Materyal geliştirme sunusu

Report
ÖĞRETİMDE
MATERYAL GELİŞTİRME
MEB İLKÖĞRETİM
GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
PROGRAM ŞUBESİ
Bahar KÜÇÜKTEPE
Materyal Nedir?

Belirli bir amaç doğrultusunda
kullanılan görsel ve işitsel her
türlü araç ve gereçlere materyal
denir.
Neden Materyal Kullanımı?

Çünkü, eğitimde görsel ve işitsel
araçlar öğretmenlerin çalışmalarını
kolaylaştırmaktadır. Ayrıca
öğrencinin derse olan ilgisini
arttırarak, bilginin kalıcılığını ve
yaşama uygulanabilirliğini
arttırmaktadır (Kaya, 1999)

Çünkü, görsel ve işitsel araçlar,
öğrenmenin kalıcı izli olmasını
sağlama açısından çok önemli
görülmektedir. Bir öğrenme
etkinliği ne kadar çok duyu
organına hitap ederse öğrenme o
kadar iyi ve kalıcı izli olmakta,
unutma ise o kadar geç
olmaktadır (Demirel,2002)






Çünkü, insanlar, okuduklarının %10 u,
Duyduklarının %20 sini,
Gördüklerinin %30 unu,
Hem görüp hem duyduklarının %50
sini,
Görüp işittikleri ve söylediklerinin %80
ini,
Görüp işitip dokunup söylediklerinin
%90 ını hatırlamaktadırlar
(Demirel,2002)
Öğretim materyalinin tasarımını
etkileyen faktörler?
•
•
•
•
•
•
Öğretim kazanımları,
Öğretmenlerin tutumları,
becerileri, öğretim yöntemi,
Öğrenci özellikleri,
Öğretim ortamı,
Araçların özellikleri,
Maliyet, zaman, temin edebilme…
Öğrenim Kazanımları

Bilişsel,

Duyuşsal ve

Psiko-motor
Araç-gereç Özellikleri
Öğretim Yöntemi








Sunuş Yoluyla Öğretim
Buluş Yoluyla Öğretim
Araştırma Yoluyla Öğretim
Anlatım
İşbirliğine Dayalı Öğrenme
Proje Tabanlı Öğretim
Problem Tabanlı Öğretim
Tartışma
Öğretmen Özellikleri





Araç-gereçlerin etkililiğine
inanma, istekli olma
Uygun yöntem belirleme
Öğrenci özelliklerini tanıma
Çevresel olanakları iyi
değerlendirme
Materyal kullanım bilgi ve
becerisine sahip olma
Öğrenci Özellikleri

Öğrenme
tercihleri
(stilleri)

Bireysel
farklılıklar

Seviye
Öğretim Ortamı

Ortamın özellikleri
(büyüklüğü, niteliği,
ışıklandırma)





Sınıf
Laboratuar
Alan Gezisi vb.
Öğrenci sayısı
Sınıf düzeni
Materyal Kullanımının
Yararları
Soyut şeyleri somutlaştırır

Araç-gereçler öğrenme
ortamındaki fikirleri somutlaştırır,
anlaması güç olgu ve olayları
basitleştirir.
Araç-gereçler ilgi
uyandırır
Bilgilerin görsel / işitsel araç-gereçler
yoluyla sunulması, öğrencilerin
ilgilerini çeker, duygusal tepkiler
yaratarak motive eder.
Araç-gereçler
zamandan tasarruf
sağlar

