Eenzaamheid en vrijwilligerswerk

Report
Eenzaamheid en vrijwilligerswerk
Rapport
Eenzaamheid en vrijwilligerswerk
© TNS
september 2013
Inhoud
1
Achtergrond
7
2
Huidig gedrag
11
3
Motieven voor vrijwilligerswerk
15
4
Barrières en handreikingen
25
5
Achtergrond
30
Eenzaamheid en vrijwilligerswerk
© TNS
september 2013
2
Samenvatting en conclusies
Het merendeel van de Nederlandse bevolking vindt dat vrijwilligerswerk belangrijk is voor de samenleving en denkt dat
vrijwilligerswerk een positieve invloed heeft op het verminderen van eenzaamheid. Bij de eenzame vrijwilligers zien we
een grote groep die aangeeft dat het doen van vrijwilligerswerk helpt de eenzaamheidsgevoelens te verminderen bij
henzelf.
Vrijwilligers en niet-vrijwilligers verschillen echter niet van elkaar in de mate van eenzaamheid. Mensen die
vrijwilligerswerk doen, zijn dus niet minder eenzaam dan zij die dat wel doen. We zien wel dat mensen die vroeger
vrijwilligerswerk hebben gedaan vaker (sterk) eenzaam zijn. Een deel van hen is gestopt in verband met
gezondheidsklachten. Mogelijk zorgt hun persoonlijke gezondheidssituatie ervoor dat zij minder goed in de maatschappij
kunnen meedraaien dan ze zelf zouden willen en zich hierdoor vaker eenzaam voelen.
Binnen de groep vrijwilligers verschillen eenzamen wel op een aantal punten van niet-eenzamen. Eenzame vrijwilligers
geven beduidend vaker dan niet-eenzame vrijwilligers aan dat het doen van vrijwilligerswerk wel degelijk van invloed is
(geweest) op het verminderen van het gevoel van eenzaamheid. Deze vrijwilligers zijn nog wel (in enige mate) eenzaam,
maar zonder hun vrijwilligerswerk waren deze gevoelens van eenzaamheid waarschijnlijk veel sterker geweest.
Vrijwilligerswerk is daarmee niet de oplossing voor alle eenzaamheidsgevoelens, maar levert wel een belangrijke
bijdrage.
Eenzame vrijwilligers doen vaker vrijwilligerswerk bij een welzijnsorganisatie of gezondheidsorganisatie dan nieteenzame vrijwilligers. Niet-eenzame vrijwilligers zijn vaker bij een sportvereniging te vinden. Wat soort werkzaamheden
betreft, zien we dat de meeste vrijwilligers (zowel eenzame als niet-eenzame) uitvoerende werkzaamheden verrichten.
Niet-eenzame vrijwilligers zijn vaker in bestuurlijke functies te vinden en geven vaker informatie/training/advies dan
eenzame vrijwilligers. Bij het vrijwilligerswerk dat ze doen, zijn eenzame mensen iets minder vaak in contact met andere
vrijwilligers of met de gasten/leden waar de organisatie zich voor inzet.
Eenzaamheid en vrijwilligerswerk
© TNS
september 2013
3
Samenvatting en conclusies
Motieven vrijwilligerswerk
De voornaamste redenen om vrijwilligerswerk te doen zijn voor eenzame en niet-eenzame vrijwilligers hetzelfde: ze
willen zich nuttig maken, het lijkt ze leuk werk, ze willen graag iets voor anderen betekenen en het geeft ze een goed
gevoel. Als we inzoomen op de meer sociale motieven om vrijwilligerswerk te doen (contacten opdoen, ergens bijhoren),
zien we dat deze redenen voor eenzame vrijwilligers veel vaker een rol spelen dan voor de niet-eenzame vrijwilligers. Zo
zijn het leggen van contacten met andere mensen, afleiding zoeken van het dagelijks leven en het uitbreiden van het
sociale netwerk voor eenzame vrijwilligers belangrijkere motieven om vrijwilligerswerk te gaan doen dan voor nieteenzame vrijwilligers.
Verwachtingen ten aanzien van vrijwilligerswerk worden waargemaakt. Wat men zocht in vrijwilligerswerk, vindt men
over het algemeen ook terug. Wat betreft motieven gerelateerd aan sociale aspecten, worden verwachtingen zelfs
overtroffen. Het aantal eenzame mensen dat aangeeft door vrijwilligerswerk meer mensen om zich heen te hebben is
bijvoorbeeld bijna twee keer zo groot als het aantal dat om deze reden vrijwilligerswerk is gaan doen. Voor de nieteenzame vrijwilligers wellicht een leuke bijkomstigheid, maar voor eenzame vrijwilligers levert het doen van
vrijwilligerswerk een belangrijke bijdrage aan het verminderen van hun gevoelens van eenzaamheid. Meer zelfs dan zij
van tevoren zouden verwachten.
Het doen van vrijwilligerswerk draagt bij aan het opdoen van contacten en het uitbreiden van een sociaal netwerk. Bijna
alle vrijwilligers geven aan dat zij leuke contacten hebben opgedaan tijdens het doen van vrijwilligerswerk en ruim de
helft heeft hierdoor zijn of haar kennissenkring uitgebreid. Een kwart heeft ook een echt goede vriend of vriendin leren
kennen via het vrijwilligerswerk. Het lijkt er wel op dat een deel van deze contacten weer verloren gaat als men stopt
met vrijwilligerswerk: onder de ex-vrijwilligers liggen deze percentages lager. Maar juist onder deze groep is te zien dat
ook een aanzienlijk deel van de ex-vrijwilligers langdurige contacten via het vrijwilligerswerk heeft opgebouwd en
behouden.
Eenzaamheid en vrijwilligerswerk
© TNS
september 2013
4
Samenvatting en conclusies
Welke handreikingen hebben eenzame mensen nodig om vrijwilligerswerk te gaan doen?
