Voda - ekološko šumarski centar sylva

Report
Voda
• Ekološko šumarski centar SYLVA Novi
Pazar
• www.sylva.rs
– Voda je hemijsko jedinjenje kiseonika i vodonika.
Hemijska formula vode je H2O. Voda je supstanca
bez mirisa, ukusa i boje. Temperatura mržnjenja vode
je 0°C, a temperatura ključanja je 100°C. Čvrsto
agregatno stanje se zove led a gasovito
para.Osnovna fizička svojstva vode su:
– Boja,mutnoća(izgled),miris,ukus itemperatura.
– Čista voda je bezbojna. Može imati i neke nijanse
(zelenkastoplavu), (zelenkastu), što je posledica
rastvorenih organskih i neorganskih materija u njoj.
– Mutnoća vode opisuje se sledećim ocenama: bistra,
slaboopalescirajuća, opalescirajuća, malo mutna,
mutna, vrlo mutna. Vode u potocima i rekama mogu
biti mutnije u periodu kiša i topljenja snega. Mutna
voda se ne sme koristiti za piće. Takvu vodu treba pre
upotrebe izbistriti, a potom dezinfikovati. Po pravilu
čista voda je bistra.
Voda je tečnost bez mirisa i ukusa koja je prisutna skoro svuda: u
okeanima, morima, rekama, jezerima, gasovita u oblacima,
zamrznuta u glečerima ili u velikim podzemnim bazenima ispod
krečnjačkih stena. Ovu vodu neprestano koristi živi svet koji bez nje
ne može da živi. Ljudsko telo čini 72 odsto vode, pri čemu ono stalno
unosi i izbacuje nove količine. Voda je presudna za Metabolizam u
organizmu, pošto omogućuje varenje i kasnije rastvaranje hrane u
ćelijama, ali i čišćenje ćelija od otpada. Smatra se da bi svakog dana
u telo trebalo uneti oko osam čaša vode, ali to nije naučno
potkrepljeno pošto mnogi ljudi piju znatno manje vode. Kako bi
zadovoljila svoje ogromne potrebe za vodom, ljudska civilizacija
vodu crpe ispod zemlje, iz reka, ili iz mora, a potom je vodovodima
dovodi u gradove, do stanova i česmi. Sva voda, hemijski
posmatrana sačinjena je od istog molekula H2O. Ovo nam govori da
je voda sastavljena od dva atoma vodonika (Н) i jednog atoma
kiseonika (O). Električne karakteristike i prostorni izgled ovog
molekula su zaista specifične, pa određuju mnoge od dobro poznatih
svojstava vode
Anomalija vode je veoma važna za život svih vodenih
stvorenja. To je u stvari svojstvo da hladnija voda uvijek
bude na površini. Led ima manju gustinu od vode u
tečnom stanju pa zato pliva po površini. Voda je najgušća
na temperaturi od 4°S, tako da će se u zamrznutim
rekama sva voda hladnija od 4°S popeti ka površini.
Anomalija vode omogućava da se rijeke i jezera nikad ne
zamrzavaju do dna, tako da živa bića u rekama
prezimljavaju u toploj vodi. Zbog geometrije svog
molekula, voda ima niz specifičnih svojstava, kao što je
površinski napon-karakteristika da na svojoj površini voda
formira opnu, što omogućuje da se voda uvek drži na
okupu i između ostalog, postepeno formira vodene kapi.
Voda je vrlo retko čista, bez dodataka i primesa. Voda u
kojoj ima samo H2O molekula, naziva se destilovana i
dobija se samo u industrijama i laboratorijama, procesim
hemijske destilacije
Voda se smatra dobrim provodnikom električne struje. To
i nije sasvim tačno, pošto čista voda, H2О, obično ne
provodi struju. Struja kroz vodu protiče zahvaljujući
rastvorenim mineralima. Voda koja sadrži izuzetno veliki
udeo minerala, naziva se mineralna voda. U njoj se
nalaze pojedina jedinjenja koja su korisna za organizam.