Resimler, grafikler, haritalar,
modeller, filmler vs. ders ve
tartışma sürelerinden kazanım
sağlar, öğrenciler daha kısa sürede
daha etkili öğrenirler.
Güvenli gözlem yapma
olanağı sağlar
Doğrudan gözlenmesi tehlikeli
ya da mümkün olmayan
cisim, olgu, olay ve işlemlerin
kolayca ve güvenli olarak
gözlenmesini sağlar.
Örnek : Video Filmleri
Sınıfa getirilmesi imkansız veya
zor olan, olay, olgu ve
nesnelere kolay ulaşım
sağlayarak, bunların sınıfta
sergilenmesini sağlarlar.
Öğrencilerin bireysel farklılıklarına
duyarlı olunmasını sağlar
Öğrenciler farklı öğrenme stil ve
ihtiyaçlarına sahiptirler.
Öğrencilerin bazıları dinleyerek,
bazıları görerek, bazıları
okuyarak, bazı öğrenciler
bilgileri farklı araç-gereçlerle
sunulduğunda öğrenebilirler.
Araç-gereçler, öğrencilerin farklı
bireysel ihtiyaçlarına cevap
verecek bir yapıdadır.
Araç-gereçler tekrar
tekrar kullanılabilirler
Etkili bir materyal zaman ve
maliyetten tasarruf sağlar,
materyali geliştirmek için
harcanan zaman ve enerjiyi
tekrarlama problemini de çözer.
İçeriği basitleştirerek
anlaşılmalarını kolaylaştırır
Saydam veya slayt üzerinde çizgi
resimler içeriği basitleştirerek
öğrenmeyi kolaylaştırabilir. Bu
anlamda öğrenme aracının farklı
çalışma biçimleri; sistemin alt
unsurlarının birbirleriyle olan
ilişkileri farklı renk, sembol ya da
tekniklerle gösterilebilir.
Birden çok kaynağa başvurma
imkanı sağlarlar.

Az zamanda çok şeyler öğrenilmesine
imkan tanırlar.
ÖĞRETİM MATERYALLERİNİN
SINIFLANDIRILMASI
1.
2.
3.
Öğretim materyalleri;
Yazılı materyaller,
Şekil ve modeller,
Teknolojiyle birlikte kullanılan materyaller
olarak sınıflandırılabilir.
En Sık Kullanılan Öğretim
Materyallerinden Bazıları
1. Yazılı Öğretim Materyalleri








Ders Kitapları
Yardımcı Kitaplar
Ansiklopediler
Sözlükler
Renkli resimli hikaye kitapları (Çocuk Edebiyatı)
Dergiler
Afişler, şeritler
Gazeteler vs..
2. Şekil ve Modeller





Grafikler
Şemalar
Haritalar
Maketler
Modeller
3. Teknolojiyle birlikte kullanılan
materyaller






Bilgisayar
Tepegöz
Projeksiyon makinesi
Slayt makinesi
Video
Akıllı tahta vs.
Öğretim Materyali
Tasarlama İlkeleri
1. Öğretim materyali, basit, sade ve
anlaşılabilir olmalıdır.
Öğretim materyali, konuyu
basitleştirebilen, anlaşılmasını
kolaylaştıran ve gereksiz
bilgiler bulundurmayan bir
özellik taşımalıdır. Materyal
fazla ayrıntılı olursa,
öğrencilerin belleklerinde
anlamlı ilişkiler ve
kodlamaları güçleşir.
2. Öğretim materyali, dersin hedef ve
amaçlarına uygun seçilmeli ve
hazırlanmalıdır.



Materyal, dersin hedeflerini
desteklemelidir.
Hedefler kavrama düzeyinde
ise, kullanılacak öğretim
materyali öğrencinin konuyu
kavradığını gösterecek
etkinliklere işaret etmelidir.
Hedefler uygulama düzeyinde
ise, öğretim materyali
öğrenciye uygulama yapma
fırsatı sunabilmelidir.
3. Öğretim materyali, dersin konusunu
oluşturan bütün bilgilerle değil, önemli ve
özet bilgilerle donatılmalıdır.

Materyaller, konunun
ana hatlarını sunan,
anlaşılması güç
olabilecek konuları
açıklayan, içeriği
soyuttan somuta
taşıyabilen ve görselişitsel özellikler
kullanarak
anlaşılmayı
kolaylaştıran türden
olmalıdır.
4. Öğretim materyalinde kullanılan görsel
özellikler (resim, grafik, renk, v.s.), materyalin
önemli noktalarını vurgulamak amacıyla
kullanılmalı, aşırı kullanılmamalıdır.

