presentatie - Arteveldehogeschool

Report
Leraren klaarstomen:
Persistentie en gevolgen
van de praktijkschok
Katrien Struyven,
Vakgroep Educatiewetenschappen, VUB
Praktijkschok
• Aanwijzingen
• dat praktijkschok nog steeds een reële werkelijkheid is
• dat voorbereiding van leraren op de praktijk niet ideaal is?
Evidentie
• Studie 1: tijdens de opleiding – begeleiding en assessment
door mentoren
• Studie 2: bij afstuderen – waarom verlaten gekwalificeerde
leraren het onderwijs?
• Studie 3: bij de start – competentiebeleving en begeleiding
van beginnende leerkrachten
Struyven, K., Vrancken, S., Vanvuchelen, H., Ieven, J., D’Hertefeld, M., Balcaen, M., &
Romont, R. (2011). Mentorschap: van toevallige passagier naar co-piloot? Begeleiding
en beoordeling van toekomstige leerkrachten door mentoren. VELON Tijdschrift voor
Lerarenopleiders, 32 (2), 20-26.
Begeleiding en evaluatie
door mentoren
Begeleiding & assessment
door mentoren
• Aanleiding
o Vlaanderen: praktijkcomponent van lerarenopleiding werd uitgebreid
o Mentor(-coach) wordt spilfiguur, tussen school en opleiding
o Voorbeeldfunctie van mentoren wordt verwacht, maar niet ervaren!
• Onderzoeksvragen
 Wat doen mentoren?
 Wat wordt er van hen verwacht vanuit opleiding?
• Onderzoeksopzet
o
o
o
o
2 faculteiten, 2 CVOs & 1 hogeschool
Interviews met stagebegeleiders in opleiding (N=10)
Interviews met mentoren in stagescholen (N=25)
Thema’s: begeleiding en beoordeling van studenten
Resultaten
• In begeleiding, maar vooral in de beoordeling door mentoren,
wordt er schril contrast gevonden tussen mentoren ‘als
uitvoerders’ en mentoren ‘als professionals’
• Dit verschil uit zich op verschillende niveaus/relaties:
Vier niveaus…
1.
Relatie t.o.v. zichzelf
 Ervaring = enige kwaliteit die mij tot mentor maakt; daardoor tipgever
 Of ik ‘vorm’ mee iemand tot leerkracht
2.
Relatie t.o.v. de stagiair/cursist
 Opgeleide leerkracht die komt ‘oefenen’
 Of leerkrachten-in-opleiding die ‘ontwikkelen’
3.
Relatie t.o.v. de stageschool
 Alle leerkrachten met ervaring kunnen fungeren als mentor
 Selectie van ‘mentor’ – goede lkr is niet per definitie goede mentor
4.
Relatie t.o.v. de opleiding
 Beoordeling/veroordeling – is verantwoordelijkheid van opleiding
 Mentor en opleiding hebben gedeelde verantwoordelijkheid
Begeleiding & assessment
door mentoren
Werkbegeleiding (tips, FB)
Leerbegeleiding (reflectie)
• Voor mentoren, noch voor opleidingen, is het statuut van de
mentor ‘duidelijk’
• Nochtans verregaande consequenties in praktijk (zowel voor
student/cursist, mentor, stageschool als opleidingsinstituut)
 Wat is de rol van de mentor?
 Welk ‘statuut’ krijgt een mentor?
Struyven, K., Vrancken, S., Brepoels, K., Engels, N., & Lombaerts, K. (2012).
Leerkracht zijn met mijn lerarendiploma? Neen, dank u.
Pedagogische Studiën, 89 (1), 3-19.
Uitstroomredenen van
recent afgestudeerden
Achtergrond
• Leerkrachtentekort 
o Specifiek voelbaar in kleuter- en secundair onderwijs
o Dus belangrijk om studenten aan te trekken voor lerarenopleiding
o MAAR wat blijkt…
• Verschillende afgestudeerde leerkrachten verlaten het
onderwijs binnen de eerste vijf jaren na afstuderen, of
komen zelfs nooit in het onderwijs terecht.
• Vlaanderen: tot 1 op 3 in SO (voortgezet onderwijs)
• Internationaal: 30 tot 50% (bvb. US, Duitsland, UK)
 Verklaringen? = Doel van deze studie
Onderzoek
Vragen:
• Wie zijn de lkr die uitstromen binnen 5 jaren na afstuderen?
• Wat zijn hun redenen om uit te stromen (waarom)?
Onderzoeksgroep
• 2795 contacten (13 hogescholen); 2309 effectief telefonisch
bereikt
o Indien niet (meer) werkzaam in onderwijs, uitnodiging voor onderzoek
• (potentiële) onderzoeksgroep (N=370)
o Non-respons: geen tijd, interesse of toezegging, maar geen reactie
 Effectieve deelname : N=235 (d.i. 63.5%)
Vragenlijst
1.
2.
3.
4.
Personalia
Onderwijsloopbaan ‘na’ afstuderen
Huidige werksituatie
Motieven om uit te stromen
o Open vragen (naar intuïtieve redenen) + verantwoording
o 66 gesloten vragen (voorbeelden, zie volgende slide), betreffende
7 thema’s (o.b.v. literatuur)
• Persoonlijke factoren/jobsatisfactie
• Familiale en omgevingsfactoren
• Opleidingsgerelateerde factoren
• School- en beleidsgerelateerde factoren
• Leerling- en oudergerelateerde factoren
• Financiële factoren
• Toekomstperspectieven
Resultaten
Wie stroomt uit?
