dcesessie1kelchtermans-110208100756

Report
De meester
Narratief-biografisch op zoek naar
professionaliteit van leraar
Overzicht
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
Onbehaaglijk in het dominante kader
Uit het kader: de zee van verhalen
Een stukje van mijn verhaal
Stukjes van jullie verhaal?
Leraren zijn verhalenvertellers
De persoon van de leraar is altijd in het geding
Kwetsbare professionaliteit en professionele
kwetsbaarheid
8. De meester als reflectieve verhalenverteller
1. Onbehaaglijk in het dominante
kader
There is more to the picture
than meets the eye
Neil Young
1. Onbehaaglijk in het dominante
kader
• kader: denken en spreken over onderwijs en opvoeding
wordt steeds meer technokratisch
– Bij wetenschappers, beleidsmakers, maar ook steeds
meer in scholen en bij ouders
• “performativiteitsdenken” regeert:
•
•
•
•
Onderwijs = investering
Effectiviteit en efficiëntie als enige criteria
Resultaten moeten gehaald én bewezen worden
Onderwijskwaliteit moet bewaakt en gecontroleerd worden
•
Niet zonder gevolgen!!
• Dominante spreken en denken over leraarschap:
– Bijv. competentiedenken, efficiëntie/effectiviteit,
evidence-based werken, …
– Verleidelijk want biedt de illusie van houvast en
overzicht voor iedereen: ouders, leerkrachten,
directies, overheid, inspectie…
– MAAR roept ook een bepaalde werkelijkheid in het
leven (en verwijst andere mogelijkheden naar de
schaduw)
Uit het kader: de zee van verhalen
En omdat ze in vloeibare vorm werden bewaard,
behielden de verhalen het vermogen te veranderen,
een nieuwe versie van zichzelf te worden,
samen te gaan met andere verhalen en zodoende weer
een nieuw verhaal te vormen; zodat de Oceaan van
Verhalenstromen, in tegenstelling tot een bibliotheek
met boeken, veel meer was dan een bron van
voortkabbelende verhalen. Deze bibliotheek was niet
doods maar springlevend.
Salman Rushdie
“Haroen en de zee van verhalen”
2. De zee van verhalen
• Doel van betoog: uit op zoek naar wat we kwijtspelen:
– Het kader is exclusief, uit-sluitend: wat er niet in past wordt
uitgesloten, want irrelevant
– Wat raken we kwijt? Wat is er niet meer denkbaar of zegbaar in
dat kader
•
Pleidooi om andere manier van denken en spreken een
plaats te (blijven) geven: opvoeding en onderwijs als een
zee verhalen
– Ruimte voor een ander Ik, een ander Meester-schap
– Ruimte voor andere Ikken, die samen ander Wij vormen
(teamvorming, collegialiteit)
•
Pas op: geen gemakkelijk, comfortabel of vrijblijvend
verhaal!
3. Een stukje van mijn verhaal
Somewhere
In a burst of glory
Sound becomes a song
I’m bound
To tell a story
That’s where I belong.
Paul Simon, “You’re the one”
3. Een stukje van mijn verhaal
1. De professor doet het allemaal verkeerd… en toch…
2. Jenaplanscholen: verhalen van onbehagen en
ommekeer
 Fascinatie: waarom doen leerkrachten wat ze doen zoals
ze het doen?
 Doctoraatsonderzoek:
– traditie life history en narrativiteit in menswetenschappen
– Teacher thinking  opening naar narrativiteit
– Onderzoeksvragen:
• Wat betekent de specifieke professionaliteit van leerkrachten?
• Hoe ontwikkelt ze?
Onze herinneringen zijn verhalen,
en vertelde herinneringen zijn verhalen van verhalen:
verhalen in de tweede macht,
die door toehoorders of lezers opgenomen worden in
hun eigen herinneringen
om zich daarin om te zetten in weer andere verhalen.
De hele wereld is één reusachtige zoemende bijenkorf
van verhalen.
In en met die verhalen bouwt de mens zijn leven op.
Paul de Wispelaere
“Brieven uit nergenshuizen”
4. Stukjes van jullie verhaal?
• Mijn beste/slechtste herinnering uit mijn
beroepsloopbaan?
• Een metafoor voor mijn huidige job?
