaşıyor.
 Bu düzenleme ile kısa çalışma ödeneğine başvurma
uygulamasını kolaylaştırılıyor.
 Kısa çalışma ödeneğinin süresini altı aya kadar uzatmaya ve
işsizlik ödeneğinden mahsup edilip edilmeyeceğini belirlemeye
Bakanlar Kurulu yetkili…
11
İşsizlik Sigortası Fonu “İstihdamı Teşvik”
Gerekçesiyle Patronların Kullanımına Açılıyor!
 Tasarıyla 31 Aralık 2015 tarihine kadar ilk defa işe alınacak her bir
sigortalı için, özel sektör işverenine sigorta primi desteği
getiriliyor. Buna göre, 31 Aralık 2015’e kadar işe alınan sigortalının,
sigorta primlerinin işverene ait tutarı, işe alındıktan sonra belirli
sürelerle İşsizlik Sigortası Fonundan karşılanacak.
 Düzenleme ile 18-29 yaş arası erkekleri ve 18 yaş üstü kadınları
istihdam edenlerin sigorta primlerinin işveren hisselerine ait
tutarının, işe alındıkları tarihten itibaren İşsizlik Sigortası Fonundan
karşılanması yoluna gidiliyor. Böylece bugüne kadar olduğu gibi,
bugünden sonra da işsizlere ödenmesi gereken Fon gelirleri
patronlara “istihdam teşviki” olarak aktarılıyor.
 İlk bakışta “istihdamı teşvik” gibi algılanabilecek bu uygulama
sonucunda 30 yaş ve üzeri çalışan işçilerin işe alınması neredeyse
imkânsız hale gelecek. Bu uygulama sanıldığının aksine istihdamı
teşvikten çok, özellikle 30 yaş üzerindeki işsizlerin istihdamı
zorlaşacak…
12
Turizmde fazla mesai ücreti fiilen ortadan kalkıyor!
 İşverenlerin yeni işçi alımını kolaylaştırmak gerekçesiyle ilk defa işe
girişlerde 2 ay olan deneme süresi 4 aya çıkarıyor. Turizm sektöründe de 4
ay ‘denkleştirme süresi’ uygulaması getirilerek, turizm sezonunda fazla
mesai uygulamasına fiilen son veriliyor.
 Torba yasanın komisyonda görüşmeleri sırasında ise ‘25 yaş’ sınırı
kaldırılarak, yerine ‘ilk defa işe girenler’ ifadesi konuldu. Böylece,
yaş sınırı olmaksızın, ilk defa işe girenler için halen maksimum 2 ay
olan deneme süresi 4 aya çıkartıldı. İşverenin işi dört aylık bir iş ise
sürenin sonunda işçi kapının önüne konulabilecek. Bir sonraki
gittiği işyerinde de ‘ilk defa işe giren’ işçi muamelesi görecek kişi,
burada da 4 ay deneme süresine tabi olacak. Böylece işçi yıllarca
stajyer konumundan kurtulamayacak.
 Denkleştirme uygulamasının yapıldığı dönemlerde işçiler yasaya
göre günde 11 saat çalıştırılabiliyor. Uygulamada ise 11 saatlik süre
turizm sektöründe genellikle aşılıyor. Fazla çalışılan süreler için
artık fazla mesai ücreti ödenmeyecek.
13
Sicil yerine “disiplin” kavramı getiriliyor!
 Kademe ilerlemesinde memurun “olumlu sicil” alması
şartı aranmayacak. 6 yılda bir verilen kademe
ilerlemesinin koşulları da değiştirilerek, “olumlu sicil”
yerine “disiplin cezası almamak” koşulu getiriliyor.
 Buna göre, 8 yıl içinde herhangi bir disiplin cezası
almayan memurlara bir kademe ilerlemesi daha
verilecek.
 Sicil yerine “disiplin” kavramının getirilmesi, bu
maddenin bir anlamda Hükümet açısından “uslu
durmayan, onun işaret ettiği sendikaya üye olmayan,
hakkına sahip çıkan kamu emekçilerini cezalandırma”
mantığı ile hazırlandığını gösteriyor.
