otyłość

Report
Katarzyna Janczura
 Otyłość jest obecnie nazywana chorobą XXI wieku. Jest to
metaboliczna choroba cywilizacyjna, z którą boryka się bardzo duży
odsetek ludności świata. Występuje najczęściej w krajach zachodnich.
Proces narastania odsetka ludności otyłej dotyczy zarówno dorosłych
jak i dzieci. Wiele danych wskazuje na fakt, że wiele osób dorosłych
otyłych miało nadwagę w dzieciństwie
 Jak podaje Tatoń, Czech i Bernaś ( 2007) około 80% dzieci z nadwagą i
otyłością cierpi na tę chorobę także po osiągnięciu wieku dojrzałego i
starczego, co oznacza, że występowanie otyłości w wieku dziecięcym
zwiększa ryzyko wystąpienia otyłości i je powikłań w perspektywie
całego cyklu życia osobniczego
 w 1997 roku Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) oficjalnie ogłosiła
otyłość ogólnoświatową epidemią obejmującą dzieci i dorosłych,
uznając ją za jedno z największych zagrożeń dla zdrowia ludzkości.
DEFINICJA MEDYCZNA
 Otyłość jest przewlekłą chorobą ogólnoustrojową, na
skutek zaburzeń homeostazy przemiany
energetycznej, następuje rozrost tkanki tłuszczowej
ponad przyjętą normę, z powodu zwiększenia liczby
i/lub wielkości komórek tłuszczowych dochodzi do
wtórnego uszkodzenia struktury i funkcji
poszczególnych narządów i układów( raport WHO..,
1998).
 DEFINICJA STWORZONA NA PODSTAWIE
SUBIEKTYWNEJ OCENY MASY CIAŁA
 Psychologia społeczna charakteryzuj jednostkę otyłą
jako taką, której inni przypisali cechę otyłości
 Psychologia kliniczna za kryterium jej występowania
przyjmuje jej subiektywne doświadczanie przez
jednostkę, definiuje osobę otyłą jako taką, która
doświadcza siebie jako otyłą, czyli ma poczucie
otyłości
Kryteria diagnostyczne otyłości
 w celach diagnostycznych wykorzystuje się najczęściej pięć
sposobów pozwalających na obiektywne stwierdzenie otyłości
 Wskaźnik masy ciała BMI, BMI= masa ciała (kg) /wzrost( m²)
 Stosunek właściwej masy ciała do masy należnej – należna
masa ciała to średnia masa ciała, przy której umieralność jest
najmniejsza, można ją obliczyć samodzielnie, np. według wzoru:
[wzrost( cm)- 100]- 10 %( dla kobiet) lub 5% ( dla mężczyzn);
najbardziej optymalna jest zgodność właściwej masy ciała z masą
należną
 Zawartość tkanki tłuszczowej w ogólnej masie ciała- pomiaru
można dokonać np. metodą bioimpedentacji, za pomocą
specjalistycznego przyrządu, odpowiedni procentowy udział
tkanki tłuszczowej w ogólnej masie ciała wyznacza granice normy
fizjologicznej
 Obwód talii- wartości te są odmienne dla poszczególnych grup
etnicznych
 Stosunek obwodu talii do obwodu bioder( WHR): obwód pasa(
cm)/obwód bioder( cm), jest pomocny w określeniu typu otyłości,
wartości WHR powyżej 0.85 u kobiet i powyżej 1 u mężczyzn,
świadczą o otyłości brzusznej






KLASYFIKACJA OTYŁOŚCI – wg Bąk- Sosnowskiej
Czas wystąpienia - wczesna( okres dzieciństwa i adolescencji)
- późna ( okres dorosłości)
Związek z innymi chorobami – pierwotna 80-90 % przypadków
- wtórna
Etiologia – endogenna ( czynniki endokrynne, genetyczne, mataboliczne, choroby
