مزایا

Report
‫به نام خدا‬
‫موضوع ‪ :‬تدوین استانداردهای حسابداری‬
‫بر اساس رویکردهای مبتنی بر قواعد و اصول‬
‫تهیه کننده‪ :‬مصطفی کوشافر‬
‫‪1‬‬
‫فهرست‬
‫‪ ‬مقدمه ‪3......................................................................................................................‬‬
‫‪ ‬خصوصیات استانداردهای مبتنی بر اصول و قواعد‪5.........................................‬‬
‫‪ ‬مزایا و معایب رویکرد مبتنی بر قواعد‪8...............................................................‬‬
‫‪ ‬مزایا و معایب رویکرد مبتنی بر اصول‪10............................................................‬‬
‫‪ ‬مثال هایی از رویکرد مبتنی بر اصول‪12..............................................................‬‬
‫‪ ‬مثال هایی از رویکرد مبتنی بر قواعد‪13..............................................................‬‬
‫‪ ‬مثال هایی از رویکرد مبتنی بر اصول و قواعد‪16...............................................‬‬
‫‪ ‬حسابداری ساختگی‪17.............................................................................................‬‬
‫‪ ‬اقدامات انجام شده در ایران در راستای تدوین استاندارد‪18...........................‬‬
‫‪ ‬نتیجه گیری‪21..........................................................................................................‬‬
‫‪ ‬منابع و مأخذ‪23........................................................................................................‬‬
‫‪2‬‬
‫مقدمه ‪:‬‬
‫‪ ‬حسابداری را می توان مجموعه ای از اصول و قواعد دانست ‪ .‬استهالک داراییها‪،‬‬
‫قیمت گذاری موجودی کاالو‪..‬نمونه هایی از قواعد حسابداری و مواردی چون تحقق‬
‫‪ ،‬تطابق ‪ ،‬تداوم فعالیت و‪..‬ازجمله مفاهیم حسابداری است ‪.‬‬
‫‪ ‬هیئت استانداردهای بین املللی حسابداری )‪ ، )IASB‬در تدوین استانداردهای‬
‫حسابداری از رویکرد مبتنی بر اصول (اصول همان مفاهیم است ) پیروی می کند ‪.‬‬
‫‪ ‬استانداردهای حسابداری همسوبا تغییرات محیط تجارت و رقابت در جهان متحول‬
‫می شوند ‪ .‬کشورهازیر فشارچندسویه از سوی نهادهای بین املللی وازهمه مهمتر فشار‬
‫از سوی ذینفعان به سمت قبول استانداردهای بین املللی گزارشگری مالی )‪ )IFRS‬و‬
‫همچنین تدوین استانداردهای‬
‫ملی با تاکید بر رویکرد مبتنی بر اصول(مفاهیم) سوق داده‬
‫می شوند ‪.‬‬
‫‪3‬‬
‫‪ ‬ازجمله نمونه های گویای نگرش مبتنی بر اصول در استانداردهای حسابداری‬
‫عبارتست از‪:‬‬
