hoorcollege-dt-regels

Report
Opzet hoorcollege
1.
2.
3.
4.
5.
Schema en vervoeging (getal & tijd)
Sterke vs. zwakke werkwoorden
De persoonsvorm
De onvoltooid tegenwoordige tijd
De onvoltooid verleden tijd: stam en ‘t
exkofschip
6. Het voltooid deelwoord
7. De infinitief
En tot slot…
8. Even oefenen
9. SNS
10. Alternatief voor ‘taalbeugel’
‘febbekakske’
Gebruik een schema als je oefent!
WERKWOORDEN
Lise Volkers, 4 oktober 2008
Is het een
persoonsvorm?
De logica van t’s en d’s
Is het
tegenwoordige
tijd?
JA
LET OP!
PV = het werkwoord dat kan veranderen”
LET OP!
► Vergelijk met “horen”
► Nooit een “d” toevoegen
NEE
Is het een sterk
werkwoord?
NEE
Stam + de(n)
of
Stam + te(n)
LET OP!
► Gebruik: ‘T eXKoFSCHiP
► meervoud
► werkwoorden met “v” en “z”
NEE
Verandert van
klank; niets
toevoegen
JA
Is het een
voltooid
deelwoord?
Stam
of
Stam + t
JA
Is het een sterk
voltooid
deelwoord?
JA
JA
NEE
Stam
(ge) - stam + d/ t)
LET OP!
► gebruik het ‘T eXKoFSCHiP
► werkwoorden met “v” en “z”
► Sommige werkwoorden krijgen geen GE
Ge - (infinitief)
NEE
Infinitief
(Hele werkwoord)
Op p.35 van de reader zonder paginanummers
Vervoegen? Getal
ENKELVOUD
1. Ik
2. Jij, Je, (U)
3. Hij, Zij, Het, (U), …
MEERVOUD
1. We, Wij
2. Jullie
3. Zij, Ze, …
Vervoegen? Tijd…
1. onvoltooid tegenwoordige tijd (ott):
bv. ik werk, ik lees
2. onvoltooid verleden tijd (ovt):
bv. ik werkte, ik las
3. voltooid tegenwoordige tijd (vtt):
bv. ik heb gewerkt, ik heb gelezen
4. voltooid verleden tijd (vvt):
bv. ik had gewerkt, ik had gelezen
En ook nog deze vier…
5. onvoltooid tegenwoordige toekomende tijd (ottt):
bv. ik zal werken, ik zal lezen
6. voltooid tegenwoordige toekomende tijd (vttt):
bv. ik zal gewerkt hebben, ik zal gelezen hebben
7. onvoltooid verleden toekomende tijd (ovtt):
bv. ik zou werken, ik zou lezen
8. voltooid verleden toekomende tijd (vvtt):
bv. ik zou gewerkt hebben, ik zou gelezen hebben
Sterke werkwoorden
• Klankverandering
Bv. lees – las – gelezen
http://t2.gstatic.com/images
Zwakke werkwoorden (D & T)
Speel – speelDe - gespeelD
http://www.swiferhoeve.be
werk – werkTe - gewerkT
http://t3.gstatic.com/images
IS HET EEN PERSOONSVORM?
De persoonsvorm
= de veranderlijke ‘as’ van de zin
- heeft (verzwegen) onderwerp De oude man vertrekt.
Vertrek!
- heeft vaak ‘handlangers’
werkwoordelijk gezegde
Ik zou willen luisteren.
naamwoordelijk gezegde
Hij is knettergek.
- congrueert met onderwerp (getal)
*de media liegt?
De media liegen!
Zoek de persoonsvorm
Maak ja/nee-vraag. Pv staat vooraan.
Ik zou willen luisteren.
Zou ik willen luisteren?
Hij loog en beweerde dat het niet waar was.
Loog hij?
Beweerde hij dat het niet waar was?
Was het niet waar?
JA, HET IS EEN PERSOONSVORM.
IS HET EEN TEGENWOORDIGE TIJD?
JA!
De onvoltooid tegenwoordige tijd (ott)
- Stam
ik vind
/ ik speel
vind jij?
/ speel jij?
(als jij/je onderwerp is en na pv. staat inversie)
- Stam + t
jij vindt, hij vindt, u vindt
Vindt u
/ speelt u?
(als u onderwerp is en na pv. staat inversie)
- Infinitief
1ste, 2e en 3e pers. mv.
wij, jullie, zij vinden
Moeilijk? Misschien…
•
•
•
•
Antwoord maar!
Antwoord jij maar!
Verantwoord je maar!
Antwoordt u maar.
Verantwoordt u zich maar.
• Verantwoord uw gedrag.
• Verantwoord u maar.
Speel maar.
Speel jij maar.
Vergis je niet.
Speelt u maar.
Wast u zich maar.
u = onderwerp dus + t
Was uw haar.
Was u maar.
u ≠ onderwerp
Kortom? Zoek niet enkel de persoonsvorm, maar ook het
onderwerp.
