Slide 1 - سازمان بهداشت و درمان صنعت نفت

Report
‫بسم هللا الرحمن الرحيم‬
‫دکترامیر محمود عرفانی‬
‫بهداشت و درمان صنعت‬
‫نفت شمالغرب کشور‬
‫چاقی حالتی است که چربی ذخیره در بدن به حد‬
‫باالیی برسد ‪.‬‬
‫اضافه وزن شرایطی است که در آن وزن فرد از‬
‫مقدار استاندارد آن بر طبق قد تجاوز کند ‪.‬‬
‫تعیین چاقی‬
‫ برای تعیین اینکه آیا فردی چاق محسوب میشود یا نه باید مقدار چربی بدن او‬‫را اندازه گیری نمود‪.‬‬
‫ برای تعیین مقدار چربی بدن روشهای علمی متعددی وجود دارد که عموما‬‫گرانقیمت و پیچیده بوده استفاده از آنها نیاز به تخصص باال دارد‪.‬‬
‫ هنوز در علم تغذیه مقدار دقیقی برای میزان چربی بدن تعیین نشده تا بر اساس‬‫آن بتوان تعیین کرد که هر فرد با داشتن چه مقدار چربی در بدنش چاق محسوب‬
‫میشود‪.‬‬
‫ برای تعیین وضعیت فرد از نظر ابتال به چاقی از روشهای ساده تر مانند مقایسه‬‫‪ BMI‬فرد بزرگسال با اعداد ‪ ۲۵‬و ‪ ۳۰‬و كودكان با صدكهای استاندارد (معموال‬
‫صدك ‪ )٩۵‬استفاده میشود‪.‬‬
‫کالیپر و دستگاه بیوامپدانس‬
‫روشهاي متعددي براي تخمين چربي بدن و توزيع آن وجود‬
‫دارند كه در ميان آنها اندازهگيري ضخامت پوست‪ ،‬تعيين‬
‫محيط قسمتهاي مختلف بدن و اولتراسوند مشکل ‪+‬داراي‬
‫دقت كم يا متوسط هستند‪.‬‬
‫بنا بر این ‪:‬‬
‫افزايش وزن و چاقي را ميتوان با استفاده از جدولهاي قد و وزن كه براي‬
‫گروههاي با جثههاي كوچك‪ ،‬متوسط و بزرگ تهيه شدهاند‪ ،‬مشخص نمود‪،‬‬
‫ولي معياري كه امروزه به طور وسيع براي تعريف چاقي به كار ميرود "نمايه توده‬
‫بدني“ ‪ Body mass index= BMI‬است‪ .‬اين معيار از تقسيم وزن‬
‫(كيلوگرم) به مجذور قد (مترمربع) حاصل ميشود‪.‬‬
BMI =
weight (kg)
height (m) X height (m)
‫نمايه توده بدني كه ارتباط وزن با قد را نشان ميدهد‪ ،‬با میزان چربي بدن‬
‫ارتباط معنيداري دارد‪.‬‬
‫تعيین ‪ BMI‬براي ارزيابي اضافه وزن و چاقي و نیز پايش تغيیرهاي وزن بدن‬
‫الزم است؛ به عالوه‪ ،‬اندازهگیري وزن بدن به تنهايي ميتواند براي پايش تاثیر‬
‫درمان كاهش وزن به كار رود‪.‬‬
‫نمایه های چاقی‬
‫• ‪BMI‬‬
‫‪> 18.5‬‬
‫‪18.5 – 24.9‬‬
‫‪25 - 29.9‬‬
‫‪30 – 34.9‬‬
‫‪35 – 39.9‬‬
‫>= ‪40‬‬
‫کم وزن‬
‫طبیعی‬
‫اضافه وزن‬
‫چاقی درجه ‪1‬‬
‫چاقی درجه ‪2‬‬
‫چاقی درجه ‪3‬‬
‫وجود چربي در شكم كه با چربي تمام بدن غيرمتناسب باشد‪ ،‬يك پيشبيني كننده‬
‫مستقل براي عوامل خطر و عوارض است‪.‬‬
‫اندازه دور كمر با ميزان چربي شكم ارتباط مستقيم دارد و شاخص قابل قبولي براي‬
‫ارزيابي ميزان چربي شكم بيمار ‪ ،‬قبل و هنگام درمان براي كاهش وزن ميباشد‪.‬‬
‫افزايش دور كمر در مردان بيش از ‪ 102‬سانتيمتر و در زنان بيش از ‪ 88‬سانتيمتر‬
‫غيرطبيعي است‪ .‬اين مقادير براي كساني كه ‪ BMI ≥ 35‬دارند‪ ،‬استفاده نميشود‪.‬‬
‫‪ ‬الگوی توزیع چربی ‪ ،‬ژنتیکی کنترل می شود و در زنان و مردان‬
‫متفاوت است ‪.‬‬
‫توزیع چربی اضافی در شکم که به شکل سیب دیده می شود‬
‫در مردان شایعتر است‪.‬‬
‫توزیع چربی اضافی در ناحیه ران و باسن که به شکل گالبی میباشد‬
‫بیشتر در زنان دیده می شود‪ .‬این ذخایر چربی جهت نیازهای دوران‬
‫بارداری و شیردهی می باشد‪.‬‬
‫روش دیگر مورد استفاده‬
‫• برخی معتقدند كه مقایسه اندازه دور شكم با دور كمر (باسن) برای تعیین چاقی‬
‫شكمی جندان مناسب نیست؛ زیرا دور كمر افراد با توجه به زمینه زنتیكی شان‬
