Gebarentaal - ZUIDACTIE: 2014

Report
VORMING STARTDAG
FRACARITA
Fevlado-Diversus vzw
21/01/2014
Inhoud
• 21/01
• Fevlado vzw & Fevlado-Diversus vzw
• Verschillende visies op doofheid
• Dovengemeenschap
• Dovencultuur
• Communicatietips
• Oefeningen
Inleiding
• Pascal Mollet
• Educatief medewerker &
• Coördinator Fevlado-Diversus vzw
• Introductie tolk VGT
• Vragen?
FEVLADO & DIVERSUS
2 VZW’S ONDER 1 DAK
Fevlado vzw & Fevlado-Diversus vzw
Fevlado vzw
• Belangenverdediging
• Sensibilisatie
• Ledenbeweging
FevladoDiversus vzw
• Sensibilisatie
• Educatie
• Informatie
Fevlado-Diversus vzw
• Culturele vormingsdienst
• Sensibilisatie
• Sensibiliseringsactiviteiten o.a. WDD,…
• Ondersteuning en begeleiden van organisaties
• Educatie
• Open aanbod: cursussen VGT, Dovencultuur,… voor
zowel doven als horenden
• Vorming op maat
• Ontwikkelen van educatieve middelen
• Informatie
• Erfgoedwerking
• Archief- en documentatiecentrum
• Publicaties
Wie zijn jullie?
• Wat zijn jullie taken?
• Hoe pakken jullie het aan wanneer er een probleem is met de
communicatie?
DOOF?!
Wat betekent doof voor jullie?
Even vooraf; correcte terminologie
• Wat is correct?
• Doofstom
• Auditief gehandicapt
• Auditieve beperking
• Doof
• Gehoorgestoorden
• Wat is correct?
• Gebarentaal
• Doventaal
• Vlaamse Gebarentaal
• Wat is correct?
• Tolk VGT
• Doventolk
• Gebarentolk
• Tolk gebarentaal
Even vooraf…
• Wat is correct?
• Doofstom
• Auditief gehandicapt
• Auditieve beperking
• Doof
• Gehoorgestoorden
• Wat is correct?
• Gebarentaal
• Doventaal
• Vlaamse Gebarentaal
• Wat is correct?
• Tolk VGT
• Doventolk
• Gebarentolk
• Tolk gebarentaal
Vragenronde
• Alle dove mensen kunnen perfect liplezen
• Alle dove mensen willen niets liever dan opnieuw te kunnen
•
•
•
•
horen
Alle dove mensen kennen én gebruiken gebarentaal
Alle dove kinderen leren gebarentaal van hun ouders
Dove mensen kunnen onmogelijk dokter, piloot, advocaat of
politicus worden
Alle dove kinderen leren gebarentaal op school
Wie is doof? (1)
Waaraan kan je dat zien?
Wie is doof? (2)
Je kan het pas zien wanneer ze aan het ‘praten’ zijn; wanneer ze
aan het gebaren zijn
Besluit: doofheid is een onzichtbare handicap
Verschillende visies op doofheid
Medisch model
2. Sociaal model
3. Cultureel-linguïstisch model
1.
1. Medisch model
• Dove persoon als individu met een beperking
• Individueel deficit-model
• Geloof in technologie om gehoor te herstellen
• Toegepast door o.a. medische wereld en het dovenonderwijs
• Ideaal: integratie in horende maatschappij; zoveel mogelijk
‘horend’ worden
2. Sociaal model
• Probleem is niet de beperking/handicap, maar wel de niet
•
•
•
•
aangepaste maatschappij
Maatschappij geeft de handicap
Nog steeds individueel model
Nadruk op toegankelijkheid
Maar niet volledig bruikbaar voor Dovengemeenschappen bv.
Inclusief onderwijs
3. Cultureel-linguïstisch model
• Collectief model
• Dovengemeenschappen als taalminderheidsgroepen
• Niet kunnen horen is ondergeschikt of zelfs niet relevant
• Aandacht voor onderwijs, taalpolitiek, …
• Erkenning gebarentalen
• Ideaal: bilinguale, biculturele persoon
• Fevlado en Fevlado-Diversus werken vanuit dit model
Richtlijnen spraakafzien
Wil je met een doof persoon praten, maar je beheerst (nog)
geen gebarentaal:
- Beweeg je hoofd niet teveel
- Hou niks in je mond (sigaret, pen, kauwgom)
- Articuleer duidelijk
- Leg nadruk op het kernwoord waarover je wilt praten
Volstaat spraakafzien?
• OEFENINGEN
• Nu zonder STEM en GEBAAR een woord articuleren
• Goed kijken wat er gezegd wordt en opschrijven
• Na drie keer proberen woord af te lezen, stoppen en volgende
woord afzien
Volstaat spraakafzien?
