Document

Report
KALIN DAMARLARIN
UZUNAYAK YÖNTEMİYLE
KAZANILMASI
KALIN KÖMÜR DAMARLARININ ÜRETİMİNİ ETKİLEYEN
ÖNEMLİ FAKTÖRLER
 Damar kalınlığı
 Damar eğimi
 Damar derinliği
 Yan kayacın yapısı
 Diğer faktörler : gaz çıkışı, endojen yangını, sübsidans.
Kalın Kömür Damarlarında Uygulanan Uzunayak Yöntemlerini
Uygulama Şekline Göre 3 Ana Gruba Ayırmak Mümkündür.
 1. Tüm damar kalınlığının bir seferde kazanıldığı tam mekanize
uzunayak yöntemi
 2. Kömür damarının dilimlere ayrılarak uygulandığı uzunayak yöntemi
a- Tavan ve taban taşına paralel oluşturulan dilimler halinde
b- Yatay dilimler halinde
 3. Ayak arkasından tavan kömürünün çekildiği uzunayak yöntemi
1.Tüm damar kalınlığının bir seferde kazanıldığı tam
mekanize uzunayak yöntemi
 Tam mekanize yöntemler ile kalın damarlar orta kalınlıktaki
damarların kazanılması şeklinde yapılmaktadır.
 Bu yolla en son olarak 6 m kalınlığına kadar olan damarlar bir
seferde tam mekanize sistemlerle kazanılabilmektedir.
 6 m’ den daha kalın olan damarların
bugünkü teknoloji ile bir seferde
kazanılması mümkün değildir.
 Dilimlere ayrılarak üretilmeleri
gerekmektedir.
2. Kömür damarının dilimlere ayrılarak uygulandığı uzunayak
yöntemi
a-Tavan taban taşına paralel dilimler halinde kazı
Tavan taşına paralel olarak yapılan kazı düz ve az eğimli damarlarda
uygulanan yöntemdir. Bu yöntem iki şekilde uygulanır. Dilimlerin aynı
anda kazanılması veya sırası ile birbirleri arkasından kazanılması
şeklindedir. Bu yöntem iki şekilde uygulanır
- Dilimlerin aynı anda kazanılması
- Dilimlerin sırayla kazanılması şeklindedir.
Dilimlerin aynı anda kazanılması
 Bu yöntemde hazırlık oranı (metre hazırlık/ton üretim) oldukça
düşüktür. Üç dilime kadar tek ana galeriden servis verebilmektedir.
 İki ayak arasındaki optimum mesafeyi saptamak tavan kontrolünü
kolaylaştırmaktadır. Eğer alttaki ayak, üstteki ayağa çok yaklaşırsa,
üstteki ayaktaki basınç, tek dilimli üretimde gözlenenden daha
yüksek değerlere ulaşılacaktır. Tersine, eğer mesafe optimumdan
fazla olursa, alttaki ayakta ek basınçlar oluşacaktır. Optimumdan
fazla olursa, alttaki ayakta ek basınçlar oluşmaktadır. Optimum
mesafe 40-55 m arasındadır.
Dilimlerin aynı anda kazanılması
Kömür damarının yatay dilimler halinde aynı anda kazanılması
Yapay tavanlı uzun ayak
Dilimlerin sırası ile kazanılması
 Dilimler sırası ile kazanılırken ya yukarıdan aşağıya doğru veya
aşağıdan yukarıya doğru çalışma yapılır.
 Bu yöntemde dilimler farklı zamanlarda kazanılmaktadır. Alttaki
dilimler üstteki göçük alanının oturmasına yetecek zaman
bırakıldıktan sonra kazanılmaktadır. Küçük hazırlık giderleri ile
üretim randımanları, aynı anda kazıya göre daha yüksektir. Ana
yollar (galeriler) üstteki dilimlerin üretimi yapılmış olan göçüklerin
altına gelecek şekilde alttaki dilimin içerisinde açılmaktadır. Bu
şekilde bırakılan topukların etkisi ortadan kaldırılmış olacaktır.
 Yukarıya doğru kazıda ise, kömürü alınan dilimlerin dolgu ile
doldurulması gerekmektedir. Bu yöntemin kullanımı, dolgu
giderlerinin fazla oluşu, üst dilimlerde kazanılacak kömürü tavan
kontrolünü zorlaştırması ve ocak yangınları tehlikesinin var olması
yüzünden hızlı bir şekilde azalmaktadır.
Dilimlerin sırası ile kazanılması
b.Yatay dilimler halinde kazı
 Dik veya eğimli kalın kömür damarları yatay dilimlere ayrılarak, yukarıdan
aşağıya doğru veya aşağıdan yukarıya doğru kazanılır.
