1.Hafta Ders Notu (Türkçe)

Report
Bölüm 1
Hazırlık
ISBN 0-321-49362-1
Bölüm 1 Konular
• Programlama Dilleri Kavramlarının
Öğrenilmesinin Nedenleri
• Programlama Alanları
• Dil Değerlendirme Kriterleri
• Dil Tasarımına Etki Eden Faktörler
• Dil Kategorileri
• Dil Tasarım Ödünleşmesi
(Bir şeyi kazanmak için başka bir şeyden
fedakarlık etme)
• Uygulama Yöntemleri
• Programlama Çevresi
Copyright © 2009 Addison-Wesley. All rights reserved.
1-2
Programlama Dilleri Kavramlarının
Öğrenilmesinin Nedenleri
• Fikirlerin ifade edilmesi için artırılmış
yetenek
• Uygun dillerin seçimi için geliştirilmiş
geçmiş
• Yeni dilleri öğrenebilmek için artırılmış
yetenek
• Uygulamanın önemini daha iyi anlama
• Bilinen dillerin daha iyi kullanımı
• Hesaplamanın etraflıca ilerletilmesi
Copyright © 2009 Addison-Wesley. All rights reserved.
1-3
Programlama Alanları
• Bilimsel uygulamalar
– Kayan noktalı hesaplamaların büyüklüğü; dizilerin kullanımı
– Fortran
• İş uygulamaları
– Raporların üretimi, ondalık rakamların ve karakterlerin
kullanımı
– COBOL
• Yapay zeka
– Sayılarla uğraşmak yerine sembollerin kullanılması;
yönlendirilmiş listelerin kullanımı
– LISP
• Sistem programlaması
– Sürekli kullanım nedeniyle verim gerektirir
– C
• Web yazılımı
– Dillerin seçim koleksiyonu: biçimleme (XHTML), komut dizisi
oluşturma (PHP), genel amaçlı (Java)
Copyright © 2009 Addison-Wesley. All rights reserved.
1-4
Dil Değerlendirme Kriterleri
• Okunabilirlik: programın okunabilir ve
anlaşılabilir kolaylığı
• Yazılabilirlik: program oluşturmada
kullanılacak dilin kolaylığı (uygunluğu)
• Güvenilirlik: şartnamelerin uygunluğu
(örneğin, kendi şartnamelerin yapılması)
• Maliyet: nihai toplam maliyet
Copyright © 2009 Addison-Wesley. All rights reserved.
1-5
Değerlendirme Kriteri: Okunabilirlik
•
Bütün yönüyle kolaylık
•
Ortogonallik
–
–
–
Özelliklerin ve yapılandırma setinin yönetilebilirliği
Özellik çeşitliliğinin minimum seviyede tutulması
Aşırı işlem yüklenmesinin minimum seviyede tutulması
–
–
İlkel yapılandırmanın göreceli küçük bir seti, göreceli küçük bir sayı
usulleri ile birleştirilebilir
Mümkün olan her kombinasyon yasaldır
–
Uygun ön tanımlı veri tipleri
–
–
–
İşaretleyici formlar: esnek kompozisyonlar
Bileşim ifadelerin şekillendirilmesinin özel kelimeleri ve yöntemleri
Biçim ve anlamlar: kendinden tanımlı yapılar, anlamlı anahtar sözcükler
•
Veri tipleri
•
Sözdizimin (syntax) kurallarının göz önüne alınması
Copyright © 2009 Addison-Wesley. All rights reserved.
1-6
Değerlendirme Kriteri: Yazılabilirlik
• Basitlik ve Ortogonallik
– Daha az yapılar, ilkel küçük sayıları, onları birleştirmek için
küçük sayıda kurallar seti
• Soyutlamayı desteklemeli
– Detayların ihmal edilmesine müsaade edecek biçimde
kompleks yapıların tanımlanması ve kullanılması yeteneği
• Anlatımcılık
– Belirlenmiş işlemlerin göreceli uygun usullerinin bir seti
– Dayanıklık ve işlemlerin sayısı ve ön tanımlı fonksiyonlar
Copyright © 2009 Addison-Wesley. All rights reserved.
