BÜYÜK SELÇUKLU DEVLETİ Selçuk Bey

Report
OĞUZLAR
• Oğuz adı “ok” kelimesinden gelmektedir. Ok, Türkçede aynı zamanda
“kabile” manasındadır.
• Oğuz Yabgu Devleti
Oğuzlar 10. yy. ilk yarısında, merkezi Yeni-kent olan bir devlet kurmuşlardı.
Başta Yabgu unvanı verilen bir yönetici bulunuyordu.
• Oğuzlar Müslüman olduktan sonra Müslüman komşuları onlara Müslüman
Türk anlamında gelen T Ü R K M E N adını vermişlerdir.
• Günümüzde; Türkmenistan, İran, Irak, Suriye, Azerbaycan, Türkiye, Kıbrıs ve
Balkanlarda yaşayan Türkler Oğuz boyundandır
İslamiyeti kabul eden Oğuzlar Büyük Selçuklu, Türkiye Selçuklu, Osmanlı,
Akkoyunlu, Karakoyunlu ve Safevi Devleti’ni kurmuşlardır.
•
BÜYÜK SELÇUKLU DEVLETİ
• Kurulduğu Yer: Horasan.
Kurucusu: Tuğrul Bey.
• Kuruluş Tarihi:1040
* Selçuklular, Oğuzların Üçok kolunun Kınık boyundandır.
* Büyük Selçuklu Devleti’ne, bu boydan olan Selçuk Bey
adını verdi.
* Selçuk Bey, Oğuzlar Devleti’nde subaşı iken, Oğuz
Devleti’nin Yabgusu ile arasında çıkan anlaşmazlık
yüzünden kendisine bağlı gruplarla güneye inerek Seyhun
ırmağı yakınlarındaki Cent şehrine yerleşti (930-935).
BÜYÜK SELÇUKLU DEVLETİ
• Selçuk Bey:
* Cent şehrinde İslamiyet’i kabul etti.
* Birçok Türk boyunu yönetimi altına aldı.
* Samanoğulları ile Karahanlılar arasındaki savaşta,
daha güçsüz olan Samanoğullarına yardım etti.
Karşılığında toprak aldı.
Arslan Yabgu:
* Selçuk Bey’in ölümünden sonra yerine oğlu Arslan
Yabgu geçti.
* Selçukluların güçlenmesini istemeyen Gazneli Sultan
Mahmut, Arslan Yabgu’yu tutuklattı.
BÜYÜK SELÇUKLU DEVLETİ
• Tuğrul Bey:
* Tuğrul ve Çağrı Bey kardeşler Arslan Yabgu’nun
tutuklanmasından sonra Selçukluların başına geçerek
ülkeyi idare ettiler. Dağılmak üzere olan Selçukluları
yeniden toparladılar
* Gaznelilere karşı başarılı savaşlar yaptılar.
* Gaznelilerle ait olan Horasan’ın önemli şehirlerinden
Merv,Nişabur ve serahs havalisini aldılar (1038).
• *1038’de Nişaburda Tuğrul Bey adına hutbe okuttu.
B.Selçuklu-Gazneliler mücadelesi Dandanakan Savaşıyla
(1040) son buldu
• NOT: Hutbe Türk İslam devletlerinde bağımsızlık sembolü
kabul edilmektedir.
BÜYÜK SELÇUKLU DEVLETİ
• Dandanakan Savaşı (1040):
Büyük Selçuklu Devleti ile Gazneliler arasında yapıldı.
Sebepleri:
* Gazneliler’in Selçukluları Horasan’dan çıkarmak
istemeleri.
* Selçukluların kendilerine yurt arayışı içinde olmaları.
• Sonuçları:
1-Gazneliler yenilgiye uğratıldı ve yıkılma sürecine girdi.
2-Büyük Selçuklu Devleti kuruldu (1040).
3-Büyük Selçuklu Devletinin batı yönünde ilerleyişi
hızlanmıştır.
BÜYÜK SELÇUKLU DEVLETİ
• *Tuğrul Bey, Dandanakan savaşından sonra Selçuklu Prenslerini çeşitli
bölgelerin fethi için görevlendirdi
• *Tuğrul Bey Selçuklu devletinin sınırlarının genişletilmesi yeni bir yurt
edinmek amacıyla batıya yönelerek doğu Anadolu’ya girdi ve
B.Selçuklularla-Bizans arasında P a s i n l e r S a v a ş ı ( 1 0 4 8 ) yapıldı
• NEDENLERİ:
• Dandanakan Savaşı’ndan sonra Selçukluların batı yönünde ilerlemeleri.
• Bizanslıların, Türklerin Anadolu’ya girmelerini engellemek istemeleri.
