Społeczne nierówności w zdrowiu Michał Marek, Bogdan Wojtyniak

Report
Projekt Predefiniowany pn.: „Ograniczanie społecznych
nierówności w zdrowiu” współfinansowany w ramach
Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2009-2014
Społeczne nierówności w zdrowiu
Michał Marek, Bogdan Wojtyniak
Warszawa, 4 marca 2014 r.
Projekt współfinansowany w ramach środków Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2009 -2014
Treść prezentacji
• Pojęcie społecznych nierówności w zdrowiu
• Przegląd badań zagranicznych i krajowych
• Charakterystyka działań przeciwdziałających społecznym
nierównościom
• Literatura
1. Pojęcie społecznych nierówności
w zdrowiu
Cechy społecznych nierówności w zdrowiu (1)
• trwałość różnic
 umieralność i chorobowość zwiększa się wraz
ze spadkiem pozycji społecznej
 ten społeczny wzór występowania chorób jest powszechny,
chociaż ich rozmiar i zakres różni się w poszczególnych
państwach
Cechy społecznych nierówności w zdrowiu (2)
• Społeczne przyczyny nierówności
 nie istnieje takie prawo natury, które stanowiłoby,
że np. wskaźnik umieralności dzieci z ubogich rodzin
powinien być znacznie wyższy niż w przypadku dzieci z
rodzin zamożnych
 jeżeli procesy społeczne danego państwa generują
różnice w zdrowiu, to można dążyć do ich ograniczania
Cechy społecznych nierówności w zdrowiu (3)
• Niesprawiedliwość
 nierówności społeczne powszechnie postrzegane są jako
niesprawiedliwe, ponieważ są tworzone i podtrzymywane
przez niesprawiedliwe rozwiązania społeczne, które stoją
w sprzeczności z powszechnym poczuciem
sprawiedliwości w rozumieniu praw człowieka
(Source: M.Whitehead, G.Dahlgren, Concepts and principles for tackling social inequalities in health, 2006)
Równość w zdrowiu a równość w opiece zdrowotnej
• równość w zdrowiu - cel skuteczne ograniczanie trwałych
różnic w stanie zdrowia pomiędzy różnymi grupami społecznoekonomicznymi
• równość w dostępie do opieki zdrowotnej – osoby o tym
samym stanie zdrowia otrzymują takie same gwarantowane
świadczenia opieki zdrowotnej niezależnie od ich sytuacji
społeczno-ekonomicznej
• Poświęcanie uwagi jedynie równości w dostępie do opieki
zdrowotnej nie zapobiega powstawaniu nierówności w zdrowiu,
choć zapewnienie równości w opiece jest jednym z niezbędnych
warunków skutecznego ograniczania nierówności w zdrowiu
2. Przegląd badań
Evelyn Kitagawa, Philip Hauser, Harvard, 1973
•




Zakres analizy
1960 Matched Records Study
340 000 przypadków
okres objęty analizą: maj-październik 1960 r.