‫می تواند كوچك تر یا بزركتر باشد‪.‬‬
‫• لذا در سال های اخیر برای تعیین وضعیت چاقی شكمی‪ ،‬از نسبت دور شكم به‬
‫قد (‪ )Waist to HeighT Ratio = WHTR‬نیز استفاده شده است‪.‬‬
‫اندازه گیریهای ساده تن سنجی بزرگساالن‬
‫• نسبت دور شکم به دور باسن (‪ )Waist to Hip Ration = WHR‬كه از‬
‫تقسیم اندازه دور شکم به سانتیمتر به اندازه دور باسن به سانتی متر محاسبه‬
‫می شود‪.‬‬
‫چنانچه این نسبت برای مردان بیش از ‪ ۱.۰‬و برای زنان بیش از ‪( ۰/٩‬برخی‬
‫‪ ۰/۸۵‬هم گرفته اند) باشد‪ ،‬نشانه چاقی شکمی است‪.‬‬
‫• نسبت دور شکم به قد (‪ )Waist to Height Ratio = WHTR‬كه از‬
‫تقسیم اندازه دور شکم به سانتیمتر به اندازه قد به سانتیمتر بدست می آید‪.‬‬
‫هرچه این نسبت از ‪ ۰/۵‬بیشتر باشد نشانه چاقی شکمی است‪.‬‬
Waist Circumference Measurement
Last rib margin
Mid distance
Iliac crest
Courtesy J.P. Després 2006
‫در باره چاقی شكمی‬
‫• بافت چربی‪ ،‬به خصوص در نواحی دور شكم‪ ،‬موجب ترشح هورمون‬
‫هایی می شود كه تحریككننده رشد سلولهای بافت چربی و نیز‬
‫اشتهای فرد است‪.‬‬
‫• به این ترتیب‪ ،‬چاقی‪ ،‬آن هم چاقی دور شكم‪ ،‬باز هم به چاقی فرد دامن‬
‫می زند‪.‬‬
‫• بنابراین‪ ،‬مهم است بدانیم چاقی در كدام نقطه بدن متمركز است؛ چون‬
‫چاقی دور شكم و كمر‪ ،‬خطرناك تر است‪.‬‬
‫اندازه دور شکم و سکته قلبی‬
‫• براساس مطالعات‪ ،‬اندازه دور شكم باالی ‪ ۸۰‬سانتیمتر برای زنان و ‪٩٤‬‬
‫سانتیمتر به باال برای مردان‪ ،‬می تواند احتمال وقوع حمله قلبی را افزایش‬
‫ده د ‪.‬‬
‫• بنابراین كسانی كه وزن نسبت به قدشان در محدوده طبیعی بوده اما دور كمر‬
‫بزرگتر دارند‪ ،‬احتمال بیشتری برای رسوب چربی در رگها و تصلب شرائین‬
‫دارند‪.‬‬
‫نقش اندازه دور كمر در دیگر بیماریها‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫‪:IHD‬اگر اندازه دور كمر در مردان باالتر از ‪ ۱۰۲‬سانتی متر و‬
‫در زنان باالتر از ‪ ۸۸‬سانتی متر باشد‪ ،‬ریسك سكته مغزی بیش از‬
‫‪ ٤‬برابر در مقایسه با دور كمر طبیعی باالمی رود‪.‬‬
‫‪DM / IGFT‬‬
‫‪HTN‬‬
‫‪Hyperandrogenism in women‬‬
‫تلفیق روش ها‬
‫• امروزه توصیه می شود در افراد دارای ‪ BMI‬بین ‪ ۲٥‬و ‪، ٩/۳٤‬‬
‫اندازه دور کمر و شاخص ‪ WHR‬محاسبه گردد و بعد‪:‬‬
‫• مردان و زنان با دورکمر بیش از ‪ ۱۰۲‬و ‪ ۸۸‬سانتیمتر بعنوان‬
‫افراد در معرض خطر ابتال به بیماری شناخته شوند‪.‬‬
‫• در مورد نسبت ‪ WHR‬اعداد بیشتر از ‪ ۱‬در مردان و بیشتر از‬
‫‪ ۸٥/۰‬در زنان مالک باشد‪.‬‬
‫اندازه گیریهای ساده تن سنجی در‬
‫کودکان‬
‫• اندازه وزن و اندازه قد كه مقایسه وزن و قد كودكان در سنین رشد با‬
‫استانداردهای جهانی (بازای سن و جنس مشخص) میتواند نشان دهد كه كودك در‬
‫مدت زمان کوتاه تا طوالنی دچار سوء تغذیه بوده است‪.‬‬
‫• اندازه دور سر كه در مقایسه با استانداردهای جهانی (بازای سن و جنس‬
‫مشخص) می تواند نشان دهد كه كودك در از نظر دریافت یا جذب مواد غذایی‬
‫دچار سوء تغذیه بوده كه موجب كاهش دور سرش گردیده است‪.‬‬
‫• نسبت وزن به قد كه بهترین این نسبت ها ‪ BMI‬است و مهمترین عامل افزایش‬
‫‪ BMI‬چربی اضافی بدن است‪ .‬در بزرگساالن داشتن ‪ BMI‬كمتر از ‪ 18‬را‬
‫الغری‪ ،‬بیش از ‪ ۲٥‬را اضافه وزن‪ ،‬و بیش از ‪ ۳۰‬را چاقی محسوب می كنند‪ .‬در‬
‫كودكان استانداردهای مختلف برای تعیین وضع تغذیه بر اساس ‪ BMI‬وجود دارد‪.‬‬
