powerpoint - BSWZ.be | Beroepsvereniging Sociaal Werkers

Report
Professionaliseren, een
solidariteitsvraagstuk
Hilde Vlaeminck
Gastlezing UZA Edegem
14 okt 2010
De draad van het verhaal
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Intro: laatstejaarsstudenten aan het woord (2010)
Wat is professionaliseren?
Professionaliseren geen eenduidig begrip
De kenniskwestie van professionaliseren
Soorten kennis
Solidariseren via kenniscirculatie
De bijdrage van een beroepsvereniging
Obstakels in de kennisstroom
Suggesties & waarschuwingen bij solidariseren
Conclusie
Sept 2010: studenten sociaal werk aan het woord
Wat fascineert in het sociaal werk?
-
-
“de mens an sich”
“het gevoel dat het er iets toe doet”, “soms heel kleine dingen”
“streven naar iets beter, samen op pad, iets bereiken”
“een brede rol, zeer gevarieerd”
“van een stapel naar een puzzel”, “mensen uit de goot halen”,
“altijd unieke situatie”
“het teamwerk”
Wat kwelt in het sociaal werk?
-
“er is nog steeds een stereotiep beeld van sociaal werk”
“te weinig geapprecieerd in samenleving”
“mensen blijven in de kou staan”
“niet alle mensen willen hulp”
“geen zekerheden, geen kant en klare oplossingen”
“dweilen met de kraan open”
“gebrek aan fierheid in het sociaal werk”
Wat opvalt ….
•
•
•
•
Vaagheid over de eigenheid van sociaal werk
De gebruikte – versleten (?) – metaforen
Bewust van de geringe maatschappelijke erkenning
De niet-begrenzing als
– Sterkte
– Zwakte
• Focus op hulpverlener - cliënt
• De betekenis van solidariteit
– Beperkt tot het team
– Gericht op de maatschappij
Wat is professionaliseren?
Professionaliseren ….
-
-
een oud vraagstuk (Flexner, 1915: “Is social work a profession?)
een middel om beroepsactiviteiten aanvaard te krijgen door de voor
dit beroep relevante mede-actoren (Verbruggen, A., 2007 )
vereist:
- Een specifieke kennis: the body of knowledge
- Een technisch-instrumentele expertise
- Een morele verantwoordelijkheid, “normatieve professionaliteit”
- Een sterke beroepsvereniging
(Hermans, K. 2009; Snellen, A. 2007)
Het doel van professionaliseren
•
•
•
•
•
•
•
•
Draagt bij tot profilering en identiteit van het beroep
Een hogere sociale status en elitepositie. (Verbruggen;2007)
Het stimuleert kennisontwikkeling
Openheid voor onderzoek
Toegankelijk voor kritisch wetenschappelijke vragen
Het dwingt tot expliciteren van normen
Verbondenheid tussen beroepsbeoefenaars
Een sterke(re) beroepsvereniging
Professionaliseren,
geen eenduidig begrip
• Een smalle of brede opvatting van professionaliseren
–
–
–
–
–
Meer nadruk op technisch-instrumentele kant
Meer nadruk op pragmatiek van de werkvloer
Meer nadruk op wetenschappelijke fundering
Meer nadruk op effectiviteit
Meer nadruk op het normatief aspect van professionaliteit
• Visies op plaats van het beroep in de samenleving
– Beroep vooral focussen en afbakenen in de samenleving
• Wat behoort wél en niet (meer) tot het sociaal werk?
– Beroep zo breed mogelijk openstellen
• Wat deelt het sociaal werk met andere agogische beroepen?
• Wijzigende context van de professie:
– O.m. bachelors én masters
– Gewijzigd welzijnsbeleid: activeren, empoweren, aanklampen
– Sterke opmars van EBP eisen en PBE
De kenniskwestie
We kunnen veel,
Maar we weten weinig.
(Knijn, T.)
Het huis van kennis
Kennishiërarchie via de huismetafoor (Ter Horst):
Gelijkvloers: dagelijkse ervaring
1e etage: casuïstiek
2e etage: vuistregels
3e etage: specifieke strategieën
4e etage: algemene strategieën
5e etage: het theorieconcept
Bijzondere rol is weggelegd voor het trappenhuis.