zmienne: umieralność i status społeczno-ekonomiczny
zmarłych – a) wykształcenie, b) przychody gospodarstw
domowych, c) wiek; d) płeć, e) rasa (biali, pozostali)
Kitagawa, Hauser- poziom przychodów a zgony
• Wyraźne zależności pomiędzy poziomem przychodów i
wykształceniem a umieralnością zarówno w przypadku
kobiet jak i mężczyzn
• Wpływ wykształcenia i przychodów są w dużym stopniu
niezależne od siebie
• Należy odróżnić przychody od zamożności
Wielka Brytania Raport Komisji Blacka, 1980
• Zmienne, wiek, płeć, przynależność do grupy społecznej
(określanej wg zawodu wykonywanego przez głowę
rodziny)
• umieralność
• Wyniki: w grupie osób o najniższym statusie społecznoekonomicznym poziom umieralności jest dwukrotnie
wyższy niż w grupie osób o najwyższym statusie
• Ponadto istnieje silne zróżnicowanie regionalne
Inne kraje
• W każdym kraju stwierdzono opisywane tu społeczne
nierówności w zdrowiu (w krajach nordyckich (1990),
Holandii (1990), Francji (1989)
• Japonii (1986) – społeczne nierówności w zdrowiu między
mieszkańcami miast i wsi, różnice w przychodach - wpływ
przede wszystkim na umieralność mężczyzn, różnice w
wykształceniu większy wpływ na umieralność kobiet
• Najmniejsze nierówności – Skandynawia
Wyniki analiz prowadzonych
po 2000 r
Europa
• W prawie wszystkich krajach europejskich wydłużaniu się
średniej długości trwania życia nadal towarzyszy zjawisko
utrzymywania się, a w niektórych krajach nawet
zwiększania nierówności w zdrowiu powodowanych
przez czynniki społeczne
• w Unii Europejskiej największe społeczne nierówności w
zdrowiu występują w krajach postsocjalistycznych
Średnia oczekiwana długość życia mężczyzn w chwili narodzin 2001-2011, w
27 krajach UE, najmniejsze i największe wartości i średnia dla UE27
Źródło: Report on Health Inequalities in European Union, 09 2013, s. 22, Eurobase
Polska
• W Polsce różnice w oczekiwanej średniej długości życia
dochodzą do 12-16 lat
• Różnice tego rodzaju występują pomiędzy stanem zdrowia
o różnych grup społecznych,
o mieszkańcami różnych województw, powiatów, gmin
o pomiędzy dużymi miastami (np. Warszawą i Łodzią)
o w obrębie poszczególnych miast (np. pomiędzy
poszczególnymi dzielnicami Warszawy).
Przeciętne dalsze trwanie życia mężczyzn i kobiet w wieku 30 lat w zależności od poziomu wykształcenia
w Polsce w 2010 r. (dane Eurostat)
Przeciętna długość życia mężczyzn w największych ośrodkach
miejskich w Polsce, 2008-2011
Przeciętna długość życia mieszkańców poszczególnych dzielnic
Warszawy, 2008-2010
Charakterystyka nierówności i ich przyczyny
• Nierówności w zdrowiu mają charakter liniowy, a nie
skokowy.
• Oznacza to, że występują one nie tylko pomiędzy
najbogatszymi i najbiedniejszymi oraz najbardziej i najmniej
wykształconymi, ale także w przypadku bardziej i mniej
bogatych, bardziej i mniej wykształconych.
• Nierówności te są wywołane wieloma czynnikami
występującymi w skali makro jak i mikrospołecznej.
Skutki istniejących nierówności (1)
• Człowiek którego dotykają nierówności nie tylko żyje krócej
i jego stan zdrowia jest gorszy, ale także jest on wraz
z rodziną narażony na większe ryzyka finansowe związane
z leczeniem.
• Wpływa to negatywnie zarówno na niego jak i na sytuację
społeczno-ekonomiczną jego rodziny, gdyż człowiek ten nie
jest w stanie m.in. odpowiednio pełnić swoich ról życiowych
– matki/ojca, żywiciela rodziny, pracownika.
Skutki istniejących nierówności (2)
• Opisane tu nierówności powodują poważne straty
gospodarcze na skutek przedwczesnych zgonów ludzi w
wieku produkcyjnym oraz wysokiej absencji chorobowej
 Anglia i Walia gdyby wskaźniki zgonów wszystkich
pracujących mężczyzn były takie same jak mężczyzn
pracujących na wykwalifikowanych stanowiskach,
wówczas na początku lat dziewięćdziesiątych liczba
zgonów byłaby mniejsza o 17 000 rocznie.
 Hiszpania nadwyżka zgonów w biedniejszych regionach
Hiszpanii w porównaniu z najbogatszymi wynosiła
35 000 osób.
