Atatürk *lkeleri ve *nk*lap Tarihi I

Report
Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi I
Bölüm – 12
Bölüm - 12


Milli Mücadele’de Cepheler:

Güney Cephesi

Doğu Cephesi

Batı Cephesi

Sakarya Savaşı

Büyük Taarruz
Diğer Alanlarda Yaşanan Gelişmeler

1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu’nun Kabulü (20 Ocak 1921)

Londra Konferansı (21 Şubat-12 Mart 1921)

İstiklal Marşının Kabulü (12 Mart 1921)

Moskova Antlaşması (16 Mart 1921)
Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi - I
Bölüm - 12
Temel Kavramlar

Taarruz: Bir şey veya bir kimse üzerine şiddetle saldırma. Düşmana
hücum etme, saldırma.

Müdafaa: Bir kimse veya düşmandan korunma, savunma.

Başkomutan: Savaşta bir devletin bütün kara, deniz ve hava kuvvetlerine
komuta eden en büyük komutan, başkumandan, serdar.
CEPHELERİN OLUŞMASI
Milli Cepheler

Merkezi otoriteye, emir komuta zincirine bağlı olmayan kendi yasalarını ve kurallarını kendisi koyan
Kuvayi Milliye güçleri düzenli ordu birlikleri kuruluncaya kadar işgalci güçlere karşı büyük bir
dirençle karşı koymuştur.

Kuvayi Milliye’ce oluşturan cepheler şu şekilde özetlenebilir:
Güney ve Güneydoğu Cephesi

İşgal hareketini İngilizler başlatmıştır. Mondros Mütarekesini müteakiben mütareke koşullarına
aykırı olarak Musul, İskenderun, Kilis işgal edilmiştir. Antep’i de işgal eden İngilizler buradaki
aydın ve ileri gelen kent halkını Mısır’a sürmüştür. Yine mütarekenin yedinci maddesine dayanarak
Maraş ve Urfa’yı da işgal etmişlerdir.

Fransızlar ise, Adana, Mersin ve Osmaniye’yi işgal etmişler ve buralardaki Ermeniler ile de
işbirliği yapmışlardır.

İngiltere ile Fransa 15 Eylül 1919’da ikili bir andlaşma yaparak Ortadoğu’yu nasıl paylaşacaklarını
belirlemişlerdir. Irak ve Filistin İngiliz Mandası, Suriye ve Lübnan da Fransız mandası altına
sokulmuştur. Antep, Maraş, Urfa da el değiştirerek Fransa’ya geçmiştir.

İngiltere ve Fransa arasındaki bu el değiştirme Türk halkının tepkisine neden olmuştur. İngilizler Türk
halkının onurunu kırıcı ve Türk yönetimine müdahale edici davranışlardan kaçınmıştı. Fransızlar ise
Ermenilerle işbirliği yapmışlardır ve Ermeniler cana, mala, onura, namusa yönelik hoş
görülemeyecek ve benimsenemeyecek eylemlerde bulunmuşlardır.
Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi - I
CEPHELER
Maraş Savunması

Fransızlar kente tutunabilmek için güçlerini artırırken Türkler de Fransızlara karşı örgütlenmişlerdir.
Kentin kalesindeki Türk bayrağının indirilmesi suçsuz kişilerin öldürülmesi ve Maraş ileri gelenlerinin
tutuklanması Fransızlara karşı olan tepkiyi artırmıştır.

Sütçü İmam’ın “kalesinde bayrağı dalgalanmayan ülkede Cuma namazı kılınamaz” demesi halkı
eyleme itmiş ve kent içi savaşı başlatmıştır.

11 Şubat 1920’ye kadar 72 gün kent savaşı sürmüştür. Fransızlar kenti terk etmek zorunda
kalmıştır.
Urfa Savunması

İngilizlerden sonra Urfa’ya giren Fransızlar burada da Ermenilerle işbirliği yapmışlar ve onur kırıcı
hareketlere girişmişlerdir.

Ali Saip Bey’in jandarma komutanı olarak Urfa’ya atanmasından sonra halkın örgütlenmesi daha
düzenli bir şekle dönmüştür.

7 Şubat 1920’de Fransız Komutanlığı’na kentin boşaltılmasını isteyen bir ültimatom verilmiştir.

9 Şubat’ta kentin yarısı kurtarılmıştır.