De meest genoemde redenen om geen vrijwilligerswerk te doen, of om hiermee te stoppen zijn ‘geen tijd’ en
gezondheidsklachten. Dit zijn aspecten die natuurlijk een belangrijke rol kunnen spelen, maar zijn voor een deel ook
argumenten (‘smoesjes’) die snel genoemd worden als men er eigenlijk geen zin in heeft. Opvallend is wel dat veel exvrijwilligers die zich eenzaam voelen, gestopt zijn in verband met gezondheidsklachten. Ook zijn zij relatief vaker op een
bepaalde manier teleurgesteld in het vrijwilligerswerk dat ze deden, ze haalden er geen voldoening meer uit of de
werksfeer beviel hen niet meer. Doordat eerder vrijwilligerswerk ze teleurgesteld heeft, ervaren ze dit mogelijk ook als
drempel om het weer te gaan doen. Ze willen er wel zeker van zijn dat ze een plekje vinden dat echt bij ze past.
Eenzame mensen die nooit vrijwilligerswerk hebben gedaan, geven naast ‘geen tijd’ en gezondheids- en/of persoonlijke
problemen aan, dat niemand hen ooit gevraagd heeft en ze ook niet zouden weten wat ze zouden moeten doen en of ze
dat wel zouden kunnen. Onder deze groep leeft dus ook onzekerheid over hun eigen vermogen om vrijwilligerswerk te
doen. Voor deze mensen is het belangrijk om te laten zien dat vrijwilligerswerk laagdrempelig is, werkzaamheden
duidelijk omschreven zijn en dat ze de juiste ondersteuning en begeleiding krijgen om ze op weg te helpen. Zij moeten
het zelfvertrouwen krijgen dat zij het prima kunnen.
‘Geen tijd’ en gezondheidsklachten worden dus als belangrijkste redenen genoemd voor het niet (meer) doen van
vrijwilligerswerk, deze aspecten zijn lastig om je als organisatie op te richten. Mogelijk kan benadrukt worden dat
vrijwilligerswerk niet direct hoeft te betekenen dat je er wekelijks een dag mee kwijt bent en dat er ook andere taken
zijn die je met een bepaalde beperking wel kunt uitvoeren. Belangrijker is het om je als organisatie te richten op het
werven en behouden van vrijwilligers door aan te kaarten wat het met je kan doen. Wat het je oplevert zonder dat je dat
zelf had kunnen bedenken. Een actieve benadering werkt hierbij heel goed. Mensen die door anderen gevraagd worden
om vrijwilligerswerk te doen, zullen veel sneller ‘ja’ zeggen.
Eenzaamheid en vrijwilligerswerk
© TNS
september 2013
5
Samenvatting en conclusies
We zien dat tweederde van de vrijwilligers vrijwilligerswerk doet, omdat ze gevraagd zijn. Eenzame mensen hebben
echter minder mensen om zich heen die vrijwilligerswerk doen, zijn vaker arbeidsongeschikt en alleenstaand. Huidige
vrijwilligers moeten daarom aangemoedigd worden om mensen uit te nodigen ook vrijwilligerswerk te gaan doen, zij
kunnen hierin een ambassadeursrol vervullen.
Het doen van vrijwilligerswerk is er vaak op gericht om iets te kunnen betekenen voor een ander, dit is ook de sterkste
motivator om vrijwilligerswerk te gaan doen. Maar vrijwilligerswerk levert de vrijwilliger zelf ook veel op: waardevolle
contacten met anderen, prettige afleiding van het dagelijks leven, meer zelfvertrouwen en mensen en gezelligheid om je
heen. Dit zijn aspecten die mensen vooraf niet zo snel verwachten maar wel vinden in hun vrijwilligerswerk. Een
belangrijk aspect om te communiceren naar potentiële vrijwilligers.
Eenzaamheid en vrijwilligerswerk
© TNS
september 2013
6
1
Achtergrond
Eenzaamheid en vrijwilligerswerk
© TNS
september 2013
Achtergrond

Coalitie Erbij is een samenwerkingsverband van maatschappelijke organisaties, die ieder op eigen wijze een
maatschappelijke rol spelen om eenzaamheid te voorkomen en te bestrijden. Coalitie Erbij organiseert jaarlijks de
Week tegen Eenzaamheid.

Coalitie Erbij wil de samenleving bewust maken van het probleem van eenzaamheid en mensen aanzetten tot actie.
Het thema van dit jaar is ‘Kom Erbij’. Dit thema richt zich enerzijds op eenzame mensen om hen te motiveren zich
ergens bij aan te sluiten. Anderzijds is deze boodschap bedoeld voor mensen zonder eenzaamheidsklachten, om een
motivator te zijn voor mensen die eenzaam zijn en hen te betrekken bij activiteiten.

In de afgelopen jaren voerde TNS NIPO rondom de Week tegen Eenzaamheid onderzoek uit. Dit werd onder andere
gebruikt voor publiciteit voorafgaand en tijdens de Week tegen Eenzaamheid. Ook in 2013 is onderzoek uitgevoerd.
TNS NIPO heeft in opdracht van Coalitie Erbij en communicatieadvies- en mediabureau BBK/Door Vriendschap
Sterker een onderzoek ingericht.

Dit jaar is gekozen voor ‘vrijwilligerswerk en eenzaamheid’. Leden en kernleden van Coalitie Erbij zijn organisaties
die veel te maken hebben met (en zelfs niet kunnen bestaan zonder) vrijwilligers en zij hopen dat het doen van
vrijwilligerswerk iets kan bijdragen aan het verminderen van eenzaamheid.
Eenzaamheid en vrijwilligerswerk
© TNS
september 2013
8
De hoofdvraag van dit onderzoek
Is er verschil in mate van eenzaamheid tussen diegenen die vrijwilligerswerk doen en zij die
dat niet doen en is er verschil in het soort vrijwilligerswerk dat wordt gedaan? En welke
handreikingen hebben eenzame mensen nodig om vrijwilligerswerk te gaan doen?
