20130303 varroa vs 1.4.

Report
studie middag
3 maart 2013
bijenvereniging Hulst en
omstreken,
oost zeeuws-vlaanderen
Varroa destructor
Varroatose
Varroa
een nieuwe benadering






Varroa als vector
Varroa als virus
Varroa als parasiet
Varroa als comorbiditeit
Varroa als verdringer van natuurlijke ziekteverwekkers
Varroa als uitgangspunt voor keuze van bedrijfsmethode
Ofwel:
Er is zoveel nieuwe kennis dat heroriëntatie op kennis en kunde door de
imker is aan te bevelen
Varroa
welke keuze heeft de imker
type
bij
Professioneel of …….
Buckfast of ……..
bedrijfs
model
behandel
plan
Hygiëne of ……..
Varroa
voorstel




bestudeer het model van de “lerende imker”
maak gebruik van laatste inzichten en kennis
wissel kennis en ervaringen digitaal uit
draag bij aan een levende database met kennis en
praktijkervaring
Welke imker komt in aanraking en heeft dus ervaring met:
AFB
EFB
SBV
Een broedraam ziet er in veel gevallen in eerste instantie het zelfde uit, dus
een kruistabel in de hand en een You Tube filmpje binnen bereik………..
Varroa
lerend
imker
verbeter
plan
diagnose
ziek volk
behande
ling
pathogenese
Varroa
modelbeschrijving

Ziek volk: het volk of de bij op de vliegplank vertoont een abnormaal
beeld

Imker: de imker neemt dit waar en gaat over tot het stellen van een
diagnose

Diagnose: afwijkingen in broednest, typische gedragingen op de
vliegplank, opvallende afwijkingen, speciale dracht, tijd van het jaar
enz.



Pathogenese: vaststelling van het ziektebeeld (op elkaar gelijkend)
Behandeling: opstellen en uitvoeren van het behandelplan
Verbeterplan: beschrijven van gehele proces en procedures,
uploaden naar collega’s,
“apimediclopedie”.
uploaden
naar
een
toekomstige
Varroa
1 wat is varroa
Varroa destructor
parasitiformes
mesostigmata
varroidae
varroa
varroa destructor
rijk
stam
klasse
onderklasse
orde
onderorde
familie
geslacht
soort
animalia
anthropoda
arachnida
acari
dieren
geleedpotigen
spinachtigen
mijten en teken
Varroa
2 wat is varroa

de familie Varroidae en het geslacht Varroa is vernoemd naar
Marcus Terentius Varro, leraar en bijenhouder

in 1904 voor het eerst waargenomen op Java op Apis cerana,
door Oudemans en benoemd als Varroa jacobsoni:





Deze mijt leeft in symbiose met de cerana, zonder deze met
uitsterven te bedreigen; de bij heeft zich ingestled op het
onderdrukken van de ziekmakende eigenschappen van de mijt
1974
1991
1996
2000

>
>
>
>
Varroa sinhai (Delfinado en Baker)
Varroa wongsirii (Lekrpayoon en Tangkanasing)
Varrao rindereri (de Guzman en Delfinado-Baker)
Varroa destructor (Anderson en Trueman)
Deze mijt is zoals de naam al zegt agressief tegen zowel cerana als
mellifera en heeft zich uitgebreid vanuit Azië over de hele wereld
Varroa
3 wat is varroa

even terug naar de inleiding:

weet u nog wat de 4 soorten pathogenen zijn?

bacteriën, virussen, parasieten, schimmels

Varroa is van de onderklasse “Acari” (zie behandeling: acariciden)

Varroa hoort tot de “parasieten”

Varroa is ondergebracht bij “broedziekten”

Varroa komt het “gehele jaar” voor
ekto parasiet
horizontale overdracht



Since the end of World War II, westerners introduced large numbers of A. mellifera
colonies into Asia for commercial purposes (Crane 1988). These events provided the
opportunities for the mites to find new hosts. (Warrit x Lekprayoon)
Varroa
4 wat is varroa

Varroa destructor is een mijt

maar ook de veroorzaker van het “VDV-1”(varroa destructor virus -1)

daarom spreekt men ook wel van “Varroatose”:
een verzameling van alle impact die Varroa destructor heeft op
de bij en het bijenvolk, om alvast enkele te noemen:






opzuigen bijenbloed van de volwassen bij
infecteren van de hemolymfe met virussen
voortplanting in het larvale stadium van de bij
is een vector
Is veroorzaker van comorbiditeit, samen met ……
Varroa
5 wat is varroa
mell+cer
cer
+
Mell + Cer
Cer
Mel
Mel
Cer
+
++ EU
Varroa
hoe herkennen we varroa

