Etyka zawodowa - Łużycka Wyższa Szkoła Humanistyczna

Report
Etyka zawodowa
Prowadzący: dr Antoni Benedikt
Łużycka Wyższa Szkoła
Humanistyczna
Czym jest etyka?
 Słowo „etyka” pochodzi od greckiego
słowa „ethiké” i oznacza moralność.
Etykę jako trzeci dział – obok fizyki i
logiki – wprowadził do filozofii
starożytnej Arystoteles (384 – 321).
Nazywał ją filozofia praktyczną.
Czym jest etyka?
 Kumulowane przez wieki niezwykle bogate refleksje
na temat moralności, warunkujących je czynników i
skutków, które poglądy moralne wywołują,
spowodowały, że nazwa „etyka” obrosła w wiele
znaczeń, nie zawsze ze sobą możliwych do
pogodzenia. W różnych kierunkach myśli filozoficznej i
humanistycznej zagadnienia etyczne są rozmaicie
przedstawiane i nierzadko odmiennie interpretowane.
Wystarczy jednak powiedzieć, iż współcześnie mianem
etyki określa się ogół – całokształt refleksji nad
moralnością, doktrynami etycznymi i poglądami
moralnymi, nad wartościami, normami i ocenami
etycznymi.
Pojęcie moralności
 Fundamentalnym pojęciem, którym
posługuje się etyka we wszystkich jej
działach jest „moralność”. Pojęcie to,
podobnie jak jego pochodne
(moralny, moralnie, niemoralnie,
niemoralność) jest wieloznaczne i
nieostre. Powodem tego jest kilka
okoliczności.
Pojęcie moralności
 Otóż zazwyczaj, kiedy o kimś mówimy, że jest
„moralny” lub „niemoralny”, przypisujemy mu pewne
predyspozycje psychiczne lub behawioralne. W innym
wypadku za moralne uchodzi w potocznym rozumieniu
wszystko to, co nie jest niemoralne. Skoro na
przykład tchórzostwo czy okrucieństwo są niemoralne,
bo taka jest powszechna opinia, to moralne są
odwaga i dobroć. Analogicznie, to co moralne, jest w
potocznym słownictwie przeciwstawiane temu, co
uchodzi za nieobyczajne, nieprzystojne. Wreszcie
moralne jest to, co ma wartość umoralniającą czy
moralizatorską, jak na przykład przypowieści moralne
czy maksymy moralne.
Pojęcie moralności
 Przykłady te pokazują, że słowo „moralność” bywa
używane w dwóch zasadniczo odmiennych
znaczeniach:
 w sensie opisowym moralność oznacza dominujące
w danej epoce i środowisku społecznym przekonania o
tym, jakie postępowanie jest moralnie wskazane, a
jakie jest niewłaściwe;
 w sensie wartościującym natomiast moralne jest
to, co na gruncie określonego systemu etycznego jest
oceniane moralnie dodatnio, co jest uznawane za
absolutne dobro etyczne, co powinno być pożądanym
celem ludzkich dążeń.
Podział etyki






Abstrahując od ogromnego zróżnicowania zakresu przedmiotowego
etyki, można przyjąć za Marią Ossowską (1896 – 1974), że w
etyce zawierają się następujące zagadnienia:
moralistyka, czyli rozmaitego rodzaju pouczenia moralne,
rozważania nad naturą moralną człowieka, na przykład nad tym,
jaki z natury jest człowiek: czy przeważa w nim skłonność do
egoizmu czy do altruizmu,
analizy doktryn etycznych, które zostały w ciągu dziejów
wypracowane,
analizy kodeksów etycznych formułowanych w różnych czasach i w
różnych profesjach,
empiryczne badania nad moralnością, a więc socjologiczne,
psychologiczne, antropologiczne i historyczne studia na temat
tego, co ludzie w danej epoce i w danej kulturze uważają bądź
uważali za w przeszłości za moralne i niemoralne, za dobre i złe.
Podział etyki







We współczesnych ujęciach cała problematyka etyki
rozpada się na trzy główne działy:
1) Etykę normatywną – jest to dyscyplina filozoficzna,
która zajmuje się przede wszystkim formułowaniem i
uzasadnianiem reguł postępowania oraz analizą norm i ocen
w innych wypowiedziach etycznych. Stawia się w niej takie
problemy jak:
czy istnieje i czym jest najwyższe dobro i jak można je
poznać,
jakie jest powołanie człowieka i co powinno być celem
ludzkich dążeń,
co to jest szczęście,
na czym polega odpowiedzialność moralna,
Etyka normatywna stara się ponadto znaleźć odpowiedź na
pytanie, jakie warunki musza być spełnione, aby dane
działanie mogło być uznane za spełniające wymogi etyczne.
Podział etyki
 2) Etykę opisową, czyli naukę o moralności, zwana
także niekiedy etologią, zajmuje się badaniem
moralności jako takiej (norm, ocen, wartości
uznawanych przez ludzi za moralne), docieka, jak
kształtują się poglądy moralne, jaką odgrywają rolę w
relacjach międzyludzkich, jakie są przyczyny
uznawania jednych, a nieuznawania innych poglądów
moralnych, pod wpływem jakich czynników poglądy te
ulegają zmianie.
 W dziedzinie etyki opisowej podejmowane są głównie
badania socjologiczne, psychologiczne i historyczne.
Podział etyki
 3) Metaetyka – jako trzeci podstawowy
dział etyki ukształtowała się stosunkowo
późno, bo dopiero w XX wieku. Zajmuje się
logiczną analizą języka etyki, a więc opisem
znaczenia terminów etycznych , ich funkcją
w języku oraz sposobami definiowania
terminów etycznych, zagadnieniem prawdy
w etyce ( a więc tym, czy sądy etyczne są
zdaniami w sensie logiki) oraz sposobami
uzasadniania ocen, norm i wartości
etycznych.
Metaetyka
 Trzema rodzajami wypowiedzi etycznych,
które są najczęściej przedmiotem analiz
logicznych, semantycznych i
syntaktycznych, są:
 zdania opisowe (np. „Każdy człowiek stara
się uniknąć hańbiących go czynów i
wyrzutów sumienia”),
 oceny (np. „Lepiej jest krzywdy doznać, niż
ja wyrządzać”),
 normy („Jeśli chcesz być szanowany przez
ludzi, powinieneś dotrzymywać zobowiązań
i danego słowa”).
Stanowiska na gruncie metaetyki
 We współczesnej metaetyce
zarysowały się trzy przeciwstawne
stanowiska:
 Kognitywizm – uznaje, że zdania
zawierające terminy etyczne (dobro,
zło, sprawiedliwość, słuszność) mają
charakter poznawczy, można więc
dowodzić ich prawdziwości lub
fałszywości.
Stanowiska na gruncie metaetyki