Mehurići koji se nalaze u flaširanim vodama su najčešće
industrijski dodatak dodat radi dužeg trajanja i boljeg
ukusa (dodat je gas ugljen-dioksid CO2 koji se dodaje u
sva gazirana pića). Za razliku od slatkih, u morskoj vodi
je rastvoreno mnogo minerala natrijum-hlorida NaCl
(kuhinjska so). Voda je takođe i odličan rastvarač i to joj
omogućava višestruku upotrebu. Kada je voda toplija
rastvaranje je brže.
Voda može biti tvrda i meka. To je zato što
se u svakoj vodi nalazi rastvoreno na stotine minerala i
drugih jedinjenja. Količine ovih jedinjenja su znatno male,
ali su veoma značajne za živi svet.
Kada je u vodi sadržaj minerala i jedinjenja visok, za vodu
se kaže da je tvrda, a kada je sadržaj nizak za vodu se
kaže da je meka.
• Zbog značaja za opstanak ljudi, voda ima i značajno
mjesto u kulturi. Većina svetskih religija vodi pridaje
simbolični značaj sredstava za pročišćenje kako od
materjalnih, tako i od duhovnih prljavština. U Bibliji se
voda spominje 442 puta. U politeističkim religijama, kod
starih Grka i Rimljana, svaki izvor vode je imao svoga
boga zaštitnika. Grčki filozof Empedokle je vodu smatrao
za jedan od četiri elementa, uz vazduh, vatru i zemlju,
verujući da je čitev svet sačinjen od njih. Voda obično
simbolizuje ravnodušnost. Nepravilna eksploatacija i
zagađivanje, ugrozilo je svetske zalihe vode. Prema
podacima UNESCO-a, u narednih 20 godina rezerve
pijaće vode će se smanjiti za 30 odsto. Smatra se da čak
40 odsto svetske populacije već sada nema dovoljno
vode za svoje dnevne potrebe. Prema podacima
organizacije WaterAid svakih 15 sekundi jedno dete
umre od oboljenja izazvanog manjkom vode.
•
Voda se u prirodi ne pojavljuje u hemijski čistom obliku, jer na svom
putu dolazi u dodir, rastvara i prima različite materije. Od količine i
vrste ovih sastojaka zavise karakteristike vode. Prema svojoj prirodi,
voda se deli na atmosfersku, površinsku i podzemnu.
• Atmosferska voda nastaje od padavina kao što su kiša, sneg i led.
Ona sadrži rastvorene gasove sa kojima dolazi u dodir, poput
kiseonika i ugljen-dioksida. Od čvrstih materija sadrži nešto prašine i
čađi, a u blizini mora i nešto soli.
• Površinska voda je ona koja ili leži na površini tla. Ova voda
nastaje od atmosferske vode, koja direktno pada na Zemljinu
površinu ili one koja se sliva u nju sa površine tla.
• Podzemna voda se nalazi ispod površinske zemlje. Nastaje
prodiranjem padavina od površinskih vodenih tokova ka tzv.
vodonepropusnim slojevima (unutar Zemljine površine) koji se
sastoje od stena sa malom efektivnom poroznošću. Ova voda spada
u red čistijih, pa se zbog takvih odlika veoma često koristi za piće.
•
Izvor je vodno telo nastalo kada strana brda, dno doline ili drugo geografsko
mesto seče tok vodnog tela podzemnih voda na ili ispod nivoa podzemnih
voda, gde je podpovršinski materijal zasićen vodom. Izvor je rezultat
popunjavanja akvifera do tačke kada voda ističe na površinu terena. Mnogi
termalni izvori se javljaju u oblastima recentne vulkanske aktivnosti, kada se
voda zagreva na kontaktu sa vrelim stenama na velikoj dubini. Vreli izvori
mogu nastati kada voda duboko u unutrašnjosti Zemlje nadje putanju ka
površini.