• Ja of neen?
• DAAROM IS GEBARENTAAL NODIG!
Gebaren?
Probeer eens?
• Iets uitleggen in gebaren
• Of lichaamstaal
• Geen stem gebruiken!
• Schrijf op wat je ziet
Vlaamse Dovengemeenschap
• Twee verschillende subgroepen, samenvallend met twee
verschillende taalgroepen
Vlaamse
Dovengemeenschap
Nederlands als
eerste taal
Vlaamse
Gebarentaal
(VGT) als eerste
taal
1. Nederlands als eerste taal
• Grootste groep van personen met een gehoorverlies in
Vlaanderen (ca. 800 000 personen)
• Gesproken Nederlands, vaak ondersteund met spraakafzien:
orale opvoeding
• Geschiedenis: Milaan 1880, oraal onderwijs
• Vooral gehoorverlies op latere leeftijd
• VGT speelt geen belangrijke rol in hun leven (wat niet wil
zeggen dat ze geen VGT gebruiken)
2. Vlaamse Gebarentaal als eerste taal
• 5 000 à 6 000 personen
• VGT als moedertaal, eerste taal of taal waarin men zich het
best kan uitdrukken
• Geschiedenis: vanaf jaren ’70-’80: terug gebarentaal in het onderwijs
• Meestal doofgeborenen of vroegdoven
• Linguïstisch-culturele minderheidsgroep, de Vlaamse
Dovengemeenschap
Dit betekent niet dat deze groep geen Nederlands kent of
gebruikt! Velen van hen zijn zelf twee- of meertalig.
Dovengemeenschap met VGT als eerste taal
• Lokaal niveau: clubs
• Vlaanderen: 6 regionale dovenclubs en 20 à 30 kleine dovenclubs
• Ontspannende, alsook vormende activiteiten
• Nationaal niveau: dovenfederaties
• Vlaanderen: Fevlado, Fevlado-Diversus, Fevlado-Passage, Jong-Fevlado,…
• Internationaal niveau: koepelfederaties
• Europa: EUD, EUDY, filmfestivals, jongerenkampen,…
• Wereld: WFD, WFDYS, Deaflympics,…
VGT?!
Wat is de Vlaamse Gebarentaal?
Waarom is gebarentaal zo belangrijk?
• Toegankelijke taal
• Veditz (1910): People of the Eye
• Geen communicatieproblemen
• Gevoel van trots over eigen taal en cultuur
• Onderzoek heeft uitgewezen dat dove mensen anders in het
leven staan
• Hersenen werken op een andere manier bij o.a. taalverwerving
• Ze zijn gefocust op wat ze zien.
• Horen heeft voor hen geen (of minder) betekenis
Vragenronde
• Is Vlaamse Gebarentaal uitgevonden?
• Is gebarentaal een soort gesproken taal maar dan met gebaren
in plaats van met woorden?
• Hebben gebarentalen grammatica?
• Is gebarentaal universeel?
• Kan je filosoferen in Vlaamse Gebarentaal?
Zijn gebarentalen uitgevonden?
• Niet door iemand uitgevonden of gemaakt, maar is spontaan
ontstaan
• Zoals bij meeste talen: Frans, Nederlands, ASL, LSF,…
• Waar mensen samen zijn, ontstaat er communicatie en
bijgevolg taal
Vragenronde
• Is Vlaamse Gebarentaal uitgevonden?
• Is gebarentaal een soort gesproken taal maar dan met gebaren
in plaats van met woorden?
• Hebben gebarentalen grammatica?
• Is gebarentaal universeel?
• Kan je filosoferen in Vlaamse Gebarentaal?
Zijn gebarentalen soort van gesproken talen?
• Vlaamse Gebarentaal is een soort van Nederlands waarbij in
plaats van woorden gebaren worden gebruikt, maar dit is
echter niet zo
• VGT heeft een eigen grammatica, een eigen structuur – los van
een gesproken taal
• Een voorbeeld…
NL De man staat op de auto
VGT AUTO MAN STAAN
Nederlands met Gebaren
• Is niet natuurlijk ontstaan
• Systeem werd ontwikkeld voor het onderwijs om het
Nederlands meer toegankelijk te maken voor dove leerlingen
• Werd ontwikkeld in de late jaren ‘70-’80
• Dit volgt het structuur van het gesproken Nederlands
• Is veel trager
• Gevolg: Vlaamse dovengemeenschap ging er niet mee akkoord
Vragenronde
• Is Vlaamse Gebarentaal uitgevonden?
• Is gebarentaal een soort gesproken taal maar dan met gebaren
in plaats van met woorden?