14
Vali ve kaymakamlar üst disiplin amiri oluyor!
 Disiplin cezası vermeye yetkili disiplin amirleri; yürütülen
hizmetin özellikleri ve çalışma şartları dikkate alınarak genel
yönetmelikte belirtilen esas ve usuller çerçevesinde,
kurumlarınca tayin ve tespit edilen amirler olacak. Valiler
illerde, kaymakamlar ilçe sınırları dâhilindeki kamu kurum ve
kuruluşlarının taşra teşkilatında görev yapan her düzey
personelin üst disiplin amiri olacak.
 Vali ve kaymakamların üst disiplin amiri yapılması, onların
emriyle soruşturma açılması ve bunun sonucunda sürgün
cezalarının çıkmasının önünü açıyor.
 Yıllardır il ve ilçelerde devlet görevlisi olarak görev yaptığı
kabul edilen ve tüm vatandaşlara eşit mesafede olması
gereken kimi vali ve kaymakamların AKP Hükümetinin
gözüne girmek için birer “Hükümet görevlisi” gibi hareket
ettiği düşünüldüğünde bu maddenin uygulanmasının nasıl
sonuçlar ortaya çıkaracağını tahmin etmek güç değil.
15
16
“Ödünç Memurluk” ile sürgün yasal hale geliyor!
 Tasarıda, “memurların, kamu yararı ve hizmet gerekleri sebebiyle
ihtiyaç duyulması halinde kurumlarınca Devlet Personel
Başkanlığının uygun görüşü alınarak diğer kamu kurum ve
kuruluşlarında 6 aya kadar geçici süreli olarak
görevlendirilebileceğine” ilişkin düzenleme yapılmış.
 Daha birkaç ay önce Kayseri'nin Sarız ilçesi kaymakamı cezaevinde
kadın gardiyan olmadığı için ilçe milli eğitim müdürlüğünden kadın
öğretmenlerin cezaevinde kadın mahkûmların üzerini araması için
görevlendirilmesini istemişti. O zaman bu uygulama yasal değildi
ancak AKP Hükümeti bunu da düşünmüş. Artık kimse ben
öğretmenim, doktorum, büro emekçisiyim benim haklarım var
diyemeyecek.
 Memurun onayı dışında yapılacak bu görevlendirme, çeşitli nedenlerle
“istenmeyen” personelin başka kurum ve illere gönderilmesinin
önünü açıyor.
17
4-C statüsü yaygınlaştırılmak isteniyor !
 Kurumlarında atama imkanı olmayan memurlar, Devlet Personel
Başkanlığınca belirlenen başka bir kurumdaki boş kadroya
atanabilecek. Bu durumda olan memurlar, atama işlemi yapılıncaya
kadar kurumlarında niteliklerine uygun işlerde çalıştırılacak ve
eski kadrolarına ait mali haklardan ve sosyal yardımlardan
yararlanmaya devam edebilecek.
 657 sayılı DMK’nın 4-C maddesi yukarıda belirtilen işlemin
bizzat yapıldığı bir düzenlemedir. Özelleştirilen kamu
işletmelerindeki kamu işçileri, 4-C kadrosuna geçene kadar
özlük haklarını ve ücretlerini tam almış daha sonra işçilerin 4C’ye geçirilmesi ile ücret ve özlük haklarında yarıdan fazla kayıp
yaşanmıştır.
 Tasarıda ayrıca; “memurların yürüttükleri hizmetin özelliklerine
göre, tespit edilen çalışma saat ve süreleri ile görev yerlerine
bağlı olmaksızın çalışabilmeleri mümkündür”. “
 İfadesi kullanılarak 4-C’li çalışma statüsünün kamuda
yaygınlaştırılmaya çalışıldığı anlaşılmaktadır.
18
19
Özelleştirme Uygulamalarında Yargı
Devreden Çıkarılıyor!
 Torba Yasa tasarısında 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları
Hakkında Kanun'una geçici madde eklenerek, maddenin yürürlüğe
girdiği andan itibaren özelleştirmeye karşı açılan davalardan
feragat edilmesinin önü açılıyor.
