I. Gerontologia spo*eczna jako nauka

Report
I. Gerontologia społeczna
jako nauka
oprac. Katarzyna Uzar-Szcześniak
na podst. B. Sztur-Jaworska, P. Błędowski, M. Dzięgielewska,
Podstawy gerontologii społecznej, Warszawa 2006
Etymologia i definicja pojęcia
„gerontologia”
• (gr. geron – starzec, logos – nauka, słowo) – nauka o starzeniu się i
starości człowieka
• Nauka, która dąży do poznania złożonej istoty starości (w
wymiarze biologicznym, psychicznym, społecznym),
analizuje różne procesy składające się na starzenie się
człowieka, poszukuje przyczyn tych procesów oraz
analizuje ich wpływ na życie jednostki i na społeczeństwo.
• Terminy „gerontologia” i „geriatria” – początek XX w.
• Stosunkowo młoda dyscyplina naukowa – jej właściwy rozwój –
2-ga połowa XX w.
Dziedziny szczegółowe gerontologii
Gerontologia
Gerontologia
medyczna
Geriatria
Geratohigiena
Psychogeriatria
Gerontologia
społeczna
Gerontologia
doświadczalna
Geragogika
Psychologia
gerontologiczna
Gerontosocjologia
Biologia i
fizjologia
starzenia się
Profilaktyka
gerontologiczna
Gerontologia społeczna
nauka zajmująca się procesami i zjawiskami społecznymi,
psychologicznymi, ekonomicznymi i demograficznymi,
które są przyczynami lub następstwami starzenia się
poszczególnych ludzi i całych społeczeństw.
(B. Szatur-Jaworska, P. Błędowski, M. Dzięgielewska, Podstawy gerontologii społecznej)
Cechy gerontologii (społecznej)
jako nauki:
• nauka empiryczna
• wielodyscyplinarna - czerpie z dorobku: socjologii,
psychologii, demografii, medycyny, biologii, pedagogiki
społecznej, filozofii, nauki o polityce społecznej,
ekonomii, antropologii kulturowej, historii
• niejednoznaczność przedmiotu badań: człowiek starszy w
aspekcie jednostkowym (osobowość), społecznym
(zbiorowość społeczna) i demograficznym (S. Jałowiecki)
• pluralizm teoretyczny – różne interpretacje i teorie
starości oraz zjawisk jej towarzyszących
• pluralizm definicyjny – wielość np. definicji starości
• pluralizm metodologiczny (wielowarsztatowość)
PODSTAWOWE POJĘCIA
GERONTOLOGICZNE
• „Nieunikniony efekt (końcowy etap) starzenia się,
w którym procesy biologiczne, psychiczne i społeczne
zaczynają oddziaływać na siebie synegretycznie,
prowadząc do naruszenia równowagi biologicznej i
psychicznej bez możliwości przeciwdziałania temu
[…] Nieuchronnym końcem starości jest śmierć”.
• W aspekcie statycznym ujmowana jest jako okres życia
następujący po wieku dojrzałym
• W aspekcie dynamicznym zaś jako proces starzenia się
(A. Zych, Słownik gerontologii społecznej)
Starość
Periodyzacja okresu starości (WHO)
• Wiek przedstarczy – 45-59 r. ż.
• Wczesna starość – 60-74 r. ż. – tzw. „młodzistarzy” (ang. young-old)
• Wiek starczy – późna starość – 75-89 r. ż. –
tzw. „starzy-starzy” (ang. old-old)
• Długowieczność – 90 lat i wyżej – tzw.
długowieczni (ang. longlife)
WIEK
BIOLOGICZNY
← określa stopień utraty ogólnej sprawności i
żywotności organizmu, typowej dla
zaawansowania procesu starzenia
biologicznego
WIEK
DEMOGRAFICZNY
← liczba przeżytych lat
WIEK PSYCHICZNY
← funkcje intelektualne, sprawność
zmysłów, zdolności adaptacyjne lub
samoocena
WIEK SPOŁECZNY
← pełnione role
WIEK
EKONOMICZNY
← społeczny podział pracy – wiek
poprodukcyjny
WIEK SOCJALNY
← korzystanie ze świadczeń (akty prawne)

similar documents