10 Nisan’a kadar süren çatışmalarda Türkler galip gelmiş ve kent kurtarılmıştır.
Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi - I
CEPHELER
Antep Savunması

Antep’de önce İngilizlere sonra da Fransızlara geçmiştir. Fransızlar burada da Ermenilerle işbirliği
yapmıştır ki bu durum halkın tepkisine yol açmıştır. Antep’de bir Milli Ermeni Fırkası kurulmuştur.
Akyol Camii’ne asılan Türk bayrağı indirilmiş ve kadınların çarşafına saldırılmıştır. Annesini korumaya
çalışan 12 yaşındaki bir çocuk öldürülmüştür. Yaşanan bu gelişmeler Fransızlara karşı eyleme
geçilmesinin koşullarını hazırlamıştır.

Anadolu Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti’nin bir şubesinin açılması, halktan para toplanarak
Kuvayı Milliye teşkilatının yapılması, Üsteğmen Salih’in “Şahin” takma adıyla Kuvayı Milliye
Komutanlığına atanması halkı daha da örgütlü bir güç haline getirmiştir.

Ocak 1920’de Maraş’ta savaşan Fransızlara yardıma giden Fransızlar Araplar Köyü halkını evlerinden
atmışlar ve eşyalarını yağmalamışlardır.Bunun üzerine halk, Fransızlara karşı taarruza geçmiştir. Bir
Fransız askeri gücü imha edilirken, Şahin Bey emrindeki askerlerle Kilis yolunu kontrolüne alarak bir
Fransız birliğini yok etmiştir.

Antepliler, Antep’teki Ermeni kıtalarının çıkarılması, Türk idaresine Fransızların karışmaması, Antep’e
yeni Fransız kıtalarının getirilmemesi, iç güvenliği sağlamak için iki Türk taburunun gelmesine izin
verilmesini isteyen bir nota verilmiştir. Fransızlar bu notayı reddetmişlerdir. Ve Antep’e saldırmışlardır.
Şahin Bey, sonunda kendisinin de öldüğü bir direniş gerçekleştirmiştir.

Mustafa Kemal Paşa’nın emriyle Antep’e gelen Kılıç Ali Bey’den sonra 1 Nisan 1920’de çatışmalar
daha da şiddetlenmiştir.

Antep halkı 1921’e kadar karşı koymuştur. Tüm olanaksızlıkları yaşadıktan ve altı bin şehit verdikten
sonra 9 Şubat 1921’de düşmana teslim olmuştur.TBMM Antep’in direnişini ödüllendirmek için kente
Gazi sanını vermiştir.
CEPHELER
Pozantı Cephesi

İtilaf devletleri mütarekeden sonra Adana’yı da işgal etmişlerdir ve kente bir Ermeni
akımı başlamıştır. Fransızlardan güç alan Ermeniler yörede bir çok çiftliği ve köyü
yakıp yıkması üzerine halk Toroslara çekilmiştir.

Fransızlar Pozantı’ya kadar ilerlemiştir. Fransızlarla Kuvayi Milliye arasında savaşlar
başlamıştır. 11. Tümen’in de desteklediği Kuvayi Milliye, Fransız gücüne büyük
darbeler indirmiş ve bir Fransız taburu, komutanı ile tutsak alınmıştır.

Bölgedeki Türk direnişini kırmak için Gülek Boğazı’nı kontrol altına almak amacıyla
Binbaşı Menil komutasında bir birlik bölgeye gönderilir. Ancak Binbaşı Meni Kuvayi
Milliye karşısında başarısız olmuş ve teslim olmuştur (28 Mayıs 1920)

Adana bölgesindeki savaş Ankara Antlaşması’nın imzalanmasına kadar sürmüştür.
Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi - I
CEPHELER
Doğu Cephesi

Kurtuluş Savaşı başlamadan önce Doğu Anadolu'nun Ermenilerin eline geçmesine
mani olmak için Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adıyla bir örgüt
kurulmuştu. Bu kuvvetler Ermenilerle Oltu’da çatışmaya girmişlerdi.

TBMM Hükümeti artan Ermeni sorunlarına ve yayılmacılığına son vermek amacıyla 20
Eylül 1920'de bölgede bir askeri harekat yapılmasına karar verdi. 15. Kolordu
Komutanı Musa Kâzım Karabekir'i tam yetkiyle Doğu Cephesi Komutanlığına atadı.