 Yöntem olarak tavan taşına paralel dilimlerin uygulanması benzemektedir.
Yatay dilimler halinde kazı
3.Ayak arkasından tavan kömürünün çekildiği
uzunayak üretim yöntemi
 Bu yöntem bir çekme yöntemi olarak, yeryüzü hareketlerinin pek önemli
olmadığı yerlerde düzensiz ve kalın damarların kazanılmasında uygulanır.
 Bu yöntem, iki farklı şekilde uygulanır. Birinci şekilde; kömür damarının
tavanında, arada kalan kömürü ferahlatmak için bir uzunayak, kömür
damarının tabanında da ayrı bir uzunayak sürülür (tavan-taban ayak ayak
uygulaması). Arada kalan kömür ise taban ayağın arkasından göçertilerek
çekilir.
 İkinci şekilde ise ayak sadece damarın tabanında sürülür ve tavan kömürü ayak
arkasından göçertilerek çekilir (taban ayak uygulaması).
 Yöntemin
uygulanabilirliği,
göçertilen
tavan
kömürünün
akma
karakteristiklerine bağlıdır. Eğer büyük bloklar halinde parçalanma oluyorsa
yöntem verimli olmayacaktır.
 Bu yöntemde özel olarak uygulanan muz sarmalı yürüyen tahkimat veya
pencereli yürüyen tahkimat kullanılır.
Tavan kömürün ayak arkasından çekilerek üretildiği uzunayak yöntemi
Kalın kömür damarlarının kazanılmasında kullanılan
yürüyen tahkimat şekilleri
Muz Sarmalı
Pencereli Şilt tipi
Türkiye’deki kalın kömür damarlarının kazanılmasında uygulanan
uzunayak üretim yöntemi
 Tavan kömürünün arkadan çekilerek kazanılması şeklinde uygulanan
uzunayak üretim yöntemi ile Tunçbilek ’teki kömür kazanılmaktadır.
 Kömür damarının kalınlığı 4 ile 12 m arasında değişmektedir. Damar eğimi
yaklaşık 10 derece civarındadır.
 Kömür damarının 7 m’ den kalın olduğu durumlarda, damarın tavan ve
tabanında 2 m yüksekliğinde yaklaşık 30 m aralıklarda 2 adet uzunayak geri
dönümlü olarak sürülmekte arada kalan kömür ise taban ayağın arkasından
göçertilerek çekilmektedir. Kömür damarı 7 m’ den daha ince ise sadece
taban ayak uygulanmakta tavan kömürü ise ayağın arka tarafından
çekilmektedir.
 Her bir panoda tavan ayak uzunluğu 150 m, taban ayakların ki ise 2 x 75 m
kadardır. Kazı içi delme patlatma ile nakliye ise zincirli konveyörle
yapılmaktadır. Tavan kömürünün göçertilmesi için zaman zaman delme
patlatma işlemine gerek duyulmaktadır.
Üretim panoları hazırlık şeması
 Doğrultuya dik çalışma şekli
Doğrultuya paralel ayakların görünümü
 Arakesmelerin uzunayağın sınırını oluşturduğu dilimli uzunayak üretim
yöntemi O.A.L. Çayırhan’ da uygulanmaktadır.
 Çayırhan’da 1,5-1,7 m kalınlığındaki iki adet kömür damar aralarında bulunan
0,6-1,5 m kalınlığındaki arakesme ile birbirlerinden ayrılmaktadır.
 Üretim tam mekanize olarak kesici yükleyicilerle ve yürüyen tahkimatla
yapılmaktadır.
1983-85 yıllarında O.A.L. Çayırhan’da kömürün saban ile
kazanılması
 TTK Kozlu Çaydamarı’n kalınlığı 9 m ’yi bulmaktadır. Damar içerisinde 0,1 ile
0,7 m kalınlığında arakesmeler yer almaktadır.
 Kömür damarı yukarıdan aşağıya doğru dilimler halinde üretilmekte ve damar
içerisindeki arakesmeler uzun ayağın yapay tavanını oluşturmaktadır.
Böylelikle tavan kontrolü kolaylaştırılmış olmaktadır.
 Uzun ayakların yükseklikleri 2-2.5 m arasında değişmekte ve her bir dilim 20 m
aralıklarla göçertmeli olarak kazanılmaktadır.
 Damarın Karadeniz’in altında kalan bölümü ise dolgulu uzunayak ile
kazanılmaktadır.

similar documents