1-7
Değerlendirme Kriteri: Güvenirlirlik
• Tip kontrolü
– Tip hatalarının test edilmesi
• Hariç tutma kullanımı
– Run-time hata kesişmesi ve düzeltici ölçmelerin alınması
• Örtüşme
– Aynı hafıza lokasyonu için bir veya daha fazla farklı referans
verme yöntemlerinin mevcudiyeti
• Okunabilirlik ve yazılabilirlik
– Bir algoritmayı ifade etmede «doğal» yolları desteklemeyen bir
dil, «doğal olmayan» yaklaşımların kullanılmasını gerektirir ve bu
yüzden de güvenliği azalır.
Copyright © 2009 Addison-Wesley. All rights reserved.
1-8
Değerlendirme Kriteri: Maliyet
• Dili kullanmak için programcıların eğitimi
• Programların yazılması (Belirli
uygulamalara yakınlık)
• Programların derlenmesi
• Programların çalıştırılması
• Dil uygulama sistemi: ücretsiz
derleyicilerin mevcudiyeti
• Güvenilirlik: Zayıf güvenilirlik maliyetlerin
artmasına neden olur
• Programların bakımı
Copyright © 2009 Addison-Wesley. All rights reserved.
1-9
Değerlendirme Kriteri: Diğerleri
• Taşınabilirlik
– Bir uygulamadan diğer bir uygulamaya bir
programın taşınabilirliğindenki kolaylık
• Genellik
– Uygulamaların geniş bir alana uygulanabilirliği
• İyi tanımlama
– Dilin resmi tanımının bütünlüğü ve kesinliği
Copyright © 2009 Addison-Wesley. All rights reserved.
1-10
Dil Tasarımına Etki Eden Faktörler
• Bilgisayar Mimarisi
– Diller von Neumann mimarisi olarak bilinen
yaygın bilgisayar mimarisi üzerine geliştirilir
• Programlama metodolojileri
– Yeni yazılım geliştirme metodolojileri (örneğin
nesne tabanlı yazılım geliştirilmesi) yeni
programlama paradigmalarının ve uzantılarının,
yeni programlama dillerinin doğmasına neden
olmaktadır
Copyright © 2009 Addison-Wesley. All rights reserved.
1-11
Bilgisayar Mimarisi Etkisi
• İyi bilinen bilgisayar mimarisi: Von Neumann
• von Neumann bilgisayarları nedeniyle, emir dilleri
daha baskındır
–
–
–
–
Veri ve programlar hafızada saklanır
Hafıza CPU’dan ayrıdır
Komutlar ve veriler hafızadan CPU’ya iletilir
Emir dillerini esas alır
• Değişken model hafıza hücreleri
• Atama ifadeleri model iletme
• İterasyon (adım adım) etkindir
Copyright © 2009 Addison-Wesley. All rights reserved.
1-12
von Neumann Mimarisi
Copyright © 2009 Addison-Wesley. All rights reserved.
1-13
von Neumann Mimarisi
• Fetch (bilgisayarda emirlerin getirilmesi)çalıştırma-döngüsü (von Neumann mimarisi
bilgisayarda)
Program sayıcısını başlangıç durumuna getir
repeat sureklidon
sayac tarafindan isretlenen deyimleri getir
sayaci artir
komutu coz
komutu calistir
end repeat
Copyright © 2009 Addison-Wesley. All rights reserved.
1-14
Programlama Metodolojilerinin Etkileri
• 1950li yıllar ve1960’lı yılların başı: Basit
uygulamalar; makine verimliliği hakkında kaygılar
• 1960’lı yılların sonu: Halk verimliliği önem
kazandı; okunabilirlik, daha iyi kontrol yapıları
– Yapılandırılmış programlama
– Büyükten küçüğe tasarım ve adım usulü arıtma (düzeltme)
• 1970’li yılların sonu: İşlem tabanlıdan veri
tabanlıya geçiş
– Veri soyutlama
• 1980’li yılların ortaları: Nesne tabanlı programlama
– Veri soyutlama + kalıtsallık + Çok biçimlilik
Copyright © 2009 Addison-Wesley. All rights reserved.