• PA S İ N L E R S AVA Ş I :
* Selçuklular ile Bizanslılar arasında yapıldı.
* Gürcüler Bizanslılara yardım etti.
SONUÇLARI:
• Pasinler Savaşı, Selçuklular ile Bizanslılar arasında yapılan ilk savaştır
• Doğu Anadolu, B.Selçukluların denetimine girmeye başladı.
BÜYÜK SELÇUKLU DEVLETİ
• Abbasi halifesinin, Şii Büveyhoğullarının
baskılarına karşı Selçuklulardan yardım istemesi
üzerine Tuğrul Bey, Bağdat Seferine çıkarak
1055 Abbasileri Şii Büveyhoğullarının
baskısından kurtardı.
1-Böylece Türk-İslam dünyasının siyasi
koruyuculuğu Selçukluların eline geçti.
2-Bu olaydan sonra İslam Dünyasının dini lideri
Abbasiler oldu
BÜYÜK SELÇUKLU DEVLETİ
• Alp Arslan (1063-1072):
• Tuğrul Beyin 1063 te vefatı üzerine yerine Çağrı Beyin
oğlu Sultan Alpaslan hükümdar olarak başa geçti.
• * Önce iç işlerini düzeltti. Çıkan ayaklanmaları
bastırdı.(Kutalmış isyanı, Nizamülmülk’ün vezir
yapılması)
* Bizans üzerine sefere çıkılarak Doğu Anadolu’da başarılı
savaşlar yapıldı. Birçok şehirler alındı.
• Özellikle Hıristiyanlarca kutsal sayılan Ani Kalesinin fethi
(1064)İslam dünyasında büyük sevinç yaratmıştır.
• 1067 de Kirman Meliki olan kardeşi Kara Kavurd Beyin
başlattığı isyanı bastırdı
BÜYÜK SELÇUKLU DEVLETİ
• Alparslan döneminde fetihler hızlanmış ve Anadolu üzerine
akınlar yapılmıştır.
• Anadolu’ya yapılan Türk akınlarını durdurmak ve yerleştikleri
yerlerden çıkarmak üzere büyük bir ordu ile Bizans
İmparatoru’nun harekete geçtiğini haber alan Sultan
Alparslan, Suriye Seferi’ni yarıda bırakarak Doğu Anadolu’ya
gelmiş, Selçuklular ile Bizans arasında yapılan Malazgirt
Savaşı (1071) Türklerin zaferiyle sonuçlanmıştır
• Savaşın kazanılmasında:a-Sultan Alp Arslan sahte geri çekilme
planı uygulayarak Bizans ordusunu merkezden ayırması.
b-Bu sırada Bizans ordusunda bulunan Peçenek ve Uzların
Selçuklu tarafına geçmesi.
• Pusuya yatan Türk askerlerinin seri hücumu ile Bizans
ordusunun büyük bir yenilgiye uğramasında önemli rolü
olmuştur.
BÜYÜK SELÇUKLU DEVLETİ
• MALAZGİRT SAVAŞI (26 Ağustos 1071):
Selçuklular ile Bizanslılar arasında yapıldı.
NEDENLERİ:
1-Bizans’ın, Anadolu’ya yapılan Türk
akınlarını önlemek ve
• 2-Doğu Anadolu’da giderek güçlenen Selçuklu
egemenliğine karşı koymak istemesidir.
BÜYÜK SELÇUKLU DEVLETİ
• ÖNEMİ:
• 1-Malazgirt zaferi ile Anadolu’nun kapısı Türklere açıldı.
Türkler Anadolu’ya yerleşmeye başladı.
• 2-İslam dünyası üzerindeki Bizans baskısı sona erdi.
• 3-Doğu Roma İmp. İlk defa papalıktan yardım isteyerek
Haçlı seferlerinin düzenlenmesine neden oldu
• 4-Alparslan, Anadolu’yu komutanlarına ikta olarak verdi.
Bu olay, Anadolu’da ilk Türk Beyliklerin kurulmasına
zemin hazırlandı
• Alp Arslan, Maverâünnehir (Batı Karahanlılar) üzerine
sefere çıkar. Ancak burada esir alınan bir kale komutanı
tarafından hançerlenir ve 25 Kasım 1072'de vefat eder
BÜYÜK SELÇUKLU DEVLETİ
• Melikşah (1072-1092):
• Alparslan’ın ölümü üzerine yerine oğlu Melikşah geçti.
Anadolu’nun ve Suriye’nin fethi bu dönemde gerçekleşti.
Selçukluların sınırlarının en fazla genişlediği devir bu dönem
olmuştur.