Amaca hizmet etmeyen ve gereğinden
fazla kullanılan görsel — işitsel öğeler,
öğrenci dikkatini dağıtabilir ve öğrenme
güdüsünü yok edebilir.
Örnek: Bir ders kitabında çok farklı renk ve
karakterin kullanılması.
5. Öğretim materyali, öğrencinin pedagojik
özelliklerine uygun olmalı ve öğrencinin gerçek
hayatıyla tutarlılık göstermelidir.



Öğretim materyalinin içerdiği her
türlü görsel-işitsel öge,
öğrencinin yakın çevresinde
görebildiği ve anlamlaştırabildiği
gerçek nesneleri yansıtmalıdır.
Materyal, öğrencinin bilişsel,
fiziksel, sosyal ve duyuşsal hazır
bulunuşluk düzeyine uygun
olmalıdır.
Materyal geliştirirken görüntü
öğrenciyi psikolojik olarak
etkilemeli
6. Öğretim materyali, öğrenciye
alıştırma ve uygulama imkanı
sağlamalıdır.

Her türlü öğretim materyali,
mümkün olduğu ölçüde, öğrencinin
aktifliği ilkesine dikkat edilerek ve
buna uygun olarak hazırlanmalıdır.
7. Öğretim materyalleri mümkün
olduğunca gerçek hayatı yansıtmalıdır.
Öğretim ortamlarının tasarımında en temel
amaç, gerçek hayatı sınıf ortamına
taşıyabilmek olmalıdır.
Ancak, gerçek hayata ulaşılamadığı
durumlarda en yakın modeller seçilmelidir.
8. Öğretim materyali her öğrencinin
erişimine ve kullanımına açık olmalıdır.

Öğretimsel materyallerin
kullanımı, bazı öğrencilerin sahip
olabileceği özel özelliklerin değil,
her öğrencide bulunulduğuna
inanılan ortak yeteneklerin ve
özelliklerin kullanılmasını
gerektirmelidir.
9. Materyaller sadece öğretmenin
rahatlıkla kullanabildiği değil, öğrencilerin
de kullanabileceği düzeyde basit olmalıdır.


Karmaşık olan öğretim materyalleri
öğrenciyi öğrenme ortamında pasif
kılabileceği gibi, öğretim ortamını da
öğretmen merkezli hale getirebilir.
Öğretim materyali, öğrencinin
yaratıcılık, problem çözme ve analitik
düşünme gibi özelliklerini
geliştirmelidir.
10. Zaman içinde tekrar kullanılacak
materyaller dayanıklı hazırlanmalı, bir
defalık kullanımlarda zarar
görmemelidir.
Öğretim materyalleri öğrenci
ihtiyaçları göz önüne alınarak,
gerek duyulduğunda farklı
zamanlarda ve sürelerde
kullanılabilecek özellikte olmalıdır.
11. Hazırlanan öğretim materyalleri,
gerektiği takdirde, kolaylıkla
geliştirilebilir ve güncelleştirilebilir
olmalıdır.
•
Öğretim materyalinin içeriği mutlaka gerçek
ve en güncel bilgileri içermelidir.
•
Öğretim materyalleri, içerikte meydana gelen
yenilikleri ve gelişmeleri yansıtabilen türde ve
güncelleştirilebilir yapıda olmalıdır.
•
Güncelleştirilmesi mümkün olmayan
materyallerin, öğretimsel olarak etkinliğini
zamanla kaybederler.
ÖGRETİM MATERYALLERINI
HAZIRLAMADA DİKKAT
EDİLMESİ GEREKEN UNSURLAR

Görsel unsurlar: Bir öğrenme etkinliği için
seçilen görsel öğeler konunun özelliğine göre
değişebilir. Görsel unsurlar üç bölümde ele
alınabilir: ‘‘gerçekçi, benzeşik ve şematik’’.