• (slechts) 16% van bereikte populatie = uitgestroomd
o Geslacht
o Diploma
o Lerarenopl.
o Ervaring
o Huidige situatie
Mannen: 1 op 4
Vrouwen: 1 op 8
ASO > TSO, BSO
SO
1 op 4 (bij mannen: 1 op 3)
KO/LO – 1 op 10
1 op 3 heeft NOOIT in onderwijs gestaan (!)
9 op 10 elders werkzaam (90%=tevreden)
1 op 3 verwacht OOIT terug te keren
Topredenen
0
10
20
30
40
50
60
70
Interesses
80
72.6
Vast contract
71.1
Carrièremogelijkheden
70.6
Werk andere sector
70
Benoeming
69.8
Werkaanbod
61.8
Verwachtingen
56
Schoolwerk 's avonds
53.4
Administratie
52.8
Zin
50.4
Redenen van toepassing
Factoranalyse (66 items)
5 clusters van uitstroomredenen = factoren
52.9% verklaarde variantie
Jobtevredenheid & relatie met lln
Schoolbeleid & ondersteuning
Taakbelasting
Werkt in twee
richtingen
Toekomstperspectief
Voor 4 clusters is er sign.
verschil ts lkr nooit en lkr met
ervaring (redenen wegen
zwaarder!)
Relatie met ouders
Conclusies
• TOP-redenen
o Toekomstperspectieven – in 2 richtingen !!!
• 1 op 3 uitstromers nooit lesgegeven in onderwijs (!)
o Bij lkr mét ervaring wegen negatieve ervaringen zwaarder
• Kwaliteit van opleiding speelt weinig bepalende rol
• Hoe kan het toch beter?
o Personeelsbeleid – systeem van vaste benoemingen nodig, wenselijk,
hypotheek op carrières van jonge lkr (#interims)
o Aanvangsbegeleiding voor ondersteuning vanuit school, ook voor tijdelijke lkr
o Taaklasten buiten lesgeven beperken (zelfs argument voor lkr die nooit in
praktijk stonden)
Vicky Willegems (2012, Juni). Competentiebeleving bij beginnende leerkrachten.
[Niet-gepubliceerde masterproef], o.l.v. Prof. Dr. K. Struyven, Vrije Universiteit
Brussel, Vakgroep Educatiewetenschappen (BILD).
Competentiebeleving en
aanvangsbegeleiding
Achtergrond
Onderzoek
(1) Voelt de beginnende leerkracht zich competent in
zijn opdracht?
o Hebben beginnende leerkrachten het gevoel voldoende voorbereid te zijn op
de praktijk en dit zowel naar teacher efficacy als naar
basiscompetentiebeleving?
(2) Welke factoren kunnen de competentieontwikkeling
van beginnende leerkrachten in de toekomst
faciliteren?
o Welke verklaringen kunnen we toeschrijven aan de verschillen die er bestaan in
de competentiebeleving van beginnende leerkrachten?
o Welke verklaringen kunnen we toeschrijven aan het niet verworven zijn van
specifieke basiscompetenties?
Onderzoek
Aantal jaren erv aring
60
• Steekproef:
o 224 beginnende leerkrachten
o lager onderwijs (12%=M)
50
40
30
20
10
0
• Vragenlijst
N
1 jaar
2 jaar
3 jaar
4 jaar
5 jaar
6 jaar
47
51
56
36
31
3
o “Teachers’ sense of efficacy scale”, die ontwikkeld werd door Tschannen-Moran en
Woolfolk Hoy (2001).
o Competentiebeleving (cf. Basiscompetenties)
o Ontvangen en gewenste aanvangsbegeleiding
o Schoolcontext
• I5 interviews met deelnemers
Resultaten
Algemeen lijkt selfesteem bij lkr
eerder goed
Nr BaC:
verantwlh t.a.v.
externen,
ondwgem &
mij = lager;
t.a.v. lerende &
team = hoog
Praktijkschok
• Vanuit de interviews met deelnemers, blijkt de praktijkschok
aan de start indrukwekkend en stresserend voor velen.
• De aanvangsbegeleiding die daarbij gebeurt, lijkt verscheiden
en beperkt.
• De on-tevredenheid blijkt tevens in de vragenlijst.
40
35
30
25
20
15
10
5
0
Aanvangsbegeleiding
0
20
40
60
80
Gesprek met directie
Feest/thema - werkgroepen
Functioneringsgesprek
Samenkomst mentor
Nascholing
Vorming beginners
Intervisie - in kleine groep
Hospiteren
Vermindering werklast
Huidig
Wenselijk
Conclusies
• Self-esteem van meeste beginnende lkr is eerder positief en
wordt bepaald door BaC ten aanzien van lerende
• Lkr voelen zich minder competent t.a.v. externen,
onderwijsgemeenschap en maatschappij
• Praktijkschok blijkt sterk vanuit de verhalen van beginnende
leerkrachten
• Aanvangsbegeleiding is bij meederheid beperkt en
ontevredenheid blijkt sterk
• Wensen voor aanvangsbegeleiding verschillen van het aanbod
dat gedaan wordt.
Persistentie van de praktijkschok = JA;
Ruimte voor verbetering = UITERAARD;
Maar… is er überhaupt manier om deze op te lossen?
Gevolgen van schok = JA;
In bijzonder als ondersteuning en sociaal engagement op school ontbreken;
Investeren in scholen als sociale, professionele en lerende organisaties?

similar documents