29 Eylül 1920'de saldırıya geçen Kâzım Karabekir kuvvetleri, birkaç gün içerisinde
Ardeşen-Yusufeli-Oltu-Bayezit hattını aşarak Drastamat Kanayan komutasında Ermeni
kuvvetleriyle çatışmaya girdi. İlk cephe Oltu Muharebesi olmuştur. Daha sonra
Simon Vratsian ve Artashes Babalian komutasında olan Ermeni güçleriyle Sarıkamış
Muharebesi (1920) ve Kars Muharebesi yapılmıştır. Kars'ın doğusuna çekilen
Ermeniler Bolşevik Rusya'dan ve ABD'den yardım istedi. Bolşevik Rusya bu Kafkasya'yı
kendi nüfuz alanı olarak gördüğünden dolayı ve Türk Kurtuluş Savaşı'nı desteklediği
için yardım etmeyi reddetti. ABD'den de olumlu yanıt alamayan Ermeniler, işgal
ettikleri Erzurum, Kars, ve çevresini Kazım Karabekir kuvvetlerine bıraktı ve
bugünkü Ermenistan'ın batısına çekildi.
Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi - I
CEPHELER

Kazım Karabekir’in kuvvetleri Ermeni birliklerini daha ileri giderek Gümrü'ye kadar takip etti.
Burada Gümrü Muharebesi yapıldı. Yenilen Ermeniler barış istemek zorunda kaldı.

Barış isteğini kabul eden TBMM Hükümeti 2 Aralık 1920'de Ermenilerle Gümrü Antlaşması’nı
imzaladı.

Antlaşmaya göre Batum, Sarıkamış, Kars, Ağrı, Erzurum, Artvin, Oltu ve çevresi TBMM
Hükümetine bırakılırken savaş esnasında Kazım Karabekir kuvvetlerinin eline geçen Gümrü kenti
ise Ermenistan'a bırakıldı. Ayrıca, Mondros sonrasında Ermenistan'a bırakılan Kulp(Tuzluca)kazası da
TBMM hükümetinin kontrolüne kaldı.

Gümrü Antlaşması'na Göre:

Sevr Antlaşması'nın geçersiz olduğu Ermenilerce de benimsenmiştir.

Ermeniler Doğu Anadolu'daki her türlü isteklerinden vazgeçmişlerdir.

Büyük Ermenistan kurma girişimleri sona ermiştir.

1878'de elden çıkan Kars ve çevresi Türk topraklarına katıldı.

Gümrü Antlaşması TBMM'nin uluslararası alanda ilk siyasi başarısıdır.


Misak-ı Milli'nin doğu sınırları kısmen de olsa belirlendi.
Halk üzerinde ordu ve meclisin güveni artmıştır.
Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi - I
Trakya’daki Direniş ve Mücadele

Yunanlılar, sadece Batı Anadolu’yu değil, aynı zamanda Trakya’yı da işgal ederek büyümek istiyorlardı

İtilaf Devletleri Çatalca’ya kadar Trakya topraklarını Yunanlılara vermeye razı olmuşlardır.

Yunanistan’ın Trakya topraklarını ele geçirmek için çalışacağını bilen Türk halkı örgütlenerek karşı
koymaya karar vermiştir. Mustafa Kemal Paşa’da Trakya’da bulunan 1. Kolordu Komutanı Cafer Tayyar
Bey’den milli güçlere yardım etmesini istemiştir.

Trakya’daki Müdafaa-i Hukuk Dernekleri’nin sorunu politik yolla çözmeyi tercih etmeleri işi biraz
zorlaşmıştır. Aslında Padişah’ın yayınladığı bildiriler bir çok kamu görevlisinin hükümet yanlısı tavır ve
davranışı, milli güçlerin parçalanmasına neden olmuştur.

Trakya’nın işgal edilmesi için üç tümenle harekete geçen Yunan güçleri durdurulmamış ve 27 Temmuz
1920’de Trakya Yunan işgali altına girmiştir.
Merkez Ordusu’nun Kurulması

1904’ten beri hazırlık yapan Rumlar Mondros Mütarekesi’nden sonra beklenen günün geldiğini
düşünerek Karadeniz’de harekete geçmişlerdir. Nitekim onların eylemleri Mustafa Kemal Paşa’nın
Anadolu’ya geçmesine neden olmuştur.