Gerçekçi (realistic)görseller,üzerinde
durulan gerçek nesneyi gösterir. Örneğin
bir arabanın resmi gerçekçi bir görsel
olarak kullanılabilir. Burada gerçekçi
renklerin kullanılmış olması gerçekçiliğin
derecesini yükseltir.

Benzeşik (analojic) görseller bir
kavramı veya konuyu açıklamak için o
kavrama benzer başka bir kavramla
ilgili bir şey göstererek benzerliklere
dikkat çekme işlevini görürler.
Örnek: Kan dolaşımının
anlatılmasında kalbin
emme-basma tulumbaya
benzetilmesi veya bunun
modellenmesi.

Şematik (organizational)
görseller,akış şemaları, grafikler,
haritalar, şematik ve sınıflama
çizelgelerini kaplar.
Sözel Unsurlar
Görsel materyallerin çoğunda görsel
unsurların yanında sözel unsurlar da yer
alır. En azından, harflerin büyüklüğü ve
boşluklar açısından okunabilir olması ve
kullanılan stillerin amaçlanan mesajlarla
uyumlu olması gerekir.

Yazı Tipi (Harf Stili): Bir materyalde
kullanılan yazı tipi görseldeki diğer
ögelerle uyum içinde olmalıdır. Dolaysız
bir şekilde verilecek mesajlar için
öğretim amaçlı görsellerde süslü yazı
tipleri yerine düz yazı tipleri seçilmelidir.
Örnek:
Okunaklılık
Okunaklılık

Stil Sayısı (Stil Çeşitliliği): Bir görselde
veya arka arkaya kullanılacak bir grup görselde
ikiden fazla yazı tipi kullanılmamalıdır. Ayrıca
bu yazı tipleri uyum içinde olmalıdır.
Şekil 1: Avrupa Haritası
Şekil 2: Türkiye Haritası
Şekil 2: Türkiye Haritası

BÜYÜK HARF: Bir metinde yazıların en iyi derecede
okunabilir olmalarını sağlamak için yalnızca küçük harf
ve ancak gerektiği yerlerde veya zorunlu durumlarda
büyük harf kullanmak gerekir.
Örnek: BİR METİNDE YAZILARIN EN İYİ DERECEDE
OKUNABİLİR OLMALARINI SAĞLAMAK İÇİN YALNIZCA
KÜÇÜK HARF VE ANCAK GEREKTİĞİ YERLERDE VEYA
ZORUNLU DURUMLARDA BÜYÜK HARF KULLANMAK
GEREKİR.

Renk : Harflerin rengi arka planın (zeminin) rengiyle
zıt bir renkte olmalıdır. Renk ögesini bu şekilde
kullanmanın bir amacı metni okunabilir hale getirmek
ve ayrıca gerektiğinde dikkatleri çekmek amacıyla
gerekli yerlerde vurguya ihtiyaç duyuyor olmaktır.
: Harflerin rengi arka planın (zeminin) rengiyle zıt bir renkte
olmalıdır. Renk ögesini bu şekilde kullanmanın bir amacı metni
okunabilir hale getirmek ve ayrıca gerektiğinde dikkatleri çekmek
amacıyla gerekli yerlerde vurguya ihtiyaç duyuyor olmaktır.
Renk
Renk : Harflerin rengi arka planın (zeminin) rengiyle zıt bir
renkte olmalıdır. Renk ögesini bu şekilde kullanmanın bir amacı
metni okunabilir hale getirmek ve ayrıca gerektiğinde dikkatleri
çekmek amacıyla gerekli yerlerde vurguya ihtiyaç duyuyor
olmaktır.

