GÖB*L*KL*R

Report
GÖBƏLƏKLƏR
Şampinyonkimilər və ya aqarikkimilər (lat. Agaricaceae) —
Bazidiomikot şöbəsinə aid göbələk fəsiləsi. Fəsiləyə tanınmış yeməli
göbələklərlə yanaşı, lepiota cinsinə aid hətta öldürücü təsirə
malik Lepiota brunneo-incarnata növü kimi zəhərli göbələklər də
daxildir.
*
Bağ şampinyonu
Çöl şampinyonu
Adi
şampinyon
Xitridiomiset (lat. Chytridiomycota) — Əsl göbələklər sinfi. Bunlar saprotrof, biotrof həyat tərzi
keçirirlər. Əsasən plazmodi, mikso-amöb formalıdırlar. Lakin inkişaf etmiş nümayəndələrində
itseliyə bənzər rizomitselilər əmələ gəlir. Hətta hiflərdən də zəifdir. Bu göbələklərdə yaxşı
inkişaf etmiş xitin hüceyrə divarı var. Təknüvəlidirlər. Qeyri-cinsi çoxalmaları təkqamçılı
zoosporlarladı. Cinsi çoxalmaları isə qametaqamiya, yəni izoqamiya, hetero və ooqamiya
tipdədi. Sinif 3 sıraya bölünür:
Crystridiales;
Blastodadiales;
Monoblephoridiales.
Kif - göbələk növü olub, əsasən qida məhsulları üzərində yaranaraq çoxalır.
Kif çörək üzərində yaşıl nöqtələrlə, meyvələrdə isə məxməri xallarla müşahidə olunur. Taxıl və taxıl məhsulları
başda olmaqla, düyü, fındıq, fıstıq kimi ərzaqlarda kiflənməni törədən göbələklər “aflatoksin” deyilən zəhərli
maddə əmələ gətirir. Orqanizmə dərhal təsir etməyən aflatoksin tədricən yayılaraq bədənin immunitet sistemini,
daxili orqanları, xüsusilə də, qaraciyəri zədələyir, sirroza, böyrək çatışmazlığına, xərçəng xəstəliyinə səbəb olur.
Təhlükəsi
Kiflənmiş qida məhsullarının kifli hissəsini ayırıb, qalanından
istifadə edirik. Halbuki ekspertlər, kifin bütün məhsula
yayıldığını və tədricən orqanizmin immunitet sistemini
zəiflətdiyini, daxili orqanları və qaraciyəri zədələdiyini
söyləyirlər. Çünki kif orqanizmə öldürücü təsir göstərir.
Qidaları hazırlayarkən gigiyenik qaydalara diqqət
edilməməsi, məsələn, kifayət qədər bişirilməməsi
nəticəsində bədənə faydadan çox, zərər verə bilər.
Kiflənmiş ərzaqdan qənaət məqsədi ilə istifadə edilməsi
qaraciyər xəstəliklərinə yol açır.
Kifli yem yeyən heyvanların südü, yumurtası və əti də
insanlara ciddi zərər verir.
Maya göbələyi — təbiətdə şəkər olan mühitdə yayılmışdır. Təbiətdə onlara ağac
gövdələrinin zədələnmiş yerlərində, çiçəklərin nektarlarında, şirin meyvələrin
üzərində rast gəlmək olar. Onun birhüceyrəli növü çox qədim zamanlardan insanlar
tərəfindən yetişdirilir və xəmir qıcqırmasında istifadə olunur.
Maya göbələyi birnüvəli, ovalşəkilli hüceyrələrdən təşkil olunmuşdur.
Şəkərli qida mühitində maya göbələyi tumurcuqlanma yolu ilə sürətlə çoxalır. Bu zaman
ana hüceyrə üzərində qabarcıqlar (tumurcuqlar) əmələ gəlir. Sonra onlar böyüyür, ana
hüceyrədən ayrılır. Tumurcuqlanma yolu ilə sərbəst çoxalır. Bəzən ana hüceyrədən
ayrılmadan üzərində tumurcuq, onun da üzərində ikinci tumurcuq əmələ gəlir və s.
Beləliklə, tumurcuqlanan hüceyrələrdən ibarət şaxəli zəncir əmələ gəlir.
Maya göbələyi spirt qıcqırması əmələ gətirdiyinə görə ondan pivə və şərab istehsalında,
xəmir qıcqırmasında istifadə olunur. Xəmir qıcqıran zaman onun tərkibində olan şəkər
spirtə parçalanır və karbon qazı ayrılır. Ayrılan karbon qazı xəmirin içində məsamələr
əmələ gətirərək xəmiri şişirdir, onu məsaməli şəklə salır. Belə xəmir acıtma xəmir adlanır.
Ondan bişirilən çörək məsaməli, yumşaq və yaxşı həzm olur. Maya göbələyindən yeyinti
sənayesində çörək, pivə və bir sıra başqa qida məhsullarının istehsalında geniş istifadə
olunur.