Huidig gedrag
Motieven
Barrières
 Zijn vrijwilligers
minder vaak of vaker
eenzaam dan nietvrijwilligers?
 Wat zijn redenen om
vrijwilligerswerk te
gaan doen?
 Wat houdt (eenzame)
mensen tegen om
vrijwilligerswerk te
gaan doen?
 Wat voor soort
vrijwilligerswerk doet
men?
 Is er verschil tussen
eenzamen en nieteenzamen in het doen
van (het soort)
vrijwilligerswerk?
 In hoeverre past het
bij eenzame mensen?
 In hoeverre speelt
(het bestrijden van)
eenzaamheid een rol
bij het doen van
vrijwilligerswerk?
 Wat levert het doen
van vrijwilligerswerk
(eenzame) mensen
op?
 Wat zijn redenen
waardoor (eenzame)
mensen gestopt zijn
met vrijwilligerswerk?
 Is eenzaamheid een
barrière voor het doen
van vrijwilligerswerk?
 Hoe kunnen barrières
voor het doen van
vrijwilligerswerk bij
eenzamen opgeheven
worden?
Eenzaamheid en vrijwilligerswerk
© TNS
september 2013
9
Leeswijzer

In de volgende hoofdstukken worden de antwoorden
op de vragen gepresenteerd door middel van tekst,
grafieken en tabellen.

In de rapportage staat zoveel mogelijk het verschil
tussen eenzamen en niet eenzamen centraal.

Waar gesproken wordt over verschillen tussen deze
groepen, betreft het significante verschillen.

Daar waar het verschil met meer voorzichtigheid
moet worden geïnterpreteerd, staat het specifiek
aangegeven.

Significante verschillen worden in de tabellen en
grafieken dikgedrukt weergegeven.
Eenzaamheid en vrijwilligerswerk
© TNS
september 2013
10
2
Huidig gedrag
Eenzaamheid en vrijwilligerswerk
© TNS
september 2013
Vrijwilligers en niet-vrijwilligers zijn even vaak eenzaam.
Opvallend: de ex-vrijwilliger is vaker ‘sterk’ eenzaam
Vrijwilligers en niet-vrijwilligers verschillen niet van elkaar in de mate van eenzaamheid. Deze twee groepen
laten een bijna identiek beeld zien als het gaat om het percentage eenzame en niet eenzame mensen. Ook zijn
zij het even vaak eens met de stellingen dat vrijwilligerswerk bij ze past (vier op de tien) en dat het doen van
vrijwilligerswerk vanzelfsprekend is (ruim drie op de tien).
1
2
23
22
76
76
5
27
68
Mensen die in het verleden vrijwilligerswerk
hebben gedaan maar hiermee zijn gestopt, zijn
opvallend vaak sterk eenzaam.
Waar we onder vrijwilligers en niet-vrijwilligers
1% sterk eenzamen vinden, is dat onder exvrijwilligers 5%. Ook het percentage nieteenzamen onder de groep ex-vrijwilligers
verschilt significant: 68% versus 76%.
Ongeveer de helft van deze mensen is een tot 5
jaar geleden gestopt met het doen van
vrijwilligerswerk, de andere helft heeft langer
geleden vrijwilligerswerk gedaan.
vrijwilliger (n=687)
niet eenzaam
niet-vrijwilliger
(n=470)
matig eenzaam
ex-vrijwilliger
(n=396)
sterk eenzaam
Vraag: Als we mensen zouden indelen in niet eenzaam, matig eenzaam en sterk
eenzaam, waar zou u zich dan nu toe rekenen? Basis: alle ondervraagden, n=1553
Eenzaamheid en vrijwilligerswerk
© TNS
september 2013
12
Soort organisatie en aard van de werkzaamheden verschillen licht
tussen eenzame en niet-eenzame vrijwilligers
Vrijwilligers met meer of mindere mate van eenzaamheid verschillen licht van elkaar in het soort organisatie waar zij
vrijwilligerswerk voor doen. Ook zijn er kleine verschillen in de aard van de werkzaamheden. Vrijwilligers die eenzaam
zijn, werken vaker als vrijwilliger in een gezondheidsinstelling of bij een welzijnsorganisatie. Vrijwilligers die niet
eenzaam zijn, zijn vaker te vinden in sportverenigingen. Vrijwilligers die niet eenzaam zijn, zijn vaker bij
sportverenigingen te vinden. Niet-eenzamen voeren vaker bestuurlijke taken uit en geven vaker informatie, training of
advies.
51
52
uitvoerend/klussen
30
24
23
20
18
15
17
17
17
16
28
20
coördinerend
20
21
administratief
19
22
colleceteren
Vraag: Voor wat voor organisaties/verenigingen doet/deed u vrijwilligerswerk?
Meer antwoorden mogelijk. Basis: vrijwilligers en ex-vrijwilligers, n=1083
In de grafiek zijn de organisaties getoond die door meer dan 10% zijn genoemd.