Intuicjonizm, którego jednym z najbardziej znanych
przedstawicieli był Henri Bergson (1859 – 1941),
zakłada, że człowiek posiada jakąś wewnętrzną
zdolność, zmysł moralny czy właśnie etyczna intuicję,
która pozwala mu stwierdzić, co jest dobre a co złe
moralnie.
Notabene,
przeniesiony
na
teren
matematyki intuicjonizm doprowadził do między
innymi zanegowania zasady wyłączonego środka.
Skoro bowiem „przedmioty” matematyczne są
konstruktami
umysłu,
przeto
z
dwóch
zdań
sprzecznych obydwa mogą być prawdziwe albo
fałszywe.
Stanowiska na gruncie metaetyki

Emotywizm z kolei głosi, że sądy etyczne są tylko
wyrazem
osobistych,
subiektywnych
doznań,
preferencji i ocen, które nie mogą być poparte
żadnymi logicznymi i empirycznymi racjami. Sądy te
wobec powyższego nie mogą być ani prawdziwe, ani
fałszywe,
ponieważ
nie
stwierdzają
niczego
obiektywnie istniejącego, o niczym nie komunikują.
Są jedynie sprawozdaniem z przeżywanych stanów
emocjonalnych. Dlatego bezowocna musi się okazać
próba rozstrzygnięcia podstawowych kontrowersji
etycznych. Można je co najwyżej opisywać poprzez
wskazanie, do czego dążą strony sporu, co jest jego
przedmiotem, co go wywołało, jaki będzie jego
prawdopodobny skutek.
Podział etyki Tadeusza
Kotarbińskiego
 Według innego autora Tadeusza Kotarbińskiego (1886
– 1981), na fundamentalne zagadnienia etyki, tak jak
ona była uprawiana w ciągu stuleci, składają się trzy
następujące działy:
 1) Felicytologia, która bywa określana także
hedonistką, eudajmonologią, a współcześnie
biotechniką, jest nauką, a może trafniej wiedzą, o
życiu szczęśliwym, wolnym od cierpień. Konstruuje
ona reguły postępowania prowadzące do
wypracowania osobistej satysfakcji, zadowolenia,
psychicznego dobrostanu. Ponieważ według
felicytologii szczęście jest najwyższą wartością i
ostatecznym celem ludzkich dążeń, etyka powinna
wskazywać ludziom sposoby osiągnięcia tego celu.
Etyk powinien nauczać sztuki życia szczęśliwego.
Podział etyki Tadeusza
Kotarbińskiego
 2) Prakseologia moralna jest z kolei
nauką o praktycznych walorach różnych
działań. Tworzy ona strategie postępowania
z punktu widzenia ich sprawności,
racjonalności i skuteczności. Prakseologia
moralna zajmuje się technicznymi
aspektami ludzkich działań i ich zgodnością
z istniejącymi normami moralnymi, „dobrą
robotą” w sensie materialnym, technicznym
i etycznym.
Podział etyki Tadeusza
Kotarbińskiego
 3) Deontologia jest wiedzą o powinnościach, które
należy spełniać, występując w rozmaitych rolach
społecznych, na przykład studenta, nauczyciela,
matki, ojca. Deontologia poucza także, jak zasłużyć
na miano porządnego człowieka, osoby uczciwej,
odpowiedzialne, wiarygodnej, takiej na której można
polegać. Ponieważ celem refleksji deontologicznych
jest formułowanie zasad powinnościowego –
właściwego, słusznego postępowania, przeto mieści
się w niej znaczna część problematyki odnoszącej się
do kodeksów etycznych i etyki zawodowej.
Stanowiska w etyce


Problem uniwersalności norm etycznych i norm moralnych jest
jednym z donioślejszych zagadnień. Pytanie, czy istnieją takie
normy, które powinny obowiązywać wszystkich ludzi zawsze i
wszędzie, oraz – w przypadku odpowiedzi pozytywnej – jakie są to
normy, od dawna nurtowało nie tylko etyków. Ale to w ich
koncepcjach wykrystalizowały się cztery stanowiska:
skrajny absolutyzm (pryncypializm), który zakłada, że zasady
etyczne mają uniwersalny, ponadczasowy charakter. Do głównych
reprezentantów skrajnego absolutyzmu etycznego zalicza się
Immanuela Kanta, który głosił, że źródłem zasad moralnych jest
rozum, normom zaś etycznym przysługuje zaś walor
powszechnego obowiązywania. Naczelna dyrektywa moralna,
nazwana przez niego imperatywem kategorycznym, nakazuje, by
każdy postępował tak, jakby jego postępowanie miało stać się
prawem powszechnym – czyli obowiązującym wszystkie istoty
rozumne. Absolutyzm etyczny uznaje istnienie wiecznych,
niezmiennych, niezależnych od człowieka prawd etycznych.
Stanowiska w etyce
 skrajny sytuacjonizm (relatywizm),
głosi on, że z etycznego punktu widzenia
każda sytuacja, w jakiej znajduje się
człowiek, jest niepowtarzalna i z takich czy
innych względów wyjątkowa. Najbliżsi
temu stanowisku są egzystencjaliści i
postmoderniści, według których wszystkie
lub nieomal wszystkie normy etyczne
obowiązują w sposób względny.
Stanowiska w etyce

umiarkowany sytuacjonizm czy relatywizm, który
przyjmuje, że normy etyczne średniego poziomu,
które
sytuują
się
między
normami
ściśle
skonkretyzowanymi a normami najogólniejszymi i
których jest najwięcej, są bardzo często normami
konfliktowymi, co oznacza, iż nie można ich
równocześnie spełnić. W niektórych sytuacjach nie
można
być
równocześnie
prawdomównym
i
oszczędzać bliźniemu cierpień. Z tego powodu walor
powszechnego obowiązywania można przypisać tylko
normom szczegółowym, które dokładnie określają,
jak w danej sytuacji powinien zachować się
konkretny adresat normy.
Stanowiska w etyce
 immoralizm wyrażający pogląd, że reguł
etycznych nie można w żaden sposób
uzasadnić, pozbawione są przeto wszelkiej
wartości. W wersji skrajnej immoralizm
staje się amoralizmem, który żąda
zniesienia
wszelkiej
etyki,
a
także
etycznych ograniczeń nakładanych na
postępowanie
człowieka.
Wybitnym
przedstawicielem
tej
orientacji
jest
Fryderyk Nietzsche (1844 – 1900).
Negował on pojęcia winy, kary, dobra i zła.
„Dlaczego mam postępować raczej dobrze
niż źle” – pytał ironicznie.
Historia myśli etycznej
 W dziejach myśli europejskiej próby
zbudowania etyki jako wyodrębnionego
działu filozofii znajdujemy już w pismach
starożytnych autorów. Na początek V wieku
p.n.e. przypada działalność greckich
sofistów. Nauczali oni, iż moralnie
pozytywne jest wszystko to, co przynosi
ludziom korzyść. Ponieważ potrzeby i
dążenia ludzi są zróżnicowane, przeto też i
reguły moralne powinny być dla różnych
ludzi różne.
Protagoras i sofiści
 Protagoras (ok. 481 – ok. 411
p.n.e.), majętny i popularny retor,
miał ponoć napisać, iż „człowiek jest
miarą wszechrzeczy”. Maksyma ta
oznacza, że wszystko, zwłaszcza
prawda, jest względne. Nie istnieje
również obiektywna rzeczywistość do
której człowiek mógłby się odwołać.
Etyka Sokratesa
 Za twórcę pierwszej w historii etyki normatywnej
uważany jest Sokrates (469 – 399r. P.n.e.). Jego
propozycję nazwano intelektualizmem etycznym.
Określenie to ma związek z przekonaniem Sokratesa,
iż człowiek, który ma wiedzę jest jednocześnie mądry.
 Zdaniem Sokratesa, warunkiem koniecznym i
wystarczającym dobra moralnego jest wiedza.
 Nie można wiedzieć czym jest dobro i nie czynić
dobro.
 Wszelkie zło pochodzi z braku wiedzy.
 Przeciwieństwem wiedzy nie jest stan niewiedzy a
brak wiedzy – pustka.
Etyka Sokratesa