Harf Boyutu (Punto): Bir bülten
panosuna asılan bir metnin veya poster
olarak hazırlanan bir metnin uzak bir
mesafeden okunabilir olması beklenir.
Bu gibi durumlarda yazıların harf
boyutları okunabilirlikleri açısından çok
önem kazanır.Bu konudaki yaygın
uygulama, küçük harflerin boyutunun
her 3 metrelik mesafe için 1,3 cm
yüksekliğinde olmasıdır.
Bir sınıf ortamında bu kural, 9 metre
uzunluğundaki bir sınıfın en arka
sırasında oturan bir öğrencinin
kullanılan materyaldeki yazıları
okuyabilmesi için harflerin yazı
boyutunun (yüksekliğinin) yaklaşık 4
cm olması anlamına gelebilir.

Harflerin Arasındaki B o ş l u k l a r:
Harflerin arasındaki boşluğun ne kadar
olması gerektiğine deneyerek karar vermek
gerekir. Bunun nedeni de bütün harflerin aynı
yapıda olmamasıdır.
Örneğin,“A,1,K” gibi bazı büyük
harflerin şekli düzensiz bir yapıya
sahipken “H,M,N ve S” gibi bazı harfler
dikdörtgen şeklinde ve “C,G ve 0” gibi
bazı harfler de daire şeklinde bir yapıya
sahiptirler.
Dikdörtgen şeklindeki harfler daire
şeklindeki harflerle bir araya geldiğinde harfler
arasında eşit boşluklar oluşurken, düzensiz
yapıdaki harfler diğer harflerle bir araya
geldiklerinde harfler arasında eşit olmayan
boşluklar oluşabilmektedir. Bunu önlemenin
yolu da bütün harflerin arasına eşit düzeyde
boşlukların (optical spacing) bırakılmasıdır.
Örnek: HEMEN…
A 1 .K I SA Ajan

Satırların Arasındaki Boşluklar :
Satırlar arasındaki boşluklar da
okumayı kolaylaştırması veya
zorlaştırması açısından önemlidir.Eğer
satırlar birbirlerine çok yakın iseler
belirli bir uzaklıkta net olarak
okunmazlar.
Materyalleri Çekici Kılan
Unsurların Kullanılması

Dikkat Çekicilik (Sürprizler): Bireylere
yeni bilgiler verildiği sürece ve bilgiler
iletilirken farklı uyarıcılar kullanıldığı
sürece dikkatlerini bir konuya vermeyi
sürdürebilirler.
Örnek:
Bilmeceler
Hareketli maketlerde
değişik figürler

Dokunulabilirlik (Desen): Görsellerin pek çoğu
iki boyutludur. Bir materyal dokunulabiliyor
olması bireylere konu hakkında daha açık ve
yalın bir
fikir verebilir.

Etkileşimlilik: Etkileşimlilik unsuru bütün
materyallere uygulanabilir bir özelliktir.
En etkileşimli öğretim materyali bilgisayar.

Tasarımda Biçimsel Yapı
Materyalde hangi unsurların yer
alacağına geçici olarak karar verdikten
sonra biçimsel yapının nasıl olacağı
sorusunun yanıtı aranmaya
başlanır.Materyallerin genel
görünümünü “hizalama, biçim, denge,
biçem ve renk” gibi faktörler
etkileyebilmektedir.

Hizalama: Bir görseldeki unsurlar izleyiciye açık bir
şekilde sunulmuş ise yani ögeler arasındaki ilişkiler
açık bir şekilde sunulmuşsa, izleyici bütün enerjisini
verilmek istenilen mesaja yönelterek oraya odaklanır,
materyalin kendisini anlamaya çalışmakla zamanını
harcamak zorunda kalmaz. Görsel ilişkileri en etkili bir
şekilde vermenin yollarından birisi “hizalama”dır.
Şekil: Görsel ve sözel unsurları
düzenlemenin yollarından birisi de onları
izleyicinin tanıdık olduğu bir şekle
sokmaktır. Burada amaç en az çabayla
dikkati materyale çekmeyi başarmaktır.