31
bestuurlijk
informatie/training/advies
niet-eenzame vrijwilligers (n=790)
eenzame vrijwilligers (n=293)
25
bezoek/gezelschap
19
13
12
13
niet-eenzame vrijwilligers (n=790)
eenzame vrijwilligers (n=293)
Vraag: Wat voor soort vrijwilligerswerk deed/doet u? Meer
antwoorden mogelijk. Basis: vrijwilligers en ex-vrijwilligers, n=1083
Eenzaamheid en vrijwilligerswerk
© TNS
september 2013
13
Eenzamen zijn in hun vrijwilligerswerk minder in contact met
andere vrijwilligers of met klanten/gasten
Contact met andere vrijwilligers
6
11
Contact met mensen waarvoor
de organisatie zich inzet
6
19
25
27
39
44
10
21
37
42
25
niet-eenzame
vrijwilligers
(n=790)
zeer veel contact
35
31
niet-eenzame
vrijwilligers
(n=790)
eenzame
vrijwilligers
(n=293)
19
eenzame
vrijwilligers
(n=293)
redelijk veel contact
Vraag: Bent/was u bij het doen van uw vrijwilligerswerk in contact met
andere vrijwilligers? Basis: vrijwilligers en ex-vrijwilligers, n=1083
niet zoveel contact
helemaal geen contact
Vraag: Bent/was u bij het doen van uw vrijwilligerswerk direct in
contact met de mensen waarvoor de organisatie/vereniging zich inzet
(de klanten/gasten)? Basis: vrijwilligers en ex-vrijwilligers, n=1083
Eenzaamheid en vrijwilligerswerk
© TNS
september 2013
14
3
Motieven voor vrijwilligerswerk
Eenzaamheid en vrijwilligerswerk
© TNS
september 2013
Jezelf nuttig maken en het leuke werk spreken mensen aan om
vrijwilligerswerk te gaan doen. En: gevraagd worden!
niet-eenzame
vrijwilligers
(n=790)
%
eenzame
vrijwilligers
(n=293)
%
Ik wilde mezelf nuttig maken
80
88
Het leek me leuk werk
85
87
Redenen om vrijwilligerswerk te gaan
doen. Basis: vrijwilligers en ex-vrijwilligers
(n=1083)
Ik wilde graag iets voor anderen kunnen
betekenen
81
85
Omdat het me een goed gevoel geeft
81
84
Ik vond dat je je voor je medemens hoort in
te zetten
73
74
Ik voelde me verbonden met de
organisatie/vereniging
79
73
Ik wilde graag iets voor de maatschappij doen
65
71
Ik wilde contacten leggen met andere mensen
49
65
Omdat iemand me gevraagd heeft of ik het
wilde doen
68
63
Ik wilde mijn kennis en ervaring kunnen
inzetten
63
63
Hiernaast is de top tien opgenomen van meest
gekozen redenen om vrijwilligerswerk te zijn
gaan doen. Mensen willen zich vooral nuttig
maken, iets voor anderen kunnen betekenen.
Het lijkt ze leuk werk en vrijwilligerswerk doen
geeft ze een goed gevoel.
De belangrijkste motieven zijn redelijk gelijk
tussen eenzamen en niet-eenzamen.
Eenzamen kiezen wel vaker dan niet-eenzamen
voor vrijwilligerswerk omdat ze zich nuttig
willen maken en contact willen leggen. Wat
minder vaak komt de keuze voor
vrijwilligerswerk bij eenzamen voort uit de
verbondenheid met een organisatie, in
vergelijking met niet-eenzamen.
Wat opvalt is dat (ruim) twee derde van de
vrijwilligers aangeeft vrijwilligerswerk te zijn
gaan doen omdat zij gevraagd zijn.
Op de volgende pagina vergelijken we deze
twee groepen nogmaals en focussen we op de
‘sociale’ redenen om vrijwilligerswerk te gaan
doen.
Eenzaamheid en vrijwilligerswerk
© TNS
september 2013
16
Eenzamen hebben veel vaker ‘sociale’ motieven om
vrijwilligerswerk te gaan doen
Hiernaast zijn de redenen geselecteerd die
gerelateerd zijn aan het tegengaan van
eenzaamheid bij de vrijwilliger.
Eenzamen hebben veel vaker dan nieteenzamen voor vrijwilligerswerk gekozen
vanwege deze redenen. De verschillen tussen
deze twee groepen zijn significant op alle
motieven die gerelateerd zijn aan
eenzaamheid.
Eenzamen hopen vaker dan niet-eenzamen
contacten te leggen, afleiding te vinden,
ergens bij te horen, zelfvertrouwen te krijgen
en gezelligheid te vinden. De vraag is of deze
verwachtingen uitkomen. De volgende slides
gaan hier op in.
niet-eenzame
vrijwilligers
(n=790)
%
eenzame
vrijwilligers
(n=293)
%
Ik wilde contacten leggen met andere mensen
49
65
Ik zocht afleiding van mijn dagelijkse leven
29
52
Ik wilde mijn sociale netwerk uitbreiden
36
45
Ik wilde graag ergens bij horen
24
40
Ik zocht een stimulans om vaker de deur uit te
komen
14
38
Ik miste mensen om me heen
10
36
Om wat meer zelfvertrouwen te krijgen
18
34
Ik miste gezelligheid om me heen
11
26
Redenen om vrijwilligerswerk te gaan
doen. Selectie van sociale redenen. Basis:
vrijwilligers en ex-vrijwilligers (n=1083)
Eenzaamheid en vrijwilligerswerk
© TNS
september 2013
17
Verwachtingen t.a.v. vrijwilligerswerk komen uit voor nieteenzame vrijwilligers
Niet-eenzame vrijwilligers
Reden voor
vrijwilligerswerk
Wat vrijwilligerswerk oplevert
(% ja, was een reden) (top2 van 5puntschaal)
Leuk werk doen
85
82
Goed gevoel krijgen
81
82
Iets voor anderen betekenen
81
80
Jezelf nuttig maken
80
79
Verbondenheid met de organisatie/
vereniging
79
72
Je voor je medemens inzetten
73
74
Iets voor de maatschappij doen
65
66
Kennis en ervaring inzetten
63
66
Iets nieuws leren
35
43
Werkervaring opdoen
20
33
In de top 5 van redenen om
vrijwilligerswerk te gaan doen, komen
meer algemene redenen voor zoals
leuk werk doen en iets voor anderen
betekenen. Hiernaast zijn alle
‘algemene’ redenen opgenomen,
sociale motieven laten lagere
percentages zien en staan op de
volgende slide.