Pontus devleti kurmak için faaliyet gösteren Rumların eylemleri polis ve jandarma gücüyle önlenemedi.
Anadolu’nun ortasındaki güvenlik sorununu çözmek için büyük bir gücün oluşturulması düşünüldü.

9 Aralık 1920’de 407 sayılı kararname ile Merkez Ordusu kuruldu.
Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi - I
CEPHELER
Batı Cephesi

15 Mayıs 1919’da İzmir’e çıkan Yunanlılar 25 Mayıs’ta Manisa’yı, 27 Mayıs’ta
Aydın’ı, 29 Mayıs’ta Ayvalık’ı ve 1 Haziran 1919’da Ödemiş’i işgal etmiştir.

Yunanlılar’ın bu işgallaeri, mütareke koşullarına aykırı bulunmuş ve halkın tepkisine
neden olmuştur. Ordunun terhis edilmiş olması, İstanbul’da bulunan İstanbul
Hükümeti’nin işgalleri durdurucu tavır ve davranış sergilememesi, halkı silahlanarak
bağımsızlığını korumakla karşı karşıya getirmiştir.

Kuvayi Milliye adı verilen halk hareketi bu bölgede de ortaya çıkmıştır. Bekir Sami
(Anday), Köprülü Kazım (Özalp), Mehmet Şefik (Aka) Bey gibi asker Vasıf
(Çınar), Hacim Muhittin (Çarıklı), Mahmut Celal (Bayar) gibi sivil kişilerin
öncülüğünde Kuvayi Milliye genişlemiştir.
Batı Cephesi
Askeri ve Diğer Alanlarda Yaşanan Gelişmeler

I. İnönü Muharebesi (6-11 Ocak 1921)

1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu’nun Kabulü (20 Ocak 1921)

Londra Konferansı (21 Şubat-12 Mart 1921)

İstiklal Marşının Kabulü (12 Mart 1921)

Moskova Antlaşması (16 Mart 1921)

İkinci İnönü Muharebesi (23 Mart- 1 Nisan 1921)

Kütahya ve Eskişehir Savaşları (10 Temmuz-24 Temmuz 1921)
Sakarya Meydan Muharebesi

I. ve II. İnönü Savaşları’yla hem Anadolu’nun dirayeti, gücü ortaya çıkmış, hem de
Türk ordusunun ve Milli Mücadele’nin kendine olan güveni artmıştır. Bu gelişmeler
şüphesiz Milli Mücadele’ye halkın katılımını da olumlu yönde etkilemiştir.

Fransa ve İtalya artık yavaş yavaş gerçeği görmeye başlarlarken, İngiltere ve
Yunanistan hem bilenmişler, hem de gerekli dersi aldıklarından çok daha düzenli ve
takviyeli güçlerle hareket etmeye başlamışlardır.

Yunanlıların taarruza geçmeleri üzerine, Türk birlikleri Mustafa Kemal’in emriyle hızlı,
düzenli ve kayıpsız olarak önce Eskişehir’e sonra Sakarya’nın doğusuna çekilmişti.

Ordunun geri çekilmesi tartışmalara yol açtı. Bazıları M. Kemal’i suçlarken sorumluluk
almasını ve başa geçmesini istiyorlardı. Böylece, yıpranmış olacaktı. Bazıları ise, M.
Kemal’in başarılı bir komutan olduğunu biliyorlardı ve ona güveniyorlardı fakat geri
çekilmenin nedenini anlamamışlardı.
Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi - I
Sakarya Meydan Muharebesi

Mustafa Kemal’in amacı orduyu iyice geri çekerek Yunanlılarla Türk ordusu arasındaki
mesafeyi açmak ve bu süreden istifade ederek hazırlık yapmaktı. Bununla birlikte hızlı
ilerleyişte olan Yunan ordusunu merkezden uzaklaştırarak, ikmal ve takviyesinin
zorlaşmasını da sağlamayı düşünüyordu. Fakat temel düşünce, en elverişli ve en
avantajlı şartlarda çatışmaya girmekti. Aksi takdirde her şey en başta kaybedilebilirdi.
İşte Meclis’in görmediği de bu idi. Ne olursa olsun çetin tartışmalardan sonra Mustafa
Kemal üç ay süre ile Meclis’in tüm yetkilerine sahip olarak 5 Ağustos’ta başkumandan
seçildi.