‫شاخص های ارزیابی سالمت جسمانی کودکان‬
‫• شاخص وزن به سن (کم‬
‫وزنی)‬
‫• شاخص قد به سن (کوتاه قدی)‬
‫‪underweight‬‬
‫‪stunting‬‬
‫• نمایه توده بدنی (نسبت وزن به کیلوگرم به مجذور قد به‬
‫‪BMI‬‬
‫متر)‬
‫•‬
‫موارد اختالل در ارزیابی سالمت جسمانی دانش آموزان‬
‫‪-1‬زیر صدک ‪ 3‬نمودار قد به سن (کوتاه قدی)‬
‫‪-2‬باالی صدک ‪ 97‬نمودار قد به سن‬
‫‪-3‬زیر صدک ‪ 5‬نمودار ‪( BMI‬الغری)‬
‫‪-4‬بین صدک ‪ 95-85‬نمودار ‪( BMI‬اضافه وزن)‬
‫‪-5‬باالی صدک ‪ 95‬نمودار ‪( BMI‬چاقی)‬
‫تغییرات ‪ BMI‬کودکان با افزایش سن‬
‫• تغییرات ‪ BMI‬همراه با سن برای هر دو جنس شبیه است‪BMI .‬‬
‫بین زمان تولد تا ‪ ٩‬ماهگی باال می رود و سپس كاهش می یابد و‬
‫تقریبا" در ‪ ٤-٥‬سالگی به پایین ترین حد می رسد‪.‬‬
‫• سپس ‪ BMI‬در این زمان دوباره باال می رود‪.‬‬
‫• نقطه ای كه ‪ BMI‬در آن شروع به افزایش می كند (بعد از پایین‬
‫ترین نقطه)‪ ،‬به عنوان ‪ adiposity Rebound‬یا جهش چربی‬
‫شناخته شده است‪.‬‬
‫احتمال چاقی بزرگسالی در کودکان و نوجوانان چاق‪ ،‬بیش از افرادی است که در‬
‫سال های ابتدایی زندگی خود وزن طبیعی داشته اند‪.‬‬
‫• بیماری های غیرواگیر عامل بیش از ‪ 1/3‬مرگ ومیرها در کشورهای در‬
‫حال توسعه تا سال ‪.)WHO( 2020‬‬
‫• چاقي يكي از مهمترين عوامل خطر ابتالء به بيماريهاي غیرواگیر است‪.‬‬
‫چاقي معضل قرن حاضر ‪Obesity‬‬
‫• شيوع چاقي رو به افزايش است‬
‫در تمام نقاط دنيا‬
‫در تمام گروه هاي سني‬
‫در سطوح فرهنگي پائین‪/‬زنان شيوع بيشتر‬
‫چاقی مردان و زنان را بسته به نژاد و قوم تحت تاثیر قرار می دهد‪.‬‬
‫شیوع این عارضه در زنان بیشتر از مردان است ‪.‬‬
The Trend of Childhood Obesity
4 fold increase over 40 years
‫علت؟‬
Obesity Is Caused by Long-Term
Positive Energy Balance
Fat
Stores
‫• استعداد ژنتيكي‬
‫• عوامل محيطي‬
‫• عوامل عاطفي و رواني‬
‫• مصرف غذا و پديده اكسيداسيون‬
‫عوامل محيطي ‪:‬‬
‫كمي تحرك به دليل شرايط خاص زندگي امروزه‬
‫تماشاي طوالني مدت تلويزيون‬
‫استفاده از وسايل راحت حمل و نقل و مسافرت‬
‫دسترس ي بيشتر به مواد غذايي‬
‫مصرف غذاهاي ‪ Fast food‬و يا آماده‬
‫‪ ‬افزايش دسترس ي به وسايل نقليه‬
‫‪ ‬ماشيني شدن انجام امور منزل‬
‫‪ ‬غيرمعمول بودن ورزش در برنامه روزمره زندگي‬
‫‪ ‬افزايش سرگرمي هاي غيرفعال مثل تماشاي تلويزيون و ‪...‬‬
‫‪ ‬افزايش شغلهاي پشت ميزنشيني‬
‫‪‬الگوی رژیم غذایی‪ ،‬فعالیت فیزیکی و ورزش مشخص کننده علت‬
‫اصلی چاقی هستند‪.‬‬
‫‪‬سبک زندگی ‪ ،‬و استعداد ژنتیکی از عوامل تعیین کننده چاقی‬
‫هستند‪.‬‬
‫‪‬دریافت باالی انرژی بصورت فعال از طریق تغذیه بیش از حد‬
‫شامل‪ :‬خوردن رژیم های پر انرژی‬
‫‪‬بی تحرکی و فعالیتهای کم انرژی مانند تماشای مداوم تلویزیون و‬
‫استفاده طوالنی مدت از کامپیوتر‬
‫مصرف مواد غذایی پرکالری در وعده های اصلی‬
‫مصرف تنقالت پرکالری در میان وعده های غذایی‬
‫مصرف غذاهای آماده و سریع الطبخ رستوران ها‬
‫مصرف مکمل های ناسالم غذایی‬
‫مصرف ناکافی یا عدم مصرف میوه‪ ،‬سبزیجات و لبنیات‬
‫پرخوری و مصرف بی رویه مواد غذایی‬
‫وعده های غذایی ناقص و ناکافی‬
‫حذف وعده غذایی‬
‫حذف میان وعده‬
‫حذف وعده غذایی وجایگزینی مصرف تنقالت پرکالری‬
‫سرعت نامناسب صرف غذا‬
‫خوردن گاه و بیگاه (عدم پيروی از برنامه غذایی معين)‬