‫‪ ‬تهیه صورتهای مالی تلفیقی توسط شرکت سرمایه گذار در صورت وجود حق‬
‫کنترل واحد سرمایه پذیر‬
‫‪ ‬استفاده از روش ارزش ویژه در صورت وجود نفوذ قابل مالحظه‬
‫درمقابل دیدگاه مبتنی براصول‪ ،‬هیئت تدوین استانداردهای حسابداری مالی‬
‫‪ FASB‬در آمریکا‪ ،‬رویکرد مبتنی بر قواعد راجهت تدوین استانداردها دارد ‪.‬‬
‫ازجمله نمونه های بیانگرحاکمیت رویکردمبتنی بر قواعد‪:‬‬
‫‪ ‬ضرورت تهیه صورتهای مالی تلفیقی در صورت کسب بیش از ‪50‬درصد سهام‬
‫شرکت سرمایه پذیر‬
‫‪ ‬بکارگیری روش ارزش ویژه در صورت سرمایه گذاری‬
‫بیش از ‪ 20‬درصد در سهام شرکت سرمایه پذیر‬
‫‪4‬‬
‫خصوصیات استانداردهای مبتنی بر قواعد واصول‬
‫‪ .1‬در رویکرد مبتنی بر قواعد استانداردهای حسابداری بر اساس قواعدی ازپیش‬
‫تعیین شده بنا نهاده شده اند ودر مقابل در رویکرد مبتنی بر اصول به جای تکیه‬
‫بر قواعد ‪ ،‬استانداردهای حسابداری به ارائه اطالعات مبتنی بر واقعیت و مفاهیم‬
‫اساس ی اتکا دارند‪.‬‬
‫مثال ‪:‬استانداردی که شرط تهیه صورتهای مالی تلفیقی را داشتن بیش از‪50‬‬
‫درصدسهام دارای حق رأی شرکت سرمایه پذیر می داندمبتنی بر قاعده تحصیل‬
‫بیش از ‪50‬درصدسهام می باشد‪ .‬براساس این قاعده درصورت تحصیل سهام کمتر‬
‫از ‪50‬درصدالزام به تهیه صورتهای مالی تلفیق وجودندارد‪ .‬اما در رویکرد مبتنی بر‬
‫اصول جدا از درصد سرمایه گذاری به دلیل کنترل بر شرکتهای سرمایه پذیر باید‬
‫صورتهاب مالی تلفیقی تهیه کند چون استاندارد مبتنی بر اصول به واقعیت‬
‫توجه دارند ‪.‬‬
‫‪5‬‬
‫‪ ‬کنترل شرکتی بر شرکت دیگرممکن است منجر به معامالتی بین انها‬
‫می شود که احتمال دارد آن معامالت با واقعیت مطابقت نداشته‬
‫باشد ‪.‬درنتیجه کیفیت اطالعات صورتهای مالی جداگانه آن‬
‫شرکتهاتحت تأثیر معامالت مزبور قرارمی گیرد‪.‬‬
‫‪ ‬صورتهای مالی تلفیقی اثرات ناش ی از معامالت میان شرکتهای گروه بر‬
‫کیفیت اطالعات صورتهای مالی را خنثی و‬
‫تعدیل می کند وباعث بهبود کیفیت اطالعات گزارش‬
‫شده در راستای بیان واقیت می شود ‪.‬‬
‫‪6‬‬
‫‪ .2‬دومین خصوصیت درک اطالعات حاصل از استانداردهای مبتنی بر اصول(به‬
‫لحاظ تاکید بر ارزش جاری دراین استانداردها) اسانتر است‪.‬‬
‫‪.3‬استانداردمبتنی بر اصول تاکیدزیادی بر رویکرد رجحان محتوا بر شکل قانونی‬
‫رویدادهای مالی دارند ‪.‬‬
‫‪.4‬استانداردمبتنی بر اصول با ایجادمکانیزم هایی راه را برای مهندس ی حسابداری (دور‬
‫زدن استانداردهاوحسابرسان ) می بندد ‪.‬‬
‫‪ .5‬استانداردهای مبتنی بر اصول انعطاف پذیرند ‪ .‬در حالی که استانداردهای مبتنی بر‬