• Potok je kraći vodotok, čije korito tokom godine obiluje
manjom ili većom količinom vode u zavisnosti od padavinaa.
Za razliku od rečicee i rekee, potok nema izvor. Voda se
sakuplja sa obližnjih brda i sliva u zaravan, gde se nalazi
potok, sa jasno izraženim koritom.
• Vodopad je prirodna pojava koja se javlja na
rekama, a označava mesto slobodnog pada
vode u rečnom toku na onim mestima gde se
javlja iznenadna promena u elevaciji reljefa. To
je mesto na uzdužnom rečnom profilu gde rečna
voda pada vertikalno preko strmog odseka koji
pregrađuje tok. Vodopadi su najčešće velika
turistička atrakcija i zanimljivost.
Reka je veliki prirodni vodotok i sačinjavaju je usečeni žlijeb — korito i
vodena masa koja se u njemu kreće. Od izvora do ušća u drugu reku,
jezero ili more, reke primaju vodu od pritoka i podzemnih tokova i tako
se hrane. Proučavanjem reka i rečnih tokova bavi se zasebna nauka —
potamologija
•
•
Mesto odakle počinje vodotok naziva se izvor ili glava reke. Izvor može biti
vrelo, jezero, močvara ili lednik. Ako reka nastaje od dva vodotoka
(sastavnice) onda se mesto njihovog sastajanja naziva sutok, koji se smatra
za početak tog toka. U potamologiji se u ovakvom slučaju za izvor uzima
glava duže sastavnice (npr. za Drinu to je Tara, jer je duža od Pive).Mesto
gde se reka uliva u neku drugu reku, jezero, more ili okean naziva se ušće.
Sutok je naziv za mesto spajanja dve veće reke, dok se u slučaju dva veća
potoka ono naziva stava. Posebni oblici ušća su delte koje nastaju
taloženjem rečnog nanosa i stvaranjem više rukavaca, a mogu se podeliti
na: isturene (Nil, Dunav), prstaste (Misisipi), kljunaste (Tibar), udvojenesložene (Gang i Bramaputra). Poseban tip ušća su i estuari, koji nastaju na
mestima gde su velike razlike između plime i oseke.Rastojanje između
izvora i ušća naziva se dužina vodotoka (L) i izražava se u kilometrima.
Najmanja moguća dužina (Lmin) reke je prava linija koja spaja njen početak
i kraj. Poređenjem, tj. deljenjem ova dva podatka dobija se koeficijent
razvitka rečnog toka (K).
Ukupan pad (h) reke predstavlja visinavisinsku razliku između kote izvora i
kote ušća i izražava se u metrima. Prosečna pad (Ј) je odnos između
ukupnog pada i dužine vodotoka i izražava se u m/km, tj. u promilima. Zbir
svih padova na reci naziva se uzdužni rečni profil'. Na još nerazvijenim
vodotocima gde su padovi neusaglašeni javljaju se brzaci, slapovi vodopadi
• jezero je prirodno udubljenje, depresija, na kopnu ispunjeno vodom,
koje nije direktno povezano sa svetskim morem a koje je relativno
velikih dimenzija. Zvanično u klasifikaciji se ne primenjuje minimalna
površina koju treba da zahvata jezero, ali se često pominje da jezero
ne bi trebalo da ima površinu ispod 1 hektara
•
•
•
•
Jezera mogu imati pritoke, otoke, a jezero koje ima i pritoku i otoku zove se
protočno jezero. Najveća i najdublja jezera su tektonskog porekla. U njima
se nalazi preko 95% ukupne količine jezerske vode. Ova jezera ispunjavaju
udubljenja nastala tektonskim pokretima, odnosno tektonskim
poremećajima Zemljine površine. Najveće jezero (po površini i količini vode)
je Kaspijsko jezero. Najniže jezero je Mrtvo more (oko 400 m ispod nivoa
mora), najdublje Bajkalsko jezero (1.620 m). Najbrojnija su lednička jezera.