• De beste/slechtste leraar uit mijn leven?
5. Leraren zijn verhalenvertellers
(en cultuurmedewerkers ook?)
• Het spontane spreken (en dus ook denken van leraren)
over hun beroep is narratief.
• Verhalen zeggen meer:
– Beschrijven
– Evalueren
•
Verhaal van een loopbaan = verhalen van
leren/ontwikkeling
– Professionaliteit is de altijd tijdelijke neerslag van dat leer- en
ontwikkelingsproces (“professionele ontwikkeling”)
• Professionele ontwikkeling:
– beter handelen
– geldiger weten Het persoonlijk interpretatiekader:
• Professioneel zelfverstaan: wie ben ik als leerkracht?
– Werkwoord + substantief
• Subjectieve onderwijstheorie: hoe geef ik mijn job best gestalte (en
waarom zo?)
Het professioneel zelfverstaan
Verschillende samenhangende componenten:
1. Zelfbeeld: hoe zie ik mezelf als leraar? (descriptief)
2. Zelfwaardegevoel: hoe goed vind ik mezelf als leerkracht?
(evaluatief)
3. Beroepsmotivatie: wat drijft mij in mijn beroep? (conatief)
4. Taakopvatting: wat zie ik als mijn taak (opdracht) als
leraar?(normatief)
5. Toekomstperspectief: hoe zie ik de toekomst voor mezelf als
leerkracht (en hoe voel ik me daarbij)? (prospectief)
De subjectieve onderwijstheorie
• persoonlijk antwoord op de vraag: hoe pak ik deze
situatie best aan en waarom zo?
• = Persoonlijk systeem van kennis en opvattingen over
onderwijs/leraarschap
• !! Nauw verstrengeld met professioneel zelfverstaan
6. De persoon van de leerkracht is
altijd in het geding
• In het spreken over mijn beroepsactiviteiten breng ik
onvermijdelijk voortdurend mezelf ter sprake
• Wie ik ben als persoon is altijd relevant in wat en hoe ik
handel:
– Ik kijk, oordeel, handel
– Bij het binnengaan van de klas neem ik mezelf mee
7. Kwetsbare professionaliteit en
profesionele kwetsbaarheid
Ring the bells that still can ring
Forget your perfect offering
There is a crack in everything
That’s how the light gets in
Leonard Cohen
“Anthem”
7. Kwetsbare professionaliteit en
profesionele kwetsbaarheid
Voorbij het doelgericht handelen (de activistische bias)
naar erkennen van wat
–
–
–
–
–
Gebeurt
Plaats vindt
Zich voltrekt
Me overkomt
Aan mijn intentie en controle ontsnapt
 Opnieuw oog voor en erkennen van de PASSIVITEIT die
essentieel is in leraarschap.
Er gebeurt altijd tegelijkertijd
zowel meer als minder
dan wat je bedoelde of nastreefde
• Verschillende bronnen:
– Werkcondities in belangrijke mate niet zelf gekozen
– Doelmatigheid bijzonder moeilijk aantoonbaar/bewijsbaar
– Er bestaat geen onbetwistbare verantwoordingsgrond voor
oordelen en handelen
• Hoe ermee omgaan?
– Negatief: erkennen en uithouden
– Positief: omarmen
• Maakt het pedagogische in de relatie pas mogelijk
8. De meester als reflectieve
verhalenverteller
• Een richtsnoer, leidraad, referentiepunt in een
beroepssituatie die per definitie complex en
onvoorspelbaar is
• Reflectie als houding en vaardigheid
–
–
–
–
Zorgvuldig waarnemen
Beschrijven en analyseren
Duiden (conceptualiseren)
Oordelen en (anders) handelen
• Reflectie in de breedte:
– Niet enkel technisch-instrumenteel (hoe?/hoe beter?)
– Ook aandacht voor de andere dimensies:
• Moreel
• Politiek
• Emotioneel
• Reflectie in de diepte:
– Voorbij het handelen, tot op het niveau van de onderliggende
opvattingen (het persoonlijk interpretatiekader)
• Reflecties delen:
verhalen vertellen, beluisteren, bevragen, her-vertellen
Maar niets bestaat
dat niet iets anders aanraakt
Jeroen Brouwers
“Bezonken rood”

similar documents