‫کم و کیف مواد غذایی دریافتی‬
‫نظم و شیوه مصرف مواد غذایی‬
‫عدم تشخیص چاقی‬
‫عدم تشخیص چاقی‬
‫تخمين کمتر از واقع چاقی‬
‫ارزیابی مطلوب نوجوان چاق از سالمت خود‬
‫چاقی‪ :‬بیماری فردا‬
‫وضعیت طبیعی دیگر افراد چاق‬
‫ارزیابی مطلوب از سالمت‬
‫انجام آزمایشات دوره ای و اطمینان از سالمتی‬
‫درک ناکافی از شدت عوارض چاقی‬
‫آگاهی ناکافی در باره عوارض چاقی‬
‫ضرورت مشاهده عالئم‬
‫درک ناملموس از عوارض چاقی‬
‫•‬
‫تغذیه ناسالم‬
‫•‬
‫فعالیت بدنی نامناسب‬
‫•‬
‫فقدان انگیزه‬
‫•‬
‫عدم احساس تهدید‬
‫•‬
‫ویژگی های فردی‬
‫•‬
‫عدم حمایت خانواده‬
‫•‬
‫تاثیرگروه همسال‬
‫•‬
‫ضرورت تحصیل‬
‫•‬
‫آموزش ناکارامد‬
‫•‬
‫عدم احساس محدودیت‬
‫•‬
‫عدم حمایت فرهنگی‬
‫•‬
‫عدم کنترل درک شده‬
‫•‬
‫عزت نفس پایین‬
‫•‬
‫ضعف نظام اجرایی‬
‫•‬
‫منابع و امکانات ناکافی‬
obesity
Weight gain:
Energy Out
Energy In
‫در نوع اوليه‪ ،‬چاقي به دو نوع هيپرپالستيك و هيپرتروفيك تقسيم‬
‫ميشود‪:‬‬
‫نوع هيپرپالستيك از ابتداي زندگي وجود دارد‪ ،‬چاقي هميشگي است‪،‬‬
‫توزيع چربي محيطي و مركزي و افزايش تعداد و اندازه ياختهها‬
‫وجود دارد‪.‬‬
‫نوع هيپرتروفيك بيشتر در بزرگساالن ديده ميشود‪ ،‬چاقي مركزي‬
‫است و فقط افزايش اندازه ياختهها ديده ميشود‪.‬‬
‫افزايش وزن ممكن است ثانوي‪:‬‬
‫• به بيماريهايي مانند ضايعههاي هيپوتاالموس(کرانیوفارنژیوما)‪ ،‬كوشينگ و كمكاري‬
‫تیروئيد‪،‬انسولینوما باشد‪.‬‬
‫• يا پس از مصرف برخي داروها مانند فنوتيازينها‪ ،‬داروهاي ضدافسردگي‪ ،‬ضد صرع و‬
‫استروئيدها ايجاد شود‪.‬‬
‫باالرفتن سن عامل مهمی در چاقی احشایی است و به ذخیره چربی‬
‫می انجامد‪.‬‬
‫چربی احشایی وابستگی کاملی به عوامل خطر آفرین مثل ابتال به‬
‫دیابت ‪ ،‬چربی خون باال و فشار خون باال دارد‪.‬‬
‫در زنان پس از یائسگی الگوی توزیع چربی مشابه مردان شده و‬
‫بیشتر در ناحیه شکم می باشد‪.‬‬
‫این نوع چاقی و توزیع چربی فرد را در معرض خطر افزایش قند‬
‫خون ‪ ،‬افزایش چربی خون و عوارض فشار خون باال قرار میدهد‪.‬‬
‫افرادی که از زمان نوجوانی چاق بوده اند بیشتر در معرض ابتال به‬
‫بیماریهای قلبی عروقی و دیابت هستند‪.‬‬
‫عواقب پاتولوژیک چاقی‬
Stroke
Pulmonary disease
abnormal function
obstructive sleep apnea
hypoventilation syndrome
Pancreatitis
Nonalcoholic fatty liver
disease
steatosis
steatohepatitis
cirrhosis
Gall bladder disease
Cancer
breast, uterus, cervix, prostate, kidney
colon, esophagus, pancreas, liver
Skin
Gout
Idiopathic intracranial
hypertension
Cataracts
Coronary heart
disease
Diabetes
Dyslipidemia
Hypertension
Gynecologic abnormalities
abnormal menses
infertility
polycystic ovarian syndrome
Osteoarthritis
Phlebitis
venous stasis
‫‪ ‬چاقی عامل مهمی برای ابتال به بیماریهای زیر میباشد‪:‬‬
‫‪ ‬بیماریهای قلبی‬
‫‪ ‬افزایش فشار خون‬
‫‪ ‬افزایش قند خون یا دیابت‬
‫‪ ‬درگیری عروق مغزی بصورت سکته مغزی‬
‫‪ ‬درگیری کیسه صفرا‪ ،‬سنگ كيسه صفرا و عوارض آن*‪ 6‬برابر‬
‫‪ ‬سرطانها(سرطان سينه بعد از يائسگي‪ ،‬سرطان رحم‪ ،‬كولون و‬
‫رکتوم‪،‬تخمدان‪،‬کبد‪،‬مری‪،‬پانکراس‪،‬پروستات‪،‬مجاری صفراوی)‬
‫‪ ‬کاهش ایمنی و مقاومت در برابر باکتریها و عوامل عفونی‬
‫‪ ‬مشكالت تنفس ي و خرخر( آپنه خواب) ‪ :‬تا ‪ 3‬برابر‬