Termin jezero takođe se koristi za opisivanje prirodnih obeležja poput jezera
Ejr koje je većinu vremena suvo ali se napuni tokom sezonskih obilnih kiša.
Mnoga jezera su veštačka pa se stvaraju za hidroelektričnu proizvodnju
(pretvaranje hidro u električnu energiju - struju), rekreaciju (plivanje...),
snadbevanje vodom, itd.
Finska je poznata kao država hiljadu jezera, a Minesota kao zemlja deset
hiljada jezera. Velika jezera Severne Amerike poreklom su iz ledenog doba.
Preko 60% svetskih jezera nalazi se u Kanadi pretežno zato jer ovom
zemljom dominira neulančani sistem oticanja.
Jezera su važna za privredu i saobraćaj (Jezera u Severnoj Americi,
Kaspijsko jezero); dobijaju se soli (Mrtvo more); neka su bogata ribom,
služe za snadbevanje vodom i regulisanje vodostaja na rekama.
• More čine vodene mase na površini Zemlje prosečno jednakih
fizikalnih i hemijskih svojstava, koje su u međusobnoj vezi. Sva
mora pripadaju jednom od četiri okeana: Tihog, Atlantskog, Indijskog
i Severnog Ledenog. Mora se mogu podeliti prema stepenu
izolovanosti na:
• unutrašnja (sredozemna, između kontinenata)
• ivična (uz rubove kontinenata) i
• međuostrvska (između arhipelaga).
• Najveći deo mora čine ivična mora smeštena uz kontin
Okean (Okeanos, grčki bog mora; ωκεανός) pokriva skoro tri četvrtine
(71%) površine Zemlje. Svetski okean je podeljen kontinentima na
Atlantski okean
Indijski okean
Tihi okean
Severni ledeni okean
Južni okean — u nekim regionima i kulturama, uključujući kontinentalnu
Evropu i Severnu Ameriku, se smatra da ne postoji poseban Južni
okean, i da je svetski okean podeljen na Atlantski, Tihi i Indijski okean.
Površina svetskog okeana je 361 milion kvadratnih kilometara, a
njegova zapremina 1370 miliona kubnih kilometara, sa prosečnom
dubinom od 3790 metara. Ovde nisu uključena mora koja nisu
povezana sa okeanom, kao što je Kaspijsko more
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Evropska povelja o vodi
Bez vode nema života. Ona je dragocjeno dobro, prijeko potrebno u svakoj ljudskoj
djelatnosti.
Slatkovodni resursi vode nisu neiscrpni.
Mijenjati kvalitet vode znači ugrožavati život čovjeka i ostalih živih bića koja od vode
zavise.
Kvalitet vode mora se čuvati do nivoa prilagođenog njenom korištenju koji predviđa i
zadovoljava posebne zahtjeve zdravlja stanovništva.
Ako se voda poslije upotrebe vraća u prirodnu sredinu, to ne smije biti na štetu drugih
korisnika, javnih ili individualnih.
Održavanje odgovarajućeg biljnog pokrivača, prvenstveno šumskog, od velike je
važnosti za očuvanje vodenih resursa.
Vodeni resursi se moraju stalno inventarisati.
Dobro upravljanje vodama mora se planirati i registrirati zakonom preko nadležnih
institucija.
Zaštita voda traži značajan napor u znanstvenom istraživanju i u stvaranju specijalista
za javno informiranje
Voda je zajedničko nasljedstvo i njenu vrijednost moraju svi poznavati. Zadatak je
svakoga da vodom ekonomiše i da je racionalno koristi.
Upravljanje vodenim resursima mora se prije svega vršiti u sklopu sliva, a ne unutar
upravnih i političkih granica.