Ofwel: we zien dat er in het volk iets niet goed is

We volgen nu verder de presentatie/college van
Dr. Coby van Dooremalen
Varroa
jacobsoni
verspreiding destructor
in A. mellifera
destructor
• Japan/Thailand haplotype
–parasiterend en
voortplanting mogelijk in
gastheer
–Japan, Korea, Noord- en
Zuid-Amerika
rindereri
• Korea haplotype
underwoodi –meest
ziekmakend/virulent voor
gastheer
–wereldwijd
Varroa
Verspreiding Varroa destructor
in Apis mellifera
• het moment van overspringen van Apis cerana
naar Apis mellifera is onbekend
• waarschijnlijk is Apis mellifera naar Oost-Rusland
of naar het Verre Oosten geëxporteerd voor
1950
• daar overgesprongen van Apis cerana naar Apis
mellifera door verblijf van beide soorten in
hetzelfde gebied
Varroa
verspreiding over de wereld
1904
2009
Varroa
in balans
onbalans
jacobsoni x cerana
•
•
lange periode van co-evolutie
gastheer is relatief resistent:
heeft veel controle over
groei/ontwikkeling
parasiet in het volk
– geen voortplanting in
werksterbroed
– actief poets- en
hygiënisch(opruim-)
gedrag
– ‘begraven’ van besmet broed
(dicht laten en
negeren)
destructor x mellifera
•
•
korte periode van co-evolutie
gastheer minder resistent en
minder tolerant: heeft
weinig controle over
groei/ontwikkeling
parasiet in het volk en
lijdt onder
aanwezigheid mijten
geen voortplanting in werksterbroed
– actief poets- en
hygiënisch(opruim-)
gedrag
‘begraven ’ van besmet broed
Varroa
geobserveerde
‘natuurlijke’ varroa tolerantie in Apis mellifera
bijvoorbeeld:
Farnando de Noronha bijen (N-Brazilië)
Primorsky bijen (Oost Rusland)
Populaties in Frankrijk en VS
• populaties hebben vaak andere eigenschappen dan imkers wensen
• klein
• meer broedziekten
• minder aardig
• nakomelingen niet altijd Varroa-tolerant op andere geografische locaties
• incidenten geven inzicht in factoren die rol spelen in gastheer- parasietrelatie: wat maakt die bijen resistenter dan anderen?
• uitgangsmateriaal voor selectie-experimenten
Varroa
welke factoren maken die bijen resistent/tolerant?
• selectie werkt op gastheer en parasiet
• echter, Korea haplotype waarschijnlijk klonaal, dus genetische aanpassingen
voor resistentie vooral in gastheer (horizontale, klonale overdracht)
• nog onbekend welke gastheeraanpassingen precies zorgen voor resistentie /
tolerantie, wel al onderzocht
welke factoren maken die bijen tolerant?
omgevingsomstandigheden:
temperatuur buiten kast
microklimaat in de kast
voedselaanbod
effecten indirect via bijvoorbeeld:
hoeveelheid bijenbroed
opruimgedrag bijen
Varroa
welke factoren maken die bijen tolerant?
Volk-ontwikkeling gedurende seizoen:
• hoeveelheid broed, broedvrije periodes, ratio “darrenbroed : werksterbroed”
• effecten op ontwikkeling mijten nog veelal onduidelijk
• zwermen: populatie mijten gehalveerd, maar opstandigheden optimaal, dus
uiteindelijk halvering weer (gedeeltelijk) teniet
• kortere periode verpoppen: minder mijten per cel, maar mogelijk extra
broedcyclus aan einde seizoen
• negatieve feedback van mijten op groei volk boven drempelwaarde van aantal
mijten in volk
Varroa
welke factoren maken die bijen resistent?
actieve verdediging door gedrag:
• poetsgedrag (zichzelf of anderen)
•
•
•
Veel variatie in tussen volken en rassen
Onduidelijk hoe bijen mijten herkennen
Onduidelijk hoe erfelijk eigenschap is
• verwijderen van ziek/dood broed (hygiënisch gedrag)
•
•
•
•
•
Onderbreking voortplantingscyclus effectief
Eigenschap vaak gebruikt voor selectie teeltlijnen
Onbekend hoe ‘slechte cel’ herkenning werkt
Beinvloed door weer buiten en microklimaat in de kast