‫قواعد حکم صفر و یک رادارند ‪.‬قواعدی که یا قابل اجرا بوده یاغیرقابل اجرا ‪.‬‬
‫لذا گاها مدیریت از این قواعد در جهت ارائه اطالعات در جهت اهداف خود ‪،‬‬
‫هموارسازی سود و‪...‬بهره می برد ‪.‬‬
‫‪ .6‬استاندارهای حسابداری باهدف شفاف سازی ارائه شده اند ولی مدیریت استناد به‬
‫همان قواعد ‪ ،‬شفاف سازی رامخدوش می کند ‪.‬‬
‫‪ .7‬استانداردحسابداری مبتنی بر اصول ‪،‬احتماال قابلیت مقایسه صورتهای‬
‫مالی را کاهش خواهدداد ‪.‬‬
‫‪7‬‬
‫مزایا ومعایب رویکردمبتنی بر قواعد‬
‫مزایا ‪:‬‬
‫‪.1‬قواعد موجب رفتارهای یکسان در مقابل رویدادهای‬
‫مشابه شده درنتیجه از قضاوت کاسته و باعث اقزایش‬
‫قابلیت مقایسه می شود ‪.‬‬
‫‪.2‬قواعد نشات گرفته از نیاز تهیه کنندگان صورتهای مالی‬
‫است ‪.‬‬
‫‪ .3‬بکارگیری قواعد برای تهیه کنندگان صورتهای مالی و‬
‫همچنین حسابرسان آسان است ‪.‬‬
‫‪ .4‬قواعد ‪ ،‬تأیید و تضمین قابل اطمینانی برای موضوعات‬
‫بحث برانگیز فراهم می کند‪.‬به عبارت دیگروجود قواعد می‬
‫تواندازوقوع پیش داوری ها و قضاوتهای اشتباه بکاهد‬
‫‪8‬‬
‫معایب رویکرد مبتنی بر قواعد‪:‬‬
‫‪.1‬مشخص بودن قواعد امکان تغییر شرایط برای تخطی از قواعد را میسر می سازد‬
‫‪(.‬دربرابرهرقاعده تهیه کنندگان صورتهای مالی احتماال برخوردورفتارخاص ی ازخود نشان می‬
‫دهند‪ .‬لذا به سهولت مورد مهندس ی حسابداری قرارمیگیرد ‪،‬درواقع می توان آن را دور زد )‬
‫‪ .2‬استانداردهای تدوین شده بر مبنای قواعد ‪ ،‬باید بطور پیوسته بازنگری شوند ‪.‬‬
‫رویکردمبتنی بر قواعد همیشه یک گام از عمل حسابداری عقب است ‪.‬‬
‫‪ .3‬این استانداردها بسیار پیچیده و فرایند تدوین آن کند است ‪( .‬با توجه به پیچیدگی‬
‫اکثراستانداردها ‪ ،‬اجرا و استفاده از آنها مستلزم تفسیر و توضیح بیشتر است ) و به قضاوت‬
‫حرفه ای کمتر بهاداده می شود ‪.‬‬
‫‪9‬‬
‫مزایا و معایب رویکرد مبتنی بر اصول‬
‫مزایا ‪:‬‬
‫‪ .1‬استانداردمبتنی بر اصول محتوا را به شکل ترجیح می دهد و درصدد ارائه محتوای‬
‫اقتصادی رویدادها هستند ‪.‬‬
‫‪ .2‬برمفهوم ‪ ،‬تمرکزو توجه دارد تابرقوانین ‪ .‬لذا نقض قواعد کاهش و شفافیت اطالعات‬
‫افزایش می یابد ‪.‬‬
‫‪ .3‬استاندارها را ساده و از پیچیدگی آن می کاهد‬
‫‪ .4‬استفاده از رهنمودهای تفصیلی در رابطه با معامالت ‪ ،‬پیچیده نیست لذا مستلزم قضاوت‬
‫حرفه ای است‬
‫‪ .5‬در مقابل تغییرات رویه های کسب و کار انعطاف پذیر است‬
‫‪ .6‬ازدیگرمزایای تغییر رویکرد مبتنی بر قواعد به رویکرد استانداردهای مبتنی بر اصول که‬