‫‪ ‬بيماري مفاصل‪ ،‬افزايش اسيد اوريك و نقرس‪ 2 :‬تا ‪ 3‬برابر‬
‫‪ ‬اختالالت مرتبط با هورمونهاي جنس ي‪ ،‬سندرم تخمدان پلي كيستيك‪،‬‬
‫ناباروري‬
‫‪ ‬درد پشت كمر‪،‬‬
‫‪ ‬خطر بيهوش ي‪،‬‬
‫‪ ‬نقصهاي جنيني ناش ي از چاقي مادر‪ 1 :‬تا ‪ 2‬برابر‬
‫‪ ‬مرگ و مير‬
‫‪ ‬استئوآرتريت‬
‫‪ ‬بياختياري ادراري‪ -‬استرس ي‪.‬‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫بلوغ زودرس‬
‫افزايش ريسك عفونت پذيري‬
‫هيپرليپدمي‬
‫دررفتگي مفصل‬
‫افسردگي‬
‫دیابت‬
‫• چاقی یک ریسک فاکتور عمده برای دیابت تیپ ‪ 2‬و بیماری قلبی عروقی می‬
‫باشد‪.‬‬
‫• ارتباط محکمی بين خطر دیابت تیپ ‪ 2‬و افزایش ‪ BMI‬وجود دارد‪.‬‬
‫• در بیماران با ‪ BMI‬بیش از ‪ 25‬کاهش وزن ‪ 10-5‬درصدی در آنها موجب ‪:‬‬
‫کاهش خطر دیابت ‪ ،‬افزایش حساسیت به انسولين ‪ ،‬بهبود کنترل قند ‪ ،‬بهبود‬
‫قابل توجه در اختالل چربی خون و فشار خون ‪،‬افزایش طول عمر‬
‫سيگار كشيدن‪ ،‬پرفشاري خون (فشارخون سيستولي مساوي يا باالتر از‬
‫‪ 140‬و دياستولي مساوي يا باالتر از ‪ 90‬ميليمتر جيوه‪ ،‬يا مصرف داروي‬
‫ضد فشار خون؛ ‪ LDL‬بزرگتر يا مساوي ‪ 160‬ميليگرم در دس يليتر)؛‬
‫‪HDL‬كوچكتر يا مساوي ‪ 35‬ميليگرم در دس يليتر؛ اختالل گلوكز ناشتا؛‬
‫انفاركتوس ميوكارد يا مرگ ناگهاني در ‪ 55‬سالگی يا كمتر در پدر يا افراد‬
‫مذكر از بستگان درجه اول‪ ،‬و يا در ‪ 65‬سالگي يا كمتر در مادر و ساير زنان‬
‫از بستگان درجه اول و سن بزرگتر يا مساوي ‪ 45‬سال در مرد و بزرگتر يا‬
‫مساوي ‪ 55‬سال در زن يا زن يائسه‪.‬‬
‫عدم تحرک بدن و افزايش تري گليسیريد سرم‬
‫ليتر) از عوامل خطر مهم برای ابتال به بیماریهای قلبی عروقی می باشند ‪.‬‬
‫این عوامل خطر نياز به کاهش وزن در بيماران چاق را افزايش مي‬
‫دهند‪.‬‬
‫(بيشتر از ‪ 200‬ميلي گرم در دس ي‬
‫‪ ‬چاقی یکی از علل مهم مرگ و میر و بیماریهای مزمن است‪.‬‬
‫‪ ‬خطر نسبی مرگ و میر در افراد چاق در مقایسه با افراد الغر‬
‫تقریبا ‪2‬برابر است‪.‬‬
‫‪ ‬هزينه هاي مستقيم ( هزينه هايي كه صرف مراقبتهاي بهداشتي از افرادي‬
‫كه به واسطه چاقي دچار عوارض شده اند مي شود)‪.‬‬
‫‪ ‬هزينه هاي غیر مستقيم ( كاهش بازدهي اقتصادي به وسيله بيماري افراد‬
‫چاق و يا مرگ زودرس آنان به دليل عوارض چاقي)‪.‬‬
‫‪ ‬هزينه هاي نا محسوس( بازتاب فردي و اجتماعي چاقي و بيماریهاي ناش ي از‬
‫آن كه منجر به عدم احساس سالمتي و شادابي و يا مرگ زودرس مي شود و‬
‫بر كيفيت زندگي افراد تاثیر دارد)‪.‬‬
‫• با کاهش وزن به میزان ‪ %5-10‬در افراد چاق‪:‬‬
‫‪ ‬سطح سالمت در این افزایش می یابد‬
‫‪ ‬عوارض بیماریها در این افراد کاهش می یابد‬
‫‪ ‬طول عمر در این افراد افزایش می یابد‬
‫کاهش وزن‪ +‬حفظ و نگهداری‬
‫برنامه های کاهش وزن شامل موارد زیر می باشد‪:‬‬
‫‪ ‬تغییر در سبک زندگی‬
‫‪ ‬افزایش فعالیت بدنی و ورزش‬
‫‪ ‬رژیم غذایی مناسب شامل رژیم کم کالری‬
‫‪ ‬در صورت نیاز دارو درمانی‬
‫‪ ‬گاهی طبق نظر پزشک معالج ‪ ،‬جراحی‬
‫‪ ‬نظارت بر خود‬
‫‪ ‬کنترل محرک ها‬
‫‪ ‬کند کردن روند خوردن غذا‬
‫‪ ‬کنترل تغذیه از طریق تغییر انتخاب غذایی‬
‫‪ ‬نظارت بر خود همراه با یادداشت های روزانه میتواند در‬
‫تشخیص وضعیت فیزیکی و روحی مفید باشد‪.‬‬
‫‪ ‬از این طریق می توان راه حل منطقی برای حل مشکل چاقی یافت‪.‬‬
‫• شامل تعدیل رویدادهایی است که با موارد زیر مرتبط است‪:‬‬