8 Ağustos günü hemen Tekalif-i Milliye emirlerini yayınlayarak hazırlıklara başladı.
Tekalif-i Milliye ile milletin anlayışına sığınılarak elindeki son kaynaklar da savaş için
alınıyordu. Bunları toplamak için her ilçede Tekalif-i Milliye Komisyonları kurulmuş,
bunlar İstiklâl Mahkemeleri’nin denetiminde toplananları istenen cephelere
göndermekle beraber halkın hizmet yükümlülüklerini gerçekleştirmelerini de
sağlamıştı.
Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi - I
Sakarya Meydan Muharebesi
Tekalif-i Milliye Emirleri

1. Her ev, aile birer takım çamaşır, birer çift çorap, çarık hazırlayıp ulusal vergi
komisyonuna verecektir.

2. Ticaret adamlarının ve halkın elinde bulunan her çeşit kumaş, bez, yapağı, pamuk,
tiftik, kösele, meşin, ip, papuç, başlık gibi giyim kuşama yönelik nesnelerin yüzde
kırkına, sonradan ödenmek üzere el konacaktır.

3. Ticaret adamları ve halkın elindeki her türlü yiyecek maddesinin yüzde kırkına
sonradan ödenmek üzere el konulacaktır.

4. Herkes elinde kalan her türlü taşıma araçlar ile savaş araç ve gereçlerini ayda bir
kez 100 kilometre taşıyacaktır.

5. Ordunun yiyecek ve giyeceği için yararlı olabilecek tüm sahipsiz mallara el
konacaktır.

6. Halkın elindeki tüm silah ve cephane üç gün içerisinde orduya teslim edilecektir.

7. Ülkede bulunan her türlü makineli araç ve gerecin yüzde kırkına el konacaktır.

8. Ülkedeki bütün demirci, dökümcü, nalbant, terzi, marangoz gibi zanaatkarlar ordu
buyruğunda çalışacaktır.
Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi - I
Sakarya Meydan Muharebesi

Tekalif-i Milliye çerçevesinde hazırlıklar tamamlandıktan sonra taraflar
Sakarya’da karşılaştılar. 23 Ağustos-13 Eylül 1921 tarihleri arasında Yunan
saldırısı ile başlayan savaş aralıksız 22 gün ve 22 gece devam etmiştir.
Mustafa Kemal’in “Hatt-ı müdafaa yoktur, sath-ı müdafaa vardır” stratejisi
ile Türk ordusu cephe savunması yerine alan savunması yaparak, yarılan
noktalarda geriye gelerek gerçek anlamda bütün Anadolu’yu savunmuştur.
Sakarya Meydan Muharebesi bittiğinde artık Yunanistan’ın Anadolu’daki
ilerleyişi de son bulmuştur. Yunanistan için artık geriye dönüş başlamıştır.

Sakarya Savaşı sonrasında 19 Eylül tarihinde Mustafa Kemal’e Meclis
tarafından Mareşallik rütbesi ve Gazi ünvanı verilmiştir. Bu arada savaşın
dış yankıları da çok güçlü olmuş, Fransızlarla 20 Ekim 1921 Ankara,
Ruslarla-Güney Kafkas Sovyet Cumhuriyetleri ile 13 Ekim 1921 Kars
Antlaşmaları yapılmıştır.
Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi - I
Sakarya Meydan Muharebesi

Sakarya Savaşı, bütün Ulusun, dahi Başkomutan'ın üstün önderliğinde kazandığı top
yekün bir özverinin sağladığı başarı idi. Bu büyük zafer, Ulusun temsilcisi olan
TBMM'nin saygınlığını çok artırdı.

Gazi Mustafa Kemal Paşanın otoritesi artık her yanda kabul ediliyordu. Anadolu'da
devlet gücü kesin olarak kurulmuştu. Sakarya Savaşı öncesi iyice azalan ayaklanmalar,
artık bir daha anımsanmayacak olaylar dizisi durumuna geldi.

Bu zafer, TBMM Hükümeti'nin özellikle dış siyaset alanında çok önemli ve olumlu
sonuçlara ulaşmasını sağladı. Her şeyden önce, o zamana kadar Anlaşma Devletleri
arasında iyi-kötü sürdürülen dayanışma sona erdi. Fransa ile İtalya, İngiltere'den iyice
koptular.
Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi - I

similar documents