Voda ne zna granice. To je jedan, zajednički izvor, koji traži međunarodnu saradnju
•
•
•
•
Povezanost šuma i vode
Šume nisu samo zeleni ukras jednog grada ili područja, ili sirovina za drvnu industriju,
nego isto tako vrlo važan regulator klime i prvenstveno nenadoknadiv regulator
režima voda, čime se obezbjeđuje voda za vodosnabdijevanje, hidroakumulacije,
vodni saobraćaj, hidromelioracije za poljoprivrednu proizvodnju i drugo.
•
S druge strane potrebe stanovništva za vodom svakim danom su sve veće, te se
predviđa da će one u budućnosti rasti po stopi od 3% godišnje. Pošto je poznato da
je količina postojeće vode na zemlji nepromjenjiva, potrebno je primjeniti svo znanje,
umijeće i posebne mjere i zadovoljiti sve te potrebe za vodom. U okviru tih mjera
šume mogu dati poseban doprinos i odigrati važnu ulogu u budućnosti.
•
Nažalost, od 1950. godine do danas, nestalo je oko polovina cjelokupnog šumskog
bogatstva svijeta, dok sadašnji gubici dostižu čak 18 miliona hektara posječenih
šuma godišnje.
•
Takav odnos savremenog čovjeke prema šumi dovodi do ogoljavanja ogromnih
površina zemljišta i prijeti opasnost širenja pustinje, čije nadiranje sve manje
zaustavljaju šume koje nestaju. Nije teško predvidjeti kakve sve posljedice ovo može
da ima za budućnost čovjeka i život na planeti.
•
Naše grijehe će snositi generacije iza nas. Čovjek i šume su u stalnoj interakciji, pa
što god zadesi šumu zadesit će i čovjeka.
•
•
•
Ostale funkcije šuma
•
•
Pet do dvanaest je za naše šume
Svjetski fond šuma godišnje atmosferi daje 86 milijardi tona O2 a apsorbuje čak 119 milijardi tona
CO2,
Za proizvodnju jedne tone organske biomase kod četinarske vrste drveća, u procesu fotosinteze,
koristi se iz atmosfere 1820 kg CO2, a oslobađa 1393 kg O2,
Samo 4 bukova stabla kroz starost od 100 godina obezbjeđuju kiseonik jednom čovjeku za 80
godina života,
Čovjek može da živi bez hrane oko 5 sedmica, bez vode 5 dana, a bez zraka svega 5 minuta,
Visoke šume u procesu fotosinteze po 1 ha površine oslobađaju oko 3000 kg kiseonika, a potroše
oko 4000 kg CO2,
Utvrđeno je da je uloga šuma u prečišćavanju zagađene atmosfere važnija od njene funkcije u
proizvodnji kiseonika,
Procijenjeno je da odrasle bukove šume mogu po 1 ha površine primiti čak 68 tona čađi i prašine,
Retenciona sposobnost tla pod šumom mjeri se količinom od 800-2500 m3 vode po 1 ha površine,
Jedno stablo divljeg kestena staro oko 30 godina može zadržati 120 kg prašine i 80 kg aerosola
godišnje,
1m3 zraka u šumi može da ima 500-2000 čestica prašine, dok na istu zapreminu u gradovima
može da sadrži i do 500000 čestica,
Šume imaju i baktericidno svojstvo. 1 ha kleka godišnje emitira u atmosferu oko 30 kg materija sa
baktericidnim dejstvom, što je dovoljno za dezinficiranje omanjeg grada,
Sto metara od izvora, šuma smanji buku za oko 30 decibela, što zavisi od tipa šume, gustine,
visine grmlja, njegove olistalosti i godišnjeg doba.
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
• HVALA NA PAŽNJI
• EKOLOŠKO ŠUMARSKI CENTAR
SYLVA
• WWW.SYLVA.RS
• 36300 Novi Pazar
ulica Rajka Ackovića broj 101
PIB 107032885
Matični broj 28042361

similar documents