Twórcę pierwszej etyki normatywnej interesował przede wszystkim
człowiek i jego dobro. Uważał on, że bezwzględnym i najwyższym
dobrem człowieka jest cnota moralna, wiążąca ze sobą dobro i
pożytek oraz pozwalająca osiągnąć szczęście.
Cnota (gr. arete) jest podstawową kategorią etyki Sokratesa.
W starożytnym znaczeniu greckim arete oznaczała dzielność,
sprawność, doskonałość, w jakiejś dziedzinie aktywności. Arete
była określeniem sumy zalet składających się na charakter
człowieka.
Początkowo odnoszono to pojęcie do aktywności fizycznej.
Sokrates związał je natomiast z aktywnością umysłową. W jego
koncepcji umiejętność dochodzenia do prawdy można ćwiczyć i
doskonalić tak, jak umiejętność posługiwania się siłą mięśni i
panowania nad emocjami. Jest to bardzo ważna umiejętność,
ponieważ człowiek jest skazany na ciągłe dochodzenie do prawdy i
wciąż na nowo powinien sobie uświadamiać, jak Sokrates, że „nic
nie wie”.
Etyka Sokratesa
 Sokrates nie spisał jednak swoich
przemyśleń, twierdząc, iż książki są
bezradne wobec złego zrozumienia
ich treści i nie są w stanie zareagować
na pytania, jakie mogą się pojawić u
czytelnika.
 Sokrates cenił bezpośredni kontakt i
dialog jako najlepszą metodę
dochodzenia do wiedzy.
Etyka Sokratesa
 Sokrates opracował metodę
dialektyczną. Składa się ono z trzech
etapów:
1. Krytyka poglądów zastanych,
2. Zachęta
3. Pomoc w bardziej świadomym
mówieniu i myśleniu.
Cynicy
 Po Sokratesie wpływową szkołą w IV wieku
p.n.e. była szkoła cyników, reprezentowana
głównie przez takich filozofów, jak
Antystenes i Diogenes z Synopy. Głosili oni,
iż najwyższą cnotą jest obojętność na to, co
przynosi los. Szczęście jest gwarantowane
jedynie przez niezmącony spokój,
odporność na odmiany fortuny i jak
najpełniejsza samowystarczalność.
Platon
 Ogromną rolę w sformułowaniu
podstawowych zasad etycznych odegrał
Platon (427 – 347 p.n.e.) – uczeń
Sokratesa. Dowodził on, że istnieje
absolutne prawo moralne, powszechnie
obowiązujący ład moralny i dobro
absolutne, którym jest mądrość. To bowiem
mądrość jest najważniejszym składnikiem
szczęśliwego życia. Mądrość prowadzi do
sprawiedliwości.
Arystoteles

Arystoteles (384 – 321 p.n.e.), najwszechstronniejszy
umysł starożytności, w wieku osiemnastu lat udał się do
szkoły Platona. Później był nauczycielem i wychowawcą
Aleksandra Macedońskiego. Kiedy miał 50 lat, powrócił do
Aten i założył własną szkołę filozoficzną. Odrzucił Platońską
ideę wiecznych, niezmiennych idei. To, co faktyczne, jest
zawsze czymś konkretnym – twierdził. Etyka jest nauką o
zasadach słusznego postępowania i o tym, jakie życie jest
najlepsze dla człowieka. Życie powinno dostarczać
szczęścia. Aby go doznawać, trzeba wiedzieć, na czym
szczęście polega. Nie jest ono jednak samą przyjemnością.
Nie każda też przyjemność jest godna pożądania.
Szczęściem jest rozumnie zorganizowana działalność
człowieka, harmonijne wykonywanie zadań. Życie człowieka
szczęśliwego jest życiem pełnym, w którym czyny cnotliwe
wykonywane są z umiarem.
Epikur
 Spośród innych greckich filozofów duży
rozgłos zdobył sobie Epikur (341 – 270
p.n.e.), który w wieku sześćdziesięciu lat
przybył do Aten i założył tam własną szkołę
filozoficzną. Swoją uwagę kierował na
udzielenie odpowiedzi na pytanie, jakie
postępowanie przynosi człowiekowi
najwięcej szczęścia.
 Dlaczego człowiek jest nieszczęśliwy bo się
boi. Kogo? Bogów i śmierci. Epikur uczuł, iż
nie należy się bać.
Aureliusz Augustyn