Prace diagnostyczne w Polsce
• Social inequalities in health in Poland, lipiec 2010 -analiza
istniejących dowodów występowania tych nierówności na
poziomie ogólnokrajowym i wojewódzkim
• Analysis of health and socio economic characteristics of
district level populations in Poland, Warszawa, luty 2011 –
nowe analizy zarówno różnic geograficznych jak i
społecznych w stanie zdrowia ludności –poziom powiatowy
• Atlas umieralności ludności Polski w latach 1999-2001 i
2008-2010, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego Państwowy Zakład Higieny, Warszawa 2012
Wykorzystanie prowadzonych w kraju
prac diagnostycznych (1)
• monitorowanie stanu zdrowia ludności oraz społecznych
nierówności w zdrowiu
• ustalanie długofalowych celów i priorytetów polityk
zdrowotnych opracowywanych na szczeblach krajowym,
regionalnym i powiatowym
• opracowywanie wielosektorowych, kompleksowych
strategii mających na celu ogólną poprawę stanu zdrowia
ludności, jak również zmniejszanie społecznych
nierówności w zdrowiu
Wykorzystanie wyników prac diagnostycznych (2)
• Koordynacja finansowania przez różne podmioty działań
podejmowanych w celu poprawy stanu zdrowia i
ograniczania społecznych oraz terytorialnych nierówności
w zdrowiu
 NFZ, MZ, kontrakty wojewódzkie, strategie
średniookresowe 2020, samorządy jednostek
terytorialnych
• Okresowa ocena skuteczności działań mających na celu
poprawę stanu zdrowia lub ograniczanie społecznych
nierówności w zdrowiu
Przeciwdziałanie społecznym
nierównościom w zdrowiu
Wieloletnie strategie
• Health 2020, Policy Framework and Strategy, 09.2012), WHO
Regional Office for Europe
• WHO EURO- Göran Dahlgren, Margaret Whitehead European
strategies for tackling social inequalities in health, Univesity of
Liverpool, 2006 - ramowa strategia
Strategie krajowe
• Narodowy Program Zdrowia na lata 2007-2015
• National strategy to reduce social inequalities in Health,
Norweskie Ministerstwo Zdrowia, 2007
• Wiodące kraje: Anglia, Szkocja, kraje Nordyckie, Holandia,
Słowenia
Cele strategii dotyczące ograniczania
społecznych nierówności w zdrowiu
 Poprawa stanu zdrowia ludności
 poprawa stanu zdrowia grup społecznych o niskim statusie
społeczno-ekonomicznym
 zmniejszanie nierówności w zdrowiu pomiędzy grupami
znajdującymi się na przeciwstawnych krańcach drabiny
społecznej - o najniższym i najwyższym statusie
społeczno-ekonomicznym
 zmniejszanie nierówności w zdrowiu w całym
społeczeństwie (gradient)
Konieczne warunki skutecznej realizacji strategii
• działania międzysektorowe
 zdrowie we wszystkich politykach
• zdrowie, edukacja, badania naukowe, środowisko, rolnictwo,
gospodarka, zatrudnienie, polityka społeczna
• strategie rządów, a nie ministrów zdrowia
 Postulat WHO
• stworzenie odpowiednich rozwiązań prawnych i organizacyjnych
 transfer koniecznego know-how
 stworzenia odpowiednich narzędzi (np. strategii)
 zapewnienie odpowiednich zasobów ludzkich i finansowych
Przykład działań
Polska -Projekt 400 Miast
• Program zdrowia publicznego na rzecz przeciwdziałania
społecznym nierównościom w zdrowiu
• Mieszkańcy miejscowości do 8 tysięcy i przyległych wsi
położonych w dużej odległości od obszarów
metropolitarnych
 szczególnie wysokie ryzyka zdrowotne
• Projekt stanowił część siedmioletniego Programu