Onduidelijk hoe erfelijk eigenschap is
Varroa
welke factoren maken die bijen resistent?
passieve(?)verdediging door invloed op voortplanting mijt:
• minder aantrekkelijk broed -> minder instappers
(waardoor onaantrekkelijk is nog onbekend: geur, kleinere cellen)
• onvruchtbaarheid mijten -> minder uitstappers (tot 2010 niet of nauwelijks
bewezen in A. mellifera, maar zie ons experiment, oorzaken ook vrijwel onbekend)
•
•
onvruchtbare mannetjes
minder volwassen vrouwtjes per cel
Varroa
Bijenteelt voor varroa tolerantie
door [email protected]: Tjeerd Blacquière, Michiel Glorius, Thijs Gerritsen
selectieproef o.a. op
geïsoleerd eiland
Tiengemeten
uitgangsmateriaal:
Gotland nakomelingen -> Tiengemeten
‘Nederlandse mix’ -> Flevopolder
opzet:
bevruchting koninginnen met eigen
darren binnen geïsoleerd gebied
selectie van meest succesvolle volken
(succesvol: overleven winter en aanzet
van broed in voorjaar)
Varroa
bij x parasiet-relatie, pathologie, interacties met andere
stressoren
levenscyclus
van Varroa
destructor
Varroa
het vinden van de gastheer
(we hebben het hier over een parasiet)
1. foretische fase: welke taxi naar volgende cel?
2. voortplantingsfase: welke uitstaphalte
http://www.youtube.com/watch?v=dHCPfBWvw5Y
minuut 04:40
https://www.youtube.com/watch?v=G9-FGA3bwEw&playnext=1&list=PL10ADF1E9DA7369C1&feature=results_video
minuut 0:40
Varroa
1 foretische fase
• volwassen bevruchte mijten
komen uit de cel, samen met het
uitlopen van de bij
• dan stappen de mijten over op een
voedsterbij (dat gebeurde in het
filmpje)
• bij voorkeur voedsterbijen van
gemiddelde leeftijd
• waarschijnlijk ‘ruiken’ de mijten de
aantrekkelijkheid via de cuticulaire
koolwaterstoffen op de bijen
(geurstoffen op hun lijf)
Varroa
2 Voortplantingsfase
•
larven en larvenvoedsel ruiken lekker
•
•
•
•
•
•
•
•
•
dit komt door de broedferomonen, die aanzetten tot sluiten cel
het precieze ‘parfum’ is nog niet bekend
een kleinere afstand tussen larf en celwand
vergroot het instappen van mijten
een kleinere afstand tussen larf en bovenkant
vergroot het instappen van mijten
mijt 8-10 x vaker in darrenbroed dan in
werksterbroed
darren produceren meer broedferomonen
meer kans om in te stappen
darren worden vaker verzorgd
periode 5de instar darren langer
•
(40-50u; w.b. 15-20u)
Varroa
voortplanting mijten in de cel
Varroa
ontwikkeling populatie mijten in bijenvolk
• afhankelijk van gastheer:
•
•
•
•
•
•
•
Tolerantie
Resistentie
Zwermen
Hoeveelheid darrenbroed
Weersomstandigheden
Voedselaanbod
Herbesmetting!
• Tot op dit moment moeilijk/onmogelijk te voorspellen wat
mijtpopulatie zal zijn in herfst o.b.v. mijtpopulatie in voorjaar
Varroa
populatie groeit ook jaar na jaar
jaar 1
jaar 2
jaar 3
Varroa
het infectieniveau waarop in Nederland
problemen ontstaan is onderzocht door
[email protected] (Cornelissen et al. )
volken storten in gemiddeld 3-4 jaar na
besmetting met varroa
dit is al oudere data, er zijn vermoedens
dat dit tegenwoordig al sneller is
Winterbijen ontstaan vanaf
augustus (Matilla et al. 2001)
Vooral de afname in broed in
het najaar in gematigde streken
zorgt voor exponentiele groei
van mijten wanneer de
winterbijen gemaakt worden
Varroa
Winterbijen ontstaan vanaf augustus (Matilla et al. 2001)
Winterbijen ontstaan wanneer mijtpopulatie
maximaal is in seizoen (Martin 1998)
bij
broed
mijt
Varroa
effecten van Varroa destructor op bijen en volken
Varroa
• verkort levensduur (winter)bijen (net gezien)
• verlaagt gewicht van de uitlopende bijen
• remt groei
• verslechtert vliegprestaties
• verslechtert leervermogen (navigeren)