Kiedy w 324 roku n. e. cesarz Konstantyn zamknął
wszystkie starożytne szkoły filozoficzne datujemy już
początek czasów średniowiecznych. Cesarz ów ogłosił
ponadto, iż chrześcijaństwo jest religią panującą, a filozofia
wraz z etyką zaczęły ustępować przed tajemnicami wiary i
prawdami objawionymi ustalonymi w czasie soborów. Na
rozwój myśli chrześcijańskiej na przełomie IV i V w.
największy wpływ wywarły pisma św. Augustyna (350 –
430). „Musimy przede wszystkim uwierzyć, aby móc
poznać” – głosił.
Celem życia powinno być pragnienie prawdziwego dobra tj.
Boga. Podstawową cnota jest więc miłość do Boga.
Augustyn podjął także próbę teodycei czyli
usprawiedliwienia Boga. Jak to pogodzić: Bóg byt
najdoskonalszy tworzy swoje dzieło – Wszechświat w
którym panuje tyle zła. Czym wobec tego jest zło, kto jest
jego twórcą?
Piotr Abelard
 Dziełem etycznym Abelarda (1079 – 1142)
jest traktat etyczny Poznaj samego siebie.
Abelard dowodzi w nim, iż wartość moralna
czynu zależy od intencji. Jeśli intencja była
zła, czyn jest grzechem, a więc zgodą na
zło i tym samym wzgardą okazaną Bogu.
Lecz kto może oceniać postępowanie
moralne innych osób? Ten kto ma wgląd w
ich intencje. Tylko Bóg.
Roger Bacon
 Renesans ducha naukowego oraz postępującej
laicyzacji życia znalazł najpełniejszy wyraz w dziełach
Rogera Bacona (1214 – 1292). Uchodzi on za
badacza, który pierwszy użył określenia „nauka
eksperymentalna”. Etyka, zdaniem Bacona, jest
wiedzą praktyczną dotyczącą postępowania człowieka,
który jest bardziej skłonny do złego niż do dobrego.
Celem etyki jest poznanie, w jaki sposób człowiek
może stać się lepszy. W wizerunku człowieka jednak
nakreślonym przez Bacona przeważają ciemne barwy.
Ludzie mają skłonność do upiększania własnych
czynów, ukrywania swojej niewiedzy i
deprecjonowania innych ludzi celem podkreślenia
swoich własnych, często pozornych zalet.
Nicollo Machiavelli
 W epoce Odrodzenia zwrócimy naszą
uwagę na myśl Nicollo Machiavellego
(1469 – 1527), z którego nazwiskiem
złączył się termin „makiawelizm”,
rozumiany jako cyniczne i pozbawione
skrupułów stosowanie podstępu, co
prawda dla osiągnięcia celu uznanego
jako godziwy.
Tomasz Hobbes
 Na podłożu myśli renesansowej tworzyły się w XVII w.
racjonalistyczne podstawy myśli Oświecenia, która
zapanowała w Europie w następnym stuleciu. Tomasz
Hobbes (1588 – 1679) negował tezę Arystotelesa, iż
człowiek jest istotą społeczną. Uważał, iż wszyscy
ludzie są z natury egoistami i jedynym dobrem, o
które zabiegają jest ich własne dobro. Państwo
powstało z obawy przed przemocą. Zarówno dobro,
jak i zło nie mają charakteru absolutnego. To, jak są
interpretowane zależy od potrzeb społecznych.
Słowem homo homini lupus est.
Kartezjusz
 Innym filozofem, a zarazem matematykiem i fizykiem,
którego poglądy wywarły głęboki wpływ na następne
pokolenia uczonych, był Kartezjusz (1569 – 1650).
Zgodnie z regułami praktycznego postępowania, które
sformułował w dziełku Rozprawa o metodzie, w życiu
należy przede wszystkim unikać krańcowości,
respektować konwenanse i zdanie innych ludzi.
Zamiast zmieniać porządek świata. Lepiej starać się
zmienić swoje pragnienia. Człowiek jest bowiem z
natury skłonny raczej ku dobremu, a jego rozum
kieruje się ku prawdzie.
Johna Locke
 Na drugą połowę XVII w. datuje się
powstanie empiryzmu. Za jego ojca
uważa się Johna Locke`a (1632 –
1704). Twierdził on, iż rozum jest
tabula rasa (czystą kartą), a zapisuje
go doświadczenie. Nie istnieją
wrodzone, powszechne i oczywiste
idee moralne, logiczne, religijne czy
jakieś inne. Wszystkie zależą od
miejsca, czasu i okoliczności.
Dawid Hume
 Przedstawicielem myśli racjonalistyczno – empirycznej
i w znacznej mierze kontynuatorem idei Locke`a był
Dawid Hume (1711 – 1776). Jest on uważany za
prekursora utylitaryzmu, sądził bowiem, że użyteczne
jest wszystko to, co dostarcza przyjemności, a
szkodliwe jest to, co powoduje cierpienie.
Przyjemność, jaka ludzie czerpią z dobroci, hojności
czy wdzięczności, świadczy o ich użyteczności. Jedne
cnoty, zapewniające przyjemność są użyteczne dla
tych, którzy je posiadają (pracowitość, ostrożność,
umiarkowanie) inne dla partnerów interakcji
(ofiarność, miłosierdzie).
Immanuel Kant
 Etyka Immanuela Kanta (1724 – 1804) jest
nazywana etyką rygorystyczną lub
uniwersalistyczna. W swoim podstawowym
dziele etycznym Krytyce praktycznego
rozumu twierdził, iż cenna jest jedynie
dobra wola, wyrażająca się w spełnieniu
obowiązku. Dobre, czyli moralne są takie
czyny, które zostały wykonane z obowiązku,
Anie pod wpływem takich czy innych
skłonności. Podporządkowanie się prawu
powszechnemu (prawu natury), co jest
nakazem rozumu praktycznego stanowi
istotę obowiązku.
Bertrand Russell
 Bertrand Russell (1872 – 1970)
twierdził, iż sądy o wartościach są
wyrazem emocji i mają charakter
życzeniowy. Etyka jest sprawą
poglądów, a nie faktów. Dylematy
etyczne są na gruncie doświadczenia
nierozstrzygalne, oponenta można co
najwyżej przekonać wykorzystując
chwyty perswazyjne lub środki
przymusu.
Egzystencjalizm
 Rodzaj etycznego pesymizmu propagowali w latach
pięćdziesiątych i sześćdziesiątych XX w.
egzystencjaliści. M. Heidegger (1889 – 1976), Jean
Paul Sartre (1905 – 1980), Albert Camus (1913 –
1960). Głosili oni tragizm i nicość życia, udrękę
wolności i samotność. W tym wiecznym rozdarciu
człowiek nie znajduje żadnej wskazówki etycznej,
która by mu powiedziała jak żyć. Życie jest bowiem
przypadkowe i chimeryczne. W sprawach etycznych
nikt i nic nie może pełnić roli arbitra. Nie istnieją
powszechnie obowiązujące nakazy i zakazy, wartości i
powinności. Każdy człowiek musi sam dokonywać
wyborów.
Zawodowe kodeksy etyczne
 Poszukiwanie podobieństw i odmienności
norm etycznych i moralnych w stosunku do
innych rodzajów norm wydaje się mieć we
współczesnych czasach mniejsze znaczenie
poznawcze i praktyczne niż problematyka
zawodowych kodeksów etycznych.
Powstają bowiem zupełnie nowe zawody, a
dotychczasowe profesje ulegają daleko
idącym zmianom, choćby w związku z
nowymi formami kształcenia, nowymi
technologiami oraz internalizacją uprawnień
zawodowych.
Zawodowe kodeksy etyczne
 W tych nowych warunkach wytworzyła się
w wielu środowiskach potrzeba
kodeksowego zapisania podstawowych
uprawnień i obowiązków zawodowych. W
Polsce ekspansja problematyki etyki
zawodowej oraz kodeksów etycznych to
zjawisko charakterystyczne dla przełomu
XX i XXI wieku, świadczy o tym między
innymi fakt, iż w programach studiów na
poziomie nawet licencjackim jest
wprowadzony obowiązkowy wykład z tego
przedmiotu.
Zawodowe kodeksy etyczne
 Mianem Etyki zawodowej określa się
zbiór norm i reguł, które stanowią, jakie są
moralne powinności przedstawicieli danego
zawodu, kto stoi na straży ich
przestrzegania i jakie konkretnie sankcje
mogą być zastosowane wobec sprawcy
niewłaściwego czy nagannego zachowania.
 Uporządkowany zbiór takich reguł czy
przepisów procedury, które wyznaczają
obowiązki moralne związane z czynnościami
zawodowymi, nazywa się kodeksem
etycznym danego zawodu.
Zawodowe kodeksy etyczne
 Na kodeksowe normy
deontologiczne najczęściej składają
się skonkretyzowane normy etyki
ogólnej, dostosowane do specyfiki
danego zawodu, oraz nowe reguły
normatywne istniejące w danym
zawodzie.
Zawodowe kodeksy etyczne
 Kodeks etyczny wylicza zazwyczaj
uprawnienia przedstawicieli danego zawodu
oraz rozstrzyga sytuacje konfliktowe, jak na
przykład którym wartościom w zaistniałych
okolicznościach przyznać pierwszeństwo,
jak reagować na pogwałcenie reguł
uczciwej konkurencji, naruszenie zaufania,
słowem, jak rozwiązywać najistotniejsze
dylematy, które pojawiają się w trakcie
wykonywania czynności zawodowych.
Zawodowe kodeksy etyczne
 Kodeksy etyczne odgrywają fundamentalną rolę
zwłaszcza w zawodach, których wykonywanie łączy się
z dysponowaniem i ochroną zasobów i dóbr
mających duże znaczenie ogólnospołeczne. W
Polsce takie zawody mają szczególny status prawny i
mogą być nazywane zawodami zaufania
publicznego, który to termin, wobec użycia go w art.
17 ust. 1 Konstytucji, ma także określone znaczenie
prawne. Wartości, które są w gestii uprawiających te
zawody i zostały powierzone ich pieczy, to zdrowie i
życie (etyka lekarska, etyka aptekarska, etyka
psychologa), wolność (etyka sędziego, etyka
adwokacka), bezpieczeństwo (etyka policyjna, etyka
notariusza), oddziaływanie na osobowość (etyka
nauczycielska, etyka mediatora, etyka pracy
duszpasterskiej, etyka dziennikarska).
Podstawowe zasady etyki
zawodowej
zaufanie
Zasada zaufania
 Zasada zaufania jest jedną z
najważniejszych zasad podstawowych etyki
zawodowej. Jest ona także źródłem wielu
innych zasad, które można z niej
wyprowadzić. Jak jest ona bardzo ważna,
świadczyć może, choć pośrednio, fakt, iż
polski ustawodawca konstytucyjny
zdecydował, jak o tym wspomniałem
powyżej, o prawnej ochronie tego zaufania,
tworząc konstrukcję zawodów zaufania
publicznego. Na czy polega owa doniosłość?
Zasada zaufania
 Otóż, zaufanie jest pewnym stosunkiem faktycznym,
który może występować pomiędzy jednostkami i
pomiędzy grupami. Jego wagę podkreśla się,
twierdząc, iż minimum zaufania pomiędzy członkami
społeczeństwa jest w ogóle konieczne do jego
istnienia. Zaufanie jest podstawa współpracy
pomiędzy ludźmi oraz podstawowej w życiu
społecznym instytucji kontraktu. Im więcej zaufania
pomiędzy ludźmi, tym społeczeństwo lepiej
funkcjonuje. Odpadają bowiem koszty związane z
powołaniem systemu zabezpieczeń, sankcji i innych
instytucji, które zmuszają członków społeczeństwa do
odpowiedniego postępowania. Ten swoisty kapitał
społeczny odgrywa bardzo ważną rolę w rozwoju
gospodarczym.
Zasada zaufania
 Zasada zaufania w sensie normatywnym
oznacza obowiązek ochrony stosunków
zaufania. O zasadzie zaufania w etyce
prawniczej, a mediatora w szczególności,
możemy mówić w dwóch aspektach. W
pierwszym oznacza ona obowiązek dbania o
zaufanie klientów do organizacji, a więc
dotyczy konkretnych relacji organizacjia –
klient. W drugim oznacza obowiązek dbania
o zaufanie społeczeństwa do firmy, a więc
dotyczy relacji niezindywidualizowanych.
integralność
Zasada integralności
 Po zasadzie zaufania – lojalności w następnej
kolejności należy przebadać zasadę integralności –
spójności. W polskiej tradycji etyki niewiele się o niej
mówi. Jest to pewnym zaniedbaniem. Trzeba przecież
poszukać odpowiedzi na pytanie o możliwość
przechodzenia pomiędzy różnymi zawodami
(wykonywaniem pewnych ról społecznych) i związane
z tym przejściem obowiązki, a także na pytanie o
stosunek pomiędzy okresami, kiedy konkretnie na
przykład menedżer wykonuje swoje obowiązki, a
okresami, kiedy wykonuje inne zajęcia. Czy można
oceniać postępowanie menedżera w tym drugim
okresie na podstawie jakiegoś korpusu norm
etycznych, a jeśli tak, to jakiego? Zasada integralności
dostarcza wskazówek, jak rozwiązywać tego typu
problemy.
Zasada integralności