Redenen om vrijwilligerswerk te gaan
doen komen in sterke mate overeen
met datgene wat het oplevert volgens
de niet-eenzame vrijwilliger. Vier van
de vijf niet-eenzame vrijwilligers ging
vrijwilligerswerk doen om een goed
gevoel te krijgen en eenzelfde
aandeel is het eens met de stelling
dat vrijwilligerswerk ‘me een goed
gevoel geeft’. Een dergelijk beeld
geven alle algemene motieven om
vrijwilligerswerk te gaan doen. Men
vindt wat men zoekt.
Vraag: In hoeverre waren onderstaande aspecten voor u een reden om vrijwilligerswerk te gaan doen? Basis: vrijwilligers en ex-vrijwilligers, n=1.083
Als u nu denkt aan uw vrijwilligerswerk, in hoeverre draagt dit voor u bij aan onderstaande aspecten? Basis: vrijwilligers en ex-vrijwilligers, n=1.083
Eenzaamheid en vrijwilligerswerk
© TNS
september 2013
18
Sociale aspect vrijwilligerswerk lang niet altijd een motief voor
niet-eenzame vrijwilligers maar relatief vaak wel gevonden
Niet-eenzame vrijwilligers
Reden voor
vrijwilligerswerk
Wat vrijwilligerswerk oplevert
(% ja, was een reden) (top2 van 5puntschaal)
Contact leggen met andere mensen
49
65
Sociale netwerk uitbreiden
36
46
Afleiding van dagelijkse leven
29
40
Ergens bijhoren
24
34
Zelfvertrouwen krijgen
18
31
Stimulans om vaker de deur uit te komen
14
21
6
56
10
37
Gezelligheid om me heen
Mensen om me heen
De helft van de niet-eenzame
vrijwilligers ging vrijwilligerswerk
doen om contacten te leggen met
andere mensen. Veel meer nieteenzame vrijwilligers geven aan dat
vrijwilligerswerk ervoor zorgt dat je
contact legt met andere mensen.
De sociale redenen zijn voor nieteenzame vrijwilligers niet de
belangrijkste redenen, maar we zien
dat zij er wel in slagen contact te
leggen, gezelligheid om zich heen te
hebben en hun sociale netwerk uit te
breiden. Voor deze groep vrijwilligers
zijn dit leuke bijkomstigheden van
vrijwilligerswerk: ze zochten het niet,
maar kregen het wel.
Vraag: In hoeverre waren onderstaande aspecten voor u een reden om vrijwilligerswerk te gaan doen?
Basis: vrijwilligers en ex-vrijwilligers, n=1.083
Als u nu denkt aan uw vrijwilligerswerk, in hoeverre draagt dit voor u bij aan onderstaande aspecten?
Basis: vrijwilligers en ex-vrijwilligers, n=1.083
Eenzaamheid en vrijwilligerswerk
© TNS
september 2013
19
Ook eenzame vrijwilligers vinden terug wat zij als motivatie
hadden om vrijwilligerswerk te gaan doen
Ook vrijwilligers die eenzaam zijn,
hebben als grootste motieven voor
vrijwilligerswerk de meer algemene
redenen. Hiernaast zijn de
algemene redenen opgenomen, die
ook nagenoeg allemaal vaker
genoemd zijn dan de redenen die
gerelateerd zijn aan eenzaamheid
(zie volgende pagina).
In het werk vinden zij terug waarom
ze het zijn gaan doen. 85% wilde
bijvoorbeeld iets voor anderen
betekenen en is daarom
vrijwilligerswerk gaan doen, waar
84% aangeeft ook echt iets voor
anderen te betekenen tijdens het
vrijwilligerswerk. De percentages
liggen dicht bij elkaar.
Het aantal mensen dat zegt dat iets
een reden is geweest, en dit
vervolgens niet terugvindt in het
vrijwilligerswerk, is zeer klein.
Eenzame vrijwilligers
Reden voor
vrijwilligerswerk
Wat vrijwilligerswerk oplevert
(% ja, was een reden) (top2 van 5puntschaal)
Jezelf nuttig maken
88
84
Leuk werk doen
87
82
Iets voor anderen betekenen
85
84
Goed gevoel krijgen
84
84
Je voor je medemens inzetten
74
77
Verbondenheid met de organisatie/
vereniging
73
69
Iets voor de maatschappij doen
71
67
Kennis en ervaring inzetten
63
64
Iets nieuws leren
43
48
Werkervaring opdoen
20
35
Vraag: In hoeverre waren onderstaande aspecten voor u een reden om vrijwilligerswerk te gaan doen? Basis: vrijwilligers, n=1.083
Als u nu denkt aan uw vrijwilligerswerk, in hoeverre draagt dit voor u bij aan onderstaande aspecten? Basis: vrijwilligers, n=1.083
Eenzaamheid en vrijwilligerswerk
© TNS
september 2013
20
Verwachtingen van eenzamen ten aanzien van sociale aspect van
vrijwilligerswerk worden zelfs overtroffen
Wat voor een niet-eenzame vrijwilliger
mogelijk een leuke bijkomstigheid is,
kan voor een eenzame vrijwilliger een
belangrijk positief effect zijn van
vrijwilligerswerk en een bijdrage
leveren aan het verminderen van het
gevoel van eenzaamheid bij deze
groep.
Het aantal eenzame vrijwilligers dat
aangeeft door het vrijwilligerswerk
meer mensen om zich heen te
hebben, is bijna twee keer zo groot als
het aantal mensen dat om deze reden
vrijwilligerswerk is gaan doen.
Verwachtingen worden dus op het
gebied van het sociale aspect van
vrijwilligerswerk meer dan eens
overtroffen.