• is vector voor virussen
• interacteert met andere factoren die zorgen voor wintersterfte
• verlaagt honingopbrengst volken
• verkleint volken
• doodt volken!
Varroa
Varroa
• interacteert met andere factoren die zorgen voor wintersterfte
• voeding
• AVB
• trachaemijt
• [email protected] kijkt op het moment intensief naar varroa x voedselaanbod
• vervolg onderzoek [email protected] interacties:
• varroa x stuifmeel reductie (2012 – 2013)
• varroa x nosema
• varroa x nosema x neonicotinoïden
effect op volksontwikkeling en levensduur van winterbijen?
effect op volksontwikkeling, leer vermogen, taakuitvoer (foerageren en voeden jonge bijen)
Varroa
Varroa bestrijding
Varroa selecteert niet alleen de meest Varroa-resistente bijenvolken
uit de populatie, maar ook de meest Varroa- resistente imkers
Een varroa-resistente imker gebruikt de mogelijkheden
optimaal die hij/zij heeft om de vermeerdering van mijten in
bijenvolken te voorkomen of te verminderen
Varroa
Varroa bestrijdingsmiddelen
• harde acariciden
middelen gebaseerd op
bijvoorbeeld:
• Coumaphos
• Tua-fluvalinaat
• Amitraz
• zachte acariciden
gebaseerd op bijvoorbeeld:
• Oxaalzuur
• Mierenzuur
• Thymol
Varroa
zachte acariciden
voordelen
•
•
•
•
•
effectief op lange termijn (bij
correct gebruik)
geen residuen in de
kast/was/ bijen, of van
voorbijgaande aard
werkzame stof komt van
nature voor in volk
(plantaardige oorsprong)
geen aanleiding voor
resistentie (veroorzaakt geen
afweer reactie in de mijten)
relatief onschadelijk voor de
bijen + imker bij correct
gebruik
nadelen
• effectiviteit sterk afhankelijk
van hoeveelheid broed en
dampspanning
(temperatuur)
• seizoensgebonden
bestrijdingsprogramma
nodig
Varroa
een trefzekere
bestrijding volgens
het
3 gangen menu
en
volg de
10 basis regels
Varroa
Varroa
1) bestrijd Varroa 3 x per jaar
2) maak in maart een bestrijdingsschema voor een heel jaar
3) gebruik de methoden, die op deze site en in de Varroa brochure beschreven
staan
4) maak indien mogelijk gebruik van kant en klare producten. Vraag hiernaar bij
uw bijenspeciaalzaak
5) gebruik geen middelen waarvan onvoldoende bekend is of ze werken en wat
de effecten op bijen en mensen zijn
6) rond de zomerbehandeling vóór 1 september af
7) bestrijd Varroa in bijenvolken op een standplaats gelijktijdig, om verspreiding
en her-besmetting te voorkomen
8) bijenhouders die gezamenlijk naar een dracht reizen kunnen het beste de
bestrijding op elkaar afstemmen
9) plaats een honingkamer een week nadat de Varroa bestrijding afgerond is
10) oogst honing alleen uit honingkamers
Varroa
• koninginnensterfte na het sproeien van oxaalzuur in de vroege zomer
(2.7% oude en 3.8% jonge koningin) was niet afwijkend van
•
•
normale koninginnensterfte gemeten in de volken (1.1 % oude en 4.2%
jonge koningin)
de voor imkers acceptabele koninginnensterfte (4.1% enquête)
• twee weken na het sproeien, is geen verschil gevonden in
oxaalzuurgehalte in het voer tussen met oxaalzuur en met water
gesproeide volken
• extra optie bestrijden varroa in juli-augustus
• koningin 21 dagen opsluiten in kluisje in volk (begin juli)
• periode zonder of open broed 4-7 dagen (eind juli/begin aug)
• oxaalzuur sproeien tijdens open broed periode
voordelen: effectieve bestrijding (90-95%) en door minder broedzorg gaan bijen mogelijk meer
honinghalen (nog te testen hypothese)
Varroa
Alternatieve methoden om oxaalzuur in de zomer te gebruiken
(Cornelissen et al.)
• Bijennieuws nov 2012
• Bijenhouden 2012
4
4
open broed -> oxaalzuur sproeien
21
koningin opsluiten
Varroa
Q&A
vragen en antwoorden

similar documents