Wie/wat + pv. + …?
bv. Het kind straft de vrouw.
Wie/wat straft?
antwoord: Het kind = onderwerp
JA, HET IS EEN PERSOONSVORM.
IS HET EEN TEGENWOORDIGE TIJD?
NEE!
De onvoltooid verleden tijd (ovt)
• Ovt van een sterk werkwoord? Lijstje leren…
bedriegen
nijgen
bedroog
neeg
bedrogen
genegen
De ovt van een zwak werkwoord…
De stam…
= infinitief – EN
Branden
Zetten
Spelen
Verhuizen
Verven
brand/en
zett/en
spel/en
verhuiz/en
verv/en
brand
zet
speel
verhuis
verf
‘t kofschip?
http://zegnouzelf.blogspot.com/2010/04/t-kofschip.html
‘t exkofschip!
Of xtc-coffeeshop…
Of exfokschaapshit?
Huh? Wat is er mis met ‘t kofschip?
De Engelse werkwoorden doen ook mee. En
krijgen een Nederlands jasje aan..
de onvoltooid verleden tijd:
‘t exkofschip
t
x
k
f
s
ch p
h
sj
= stemloos
_________________________________________
d
v
z
g
b
l / r /w
+ alle klinkers
= stemhebbend
http://www.infobarrel.com
Laatste letter van de stam?
Stemloos (‘t exkofschip)
Stemhebbend (niet in ‘t
exkofschip + alle klinkers)
+ te(n) achter de stam
+ de(n) achter de stam
ik werkte
jij werkte
hij werkte
wij werkten
jullie werkten
zij werkten
ik speelde
jij speelde
hij speelde
wij speelden
jullie speelden
zij speelden
wachtte
wachtte
wachtte
wachtten
wachtten
wachtten
landde
landde
landde
landden
landden
landden
En opgelet: luister naar de stam!
• Ovt van verven / verhuizen?
verv + de
verhuiz + de
verfde
verhuisde
verfden
verhuisden
EN OOK…
geverfd
verhuisd
IS HET EEN PERSOONSVORM?
NEE!
IS HET EEN VOLTOOID DEELWOORD?
JA!
Het voltooid deelwoord: veel
gezichten…
1. voltooid tegenwoordige tijd (vtt): ik heb gewerkt
2. voltooid verleden tijd (vvt):
ik had gewerkt
3. voltooid tegenwoordige toekomende tijd (vttt)
ik zal gewerkt hebben
4. voltooid verleden toekomende tijd (vvtt):
ik zou gewerkt hebben
5. als bijvoeglijk naamwoord:
de gewerkte tijd
Het voltooid deelwoord: ‘t exkofschip
Stemloos (‘t exkofschip)
Stemhebbend (niet in ‘t
exkofschip + alle klinkers)
ge + stam + t
ge + stam + d
ge + zak + t
ge + slaag + d
gefaxt
gedeletet
…
genaaid
gedownload
…
Let op…
http://wikipedia.com
• Sommige werkwoorden hebben al een ge- in de stam
(of be-, ge-, ont-, her-, ver-, er-).
• Omdat dit voorvoegsel niet verdubbeld wordt in het
voltooid deelwoord (vd) is het soms moeilijk vast te
stellen of je met een pv of vd te maken hebt.
bv. Het ongeluk gebeurt in de straat. (ott)
Het ongeluk is in de straat gebeurd. (vd)
Bijvoeglijke naamwoorden
• Zijn vaak afgeleid van een voltooid deelwoord.
• Er komt een – e achter het voltooid
deelwoord.
Het huis is afgebrand 
De klant is opgelicht 
Aanvulling op p. 32
Het afgebrande huis
De opgelichte klant
IS HET EEN PERSOONSVORM?
NEE!
IS HET EEN VOLTOOID DEELWOORD?
NEE!
Dan is het een infinitief (hele
werkwoord)
• Bv. Hij had gisteren gezegd dat het vliegtuig
morgen zou landen.
had
=
persoonsvorm (3 p. ovt – sterk)
gezegd =
voltooid deelwoord
zou
=
persoonsvorm (3 p. ovt – sterk)
landen =
infinitief
Even oefenen
http://www.bloggen.be/morganblue
http://www.copytijgers.nl
http://www.copytijgers.nl
Bron: vervelende spam van www.puntenlijst.eu
Software Nederlandse Spelling
• Gebruik de inloggegevens in je mailbox.
• Ga naar:
http://interactief.plantyn.com/sns
Alternatief voor ‘taalbeugel’
• Check intranet voor aankondiging wedstrijd
• Gezocht: digitale ‘banner’, sticker, hashtag
• Idee: speldenprikjes die door docenten én
studenten uitgedeeld kunnen worden.
http://www.taalloket.nl
http://www.iselinge.nl/Scholenplein/pabolessen/01022fafrika/desahara.htm

similar documents