1-15
Dil Kategorileri
• Emir
–
–
–
–
–
Merkezi özelikler değişkenlerdir, atama ifadeleri ve iterasyon
Nesne tabanlı programlamayı destekleyen dilleri kapsar
Script dillerini içerir
Görsel dilleri içerir
Örnekler: C, Java, Perl, JavaScript, Visual BASIC .NET, C++
• Fonksiyonel
– Hesaplamaları icra ederken asıl araç, verilen parametreler için
fonksiyonların uygulanmasıdır
– Örnek: LISP, Scheme
• Mantıksal
– Kurala dayalı (kurallar belirli bir sırada özelleştirilmez)
– Örnek: Prolog
• Biçimleme/hibrid programlama
– Biçimleme dilleri bazı programlama dillerini desteklemek için
genişletilmiştir
– Örnekler: JSTL, XSLT
Copyright © 2009 Addison-Wesley. All rights reserved.
1-16
Dil Tasarım Ödünleşim (Trade-Offs)
• Güvenilirlik, yürütme maliyeti
– Örnek: Java uygun indeksleme için dizi elemanlarının
tümünün kontrol edilmesini talep eder, bu durum yürütme
maliyetini artırır.
• Okunabilirlik yazılabilirlik
Örnek: APL birçok güçlü operatörü ( ve büyük miktarlarda
yeni sembolleri) sağlar. Bu durum kompakt bir program
içinde kompleks hesaplamaların yazılmasına müsaade
eder. Fakat zayıf okunabilirlik maliyetin artmasına neden
olur.
• Yazılabilirlik (esneklik) ve güvenilirlik
– Örnek: C++ işaretleyicileri güçlüdür ve çok esnektir, fakat
güvenilir değildirler
Copyright © 2009 Addison-Wesley. All rights reserved.
1-17
Uygulama Yöntemleri
• Derleme
– Programlar makine diline çevrilir
• Sade Yorumlama
– Programlar, yorumlayıcı olarak adlandırılan diğer bir
program tarafından yorumlanır
• Hibrid Yorumlama Sistemleri
– Derleyiciler ve sade yorumlayıcılar arasındaki uzlaşmayı
sağlar
Copyright © 2009 Addison-Wesley. All rights reserved.
1-18
Bilgisayarın Tabakalaştırılmış Görünümü
İşletim sistemi ve dil
yorumlaması bir
bilgisayarın makine
arayüzü üzerinden
tabakalaştırılır
Copyright © 2009 Addison-Wesley. All rights reserved.
1-19
Derleme
• Yüksek seviyedeki programı (kaynak dil) makine
koduna (makine diline) çevirir
• Yavaş çevirme, hızlı yürütme
• Yürütme işleminin birkaç fazı vardır:
– Sözcük analizi: Kaynak programdaki karakterleri sözcük
birimlerine çevirir
– Söz dizim analizi: sözcük birimlerini programın
sözdizimsel yapısını temsil eden ayrıştırma ağaçlarına
(parse units) dönüştürür
– Anlamsal analiz: orta düzey kodları üretir
– Kod üretimi: makine kodu üretilir
Copyright © 2009 Addison-Wesley. All rights reserved.
1-20
Derleme İşlemi
Copyright © 2009 Addison-Wesley. All rights reserved.
1-21
İlave Derleme Termolojileri
• Yükleme modülü (çalıştırılabilir imajı):
kullanıcı ve sistem kodu birlikte
• Yönlendirme ve yükleme: sistem program
birimlerinin toplanması işlemi ve onları bir
kullanıcı programına yönlendirme
Copyright © 2009 Addison-Wesley. All rights reserved.
1-22
Von Neumann Darboğazı
• Bir bilgisayar hafızası ile onun işlemcisi
arasındaki bağlantı hızı, bilgisayarın hızını
tanımlar
• Genelde program komutları (deyimleri)
bağlantı hızından daha hızlı çalışır; bu
yüzden bağlantı hızı bir dar boğaza
(tıkanıklığa) sebebiyet verir
• Von Neumann darboğazı, bilgisayar hızını
öncelikli sınırlayan faktörüdür
Copyright © 2009 Addison-Wesley. All rights reserved.