POLKARD dotyczącego m.in. prewencji i leczenia chorób
układu krążenia, który był finansowany przez Ministra
Zdrowia w latach: 2002-2008
Projekt 400 Miast - moduły (1)
• interwencja społeczna - zapoznanie mieszkańców z Projektem oraz
kształtowanie ich pozytywnego nastawienia do działań prozdrowotnych
• badania przesiewowe - poprawa wykrywalności i skuteczności
leczenia nadciśnienia tętniczego, zaburzeń lipidowych oraz cukrzycy
• budowa infrastruktury promocji zdrowia - trwała aktywizacja władz
lokalnych na rzecz długofalowych działań prozdrowotnych na własnym
terenie
• program interwencji antytytoniowej:
- szkolenia dla lekarzy w zakresie leczenia zespołu uzależnienia od
tytoniu,
- szkolenia przedstawicieli lokalnych społeczności w zakresie budowy
własnych programów antytytoniowych,
- propagowania kampanii "Rzuć palenie razem z nami”
Projekt 400 Miast - moduły (2)
• Szkolenie nauczycieli - przygotowanie nauczycieli do
działań w zakresie promocji zdrowia wśród uczniów;
• Szkolenie lekarzy i pielęgniarek - najnowsze standardy
diagnostyczno-terapeutyczne w nadciśnieniu, cukrzycy i
zaburzeniach lipidowych;
• edukacja pacjentów z nowo wykrytym nadciśnieniem
tętniczym, hiperlipidemią, zespołem metabolicznym oraz
cukrzycą;
• badania metodą reprezentacyjną przed i po interwencji.
Literatura - Polska
• Społeczne nierówności w zdrowiu w Polsce, raport WHO, 2012 r.,
http://www.mz.gov.pl/wwwfiles/ma_struktura/docs/raportspolnierownosci_20130529.pdf
• Analysis of health and socio-economic characteristics of district level populations in Poland,
BCA, Warszawa, 2011 r.
http://www.mz.gov.pl/wwwfiles/ma_struktura/docs/finalwho_20130410_raport2.pdf
• Atlas umieralności ludności Polski w latach 1999-2001 i 2008-2010, Narodowy Instytut
Zdrowia Publicznego - Państwowy Zakład Higieny, Warszawa 2012
http://www.atlas.pzh.gov.pl/
• Stan Zdrowia Mieszkanców Warszawy w latach 1999–2008, (red) Grażyna Broda – Instytut
Kardiologii w Warszawie, Ewa Olsiñska – naczelnik Wydziału Zdrowia Publicznego, praca
zbiorowa, Urząd m. st. Warszawy, Biuro Polityki Zdrowotnej, listopad 2010
http://www.um.warszawa.pl/sites/default/files/attach/o-warszawie/stan_zdrowia.pdf
• Zarzeczna-Baran Marzena i in. Polski Projekt 400 Miast – strategia i oczekiwania, Zdrowie
Publiczne 2004, 114(2)
Literatura – WHO, UE
•
Health 2020, Policy Framework and Strategy, 09.2012), WHO Regional Office for Europe
http://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0011/199532/Health2020-Long.pdf
•
Closing the gap in a generation, Commission on social determinants of health, Geneva, WHO, 2008
http://www.who.int/social_determinants/final_report/csdh_finalreport_2008.pdf
•
WHO EURO- Margaret Whitehead, Göran Dahlgren, Concepts and principles for tackling social inequalities in
health, Levelling up Part 1 (WHOLIS E89383) Univesity of Liverpool – polskie tłumaczenie, 2010
•
WHO EURO- Göran Dahlgren, Margaret Whitehead European strategies for tackling social inequalities in
health, Univesity of Liverpool, 2006, (WHOLIS E89384) Univesity of Liverpool - polskie tłumaczenie, 2010
•
UE- EUROPA 2020, Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu
społecznemu
http://ec.europa.eu/eu2020/pdf/1_PL_ACT_part1_v1.pdf
Dziękuję

similar documents