Solidariseren via kenniscirculatie
• Solidariteit = een gevoel van samenhorigheid, het eens
zijn in beginselen en belangen én blijk geven van dit
gevoel, de consequenties van de samenhorigheid te
dragen. (Van Dale)
• Wat zijn de beginselen van het sociaal werk? Gaat het
om gearchiveerde en algemeen toegankelijke kennis?
• Wat zijn de belangen van het sociaal werk?
• Is samenhorigheid wenselijk? Of een obstakel voor
kennisontwikkeling en kritische reflectie?
• Kenniscirculatie moet kritische confrontatie toelaten
vanuit de overtuiging dat daardoor kennis “groeit”.
De kapstokken en sokkelkwestie
Kennisbehoeften lijken vooralsnog verschillend te liggen:
- praktijkwerkers wensen kapstokken: snel & handig,
common sense
- wetenschappers en de professie willen sokkels:
betrouwbaar weten en uitdagende onderzoeksvragen
Soorten kennis
• Praktijkkennis:
– Mondelinge kennis
– Schriftelijke kennis
– Kennis van en voor de praktijk
– Veeleer transfereerbaar dan algemeen geldend
• Verschil tussen:
– Advanced common sense
– Proto-science
• Formele en informele theorie over:
– wat sociaal werk is
– hoe sociaal werk wordt gedaan
– de wereld van de cliënt
Nog méér soorten kennis
•
•
•
•
Expliciete kennis versus stille kennis
Practice wisdom, common sense
Schriftelijke versus mondelinge kennis
Professionele kennis = geheel van
–
–
–
–
–
praktijkkennis
procedurele kennis
empirische kennis
theoretische kennis
persoonlijke kennis
• Algemeen geldende kennis vs indigenous knowledge
De noodzaak van theorievorming
Is theorievorming nuttig?
- Theorie kan nooit concreet genoeg zijn om praktisch
hanteerbaar te zijn. (Ter Horst)
- Theorie moet omhelst worden, want (Howe):
-
Het helpt gericht observeren
Het reikt taal aan om fenomenen te benoemen
Het geeft een verklaring aan fenomenen
Het attendeert op oorzaken en mogelijke verbanden
Het anticipeert en indiceert adequate acties
Over de waarde van kennis
Niveau 1: Kennis van de single case: n=1
Versus
Niveau 4: de aangetoonde effectiviteit
De bediscussieerbare waarde van “reflectie” als kennis:
- worden de “goede vragen” gesteld?
- de systematiek van reflecteren
De bijdrage van een
beroepsvereniging
- Een beroepsvereniging faciliteert kenniscirculatie
-
Via good practices
Via het verspreiden van actueel onderzoek
Via het stimuleren van publicaties
Via het samenbrengen van wetenschappers, praktijkwerkers,
bachelors, masters en beleidsmensen
- Een beroepsvereniging bewaakt het normatieve aspect
- Via het expliciteren van professionele waarden & normen
- Via het ontwikkelen van een code
- Via het oprichten van een ethische commissie
Obstakels in kennisstroom
• Sociaal werk is van oudsher sterk gefixeerd op
individuele praktijken en ad hoc reflecties;
• De kennisbehoefte is beperkt tot dagelijkse pragmatiek;
• Waardevolle kennis dreigt woordenloos achter te blijven
• Kennis blijft beperkt tot het lokale (team)circuit;
• Virtuele kennisontsluiting is niet meteen succes:
• Tijdsgebrek als excuus.
Sugggesties voor solidariseren
• Promoten van (praktijk)onderzoek
• Uitdagen om sociaal werk aan niet-sociaal werk te
verhelderen
• Aandacht voor taalkundige aspecten in de professie
• Stimuleren van geschreven kennis & publicatie
• Leerwinst en leerplezier van kennis delen benadrukken
• Waarschuwen voor de valkuil van solidariseren als
consensusimperatief. Het oneens mogen en moeten
zijn als voorwaarde tot kennisontwikkeling.
Conclusies
Een beroepsvereniging staat op het kruispunt waar:
- ervaren generatie sociaal werkers
- de novicen in het vak
- de bachelors
- de masters
- de internationaal ge-oriënteerde sociaal werkers
- nieuwsgierige, vragende, argwanende wetenschappers
elkaar kunnen ontmoeten.
…..daar valt veel te “rapen”.

similar documents