Denge: Bir sunum ekranındaki ögeler dikey
veya yatay eksen veya hem dikey hem de
yatay eksenler dikkate alınarak eşit ağırlıkta
dağıtıldığında,izleyicide denge ve eşitlik
duygusu uyandırır.
Görsel Tasarımda Denge
Simetrik denge
Simetrik olmayan denge
Denge yok
Simetrik olmayan dengede eşit olmayan
ağırlıklar (örneğin bir yanda büyük bir
kare, diğer yanda ise iki küçük kare gibi
farklı öğeler) bulunmaktadır.
Simetrik olmayan (informal) denge,
simetrik (formal) dengeye göre daha
dinamik ve daha ilginç olduğu için daha çok
tercih edilmektedir.
Tasarımcılar ve uygulayıcılar, açık bir
oransız ağırlık dağılımının olduğu
dengesiz durumları kullanmaktan
kaçınmalıdırlar.
Biçimlendirme:
Renk Düzeni ve Rengin Çekiciliği:
Bir sunumda zıt renkler dikkati kısa
sürede toplarken, uygulamanın
sürekli kılınması kafa karışıklığına
neden olabilmektedir.
Biçimlendirme:
Renk Düzeni ve Rengin Çekiciliği:
Bir sunumda zıt renkler dikkati kısa
sürede toplarken, uygulamanın
sürekli kılınması kafa karışıklığına
neden olabilmektedir.
Bu özelliklerin yanında ayrıca tasarımda
“vurgu”, “şekil”
,
“boşluk” ve
“çizgi” gibi unsurlar da tasarımın etkili
olup olmamasını etkilemektedir.
Örneğin, çizgiler düz, eğik, noktalı veya kesik kesik
olabilir ve ilgi çekme ve yönlendirme amaçlı
kullanılabilirler.
Boşluğa yazınız:
_________
Yakınlık: Materyalin genel yapısı ile ilgili
kararlar verildikten sonra o yapı
içerisinde düzenlemeler yapılır. Daha
sonra ‘‘yakınlık’’ ilkesini kullanarak
birbiriyle ilgili öğeler
yakınlaştırılmalı,birbirinden farklı
mesajlar veren kavram ve öğeler de
uzaklaştırılmalıdır.
Yönlendirmeler: Tasarımcı izleyicilerin
materyali belli bir sıra izleyerek
kullanmasını veya belli
unsurlara/bölgelere dikkatini vermesini
istiyorsa çeşitli yönlendiriciler kullanarak
dikkati istenilen şekilde yoğunlaştırabilir.
Arka alan(zemin) ve önalan renk
zıtlıkları:Bir görseldeki önemli unsurlar
özellikle sözcükler kolayca
görülebilmelidir.bunu sağlamanın en
kolay yollarından birisi zemin ile
önalanda zıt renkleri kullanmaktır.
Sarı zemin üstüne siyah
beyaz zemin üstüne
yeşil, mavi, kırmızı
Mavi zemin üstüne beyaz
En iyi okunabilirlikten en az
okunabilirliğe doğru bir sıralamanın
yapıldığı tabloda ‘’sarı zemin
üstüne siyah ‘’birinciliği almaktadır.
Sarı zemin üstüne siyah
Uyumluluk:
Materyal tasarımcısı eğer bir seri halinde
kullanılan sunumlardaki düzeni aynı
şekilde oluşturursa,yani benzer unsurları
sunumda aynı yere yerleştirirse,bütün seri
boyunca aynı rengi kullanırsa ve metinleri
aynı şekilde biçimlendirirse uyumluluğu
artırabilir.
Başlık puntoları
Paragraf puntoları
Görsel açıklamaları
Sayfa rengi
Tasarım bütünlüğü vb.
ÖRNEK ÖĞRETİM
MATERYALLERİ
GÜNEŞ VE AY MODELİ
Kaynaklar



Yalın, H. İ. (2002). Öğretim Teknolojileri ve Materyal Geliştirme. Ankara:
Nobel Yayın Dağıtım Ltd. Şti.
Halis, İ. (2002). Öğretim Teknolojileri ve Materyal Geliştirme. Ankara:
Nobel Yayıncılık.
SAMANCI, O. sunu, Atatürk Üniversitesi, Erzurum (2008)

similar documents