ośrodkowego układu nerwowego, urazy)
- egzogenna ( czynniki środowiskowe i psychologiczne, 95% przypadków)
 Patogeneza – regulacyjna ( zaburzona regulacja poboru pokarmu)
- metaboliczna ( wrodzone lub nabyte zaburzenia przemiany
węglowodowanowej i lipidowej)
 Liczba i wielkość adipocytów - / komórka tłuszczowa, syntetyzująca i magazynująca
tłuszcze proste (trójglicerydy)/
- hipertroficzna ( przerost adipocytów, hiperinsulinizm, częste
występowanie objawów nietolerancji węglowodanów- cukrzycy lub miażdżycy)
- hiperplastyczna ( wzrost liczby adipocytów, brak dodatkowych
zaburzeń, ale duża odporność na odchudzanie)
- mieszana
 Rozmieszczenie tkanki tłuszczowej – gynoidalna, biodrowo- udowa( wczesny
początek, obniżenie spoczynkowej przemiany materii, które nie ulega zmianie w trakcie
odchudzania)
- androidalna, brzuszna, wisceralna ( początek
zwykle w wieku dojrzałym, odkładanie tłuszczu silnie zdeterminowane genetycznie,
większa spoczynkowa przemiana materii niż w gynoidalnej, znaczna redukcja masy ciała
w przypadku ujemnego bilansu energetycznego)
 Epidemiologia otyłości
 - otyłość jest problemem, który w krajach rozwijających się utrzymuje
stałą tendencję wzrostową
 Według raportu WHO z kwietnia 2006 roku dotyczącego występowania
nadwagi i otyłości wśród Europejczyków szacuje się, że nadwagę (BMI
25 - 29,9 kg/m2) ma 25 - 75% ludzi czyli około 400 mln osób. Natomiast
otyłość (BMI > 30 kg/m2) występuje wśród 30% Europejczyków, czyli u
130 mln ludzi. Powyższy raport przewiduje, że w 2010 roku w Europie
będzie ponad 150 mln otyłych osób.
 - w Polsce jedne z najnowszych badań z (2006 r. Mastej i In,) dotyczyły





populacji pozostającej pod opieką lekarzy rodzinnych z ośrodków
podstawowej opieki zdrowotnej, rozmieszczonych na terenie całej
Polski, próbę badawczą stanowiło 17 065 osób, w wieku od 30-98 lat,
stwierdzono:
- 0,9% osób z niedowagą
- 24,7 % osób z prawidłową masą ciała
- 39,2 % osób z nadwagą
- 31,2 % osób z otyłością
Wśród mężczyzn nadwagę miało 48% badanych, otyłość 32,8 %, łącznie
stanowiło to 80% populacji męskiej, wśród kobiet nadwaga
występowała u 39,2% badanych, a otyłość u 31,2% badanych, łącznie
stanowiło to 70,4% populacji kobiecej.
 Przyczyny otyłości prostej, czyli niebędącej
następstwem żadnego innego schorzenia:
 Czynniki genetyczne- ryzyko, ze dziecko szczupłe
będzie otyłe wynosi 9%, w przypadku jednego rodzica z
nadwagą 41%, a w przypadku obojga 73%
 Czynniki neurohormonalne- najistotniejszą rolę
odgrywają następujące substancje: insulina,
kortykosteroidy, aminy kateholowe, hormony płciowe,
hormon wzrostu, chorobliwy głód na pokarmy tłuste
wykazują osoby o podwyższonym poziomie endorfin
oraz galaniny, a na słodycze- osoby z nadmiarem
neuropeptydu Y i niedostatkiem serotoniny
 Czynniki metaboliczne- bilans energetyczny jest
oparty na nieustannym dowozie oraz wydatkowaniu
energii, dowóz jest zapewniany przez spożywany
pokarm, zostaje zużytkowany na podstawową
przemianę materii, ok. 70%, aktywność fizyczną ok.