1-23
Sade Yorumlama
• Çevirme yapılmamaktadır
• Programlar daha kolay uygulanır (çalışma
zamanındaki hatalar kolayca ve anında
görüntülenebilir)
• Daha yavaş çalışma (derlenen programlardan
10’dan 100’e kadar daha yavaştır)
• Genelde daha fazla yer gerektirir
• Geleneksel yüksek seviyeli diller için şimdi daha
nadir kullanılır
• Bazı web skript dillerinde tekrar kullanılmaya
başlanılmıştır (JavaScript, PHP)
Copyright © 2009 Addison-Wesley. All rights reserved.
1-24
Sade Yorumlama İşlemi
Copyright © 2009 Addison-Wesley. All rights reserved.
1-25
Hibrid Yorumlama Sistemleri
• Derleyici ve sade yorumlayıcılar arasında
uzlaşmayı sağlar
• Bir yüksek seviye dil programı, kolay
yorumlamaya müsaade eden bir orta dil
seviyesine çevrilir
• Sade yorumlamadan daha hızlıdır
• Örnekler
– Yorumlama yapmadan önce hataları bulmak için Metin
(Perl) programlar kısmen derlenir
– Java’nın başlangıçtaki uygulamaları hibrid idi; orta seviye
biçimi, bayt kod; bayt kod yorumlayıcı ve run-time sistemi
(birlikte bunlar Java Sanal Makine olarak adlandırılır) olan
herhangi bir makineye taşınabilirlik sağlar.
Copyright © 2009 Addison-Wesley. All rights reserved.
1-26
Hibrid Uygulama İşlemi
Copyright © 2009 Addison-Wesley. All rights reserved.
1-27
Tam zamanında (Just-in-Time) Uygulama
Sistemleri
• Başlangıçta programları orta seviyedeki dile çevirir
• Daha sonra alt programların orta seviyedeki dilini
çağrıldıklarında makine koduna derler
• Makine kod versiyonu müteakip çağrılmalar için
muhafaza edilir
• Java programları için JIT sistemleri yaygın kullanılır
• .NET dilleri JIT sistemi ile uygulanır
Copyright © 2009 Addison-Wesley. All rights reserved.
1-28
Ön İşlemciler
• Ön işlemci makroları (deyimleri) genellikle
diğer dosya kodlarını içerisine alacak
şekilde belirlemek için kullanılır
• Bir ön işlemci, gömülü ön işlemci
makrolarını genişletmek için program
derlenmeden önce bir programı anında işler
• Çok iyi bilinen bir örnek: C önişlemci
– #include, #define komutları ve benzer
makrolar
Copyright © 2009 Addison-Wesley. All rights reserved.
1-29
Programlama Çevresi
• Yazılım geliştirilmesinde kullanılan araçların bir
koleksiyonu
• UNIX
– Eski bir işletim sistemi ve araç koleksiyonu
– Günümüzde sıkça GUI ile birlikte kullanılır (CDE, KDE, veya
GNOME) Bunlar UNIX’in üst seviyesinde çalışır
• Microsoft Visual Studio.NET
– Büyük, kompleks görsel çevre
• Web uygulamalarını ve Web olmayan herhangi bir .NET dili
kullanılır
• NetBeans
– Java’daki web uygulamaları hariç olmak üzere, Visual
Studio .NET ile ilgilidir
Copyright © 2009 Addison-Wesley. All rights reserved.
1-30
Özet
• Programlama dillerini öğrenmek, birkaç nedenden
ötürü önemlidir:
– Farklı yapıları kullanmak için kapasitemizi artırır
– Dilleri daha akıllıca seçmemize imkan tanır
– Yeni dilleri öğrenmemizi kolaylaştırır
• Programlama dillerini değerlendirmek için daha
önemli kriterler aşağıdakileri kapsar:
– Okunabilirlik, Yazılabilirlik, Güvenilirlik, Maliyet
• Dil tasarımında asıl etkiler makine mimarisi ve
yazılım geliştirme metodolojileridir
• Programlama dillerinin uygulamalarının asıl (temel)
yöntemleri: derleme, sade yorumlama ve hibrid
uygulamadır
Copyright © 2009 Addison-Wesley. All rights reserved.
1-31

similar documents