‫توسط هیئت استانداردهای امیریکا بیان شده آن است که این تغییر باعث می شود تا‬
‫استانداردآمریکا با استاندارد بین امللل یکنواخت و هماهنگ شود ‪.‬‬
‫‪10‬‬
‫معایب رویکرد مبتنی بر اصول ‪:‬‬
‫‪ .1‬ممکن است بطور بالقوه تقلب را بیشتر کند‬
‫‪ .2‬پیاده سازی سیستم مبتنی بر اصول ونیز مشخص شدن نتایج آن زمان زیادی را می طلبد‬
‫این موضوع ممکن است باعث شود که به مرور زمان آن اصول تحت تاثیر قواعد قرارگیرند ‪.‬‬
‫‪ .3‬استفاده از رویکرد مبتنی بر اصول مستلزم قضاوت است ‪ .‬لذا قابلیت مقایسه صورتهای‬
‫مالی کاهش می یابد ‪.‬‬
‫‪ .4‬استفاده از رویکرد مبتنی بر اصول (حذف قواعد ) موجب از‬
‫دست رفتن قابلیت فهم اطالعات خواهد شد ‪.‬‬
‫‪11‬‬
‫مثالهایی از رویکرد مبتنی بر اصول ‪:‬‬
‫‪‬‬
‫بکارگیری روش ارزش ویژه درسرمایه گذاری در سهام شرکت وابسته در صورت‬
‫وجودنفوذقابل مالحظه ونه صرفا وجود آستانه‪%20‬سرمایه گذاری در استاندارد ‪20‬‬
‫‪ ‬بهره گیری از آزمون نقصان ارزش در خصوص استهالک سرقفلی درر ترکیب تجاری و نه‬
‫استفاده از قاعده استهالک طی حداکثر ‪20‬سال‬
‫‪ ‬الزام به تهیه صورتهای مالی تلفیقی براساس مفهوم کنترل و نه صرفا تحت قاعده تحصیل‬
‫بیش از ‪50‬درصدسهام دارای حق رأی شکت فرعی در استانداردشماره ‪18‬‬
‫‪ ‬الزام به عدم استفاده از ‪ Lifo‬در قیمت گذاری موجودی مواد و کاال (گرایش به رویکرد‬
‫ترازنامه ای )‬
‫‪ ‬تسهیم مازادسهم واحد تحصیل کننده از خالص ارزش منصفانه‬
‫بهای‬
‫داراییها وبدهیهای قابل تشخیص واحد تحصیل شده نسبت به‬
‫استانداردشماره ‪19‬‬
‫تمام شده (سرقفلی منفی) بین داراییهای غیرپولی براساس‬
‫‪12‬‬
‫مثالهایی از رویکرد مبتنی بر قواعد در استانداردها وروشهای حسابداری ‪:‬‬
‫‪ ‬استفاده از آستانه ‪ %10‬و ‪ %75‬در خصوص گزارشگری بخشها بر مبنای‬
‫استانداردحسابداری شماره ‪25‬‬
‫‪ ‬استفاده از مبنای ‪ %20‬درامد عملیاتی در گزارشگری مالی واحدهای قبل از بهره برداری بر‬
‫مبنای استانداردحسابداری شماره ‪24‬‬
‫‪ ‬تجدیدارزیابی داراییها در فواصل زمانی ‪3‬یا ‪ 5‬سال بر مبنای استانداردحسابداری شماره ‪11‬‬
‫‪ ‬بکارگیری روش ارزش ویژه در سرمایه گذاری حداقل ‪ ، %20‬که مبنای نفوذ قابل مالحظه‬
‫فرض شده‬
‫‪ ‬مستهلک نمودن سرقفلی مثبت برمبنای عمر مفبد حداکثر ‪ 20‬سال‪-‬استانداردشماره ‪19‬‬
‫‪13‬‬
‫با مقایسه رویکرد مبتنی بر اصول و قواعد خواهیم دید که از تفاوتهای اصلی‬
‫میان این دو رویکرد ‪ ،‬میزان استفاده از قضاوت حرفه ای و براوردها در رویکرد‬
‫مبتنی بر اصول میباشد ‪.‬‬
‫‪ ‬حال سوال این است که قواعد بایستی از استانداردها حذف و فقط‬