‫‪ ‬با خوردن‬
‫‪ ‬با نوع غذای مصرفی‬
‫‪ ‬تبعات خوردن‬
‫‪ ‬ناآگاهي مردم در مورد روش صحيح طبخ و سرخ كردن غذا‬
‫‪ ‬كمبود آموزشهاي تغذيه‬
‫‪ ‬نداشتن برنامه هاي صحيح تغذيه اي براي نهار و ميان وعده‬
‫‪ ‬روشن و يكنواخت نبودن توصيه هاي تغذيه اي كه از سوي متخصصین‬
‫ارايه مي گردد‪.‬‬
‫‪ ‬عدم آگاهي در مورد تغذيه سالم و صحيح كودكان در سنین مدرسه‪.‬‬
‫‪ ‬عدم آگاهي عموم از منافع فعاليت بدني‬
‫‪ ‬عادي نبودن انجام فعاليت بدني در برنامه زندگي روزانه‪.‬‬
‫‪ ‬در دسترس نبودن فضاي مناسب براي فعاليت بدني به ويژه بانوان‬
‫تعریف تغذیه صحیح ‪:‬‬
‫تغذیه عبارت است از رساندن مواد غذایی به بدن به مقادیر‬
‫متناسب و انتخاب انواع غذا ها به نحوی که احتیاجات‬
‫روزانه انسان به مواد مغذی بر اورده شود ‪.‬‬
‫مواد مغذی به دو قسمت انرژی زا ( کربوهیدراتها ‪ ،‬چربی ها‬
‫‪ ،‬پروتیین ها ) و غیر انرژی زا (ویتامین ها اب و مواد‬
‫معدنی ) تقسیم می شوند‬
‫نقش مواد غذایی در بدن ‪:‬‬
‫الف ) تامین انرژی و سوخت مورد نیاز بدن‬
‫ب ) تامین مواد الزم جهت رشد ‪ ،‬نمو و ترمیم بافتهای آسیب‬
‫دیده ‪.‬‬
‫ج ) تامین ویتامین ها و مواد معدنی که برای رشد و تنظیم‬
‫واکنشهای مختلف بدن ضروری است ‪.‬‬
‫طبقه بندی عوامل مغذی بر اساس کاربرد آنها‬
‫در بدن‬
‫منبع انرژی‬
‫تنظیم اعمال بدن‬
‫رشد و ترمیم سلولها‬
‫کربو هیدراتها‬
‫چربی ها‬
‫پروتیین ها ( انزیم ها )‬
‫مواد معدنی‬
‫پروتیین‬
‫ویتامین ها‬
‫آب‬
‫پروتیین ها‬
‫مواد معدنی‬
‫ویتامین ها‬
‫آب‬
‫درمان طبی تغذیه ای ‪:‬‬
‫• درمان طبی تغذیه ای برای هر فرد متناسب با شیوه‬
‫زندگی ‪،‬ورزش ‪،‬توانایی اقتصادی ‪،‬عادات غذایی و فرهنگ‬
‫فرد توصیه می شود‪.‬‬
‫توصیه عمومی‪:‬‬
‫رژیم غذایی سالم و متعادل شامل‪:‬‬
‫‪ 20- 10 ‬درصد پروتئين ‪،‬‬
‫‪ 30 ‬درصد چربی ‪50،‬‬
‫‪ 60- ‬درصد کربو هیدرات‬
‫فیبر های محلول در رژیم غذایی‬
‫انرژی زایی مواد غذایی مختلف‬
‫از اکسیداسیون هر گرم ‪:‬‬
‫چربی =‪ 4‬کیلو کالری‬
‫کربوهیدرات =‪ 9‬کیلو کالری‬
‫پروتیین = ‪ 4‬کیلو کالری‬
‫انرژی حاصل می شود ‪.‬‬
‫کربوهیدراتها‬
‫‪ _1‬قند ها مهمترین و ارزانترین منبع انرژی در تغذیه‬
‫انسان هستند ‪ .‬حدود ‪ 90‬درصد انرژی مورد نیاز روزانه‬
‫مردم در کشورهای فقیر و ‪50‬درصد انرژی روزانه در‬
‫کشورهای غنی را تشکیل می دهند ‪.‬‬
‫‪ _2‬در اکثر کشورها غالت‪،‬حبوبات‪،‬سیب زمینی و برنج‬
‫قسمت عمده جیره ی غذایی را شامل می شود ‪ .‬به طور‬
‫متوسط حدود ‪ 50‬تا ‪ 70‬درصد کالری مورد نیاز روزانه‬
‫انسان از مواد قندی تامین می شود‪ .‬این مقدار کالری می‬
‫تواند از ‪ 250‬تا ‪ 500‬گرم مواد قندی به دست آید‪.‬‬
‫تقسیم بندی کربوهیدرات ها‬
‫کربوهیدراتها شامل سه دسته ‪:‬‬
‫منوساکاریدها (قند های ساده)‬
‫دی ساکاریدها ( قند های دوتایی )‬
‫پلی ساکارید ها ( قند های مرکب )‬
‫چربی ها‬
‫‪ _1‬چربی ها به دلیل ارزش انرژی زایی اهمیت خاص‬
‫در جیره غذایی دارند‪ .‬ارزش انرژی زایی چربی‬
‫معادل دوبرابر قندها یا پروتیین ها بوده و برابر ‪9‬‬
‫کالری در هر گرم است ‪ .‬در شرایط طبیعی ‪ 20‬تا‬
‫‪ 25‬درصد کالری مورد نیاز بدن از چربیها تامین می‬
‫شود ‪ .‬لذا برای یک جیره غذایی معموال ‪ 65‬تا ‪90‬‬
‫گرم چربی مورد نیاز است‬
‫‪ _2‬چربی ها عالوه بر انرژی زایی در ساختمان سلولها نیز‬