Analogicznie jak inne podstawowe zasady etyki zasada
integralności ma kilka aspektów. Z jednej strony bowiem w
filozofii moralnej – etyce, mówi się o integralności moralnej
człowieka, z drugiej natomiast strony w etyce zawodu
wykorzystuje się pojęcie „integralność zawodu” i
„integralność zawodowa”. Oznacza to, iż integralność
moralna jako taka nie implikuje dla menedżera jakichś
szczególnych obowiązków w stosunku do osób niebędących
menedżerami. Inaczej jest z integralnością zawodową, która
ściśle wiąże się z wykonywaniem zawodu menedżera.
Integralność zawodu natomiast rozszerza zastosowanie
integralności zawodowej i innych podstawowych zasad etyki
menedżera na menedżerów niewykonujących zawodu.
Dlatego też najpierw zostanie omówiona integralność
moralna, a następnie integralność zawodowa, a na końcu
integralność zawodu.
Zasada integralności
 Integralność moralna każdego człowieka nie
oznacza nic ponad obowiązek zachowania moralnej
spójności w sądach i czynach. Jest to innymi słowy
postulat stosowania jednolitych standardów w
ocenach moralnych czynów swoich i innych ludzi.
Mówiąc kolokwialnie chodzi o unikanie postawy „o
dwóch twarzach”. Jest to jednocześnie postulat
autonomii moralnej w sensie, w którym na oceny
moralne nie mają wpływu inne czynniki, które
mogłyby tę jednolitość sądów zakłócić. Szczególną
formą tak rozumianej integralności moralnej jest
jednolitość myśli, słów i czynów, a więc unikanie
postępowania pozornie kierowanego określonymi
intencjami, gdy w rzeczywistości są one zupełnie inne.
Zasada integralności