Reden voor
vrijwilligerswerk
Wat vrijwilligerswerk oplevert
(% ja, was een reden)
(top2 van
5puntschaal)
Contact leggen met andere mensen
65
68
Afleiding van dagelijkse leven
52
57
Sociale netwerk uitbreiden
45
48
Ergens bijhoren
40
47
Stimulans om vaker de deur uit te komen
38
46
Mensen om me heen
36
60
Zelfvertrouwen krijgen
34
50
Gezelligheid om me heen
17
61
Eenzame vrijwilligers
Vraag: In hoeverre waren onderstaande aspecten voor u een reden om vrijwilligerswerk te gaan doen?
Basis: vrijwilligers, n=1.083
Als u nu denkt aan uw vrijwilligerswerk, in hoeverre draagt dit voor u bij aan onderstaande aspecten?
Basis: vrijwilligers, n=1.083
Eenzaamheid en vrijwilligerswerk
© TNS
september 2013
21
Eenzaam of niet eenzaam: bijna iedereen doet leuke contacten op
tijdens vrijwilligerswerk, bijna kwart leert echt goede vriend of
vriendin kennen
Hoe duurzamer het contact, hoe kleiner het deel dat aangeeft dit contact te hebben gevonden. Bijna negen op de tien
vrijwilligers geven aan leuke contacten te hebben tijdens het vrijwilligerswerk en ruim de helft heeft zijn of haar
kennissenkring uitgebreid. Vrijwilligers die eenzaam zijn verschillen hierin niet opvallend van vrijwilligers die niet eenzaam
zijn.
86
leuke contacten tijdens vrijwilligerswerk
84
55
kennissenkring uitgebreid
51
23
echt goede vriend(in) leren kennen
partner leren kennen
23
3
5
niet-eenzame vrijwilligers (n=790)
eenzame vrijwilligers (n=293)
Vraag: Door mijn vrijwilligerswerk heb ik…
Basis: vrijwilligers en ex-vrijwilligers, n=1.083
Eenzaamheid en vrijwilligerswerk
© TNS
september 2013
22
Waar contacten deels lijken te verwateren als men stopt met
vrijwilligerswerk vindt toch bijna een vijfde van de ex-vrijwilligers
een echt goede vriend
Hier zien we dat de groep ex-vrijwilligers afwijkt van de huidige vrijwilliger. Minder vaak geven zij aan leuke
contacten te hebben gehad, hun kennissenkring te hebben uitgebreid of een echt goede vriend, vriendin of partner
te hebben leren kennen. Evengoed geven nog vier op de tien ex-vrijwilligers aan dat ze hun kennissenkring hebben
uitgebreid en heeft bijna een vijfde een echt goede vriend of vriendin leren kennen.
87
leuke contacten tijdens vrijwilligerswerk
82
62
kennissenkring uitgebreid
40
26
echt goede vriend(in) leren kennen
partner leren kennen
18
5
2
vrijwilligers (n=687)
ex-vrijwilligers (n=396)
Vraag: Door mij vrijwilligerswerk heb ik…
Basis: vrijwilligers en ex-vrijwilligers, n=1.083
Eenzaamheid en vrijwilligerswerk
© TNS
september 2013
23
Merendeel Nederlandse bevolking denkt dat vrijwilligerswerk een
positieve invloed heeft op verminderen van eenzaamheid
Bijna acht op de tien Nederlanders vinden dat vrijwilligerswerk belangrijk is voor de samenleving (niet in grafiek).
Het merendeel is er bovendien van overtuigd dat vrijwilligerswerk van invloed is op het verminderen van
eenzaamheid bij vrijwilligers zelf. Vrijwilligers en ex-vrijwilligers zijn hiervan nog sterker overtuigd. Dit zien we
terug in de linker grafiek hieronder.
Als we naar de persoonlijke situatie vragen (rechter grafiek), zien we vooral bij de eenzame vrijwilligers een
relatief grote groep (31%) die aangeeft dat het doen van vrijwilligerswerk een positieve uitwerking heeft op het
verminderen van eenzaamheid, tegen 13% bij wie dat niet het geval was. Deze mensen geven echter wel aan nog
steeds (matig) eenzaam te zijn, maar blijkbaar helpt het doen van vrijwilligerswerk hen wel dit gevoel te
verminderen.
niet-eenzame
vrijwilligers
71
11
18
eenzame
vrijwilligers
71
11
18
niet-vrijwilligers
ja, van invloed
61
niet van invloed
8
30
n.v.t./weet niet
Vraag: In hoeverre denkt u dat het doen van vrijwilligerswerk
van invloed is op het verminderen van het gevoel van
eenzaamheid bij vrijwilligers zelf? Basis: alle
ondervraagden, n=1553
niet-eenzame
vrijwilligers
eenzame
vrijwilligers
ja, van invloed
7 12
31
81
13
niet van invloed
56
n.v.t./weet niet
Vraag: In hoeverre denkt u dat het doen van vrijwilligerswerk
van invloed is (geweest) op het verminderen van het gevoel
van eenzaamheid bij u zelf? Basis: vrijwilligers en exvrijwilligers, n=1083
Eenzaamheid en vrijwilligerswerk
© TNS
september 2013
24
4
Barrières en handreikingen
Eenzaamheid en vrijwilligerswerk
© TNS
september 2013
Eenzamen stoppen vaker dan niet-eenzamen met vrijwilligerswerk
vanwege gezondheidsklachten en teleurstelling in het werk
Redenen waarom men gestopt is met
vrijwilligerswerk
(Basis: ex-vrijwilligers n=396, door minimaal
5% genoemd)
niet eenzame
ex-vrijwilligers
(n=270)
%
eenzame exvrijwilligers
(n=126)
%
Niet genoeg tijd meer
40
26
Privé situatie
26
28
Lichamelijke/gezondheidsklachten
12
35
Functie/organisatie opgeheven
14
15
Geen zin meer in
11
13
Kon (meer) betaald werken
10
10
Geen voldoening (meer)
6
14
Werksfeer beviel niet (meer)
5
16
Te weinig ondersteuning organisatie
7
10
Minder/geen tijd werkgeven vrijwilligerswerk
8
6
(Meer) tijd aan mantelzorg
7
2
Ging weg bij de club/vereniging
6
3
Kreeg niet voldoende waardering
2
7
Werk lag me inhoudelijk niet
1
8
Niet de gezelligheid waar ik op hoopte
1
5
Niet het contact met anderen waar ik op
hoopte
0
7
De drie voornaamste redenen om te stoppen
met vrijwilligerswerk zijn dat men niet
voldoende tijd meer heeft, de privé situatie en
lichamelijke en/of gezondheidsklachten.