‫اصول حکم فرما باشند ؟‬
‫‪14‬‬
‫‪ ‬قضاوت و براورد در حوزه حسابداری همیشه وجود داشته اما نکته مهمی که‬
‫بایستی در خصوص تدوین و بکارگیری استانداردها و روشهای حسابداری‬
‫مدنظر قراردارد این است که در این رویکرد نقش براورد مدیریت و قضاوت‬
‫حرفه ای بسیار پررنگتر و تاثیرگذاراست ‪.‬‬
‫‪ ‬سنگ بنای استانداردهای حسابداری ‪ ،‬رویکرد مبتنی بر اصول است ‪.‬اما‬
‫احتماال در مواردی که برای یک موضوع ‪ ،‬مفهوم نسبی در دسترس نباشد‬
‫استانداردگذار با هدف ایجاد قابلیت مقایسه ی اطالعات ‪ ،‬جلوگیری از‬
‫استانداردهای‬
‫هموارسازی سود و‪...‬از‬
‫خواهد‬
‫حسابداری مبتنی بر قواعد بهره‬
‫برد ‪.‬‬
‫‪15‬‬
‫مثالهایی از تداخل رویکرد استانداردگذار مبتنی بر‬
‫اصول و قاعده ‪:‬‬
‫‪ .1‬براساس استاندارد شماره ‪ ،21‬نوع اجاره (سرمایه ای یا عملیاتی )‬
‫باید بر اساس شکل آن تعیین شود درحالی که در خصوص شیوه‬
‫تفکیک اجاره سرمایه ای یا عملیاتی به قواعدی از قبیل حداقل‬
‫‪ %75‬عمر مفید دارایی و یا حداقل ‪ %90‬ارزش منصفانه دارایی مورد‬
‫اجاره توجه می کند ‪.‬‬
‫‪ .2‬براساس استاندارد‪ ، 15‬سرمایه گذاری هایی که تحت عنوان دارایی‬
‫غیذجاری طبقه بندی می شود بایددر ترازنامه به یکی از روشهای‬
‫”بهای تمام شده پس از کسر ذخیره کاهش دائمی در ارزش ” و یا‬
‫”مبلغ تجدید ارزیابی منعکس می شود‪.‬روش اول تاکید بر بهای تمام‬
‫شده و محافظه کاری و در روش دوم تاکید بر ارزشهای جاری و‬
‫مربوط بودن اطالعات(مبتنی بر اصول ) می باشد ‪.‬‬
‫‪16‬‬
‫حسابداری ساختگی ‪:‬‬
‫درحسابداری ساختگی گزارشگر بی آنکه اصول ‪ ،‬موازین و‬
‫استانداردهای حسابداری را پا بگذارد ‪ ،‬تنها با بهره جویی از نبود‬
‫استانداردها ‪ ،‬قوانین مالیات و مقرات مالی حاکم بر رویدادهای مالی ‪،‬‬
‫اقدام به ارائه تصویری نادرست و دلخواه مدیر می کند ‪.‬‬
‫‪ ‬اگر به حیات ‪16‬ساله شرکت انرون بیاندازیم نکته برجسته این است‬
‫که ” انرون قربانی عدم تلفیق صورتهای مالی اش شد‬
‫(دانسته یا نادانسته ) ‪.‬‬
‫‪17‬‬
‫اقدامات انجام شده در ایران در راستای تدوین استانداردها‪:‬‬
‫‪ ‬استانداردهای حسابداری ایران از استانداردهای بین املللی اقتباس‬
‫شده و برمبنای اصول تدوین می شوند ‪ ،‬بنابراین به ناچار‬
‫استاندارهای حسابداری ایران نیز متاثر از اصول است ‪.‬‬
‫‪ ‬عمده تغییر انجام شده در استاندارد ایران‪:‬‬
‫‪ ‬حذف روش اتحاد منافع و حذف روش ارزش ویژه برای شرکتهایی که‬
‫همراه صورتهای مالی خود ‪ ،‬صورتهای مالی تلفیقی ارائه می کنند‬
‫‪(.‬مبتنی بر اصول)‬
‫‪18‬‬