Integralność zawodowa może być wywiedziona z
integralności moralnej. W socjologii istnieje teoria konfliktu
społecznego, która wiele wniosła do rozwoju etyki
zawodowej w ogóle, a szczególnie w zakresie konfliktu ról.
Założeniem tej teorii jest, iż każdy człowiek żyjący w
społeczeństwie wchodzi w kontakty z innymi ludźmi poprzez
role w jakich występuje i to owe role w znacznym stopniu
kontakty te determinują. I tak między innymi w domu
rodzinnym pełnimy role brata, siostry, syna, córki, ojca, w
pracy szefa czy współpracownika. Każda z tych ról nakłada
inne obowiązki i przyznaje inne prawa. Wśród rozmaitych
ról społecznych istnieją także role zawodowe. Do istnienia
roli zawodowej nie wystarczy wyodrębnienie określonej
pracy czy zajęcia. Niezbędna jest profesjonalizacja, to jest
uznanie zawodu za ważną wartość przez społeczeństwo, a
wykonywanie określonego rodzaju aktywności zawodowej
za podstawową zasadę bytowania w społeczeństwie.
Zasada integralności
 Z konfliktem ról społecznych mamy
do czynienia wtedy, gdy obowiązki
wynikające z poszczególnych ról, w
których dana osoba funkcjonuje w
społeczeństwie, są ze sobą sprzeczne.
Typologie ról, które są sprzeczne z
etyką poszczególnych zawodów,
formułują zazwyczaj kodeksy etyki
zawodowej.
Zasada integralności
 Podsumowując pozytywna treść zasady
integralności zawodowej głosi, iż
przedstawicielem własnego zawodu jest się
niezależnie od roli społecznej, w jakiej się w
danej chwili występuje. Wynika to z zasady
zaufania i oznacza konieczność oceniania
moralnego postępowania ludzi biznesu
przez cały czas według kryteriów etyki
zawodowej nie tylko w jego działalności
zawodowej, ale i w działalności publicznej
oraz w życiu prywatnym.
Zasada integralności
 W zasadzie integralności zawodowej
znajduje wyraz intuicyjnie zapoznany
fakt, iż zaufanie do zawodów
prawniczych i opinie o nich kształtują
się nie tylko poprzez pryzmat
działalności zawodowej ich członków,
lecz także poprzez obserwację ich
zachowań w życiu pozazawodowym w
tym także i prywatnym.
Zasada integralności

Integralność zawodu jest ostatnim, lecz równie istotnym
aspektem zasady integralności. Najogólniej mówiąc, jest to
przeniesienie integralności moralnej i zawodowej na grunt
obowiązków całego środowiska w tym również menedżerów.
Tak więc środowisko danego zawodu powinno stosować
jednolite standardy moralne wobec wszystkich swoich
członków oraz w relacjach ze społeczeństwem, któremu
zawdzięcza ono swoją szczególną pozycję. Środowisko to
powinno także przyjąć, że jako całość ma wpływ na
kształtowanie opinii o osobach wykonujących konkretne
zawody i na odwrót. Niezależnie więc od tego, czy wykonuje
się aktualnie jakiś zawód czy nie, jeśli tylko można o sobie
powiedzieć jako menedżera, wiąże się to z obowiązkami
wynikającymi z etyki menedżera, przynajmniej w zakresie
zasad podstawowych.
Staranność i odpowiedzialność
Zasada staranności i
odpowiedzialności
 Ostatnią zasadą podstawową etyki zawodowej jest
zasada staranności i odpowiedzialności. Ze względu na
znaczenie w uznaniu i wyjaśnieniu tej zasady ramą dla
przedstawionych poniżej rozważań będzie filozofia
moralna Immanuela Kanta. Prowadzi ona wprost do
tego, iż każdy powinien nawet najprostszą czynność
wykonywać starannie i z poczuciem odpowiedzialności
za skutki swojego działania. Kant, który nieustannie
jest autorytetem w dziedzinie moralności na pytanie:
„Jak powinienem postępować?” odpowiedział, iż każda
decyzja, od której zależą losy innych ludzi powinna
wypływać z prawa, które głosi: zawsze postępuj tak,
aby człowieczeństwo zarówno w sobie, jak i w innych
traktować jako cel, nigdy jako środek do celu.
Obowiązkiem każdej istoty rozumnej jest postępować
zgodnie z tym imperatywem.
Zasada staranności i
odpowiedzialności
 W dziedzinie zawodowej zasada ta łączy się ściśle ze
starannością i odpowiedzialnością, a wraz z nimi
prowadzi do postrzegania każdego człowieka jako
indywidualności. Odejście od etycznym ram
przemyśleń zawartych w filozofii Kanta prowadzić
może do próby uwolnienia się od odpowiedzialności,
do instrumentalnego traktowania drugiego człowieka,
do zachowania nadmiernego dystansu, który prowadzi
do dehumanizacji, a w konsekwencji do zmniejszenia
lub całkowitego zagubienia poczucia
odpowiedzialności.
Zasada staranności i
odpowiedzialności
 Staranność i odpowiedzialność w realizacji
obowiązków zawodowych nie mogą być
zależne od ciężaru gatunkowego sprawy.
Oczywistym jest fakt, iż zdarzają się
sytuacje, w których wystarczy przeciętna
staranność, ale występują i takie, które
wymagają ponadprzeciętnej staranności.
Gradacja staranności dyktowana powinna
być poczuciem odpowiedzialności. To
odpowiedzialność zindywidualizowana, a nie
instytucjonalna, tworzyć powinna miarę
staranności.
Zasada staranności i
odpowiedzialności
 Staranność w udzielaniu informacji,
wyjaśnień, czy w sporządzeniu
właściwego pisma ma znaczenie nie
do przecenienia. Jest ona bowiem
wyrazem szacunku, troski i
zrozumienia dla zaniepokojenia czy
lęku innej osoby. Jest ona wyrazem
kantowskiego imperatywu, aby
traktować innych tak, jakbyśmy
chcieli sami być traktowani.
Co należy zrobić by podnieść na
wyższy poziom standardy etyczne
w firmie?
 Biorąc pod uwagę warunki działania szczególnie
małych i średnich firm można wskazać na następujące
kluczowe działania:
-podjęcie strategicznej decyzji o uruchomieniu prac nad
programem etycznym w firmie;
- opracowanie kodeksu etycznego;
- przedyskutowanie i uzgodnienie ostatecznej wersji
programu etycznego wewnątrz firmy
- przeprowadzenie wewnętrznego audytu „stanu
zerowego”
- wdrożenie systemu stałego monitorowania
przestrzegania standardów etycznych.
Podjęcie strategicznej decyzji o
uruchomieniu prac nad kodeksem
etycznym