 Bu düzenleme ile özelleştirmeye karşı açılan "yürütmeyi
durdurma” ve "iptal" kararlarının alındığı davaları bertaraf etmek
amaçlanıyor.
 Madde düzenlemesine göre, özelleştirmesi tamamlanarak teslimi
edilen kuruluşların özelleştirilmesi aleyhine açılan davaların dolaylı
olarak kaldırılması öngörülüyor.
 Düzenlemeye göre devri yapılan kamu işletmelerinin geri alım
maliyeti “kamu yararı” gerekçe gösterilerek yapılmayacak ve bu
şekilde yüksek yargı kararları by pass edilmiş olacak.
 Anayasa Referandumunda Anayasanın 125. maddesinin Danıştay’a
vermiş olduğu “yerindelik denetimi”nin kaldırılmasının ardından
yapılan bu düzenleme ile kelimenin tam anlamıyla özelleştirme
uygulamalarında yargı devreden çıkarılıyor.
20
Merkezdeki belediye işçileri
taşraya sürülecek!
İl özel idarelerinin sürekli işçi kadrolarında çalışan ihtiyaç fazlası işçiler,
Karayolları Genel Müdürlüğünün taşra teşkilatındaki sürekli işçi
kadrolarına, belediyelerin (bağlı kuruluşları hariç) sürekli işçi
kadrolarında çalışan ihtiyaç fazlası işçiler, Milli Eğitim Bakanlığı ve
Emniyet Genel Müdürlüğünün taşra teşkilatındaki sürekli işçi kadroları
ile sürekli işçi norm kadro dâhilinde olmak üzere ihtiyacı bulunan
mahalli idarelere atanır.
• İhtiyaç fazlası işçilerin tespitini yapmak üzere vali veya
görevlendireceği vali yardımcısının başkanlığında, il emniyet müdürü,
defterdar, il milli eğitim müdürü, Türkiye İş Kurumu il müdürü,
Karayolları Genel Müdürlüğü bölge müdürü, il mahalli idareler müdürü
ve işçi devreden işyerinde toplu iş sözleşmesi yapmaya yetkili işçi
sendikası temsilcisinden oluşan bir komisyon kurulur.
Mahalli idarelerde 122.343 işçi norm kadrosu bulunduğu, fakat 174.644
işçi çalıştığı belirtilmektedir. Bu düzenleme ile norm fazlası işçiler ile
norm içinde olup da ihtiyaç fazlası olan işçilerin belirtilen kurumlara
geçişi, başka bir ifade ile sürgünü gerçekleştirilmek isteniyor.
21
TORBA YASANIN ASIL HEDEFİ;
Güvencesizleştirmenin ve esnek çalışmanın
Yaygınlaşması…
4-C statüsü benzeri çalışma biçimini daha da
yaygınlaştırmak…
Atamaları daha da siyasallaştırmak…
Parti-devlet bütünleşmesine gidiş…
Suskun, itiraz etmeyen, itaatkar işçi ya da
memur profili…
Sendikasız ya da yandaş sendikaya üye yeni
işgücü profili…
Emekçiler arasındaki rekabeti derinleştirmek…
22
23
Önümüzdeki Dönemde;
 Çalışma ilişkilerinde kuralsızlaşma artacak, kamu
personelinin istihdamı iş güvencesiz ve
sözleşmelilik temelinde olacak…
 Performans ve disiplin hükümleriyle birlikte kamu
istihdamı esnekleştirilecek ve piyasa ile uyumlu bir
istihdam politikası benimsenecek…
 Güvencesiz istihdam yaygınlaşacak ve iş güvencesi
sadece küçük bir azınlık için (asker, polis, hakim,
savcı vb) geçerli olacak...
 Emekçiler arasındaki birlik ve dayanışma yerini,
acımasız bir yarışa ve rekabete bırakacak…
 Mücadeleci sendikaların etkisi kırılacak, ‘yandaş ve
işbirlikçi sendikacılık’ daha da güçlenecek…
24
25

similar documents