‫‪ ‬تخصیص سرقفلی منفی به دارایی های غیرپولی به نسبت ارزش متعارف آن‬
‫دارایی (مبتنی بر اصول)‬
‫‪ ‬مستهلک شدن سرقفلی مثبت همانند گذشته ‪ ،‬به روش خط مستقیم با عمر‬
‫مفید حداکثر ‪20‬سال (مبتنی بر قاعده)‬
‫‪ ‬شرط تهیه صورتهای مالی تلفیقی ‪ ،‬وجود کنترل در روابط میان شرکتهای‬
‫سرمایه گذار و سرمایه پذیر است ‪(.‬مبتنی بر اصول)‬
‫‪19‬‬
‫” استانداردهای حسابداری ایران ترکیبی ازدو رویکرد مبتنی بر اصول و مبتنی بر‬
‫قواعد تعیین شده در حالی که استاندارد بین املللی به عنوان مأخذ استانداردهای‬
‫ملی ایران تماما بر پایه اصول تدوین شده است ”‬
‫‪ ‬بطور کلی بنظر می رسد با توجه به اوضاع فعلی ‪ ،‬اصالح و تطبیق‬
‫قوانین کشور با استانداردهای حسابداری وتدوین چاچوب مفهومی‬
‫مناسب برای گزارشگیری مالی ایران برای رفع تناقضات موجود در‬
‫استانداردهای حسابداری ضرورتی تام یافته است ‪.‬‬
‫‪20‬‬
‫نتیجه گیری‬
‫‪ ‬حسابداری قدمتی به اندازه وظیفه پاسخگویی دارد در برابر طیف وسیعی از استفاده‬
‫کنندگان که به اطالعات حسابداری جهت تصمیمات اقتصادی خود نیاز دارند ‪.‬‬
‫‪ ‬نگاه ها به رویه ها و استانداردهای حسابداری در مقایسه با قبل تغییریافته و به رویکرد‬
‫مبتنی بر اصول (مفهوم) تغییر جهت یافته است ‪.‬‬
‫‪ ‬تاکنون مشخص نشده که ”آبا استانداردهای مبتنی بر اصول ‪ ،‬منتج به یک سیستم‬
‫گزارشگری باشفافیت بهتر‪ ،‬درک بهتر صورتهای مالی و قابلیت مقایسه همه جانبه خواهد‬
‫شد یا خیر؟‬
‫‪ ‬طرفداران رویکرد مبتنی بر اصول معتقدند ‪ ،‬این رویکر د به مرور زمان منجر به بهبود‬
‫گزارشگری مالی خواهد شد ‪.‬اما به عقیده مخالفان‬
‫ماهیت ذهنی سیستم مبتنی بر اصول باعث‬
‫کاهش قابلیت مقایسه اطالعات می شود ‪.‬‬
‫‪21‬‬
‫‪ ‬رویکرد ‪ FASB‬به تئوری حسابداری ”رویکرد مبتنی بر توجیه استفاده‬
‫کنندگان ” یا همان رویکرد رفتاری است ولی از طرفی بین رویکردهای‬
‫حسابداری به دلیل غیرهمسو بودن عالیق ذینفعان موازنه منفی وجود‬
‫دارد ‪.‬‬
‫‪ ‬لذا راهکار مناسب و عملی انتخاب ترکیبی بهینهه از رویکردهاست ‪.‬باتوجه‬
‫به جهانی شدن رقابت کشورها راهی جز پذیرش ‪ IFRS‬نداشته چراکه‬
‫قبول استانداردهای بین امللل گزارشگری راه را به سوی توسعه و پشرفت‬
‫خواهد کشود ‪.‬‬
‫‪22‬‬
‫منابع و مأخذ‬
‫‪ ‬دکتر مهدی مرادزاده فرد ‪ ،‬بهمن بنی مهد ‪” ،‬تدوین استانداردهای‬
‫حسابداری بر اساس رویکردهای مبتنی بر قواعد و اصول ” ‪،‬‬
‫‪ ‬دکتر حسن همتی ‪ ،‬علی نادری ”روند تغییرات در رویکرد‬
‫استانداردگذاری حسابداری و ضرورتهای آن ”‬
‫‪23‬‬
‫با تشکر از توجه شما‬
‫‪24‬‬

similar documents