Xərçəngin məlhəmi çaqa göbələyi
Milçəkqıran göbələyi (Amanita muscaria) — Gəlin göbələyi olaraq da bilinən, Amanitaceae
familiyasından zəhərli və halusinogen bir göbələk növüdür.
Tərkibinə İbotenik turşu, müsimol kimi zəhərli birləşmələr daxildir və Pantherina sindromu
zəhərlənməsinə gətirib çıxarır. Zəhəri səbəbindən Yaratdığı dəlilik böhranları 4-6 saat davam
edır. Bu ondan təsirlənənlərdə; ruh halının dəyişməsi, (kefli və ya narahat vəziyyət), səbəbsiz
gülmə, xəyal görmə, danışma çətinliyi, əzələ spazmları, görmə və eşitmə pozuqluğu, yorğunluq
kimi əlamətlər görünür. ondan zəhərlənmələrə ölüm hadisəsi nadirdir, xüsusilə kiçik uşaqlarda
təhlükəli ola bilər.
Müxtəlif rəngli Trametes
Müxtəlif rəngli Trametes-Bu göbələklərin
bir növüdür,bütün dünyada yayılmışdır
və ölü ağacların gövdələrində əsasən
artır və öz parlaq zolaqlarıyla
diqqətəlayiqdir.Göbələk adət edilmiş
mənada yeyilməyəndir,amma ənənəvi
Çin tibbində ondan tez-tez istifadə
olunur.Yaxın vaxtlarda alimlər
aydınlaşdırdılar ki,bu göbələkdə
immuniteti yüksəldir,xərçəngin
müalicəsi vaxtı köməkçi maddə
kimidir....
Qanayan diş göbələyi
Pekin Qidnellum-u və ya «qanayan diş
göbələyi»ni adlandırırlar,Sakit okeanın
şimal-qərb hissələrində və mərkəzi
Avropada iynəyarpaqlı meşələrdə tez-tez
rast gəlinir.Göbələkdən ayrılan parlaq
qırmızı maye qanı xatırladır.Əslində bu
göbələk zəhərli deyil,amma yırtıcıları və
insanları çox acı dadı ilə qorxudur.Əslində
bu «qan» gəlincə analiz göstərdi ki,bu maye
atromentin antikqulyantı özündə saxlayır...
Torpaq ulduzu göbələyi
«Torpaq ulduzu göbələyi» və ya üç qatın
zvezdovik-i göbələk-plaşlara
aiddir,müxtəlif yerlərdə bütün dünyada
tapmaq olar.Bu qeyri-adi göbələk
torpaqdan baş qaldıran kimi öz
görkəmini dəyişir.
Bəzi hindi tayfalarında bu göbələk öz
dərman xüsusiyyətləri ilə
məşhurdur,həmçinin mövhümata əsasən o
qarşıdakı təbii hadisələri qabaqcadan
xəbər verir....
Yanlış quzugöbələyi
Gyromitra esculenta növünün
quzugöbələyi görünüşcə beyini
xatırladırlar,yalnız tünd-purpurnoqo
və ya qəhvəyi rəngdə olur.Bu göbələklər
bəzi yerlərdə «göbələk-bifşteks»
adlandırılır,çünki onlar düzgün
hazırlananda əsil delikatesdir.Əgər
siz bu göbələyin hazırlanmasını
bacarmırsınızsa onda bu ölümə səbəb
ola bilər.Çiy növdə bu göbələklər
zəhərlidir...
Daraq-daraq Yejovik
Daraq-daraq Yejoviki bəzən
«meymunbaşı» adlandırırlar.Bu
yeməli göbələk həm sağ,həm də
ölü ağaclarda artır..
O antidoksidantnımiyə malik
olaraq və qanda qlükozanın
səviyyəsini aşağı salaraq
ənənəvi Çin tibbində istifadə
olunur...
Biolyuminessentnıy göbələk
Mycena Chlorophos növünün misenası
göbələyi-bu göbələklərin
biolyuminessentnıx-ının 71 növündən
biridir,yaşıl işıqla işıqlanırlar və PuertoRikoda artır,yumşaq sarı-yaşıl işıqlanmayla
fərqlənirlər....
İt Mitinusu
İt Mitinusu,kimin latın
dilindədi,maraqlıdır
ki,mitinusanın tünd təpəsi
həşəratları cəlb edir və pişik
ekspermentlərini xatırladan
qoxuyla fərqlənir.Göbələklər ola
bilər ki,yeməlidir,amma onları
qidada istifadə etməyi məsləhət
görmürlər...
Rod Clavaria-nın mərcan göbələyi belə
görünüşə malikdir,guya hardasa mərcan
rifində artmalıdır.Alimlər müəyyən etdilər
ki,klavariya göbələklərinin təxminən 1200
növü mövcuddur,ağdan-narıncıya və alqırmızıya qədər başlayaraq müxtəlif
çalarlarla fərqlənirlər.Bu göbələklər çox
yerlərdə artır,əsasən tropik rayonlarda və
yeyilməyən hesab edilirlər.

similar documents