Decyzja taka powinna być podjęta na najwyższym szczeblu,
w praktyce przez właścicieli (udziałowców) firmy lub zarząd
(w przypadku spółek kapitałowych). Ważne jest przy tym by
wszyscy decydenci mieli świadomość dalekosiężnych
skutków wdrożenia takiego programu.
Dlaczego?!
Przykładowo, jeśli w Kodeksie etycznym zostanie
wprowadzona zasada o niekorzystaniu ze środków i
urządzeń firmy do celów prywatnych to może to oznaczać
konieczność rezygnacji z pewnych przywilejów dla
kierownictwa firmy a przynajmniej poddania tych
przywilejów wewnętrznym regulacjom. Ważne jest, zatem
by już na wstępie decydenci zapoznali się z przykładowymi
rozwiązaniami proponowanymi w Części II, gdyż pozwoli to
na uzmysłowienie wszystkich konsekwencji.
Opracowanie kodeksu etycznego
 Przy opracowaniu Kodeksu Etycznego
bardzo istotne na wstępie jest ustalenie
podmiotów i osób, które z racji istniejących
związków mają różnorodne interesy
związane z firmą, odnosząc korzyści bądź
odczuwając negatywne skutki z tytułu jej
działalności. Określamy te podmioty jako
interesariuszy firmy. Oprócz właścicieli i
pracowników głównymi interesariuszami
firm są także klienci firmy, jej dostawcy i
kooperanci, instytucje finansowe oraz
społeczności lokalne.
Elementy kodeksu etycznego
 Typowo Kodeks etyczny składa się z
następujących części:
1. Wstęp
2. Zasady ogólne
3. Zagadnienia szczegółowe
4. Rozstrzyganie sporów
5. Sankcje (ewentualnie)
Elementy kodeksu etycznego
 Jeśli chodzi o zagadnienia szczegółowe, to mogą one
być uporządkowane w Kodeksie:
 według kategorii wartości kluczowych dla firmy
(wartością jest to, co jest cenione bardziej niż
wszystko inne, na przykład zdrowie, rzetelność,
uczciwość)
 według interesariuszy firmy (wskazanie głównych
interesariuszy firmy oraz wzajemnych stosunków
„firma  interesariusz” i zasad postępowania)
 według podstawowych kwestii etycznych
występujących w firmie (wskazanie „złych praktyk”
zagrażających firmie oraz sposobów ich unikania)
Jakie znaczenie ma opracowanie i
wdrożenie kodeksu etycznego?
 Doświadczenia firm, które podjęły takie
wyzwanie wskazują na wielorakie korzyści:
 Dobrze zaprojektowany kodeks etyczny
przyczynia się do zmniejszenia kosztów
oraz do zwiększenia zysków, ponieważ:
1. zmniejsza przypadki korupcji, defraudacji i
innych złych praktyk
2. zmniejsza liczbę sytuacji, w których
występuje konflikt interesów
3. zwiększa zaufanie klientów, kontrahentów i
partnerów
Jakie znaczenie ma opracowanie i
wdrożenie kodeksu etycznego?



1.
2.
3.
4.
5.
6.
Wdrożenie kodeksu etycznego poprawia wizerunek i reputację
firmy
Uporządkowanie w ramach Kodeksu kwestii etycznych i skuteczne
wdrożenie przyjętych standardów stanowi dodatkowe aktywa
firmy, powiększające jej wartość
Na podkreślenie zasługuje też przypisywanie kodeksom etycznym
wysokiego znaczenia przez pracowników firm, które je wdrożyły.
Oto kilka przykładowych wypowiedzi pracowników wskazujących,
że kodeks:
„rozwiewa etyczne niejasności z zakresu zarządzania i
planowania”,
„ujednolica pozytywne zasady działania”,
„oddziałuje na sumienie i uczciwość członków organizacji”
„eliminuje omijanie prawa”
„daje poczucie zadowolenia i dumy z powodu jego stosowania”
„przyczynia się do wyeliminowania drastycznych naruszeń
mogących przynieść szkodę całemu środowisku”
Przedyskutowanie z udziałem
interesariuszy treści
wprowadzanego kodeksu


Jak pokazują doświadczenia firm, które wdrożyły Kodeks
jest to niesłychanie ważny etap.
Zawarte w kodeksie etycznym firmy normy powinny,
bowiem zostać przyjęte przez adresatów, w tym zwłaszcza
pracowników, i znaleźć odbicie w sferze ich postępowania.
Jednocześnie, szczególnie w warunkach mniejszej firmy
dyskusja powinna mieć praktyczny charakter, nie zabierać
nadmiernie długiego czasu i kończyć się konkretnymi
ustaleniami. Z tego względu wskazane jest by dyskusja
dotyczyła w oparciu o projekty bazowych dokumentów:
Misji i Kodeksu etycznego. Ważne jest przy tym by
zwłaszcza pracownicy nie przyjęli projektów jako wersji
ostatecznej, bo to rzecz jasna zniechęci do otwartego
wypowiadania poglądów i zgłaszania własnych propozycji.
Wystąpienie kierownictwa firmy, inicjujące dyskusję nad
kodeksem powinno wyraźnie podkreślać roboczy charakter
projektu i zachęcać do dyskusji.
Wdrożenie stałego systemu
monitorowania przestrzegania
standardów etycznych
 Doświadczenie pokazuje, ze bez wdrożenia
systemu stałego monitorowania postępu w
dziedzinie przestrzegania norm etycznych
opracowany i oficjalnie wprowadzony
Kodeks etyczny może stać się jedynie
formalną deklaracją, bez istotnego wpływu
na sposób funkcjonowania firmy.
 Ocena taka pozwoli ustalić najbardziej
zagrożone obszary i podjąć zdecydowane
działania w tych właśnie obszarach.
Wdrożenie stałego systemu
monitorowania przestrzegania
standardów etycznych

1.
2.
3.
4.
Stały monitoring polega na regularnym, cyklicznym
przeglądzie przestrzegania standardów etycznych.
Sugerujemy by w początkowej fazie przeglądy takie były
przeprowadzane w cyklu rocznym. Punktem wyjścia
powinno być przeprowadzenie oceny audytu „stanu
zerowego”, czyli w momencie wprowadzenia kodeksu w
życie. W ramach okresowego przeglądu należy:
zidentyfikować przypadki istotnego naruszenia standardów
ocenić stopień realizacji zaleceń z poprzedniego przeglądu
ocenić postęp bądź pogorszenie stanu w poszczególnych
dziedzinach
sformułować zalecenia dotyczące konkretnych działań w
celu poprawy sytuacji w najbardziej zagrożonych
dziedzinach.
Niewłaściwe zachowania