We zien hierbij een aantal opvallende
verschillen tussen eenzame en niet eenzame
mensen. Eenzame mensen stoppen vaker
vanwege lichamelijke en/of
gezondheidsklachten. Onder deze groep is dit
de meest genoemde stopreden. De niet
eenzamen geven het vaakst aan dat zij geen
tijd meer hadden voor het vrijwilligerswerk.
Daarnaast zien we dat eenzame mensen vaker
dan niet-eenzamen stoppen omdat ze op een
bepaalde manier teleurgesteld zijn geraakt in
het vrijwilligerswerk. Zij geven vaker aan dat
ze geen voldoening (meer) haalden uit hun
vrijwilligerswerk, de werksfeer hen niet beviel,
ze niet voldoende waardering kregen, het werk
ze inhoudelijk niet lag en dat het hen niet het
contact met anderen bracht waarop ze
hoopten.
Eenzaamheid en vrijwilligerswerk
© TNS
september 2013
26
Redenen voor eenzamen om geen vrijwilligerswerk te doen, vaker dan bij
niet-eenzamen gerelateerd aan gezondheidsklachten en onzekerheid
Redenen om geen vrijwilligerswerk te
doen
Basis: nog nooit vrijwilligerswerk gedaan
n=470, door minimaal 5% genoemd)
niet eenzame
eenzame nietniet-vrijwilligers
vrijwilligers
(n=356)
(n=114)
%
%
Geen tijd voor
67
47
Geen zin in/geenbehoefte aan
34
26
Lichamelijke/gezondheidsklachten
14
27
Bang dat ik er dan aan vastzit
14
15
Sociale netwerk is groot genoeg
16
7
Zelf genoeg problemen
9
25
Eigenlijk nooit over nagedacht
12
15
Niemand heeft me ooit gevraagd
10
22
Zou niet weten wat ik moet doen
10
17
Veel tijd aan mantelzorg
11
7
Weet niet of ik dat wel kan
5
14
Durf dat niet zo goed
2
13
Weet niet hoe ik aan vrijwilligersbaan kom
3
6
Als we mensen die geen vrijwilligerswerk doen
spontaan vragen (in een open vraag) naar de
belangrijkste redenen dat zij geen vrijwilligerswerk
doen, is veruit de meest genoemde reden ‘geen
tijd’ (62%). Geen zin (9%) en lichamelijk niet in
staat (8%) worden daarna het meest genoemd.
Overige redenen worden door minder dan 5%
genoemd.
Deze vraag hebben we ook met een aantal
antwoordcategorieën voorgelegd (zie de tabel
hiernaast). Ook hier zien we dat ‘geen tijd’ de
grootste rol speelt, maar daarnaast zien we een
aantal interessante verschillen tussen eenzame en
niet eenzame mensen.
Lichamelijke/gezondheidsklachten zijn voor ruim
een kwart van de eenzamen een reden om geen
vrijwilligerswerk te doen, tevens een kwart geeft
aan zelf voldoende problemen te hebben.
Eenzamen zijn vaker dan niet-eenzamen onzeker
over het doen van vrijwilligerswerk: ze weten niet
wat ze zouden moeten doen (17% versus 10%),
weten niet of ze het wel kunnen (14% versus 5%)
en durven het niet zo goed (13% versus 2%).
Tevens komt het vaker voor dat eenzamen nooit
gevraagd worden voor vrijwilligerswerk (23%
versus 10%).
Eenzaamheid en vrijwilligerswerk
© TNS
september 2013
27
Bijna helft ex-vrijwilligers denkt er wel eens aan om weer
vrijwilligerswerk te doen; drukte en gezondheid houden hen tegen
Bijna de helft van de ex-vrijwilligers denkt er wel eens
aan om weer vrijwilligerswerk te gaan doen (42%). We
zien hierin geen verschil tussen eenzame en niet
eenzame ex-vrijwilligers.
Tijd en gezondheid worden als voornaamste redenen
genoemd om toch (nog) niet opnieuw vrijwilligerswerk
te doen.
42
58
ja
nee
Ex-vrijwilligers die er wel eens aan
denken weer vrijwilligerswerk te
doen. Redenen waarom ze het toch
nog niet doen. (5 meest genoemde
redenen)
Te druk (betaald werk, gezin)
niet eenzame eenzame exex-vrijwilligers vrijwilligers
(n=108)
(n=57)
%
%
74
40
Gezondheidsredenen
7
24
Geen geschikte/interessante plek
9
16
Privé situatie
2
5
Drempelvrees
0
5
Ex-vrijwilligers die er nu niet aan
niet eenzame eenzame exdenken weer vrijwilligerswerk te gaan ex-vrijwilligers vrijwilligers
doen. Redenen om ze mogelijk
(n=162)
(n=69)
opnieuw hiervoor te interesseren.
%
%
(5 meest genoemde redenen)
Meer tijd
42
20
Gezondheid verbeteren
15
36
Minder/niet zou werken
17
9
Leeftijd
11
5
8
8
Iets vinden dat bij me past
Vraag: Denkt u er wel eens aan om weer vrijwilligerswerk te gaan doen?