‫شرکت دارند ‪ .‬چربی زیر پوستی یک ماده پر از انرژی‬
‫فشرده و بدون اب محسوب می شود ‪ .‬این چربی در تامین‬
‫انرژی به ویژه در ورزش های طوالنی مدت و استقامتی‬
‫بکار گرفته می شود ‪ .‬به عالوه چربی زیر پوستی متعادل‬
‫کننده حرارت بدن است ‪.‬‬
‫پروتیین ها‬
‫تقریبا سه چهارم مواد جامد را پروتیین ها تشکیل می دهند‬
‫که این مقدار حدود ‪ 20‬درصد وزن کل بدن یک انسان‬
‫بالغ است ‪ .‬پروتیین ها در بافت های مختلف بدن شامل‬
‫عضالت ‪ ،‬غضروف ها ‪ ،‬پوست و برخی مایعات بدن مثل‬
‫آنزیم ها وجود دارند ‪ .‬پروتیین ها نقش مهمی در حیات‬
‫موجود زنده دارند ‪.‬‬
‫نیاز به مواد پروتیینی ‪.‬‬
‫‪ _1‬در اشخاص غیر ورزشکار ‪ 8/0‬گرم پروتیین به ازای‬
‫هر کیلو گرم وزن الزم است ‪.‬‬
‫‪ _2‬ورزشکاران رشته های ورزشی استقامتی به پروتیین‬
‫بیشتری نیاز دارند به طوری که محققین این میزان را برای‬
‫دوندگان استقامت ‪ 1/67‬گرم ذکر کرده اند ‪.‬‬
‫‪_3‬نکته قابل توجه اینکه مقدار نیاز به پروتیین بر حسب سن‬
‫‪ ،‬وزن ‪ ،‬جنس و نوع و مدت فعالیت فرق می کند ‪.‬‬
‫‪ _ 4‬همچنین افراد تمرین کرده طی فعالیت های ورزشی‬
‫نسبت به افراد تمرین ندیده ‪ ،‬به پروتیین نیاز دارند ‪،‬‬
‫اجرای فعالیت ورزشی همزمان با مراحل رشد نیز‬
‫نیاز به پروتیین را ارتقاء می دهد ‪.‬‬
‫ویتامین ها‬
‫‪ _1‬ویتامین ها ترکیباتی هستند شیمیایی که برای سالمت و‬
‫رشد و بقای حیات انسان ضروری اند ‪ .‬ویتامین ها رشد‬
‫طبیعی بافتهای مختلف بدن را تامین می کنند ‪ ،‬آن ها‬
‫همچنین باعث می شوند که اعصاب و عضالت به طور‬
‫صحیح وظایف خود را انجام دهند‬
‫‪_2‬کمبود ویتامین ها در رفتار و شخصیت افراد نیز اثر می‬
‫گذارد ‪ .‬بی اشتهایی ‪ ،‬تحریک پذیری و بی خوابی از جمله‬
‫عوارضی است که به واسطه ی کمبود ویتامین های‬
‫‪ C,B1,B2‬در رفتارشخص پیدا می شود‪.‬‬
‫نقش ویتامین ها در بدن‬
‫‪ _1‬رشد‬
‫‪ _2‬حفظ سالمتی بدن‬
‫‪ _3‬تولید مثل‬
‫‪ _4‬تغذیه طبیعی برای ازاد سازی انرژی و متابولیسم ذخایر انرژی‬
‫بدن ‪ ،‬متابولیسم اسید آمینه ‪ ،‬اسید های چرب و مواد معدنی‬
‫‪ _5‬فعالیت طبیعی اشتها و دستگاه گوارش‬
‫‪ _6‬تنظیم رفتارهای عصبی و روانی‬
‫‪ _7‬سالمتی بافت ها و مقاومت در برابر عفونت ها و بیماری ها‬
‫امالح معدنی‬
‫امالح معدنی نیز یک بخش مهم رژیم غذایی است که نقش‬
‫حائز اهمیتی در متابولیسم سلولی دارد ‪ .‬این عناصر هم‬
‫چنین در ترکیب مواد غذایی بیولوژیکی نیز الزم است ‪.‬‬
‫برخی عناصر معدنی مانند سدیم و پتاسیم نقش اساسی در‬
‫پدیده های حیاتی داشته و اعمال فیزیولوژی گوناگونی را‬
‫دارا می باشد ‪.‬‬
‫ترکیب بدنی و وزن مطلوب‬
‫سه جزء اصلی بدن را عضالت‪،‬استخوان ها و چربی تشکیل می دهند‪.‬‬
‫وزن مطلوب وزنی است که در آن وزن چربی در حداقل باشد ‪.‬‬
‫وزن خالص ( وزن بدون چربی ) و وزن چربی ‪ ،‬وزن تام بدن را‬
‫تشکیل می دهند ‪.‬‬
‫رژیم با انرژی کم‬
‫>‪800 kCal/d‬‬
‫کم چربی اما میوه ‪+‬غالت‪+‬قند گلیسمیک پایین‬
‫توصیه هاي تغذیه اي‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫‪ 15‬دقيقه قبل از وعده اصلي ساالد مصرف كنيد‪.‬‬
‫در رستوران يك غذا براي دو نفرسفارش دهيد‪.‬‬
‫براي صرف چاي و قهوه از شكر استفاده نكنيد‪.‬‬
‫همراه با ساندويچ بجاي چيپس از سبزيجات استفاده‬
‫كنيد‪.‬‬
‫اگر غذايي را دوست نداريد آن را نخوريد‪.‬‬
‫هميشه در بشقاب غذای خود را كامل بكشيد تا‬