• Bu dönemde Selçuklu devletin sınırları doğuda Seyhun
ırmağı, Batıda Akdeniz ve Marmara, Kuzeyde Kafkas
Dağları, Güney’de Mısır ve Basra körfezine kadar uzandı.
• Selçukluların en parlak dönemidir.
• Süleyman Şah tarafından İznik başkent olmak kaydıyla
Türkiye Selçuklu devleti kuruldu.
• 1092 senesinde, önce Selçukluların ünlü veziri Nizamülmülk,
Hasan Sabbah'ın fedailerinden bir Batıni tarafından;
arkasından Sultan Melikşah, Bağdat'ta zehirlenerek şehit
edildiler.
BÜYÜK SELÇUKLU DEVLETİ
• Melikşah’ın ölümünden sonra oğulları arsında
taht kavgaları başladı ve ülkede ayaklanmalar
çıktı
• Fetret Dönemi (1092-1118)
• Melikşah’ın ölümünden sonra oğulları Mahmud,
Berkyaruk, Sencer ve Mehmed Tapar arasında
tahta kavgaları başladı.
• Bu döneme Sultan Sencer son vererek devleti
yeniden toparladı.
BÜYÜK SELÇUKLU DEVLETİ
• Sultan Sencer Dönemi (1118-1157)
• Sultan Sencar kardeşlerini yenerek fetret devrine
son verip devleti yeniden toparladı.
• K AT VA N SAVA Ş I ( 1 1 4 1 )
• Büyük Selçuklu Devleti ile Karahıtaylar arasında yapılan
Katvan Savaşı’nda Selçuklular yenilgiye uğradı (1141).
Maveraünnehir elden çıktı ve S E LÇ U K LU D E V L E T İ
Y I K L I Ş S Ü R EC İ N E G İ R D İ
• Sultan Sencer'in bu yenilgisinden faydalanmak isteyen
Gur hükümdarı Alâeddin Hüseyin, yıllık vergiyi vermemek
ve B.Selçuklulara olan bağlılıktan kurtulmaya çalışıyordu.
• Büyük kuvvetlere sahip olan Gurlular üzerine yürüyen
Sultan Sencer, 1152'de yaptığı muharebede Gur ordusunu
yenerek, Katvan'da kaybedilen itibarı yeniden sağladı.
BÜYÜK SELÇUKLU DEVLETİ
• Bundan sonra ayaklanan Oğuzlar üzerine gidildi.
Fakat Sultan Sencer esir düştü. Esaretten kurtuldu
ama bir süre sonra 1157’de öldü.
• Sultan Sencer’in ölümüyle Büyük Selçuklu Devleti
yıkıldı (1157).
• Selçuklu devletinin zayıflaması üzerine Atabeyler
bulundukları bölgelerde bağımsızlıklarını ilan
ederek kendi adlarına devlet kurdular.
• ATA B E Y:
• Atabeylikler Ülke idaresini öğrenmek için çeşitli
bölgelere gönderilen şehzadeleri eğitmek ve onlara
vekillik etmekle görevlendirilen tecrübeli
komutanlara Atabey denilmektedir.
BÜYÜK SELÇUKLU DEVLETİ
Büyük Selçuklu Devleti’nin
Yıkılmasından Sonra
Kurulan Devletler
1-Irak -Horasan Selçukluları
1119/1194
SELÇUKLU ATABEYLİKLERİ
1. Salgurlar (Fars) Atabeyliği
1147-1284
2. İldenizler (Azerbeycan)
2-Kirman Selçukluları
Atabeyliği 1146-1225
1048/1187
3.Beğ-Teginoğulları (Erbil)
Atabeyliği 1146-1232
3-Suriye Selçukluları 1069/1118
4. Böriler veya Dımaşk (Şam)
Atabeyliği 1128-1154
4-Türkiye Selçukluları
5. Zengiler (Musul, Halep)
1077/1308
Atabeyliği - 1127-1259
BÜYÜK SELÇUKLU DEVLETİ
Büyük Selçuklu Devleti’nin Yıkılma Sebepleri:
1-Ülkenin hanedan üyeleri arasında paylaştırılması ve
taht kavgaları,
2-Atabeylerin, merkezi otoritenin zayıflamasıyla
bağımsızlıklarını ilan etmeleri,
3-Haçlı Seferlerinin meydana getirdiği sarsıntılar,
4-Türkmenlerin küstürülmesi,
5-Abbasilerin, eski güçlerine kovuşmak için
Selçuklular aleyhine çalışmalarıdır.
6-Katvan Savaşı’nın yıkıcı etkisi,
7-Bâtınilerin çalışmalarıdır.

similar documents