15%, i termogenezę ok. 15%, a nadmiar energii który
nie jest spożytkowany na wymienione wyżej procesy,
jest magazynowany w postaci zapasów tłuszczowych,
 Czynniki środowiskowe
 Sytuacje frustracyjne i stresogenne
 Sytuacje społeczne i zawodowe związane z duża






dostępnością pożywienia
Spożywanie alkoholu
Stosowanie diety bogatej w tłuszcze nasycone i
chlorek sodu
Nieprawidłowe nawyki żywieniowe
Przyjmowanie leków zwiększających apetyt lub
obniżających podstawową przemianę materii
Rozregulowanie rytmu dobowego, wynikając np. z
aktywności zawodowej
Siedzący tryb życia
 Psychologiczne- uwarunkowania głodu
 - głód- 1. Oralny- jest odczuwany w jamie ustnej,
przejawi się jako potrzeba żucia, odczuwania
konsystencji i smaku konkretnej potrawy, chodzi tutaj
o sam smak potrawy, zapotrzebowanie na smak słodki
jest pierwotne( zarówno ludzie jak i zwierzęta jedzą
więcej gdy pokarm jest osłodzony)
 2. hipoglikemiczny- pojawia się w wyniku spadku
poziomu glukozy we krwi, hipoglikemia jest
powodowana niedoborem składników pokarmowych,
ale może się tez pojawić w wyniku silnych emocji(
zespół psychoglikemiczny)
 3. głód gastryczny- przejawia się skurczami żołądka
wywołanymi przez niedostatek pokarmu
 - apetyt- jest psychologicznym zapotrzebowaniem na
jedzenie, wyuczony dzięki doświadczeniu ulgi, którą
przynosi zaspokojenie głodu, subiektywna ocena
głodu, czy apetytu koreluje z ilością i jakością
spożytego później pokarmu,
 osoby ze skłonnością do nadwagi albo otyłe silniej niż
szczupłe reagują na bodźce zewnętrzne, a zapytani o
to, czy są głodni, kierują się wskazówkami
obiektywnymi, takimi jak pora dnia, widok
apetycznego jedzenia czy jedzących osób, a nie
sygnałami z własnego ciała
 - osoby otyłe jedzą szybciej i prędzej przechodzą do
deseru
 - nadmierne objadanie się
 Teoria powstrzymywania się od jedzenia= nadmierne jedzenie wynika z





napięcia nagromadzonego przez powstrzymywanie się od
przyjmowania pokarmów
Hipoteza maskująca- przejadanie się umożliwia zamaskowanie złego
samopoczucia i polepszenie go, ponadto jest próba przeniesienia
odpowiedzialności za złe samopoczucie z niekontrolowanych obszarów
własnego życia na zachowanie jedzeniowe
Teorię zaprzeczania- unikanie myślenia o jedzeniu lub myślenie o nim
jak czymś zakazanym powoduje w rezultacie zaabsorbowanie
jedzeniem i zwiększa apetyt
Teoria oparta na mechanizmie reaktancji psychicznej- wszelki formy
ograniczenia swobody w wyborze jedzenia powodują opór, co w
konsekwencji prowadzi do przerwania odchudzania przy pierwszej
nadarzającej się okazji
Teorię ucieczki- nadmierne jedzenie jest konsekwencją niskiego
poziomu świadomości lub raczej ucieczką od stanu świadomości
Teorię oparta na mechanizmie powrotu do zachowań wcześniejszychzjedzenie czegoś niedozwolonego otwiera mechanizm spustowy i
powoduje rozhamowanie
 Konsekwencje zdrowotne nadwagi i otyłości;
 - dwukrotnie większe ryzyko w przypadku nowotworów, obniżonej
płodności, bólu pleców, powikłań podczas znieczulenia ogólnego, wad u
płodu;
 - trzykrotnie w przypadku wieńcowej choroby serca, zaburzeń pracy
serca, choroby zwyrodnieniowej stawów, nadmiernego stężenia kwasu




moczowego we krwi, dny, komplikacji ciążowych
- więcej niż trzykrotnie w przypadku cukrzycy, nadciśnienia, bezdechu
nocnego, chorób woreczka żółciowego, zaburzenia stężenia frakcji
lipidowych i różnych zaburzeń lipidowych (Łuszczyńska, 2007).
- otyłość ma wiele negatywnych konsekwencji do płodności u kobiet
(nadmierna waga zwiększa ryzyko występowania przedwczesnego
miesiączkowania, nieregularnych cykli miesiączkowych, wzrostu cech
andragonicznych, braku miesiączkowania, braku owulacji, poza tym
podnosi ryzyko dotyczące występowania problemów zdrowotnych i
komplikacji podczas ciąży np. częstsze poronienia, większe zaburzenia u
płodu w przypadku przedwczesnego porodu, wzrost liczby martwych
urodzeń, wad i deformacji typu neurologicznego, wad serca płodu,
wreszcie cukrzycy u płodu.