‫متوجه شويد كه چقدر مي خوريد‪.‬‬
‫توصیه هاي تغذیه اي‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫چیپس‪ ،‬نوشابه‪ ،‬پفك و شیریني‬
‫خامهاي را از لیست خرید حذف یا‬
‫تعدیل ميكنم‪.‬‬
‫در هنگام سیري به خرید میروم‪.‬‬
‫هر روز ‪ 50‬كیلو كالري از مقدار‬
‫انرژي خود مي كاهم‪.‬‬
‫‪ 1‬برگ چیپس ‪ 11‬كالري‪1 ،‬‬
‫لیوان نوشابه ‪ 140‬كیلو كالري‪1 ،‬‬
‫قاشق مربا خوري روغن یا ‪ 6‬عدد‬
‫زیتون ‪ 45‬كیلو كالري‪ 100 ،‬گرم‬
‫شكالت یا آجیل ‪ 600‬كیلو كالري‬
‫اقدامات و تغییرات گستردهتر‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫از ساعت ‪ 9‬شب به بعد هيچ ماده غذايي حتي خوشمزه ترين آن ها‬
‫را ميل نميكنم‬
‫يك برنامه منظم و قابل اجرا از فعاليت هاي بدني مناسب‪ ،‬با‬
‫مشخص نمودن زمان و محل اجرا تدوين خواهم كرد‪.‬‬
‫از غذا هاي خوش ظاهر ولي بدون مواد مغذي ضروري استفاده‬
‫نميكنم‪.‬‬
‫از حجم غذايم به تدريج مي كاهم و از خوردن سريع غذاهاي‬
‫گوناگون و دسرهاي رنگارنگ امتناع ميكنم‪.‬‬
‫اقدامات و تغییرات گستردهتر (ادامه)‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫به جاي قاشق و چنگال با كارد و چنگال و به آهستگي غذا ميل‬
‫ميكنم‪.‬‬
‫هرگز با احساس سيري و از روي هوس غذا ميل نمي كنم و قبل از‬
‫احساس سيري كامل دست از غذا ميكشم‪.‬‬
‫بعد از سير شدن تحت تاثير اصرار و تعارف ديگران حتي يك لقمه‬
‫غذا يا دسر ميل نخواهم كرد‪.‬‬
‫احساس گناه از باقي ماندن يا دور ريختن غذا‪ ،‬تنقالت و نوشابه‬
‫هاي فرزندان يا ديگران نخواهم داشت‪.‬‬
‫این نکات باید آموزش داده شود‪.‬‬
‫‪ 1‬ـ برنامه غذایی خود را طوری تنظیم کنند که کالری حاصل از چربی‬
‫بیش از ‪ 30‬درصد نباشد ‪.‬‬
‫‪ 2‬ـ برنامه غذایی خود را تعدیل کنند اما چون در دوران رشد هستند‬
‫مصرف چربی را نباید حذف کنند‪.‬‬
‫‪ 3‬ـ به جای تنقالت پر چربی‪ ،‬از میان وعدههای سالم مثل میوهها و‬
‫سبزیها استفاده کنند‪.‬‬
‫‪ 4‬ـ فعالیت بدنی خود را با ورزشهایی مثل پیادهروی و دوچرخه‬
‫سواری افزایش دهند‪.‬‬
‫‪ 5‬ـ غذا نباید به عنوان پاداش و جایزه به کودکان داده شود ‪.‬‬
‫‪ 6‬ـ هر روز بر اساس یک برنامه منظم ورزش کنند‪.‬‬
‫‪ 7‬ـ وقت ورزش را نسبت به کارهای دیگر در اولویت قرار دهند و برنامه ورزشی‬
‫خود را برای انجام کارهای دیگر تعطیل نکنند‪.‬‬
‫‪ -8‬والدین باید خودشان الگوی مناسب برای دریافت غذای روزانه و فعالیت های‬
‫ورزشی باشند‪.‬‬
‫‪-9‬والدین باید از تناسب اندام تصوری واقع بینانه داشته باشند‪ ،‬همچنین انتظاری‬
‫منطقی از فرم بدن کودک و نوجوانان با توجه به وضعیت بدنی خود‪ ،‬اقوام و‬
‫سابقه فامیلی داشته باشند‪،‬‬
‫‪-10‬اضافه وزن در هنگام رشد‪ ،‬امری طبیعی است و فقط زمانی که اضافه وزن‬
‫زیاد و غیر طبیعی است‪ ،‬باید کنترل شود‪.‬‬
‫انواع ویتامین ها و امالح مورد نیاز بدن که در دوران بلوغ به دلیل تسریع در‬
‫رشد ‪ ،‬نیاز بدن به آنها افزایش می یابد ‪ ،‬با مصرف سبزی ها و میوه ها ‪ ،‬انواع‬
‫گوشت ‪ ،‬حبوبات ‪ ،‬لبنیات و غالت ( نان و برنج و ‪ ) ...‬تأمین می شوند ‪.‬‬
‫در فراخوان جراحان عمومی در سال ‪ 2001‬با عنوان *مردم سالم‬
‫‪ *2010‬به تاثیرات چاقی و پر خوری در جامعه کنونی توجه شده است‬
‫اهداف این طرح شامل ‪:‬‬
‫‪‬افزایش نسبت بزرگساالن سالم با وزن نرمال‬
‫‪‬بهبود وضعیت کودکان و بزرگساالن بسیار چاق‬

similar documents