Basis: ex-vrijwilligers, n=396
Eenzaamheid en vrijwilligerswerk
© TNS
september 2013
28
Een derde van de eenzame niet-vrijwilligers denkt wel eens aan
vrijwilligerswerk; tijd, gezondheid en drempelvrees houden tegen
Een kwart van de mensen die nog nooit vrijwilligerswerk
heeft gedaan, geeft aan er wel eens over te denken
vrijwilligerswerk te gaan doen. Significant meer eenzamen
(33%) denken hier wel eens aan dan niet-eenzamen (22%).
Zowel voor eenzame als niet-eenzame mensen is drukte
door werk of gezin de belangrijkste reden om het (nog) niet
te doen. Drempelvrees speelt voor eenzame mensen ook
een rol om geen vrijwilligerswerk te doen.
24
niet
eenzaam
(n=78)
%
eenzaam
(n=38)
%
Te druk (betaald werk, gezin)
74
57
Drempelvrees
4*
19*
7
18
Geen geschikte/ interessante plek
12
8
Vaste verplichten/ eisen
14
5
niet
eenzaam
(n=278)
%
eenzaam
(n=76)
%
28
12
Minder/niet zou werken
7
8
Gezondheid verbeteren
5
9
Geld
3
9
Leeftijd
1
6
Mensen die er wel eens aan denken om
vrijwilligerswerk te doen. Redenen
waarom ze het toch nog niet doen
(5 meest genoemde redenen)
Gezondheidsredenen, vermoeidheid
Mensen die er nu niet aan denken om
vrijwilligerswerk te gaan doen.
Redenen om hen mogelijk toch
hiervoor te interesseren
(5 meest genoemde redenen)
Meer tijd
76
ja
nee
Vraag: Denkt u er wel eens aan om wel vrijwilligerswerk te gaan doen?
Basis: mensen die nog nooit vrijwilligerswerk hebben gedaan, n=470
* Let op: kleine basis
Eenzaamheid en vrijwilligerswerk
© TNS
september 2013
29
5
Achtergrond
Eenzaamheid en vrijwilligerswerk
© TNS
september 2013
Eenzamen zijn vaker alleenstaand en arbeidsongeschikt
Als we de achtergrondvariabelen van de groep eenzamen
bekijken, zien we dat ze een redelijke afspiegeling
vormen van de Nederlandse bevolking. Dat wil zeggen dat
eenzaamheid in alle lagen van de bevolking voorkomt,
zowel onder hoger als lager opgeleiden en zowel onder
jongeren als ouderen.
Wel is een aantal verschillen te zien. Wat opvalt is dat
eenzamen vaker arbeidsongeschikt zijn dan nieteenzamen. In lijn daarmee hebben niet-eenzamen vaker
een baan van 33-40 uur of meer per week.
Eenzamen zijn vaker alleenstaand dan niet-eenzamen.
Respondenten met partner zijn dus minder vaak
eenzaam.
Hoewel eenzaamheid zowel in de hogere als lagere sociale
klasse voorkomt, zien we meer eenzame mensen in de
lagere sociale klasse.
Op de volgende slide meer percentages en gegevens over
socio-demografische kenmerken van eenzamen en nieteenzamen.
Eenzaamheid en vrijwilligerswerk
© TNS
september 2013
31
Achtergrondkenmerken van de eenzamen versus de nieteenzamen
Vrijwilligerswerk
Betaald werk
Leefsituatie
Geslacht
Leeftijd
Opleiding
Sociale klasse
Omgeving
Evenveel eenzamen als
niet-eenzamen hebben de
afgelopen 12 maanden
vrijwilligerswerk gedaan.
Meer eenzamen hebben
vroeger vrijwilligerswerk
gedaan (31% versus
23%).
Niet-eenzamen zijn iets
vaker jonger dan 30 jaar
(10% versus 15%).
Verder zijn er geen
verschillen te zien in
leeftijdscategorie.
Eenzamen zijn vaker
arbeidsongeschikt in
vergelijking met nieteenzamen (resp. 22%
versus 6%) en hebben
minder vaak een baan van
33-40 uur of meer (23%
versus 35%)
Weinig verschil te zien in
hoogst gevolgde opleiding
tussen eenzamen en nieteenzamen. Eenzamen
(5%) zijn iets minder
vaak HBO/WO opgeleid
dan niet-eenzamen (10%).
Ruim vier op de tien
eenzamen (42%) zijn
alleenstaand, tegenover
14% van de nieteenzamen.
Eenzamen bevinden zich
minder vaak in de hoogste
sociale klasse (A) (13%)
dan niet-eenzamen (20%)
en juist wat vaker in de
laagste sociale klasse
(C/D) (43% versus 32%).
Vrouwen (57%) geven
vaker aan eenzaam te zijn
dan mannen (43%).
Eenzamen hebben minder
vaak dan niet-eenzamen
mensen veel familie en/of
vrienden die
vrijwilligerswerk doen
(21% versus 29%).
Eenzaamheid en vrijwilligerswerk
© TNS
september 2013
32
Onderzoeksverantwoording
Onderzoeksverantwoording
(TNS NIPO, G6795)
Methode
Online
Doelgroep
Nederlandse bevolking van 18 jaar en ouder
Steekproefgrootte
Netto n=1.012 Nederlanders van 18 jaar en ouder. Representatief op de volgende
kenmerken: geslacht, leeftijd, opleiding, sociale klasse, gezinsgrootte en regio (bruto
n=1.432)
Netto n=541 ‘eenzamen’ geselecteerd uit de eerdere onderzoeken uitgevoerd voor
Coalitie Erbij (bruto n=761)
Steekproefbron
TNS NIPObase
Veldwerkperiode
28 augustus t/m 3 september 2013
Vragenlijstlengte
Gemiddeld 12 minuten
Weging
De groep Nederlanders van 18 jaar en ouder is gewogen op: geslacht, leeftijd, opleiding,
sociale klasse, gezinsgrootte en regio
Eenzaamheid en vrijwilligerswerk
© TNS
september 2013
33

similar documents