u mężczyzn otyłość jest związana z niższym poziomem testosteronu
- problemy skórne np. nadmierne rogowacenia skóry podeszwy,
owrzodzenie nóg, infekcje skóry( u ok., 50% osób z otyłością), grzybice
skóry( u 28% osób z otyłością) oraz grzybice paznokci i słoniowaciznę
brodawkowatą
- poza tym: zmiany w mięśniach szkieletowych, bóle mięśniowoszkieletowe, przewlekłe codzienne bóle głowy, zapalenie stawów,
problemy dotyczące układu trawienia, niedobór żelaza, zaburzenia snu,
zespół bezdechu nocnego
SUGERUJE SIĘ, ŻE WŚRÓD PRZYCZYN ZGONÓW
W RÓŻNYCH REGIONACH EUROPY 10-13 % JEST
WYNIKIEM OTYŁOŚCI
 Konsekwencje dla zdrowia psychicznego
1. zaburzenia nastroju
2. zaburzenia jedzenia współwystępujące
 - jednym z zaburzeń odżywiania współwystępujących z otyłością jest zespół objadania
się,,
 - bulimia
 - powstrzymywanie się od jedzenia- rozhamowanie
 - jedzenie obfitych posiłków
 - przekąszanie; najczęściej spożywane, nie tylko przez osoby otyłe, przekąski to
produkty wysokokaloryczne m.in. batony i chipsy
 - jedzenie nieregularne;
 jedzenie zbyt szybkie;
3. inne zaburzenia psychiczne
 - współwystępowanie epizodu depresyjnego, zaburzenia dwubiegunowego, zaburzenia
panicznego i agorafobii
 - otyłość i nadwaga zwiększa ryzyko występowania objawów dysfunkcji seksualnych
 - występowania ADHD u osób dorosłych zwiększa prawdopodobieństwo występowania
objadania się( także aktów objadania się w odpowiedzi na emocje negatywne), co z kolei
sprzyja wzrostowi wagi ciała
 - doniesienia dotyczące zależności między nadmierną wagą ciała a rozwojem symptomów
choroby Alzheimera,
 Konsekwencje społeczne nadwagi i otyłości
 Osoby otyłe bez względy na wiek, poziom wykształcenia czy sytuację rodzinną
doświadczają podobnych problemów psychologicznych:
 Wstyd związany z wyglądem
 Negatywne opinie i oceny innych/ otyłość nie jest społecznie akceptowana, w
kulturze zachodniej funkcjonuje na jej temat wiele stereotypów, otyli są posądzani o
brak silnej woli i samokontroli czy też brak dbałości o siebie, te stereotypy
przypisują otyłym takie cechy jak bierność, niedojrzałość, brak zdecydowania,
bezradność w sytuacjach trudnych, trudność w uzewnętrznianiu uczuć




negatywnych- zwłaszcza gniewu, nawet 6 latki oceniając osoby otyłe używają
pejoratywnych określeń : leniwy, głupi. Brzydki, oszust, kłamca
Poczucie winy, małej wartości, krzywdy i rozżalenia/ osoby otyłe przez całe swoje
życie zmagają się z nadwagą/
Poczucie bezsilności i braku wpływu na sytuację
Zmiany w relacjach z innymi ludźmi/ stopniowe wycofywanie się z kontaktów, a w
dłuższej perspektywie izolacja społeczna, albo wręcz przeciwnie- zajmowanie w
towarzystwie znaczącej pozycji
Obsesyjne myślenie o jedzeniu i kaloriach/ wynika z obawy, żeby nie przytyć albo
aby schudnąć, co z kolei prowadzi do częstszego odczuwania głodu i uleganiu
pokusie żywnościowej, a także napadów objadania się/
 Wszystkie te problemy znajdują odzwierciedlenie w
jakości życia otyłych, w badaniach porównujących
kobiety otyłe i szczupłe pod względem odczuwanych
ograniczeń oraz obserwowalnych wskaźników
wykazano, że zarówno poziom obiektywnych jak i
subiektywnych ograniczeń był wyższy u kobiet
otyłych,
 W badaniach wykazano, że osoby z BMI powyżej 30
mają gorszą jakoś życia praz przeżywają większy stres i
niepokój niż ludzie chorzy na reumatoidalne
zapalenie stawów czy paraliż kończyn
 Osoby otyłe odczuwają niższy poziom własnej