Amerykańskie Modelowe Zasady Etyki Zawodowej definiują niewłaściwe
profesjonalne zachowanie. Przejawy takiego zachowania można ująć w
następujących punktach:
Pogwałcenie lub usiłowanie pogwałcenia zasad etyki zawodowej, świadome
pomaganie lub podżeganie innej osoby do takich działań albo dokonywanie
takich działań poprzez działania innej osoby.
Popełnienie czynu przestępczego, który źle świadczy o uczciwości,
wiarygodności lub zdolności do wykonywania zawodu pod innymi
względami.
Zaangażowanie się w zachowanie obejmujące nieuczciwość, oszustwo,
wprowadzenie w błąd lub fałszywe oświadczenie.
Zaangażowanie w zachowanie, które jest szkodliwe dla wymiaru
sprawiedliwości.
Stwierdzenie lub sugerowanie możliwości wywierania niewłaściwego wpływu
na urząd państwowy lub urzędnika.
Szykanowanie jakiejś osoby ze względu na płeć, rasę, wiek, wyznanie,
religię, kolor skóry, pochodzenie narodowe, inwalidztwo, preferencje
seksualne lub stan cywilny w związku z zawodowymi czynnościami
mediatora.
Popełnienie czynu zakazanego przez konstytucję, który źle świadczy o
przygotowaniu do wykonywania zawodu
Przywództwo etyczne – sylwetki
moralne menedżerów
 Najważniejszymi osobami, podmiotami decyzyjnymi,
w przedsiębiorstwie są kierownicy. Warto więc zadać
pytanie, jacy mogą być hipotetycznie i jacy są
kierownicy?
 Celem udzielenia odpowiedzi na pierwszą część
pytania zaprezentujemy podział kierowników według
R.P. Nielsena, zorientowany na „bycie kimś”, na wady i
na cnoty etyczne. Cytowany autor, biorąc za podstawę
moralne aspekty sylwetek menedżerów, wyróżnił trzy
typy, które alegorycznie określił jako:
1. Eichmann
2. Ryszard III
3. Faust
Eichmann
 Reprezentuje ten typ menedżerów,
którzy w ogóle nie interesują się
moralną stroną podejmowanych
działań. Dążą do technicznej
doskonałości w realizacji zadań, bez
oglądania się na etyczną jakość
swoich czynów. Są to menedżerowie
technicznie sprawni, lecz moralnie
bezmyślni.
Ryszard III
 Jest on zdolny do rozróżniania dobra i
zła. Gotów jest jednak sięgać po
nieetyczne działania po to, aby
osiągnąć korzyści osobiste. W
zasadzie owe zyski są jedynym
kryterium oceny przy podejmowaniu
decyzji.
Faust
 Dla Fausta natomiast regułą
postępowania moralnego jest
maksyma: „dobry cel uświęca czasem
złe środki”. Menedżerowie tego typu
często tak silnie identyfikują się ze
swoimi zadaniami, że negatywne
skutki działań mają dla nich znaczenie
drugorzędne.
Obywatel organizacji
 Trzem przedstawionym powyżej typom menedżerów
R.P. Nielsen przeciwstawia typ idealnego – wzorowego
menedżera – obywatela organizacji.
 Jest to człowiek stawiający sobie w pracy bardzo
wysokie wymagania etyczne.
 Podejmowane decyzje kierownicze zawsze ocenia z
punktu widzenia kryteriów etycznych.
 Nawiązując do języka Arystotelesa możemy
powiedzieć, że idealny menedżer żyje życiem
cnotliwym, czego przejawem w pracy zawodowej jest
etyczne zachowanie i działanie.
Obywatel organizacji
 Arystoteles nie oddzielał życia zawodowego od
osobistego, szczęścia od moralności, ani sukcesu od
cnoty. W jego mniemaniu, o szczęściu i dobrym życiu
decydują w istotny sposób miłość, rodzina, przyjaźń i
to wszystko, co ogólnie nazywamy sukcesem.
 W tak pojmowanym dobrym życiu, przewagę zyskuje
postawa altruistyczna, albowiem w życiu cnotliwym, w
samospełnieniu mieści się troska o dobrobyt innych.
Troska ta kształtuje ludzkie życie, nadaje mu sens i
integralność. Dlatego życie cnotliwe, według
Arystotelesa, jest zawsze życiem pełnym radości,
zadowolenia z tego, kim się jest!!!!
Obywatel organizacji
 Natomiast według współczesnych poglądów na życie
ludzkie, istnieje potrzeba oddzielenia życiowego
sukcesu od osobistego szczęścia, a to z kolei
usprawiedliwia oddzielenie własnej interesowności od
altruizmu, dobra osobistego od społecznego, szczęścia
od moralności.
 Konsekwencją rozdzielenia moralności i szczęścia czy
cnoty i sukcesu jest zanik szlachetnych bodźców
skłaniających współczesnych ludzi do poświęcenia
samego siebie dla realizacji dobrego i szczęśliwego
życia. Być może obserwowany nagminnie w życiu
gospodarczym brak moralności – choroba naszych
czasów – wynika właśnie z tego, iż przeceniamy
wartość sukcesu zawodowego i oddzielamy go od
szczęścia w życiu osobistym.
Obywatel organizacji

1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
Zadaniem R.C. Solomona, warto propagować
arystotelesowską koncepcję życia i praktykowanie cnót na
gruncie biznesu. Jego stanowisko zyskało akceptację części
środowisk zajmujących się etyką biznesu, czego wyrazem
jest lista indywidualnych cnót i zasad, uznanych za
niezbędne w kierowaniu współczesnym przedsiębiorstwem
– przygotowana przez Instytut Etyki Josephsona. Należą do
nich takie zalety jak między innymi:
Spójność osobowości w działaniu,
Uczciwość,
Dotrzymywanie obietnic i wzbudzanie zaufania,
Lojalność,
Sprawiedliwość,
Troska o innych,
Szacunek dla innych,
Dbanie o rozwój moralny i dobrą reputację.
Podstawowa literatura:
1. Ingram D.B., Etyka dla żółtodziobów,
Poznań 2003.
2. Kietliński K., Reyes V.M., Oleksyn T.,
Etyka w biznesie i zarządzaniu,
Kraków 2005.
3. Sawczuka W., Po co etyka
pedagogom? Warszawa 2007.
4. Zwoliński A., Etyka bogacenia,
Warszawa 2002.

similar documents