skuteczności, mają także większe trudności ze
znalezieniem pracy
LECZENIE OTYŁOŚCI
 Dieta – gdy spożywa się mniej kalorii, organizm
reaguje odpowiednio mniejszym ich zużyciem i szybko
przestawia się na specjalną, oszczędnościową
przemianę materii, oszczędność przejawia się tym, że
organizm wytwarza mniejsze ilości ciepła, ilość
pokarmu podczas diety jest bardzo mała, ale dłużej
pozostaje w przewodzie pokarmowym niż normalnie,
dzięki temu organizm może gruntowniej „wyciągać: z
niego więcej kalorii, ale wiąże się z tym ryzyko efektu
jojo
 Aktywność fizyczna- wiele badań dowodzi, ze brak
aktywności fizycznej prowadzi do wzrostu masy ciała,
nadwaga jest w znacznym stopniu uwarunkowana
małym wydatkowaniem energii, co jest związane z
mało aktywnym siedzącym trybem życia,
 Środki farmakologiczne-leki zmniejszające apetyt
powinny być traktowane co najwyżej jako jeden z
elementów całościowego programu odchudzającego,
wymienia się kilka grup leków:
 leki hamujące apetyt
 środki para farmaceutyczne wspomagające dietę
terapię, takie preparaty wysokobiałkowe zastępujące 1
lub więcej posiłków
 środki pomocne w szybkim spaleniu tkanki
tłuszczowej, np. l-karnityna ale one stosowane są przede
wszystkim przez sportowców, nie są raczej polecane przez
dietetyków
4. psychologiczne sposoby redukowania nadwagi- modyfikacja
zachowań
 Najważniejsza jest motywacja pacjenta!- niezbędna zarówno do
wprowadzenia jak i podtrzymywania
 - model racjonalny: konieczność przekazania jednostce informacjo o
odżywianiu, ćwiczeniach oraz poziomie dostarczanej i wydatkowanej
energii , obejmuje ona głównie diety i wiadomości o odżywianiu,
programy nie są kosztowne, ale mają niską efektywność
 - model społecznego uczenia się- interwencje oparte na tym modelu
koncentrują się bezpośrednio na zachowaniu, przede wszystkim należy
wyeliminować wzmocnienia wiążące się z niepożądanym zachowaniem,
wprowadzić nowe pożądane zachowanie powiązane z nowym
wzmocnieniem,, a także podstawowych sposobów nagradzania się,
interwencje oparte na modelu społecznego uczenia się przynoszą dobre
rezultaty
 - podejście poznawczo- behawioralne- zwracanie uwagi na rolę
myślenia, wyobrażeń, oczekiwań i przekonań w zmianie zachowania,
główne założenie tego podejścia zakłada, że dzięki zmianie sposobu
myślenia jednostka może zmienić swój system wartości , a to z kolei
powoduje zmianę jej zachowania
5. LECZENIE CHIRURGICZNE
- GASTROPLASTYKA – polega na obwiedzeniu żołądka za pomocą elastycznej opaski
- METODY ŁĄCZONE- polegają na podzieleniu żołądka klamrą( staplerem) i połączeniu jego mniejszej części
bezpośrednio z jelitem czczym, alternatywnie na usunięciu części żołądka i podzieleniu jelita cienkiego na 3 części
- wprowadzanie balona do żołądka,
- liposukcja tkanki tłuszczowej, usunięcie fałdów skórnych- domena chirurgów plastyków
leczenie chirurgiczne wykonywane jest tylko wobec osób z otyłością olbrzymią BMI>40 lub osoby z BMI
pow. 35 i wysokim ryzykiem zagrażających życiu chorób towarzyszących, po bezskutecznej próbie leczenia
zachowawczego
profilaktyka
Miedzynarodowy Dzień Walki z Otyłością
24 października
Serwis poświęcony jest leczeniu otyłości
metodami chirurgicznymi. Zachęcam do
zapoznania się z zawartością strony. Jej
zasoby przeznaczone są zarówno dla osób
zbierających informacje o metodach
leczenia, przygotowujących się do operacji
jak i osób po zabiegu. Zapraszam również do
współtworzenia serwisu.

similar documents