• Hebben gebarentalen grammatica?
• Is gebarentaal universeel?
• Kan je filosoferen in Vlaamse Gebarentaal?
Hebben gebarentalen een eigen grammatica?
(1)
• Elke taal heeft zijn eigen bouwstenen en regels
• Bijvoorbeeld
• Meervoudsregels
• tafel – tafels – niet tafelen
• mens – mensen – niet menseren
• kind – kinderen – niet kinds
• Daarom zijn er vaste regels: die zegt hoe je in het Nederlands van een
bepaald woord het meervoud maakt
• Grammatica is het geheel van regels van een taal
Hebben gebarentalen een eigen grammatica?
(2)
• Dus in gebarentalen bestaan er ook regels die je moet volgen
• Bijvoorbeeld
• Werkwoordgebaar GEVEN, dit kan aangepast worden om aan te tonen
wie (wat) geeft en wie (wat) krijgt
• IK GEEF JOU – gebaar beginnen bij eigen lichaam en eindigen in de ruimte
voor jou
• JIJ GEEFT MIJ – omgekeerde beweging
• IK GEEF JOU EEN BRIEF – IK BRIEF 1GEVEN2
• VGT heeft dus eigen regels, m.a.w. een eigen grammatica
Vragenronde
• Is Vlaamse Gebarentaal uitgevonden?
• Is gebarentaal een soort gesproken taal maar dan met gebaren
in plaats van met woorden?
• Hebben gebarentalen grammatica?
• Is gebarentaal universeel?
• Kan je filosoferen in Vlaamse Gebarentaal?
Zijn gebarentalen universeel? (1)
• Er bestaan verschillende gebarentalen: ASL, LSF, LSBF, NGT,
VGT,…
• Maar in Vlaanderen kunnen gebaren ook verschillen van streek
tot streek
• Reden van het bestaan van gebarentaalvarianten
• Contact met gebarentaal op scholen vroeger (ook meisjes-jongens)
• 90-95% dove kinderen hebben horende ouders
• Aanleren gebarentaal niet door leerkrachten, maar door andere dove
kinderen
• GEVOLG: elke school gebruikt een eigen gebarentaalvariant
Zijn gebarentalen universeel? (2)
• Gebarentaalvarianten zijn genoemd naar de regio waar de
school gelegen is: West-Vlaamse, Antwerpse,… gebaren
• Deze varianten leiden niet tot communicatieproblemen tussen
doven onderling, integendeel
• Er zijn ook regionale varianten of dialecten voor het gesproken
Nederlands
• Standaardtaal voor het Nederlands: AN
• Onderwijs
• Media
• Contacten tussen mensen uit verschillende streken
• …
Zijn gebarentalen universeel? (3)
• Er bestaat nog geen standaardisatie in Vlaanderen
• Gebarentaal werd tot voor kort niet gebruikt in het onderwijs, in de
media, in het bedrijfsleven,…
• Standaardisatie VGT zal zich spontaan ontwikkelen
• VGT is sinds 26 april 2006 een erkende taal in Vlaanderen
Vragenronde
• Is Vlaamse Gebarentaal uitgevonden?
• Is gebarentaal een soort gesproken taal maar dan met gebaren
in plaats van met woorden?
• Hebben gebarentalen grammatica?
• Is gebarentaal universeel?
• Kan je filosoferen in Vlaamse Gebarentaal?
Kan je filosoferen in VGT?
• Net zoals elke andere taal kunnen we ook filosoferen
• Van heel concrete tot heel abstracte thema’s
• Over de verbouwingen aan je huis
• Over de trein die je net gemist hebt
• Over voetbal
• Over politiek
• Over filosofie
• Over godsdienst
• Over liefde
• Over poëzie
• …
Waarom al deze vragen?
• Er bestaan heel wat misverstanden
• Veel onwetendheid
• Hoe beter verspreiden?
• Media
• Onderwijs
• Voordrachten geven
• Getuigenissen
Horende mensen en VGT
• Horende kinderen van Dove ouders
• Horende ouders van Dove kinderen
• Broers en zussen van Dove mensen
• Professionelen
• Tolken VGT
• Tolkstudenten en cursisten VGT
• Vrienden, familie, collega’s,…
VINGERSPELLING
Oefeningen op de vingerspelling: leer spellen van A tot Z!
Vingerspelling
• Voor namen, plaatsnamen, straatnamen,… waar er nog geen
naamgebaar voor bestaat
• Voor begrippen waar er nog geen gebaar voor bestaat
• Voor het ‘vertalen’ van Nederlandse letterwoorden
• WC
• BTW
• …
• Geïnitialiseerde gebaren
• VLAANDEREN
• …
49
Vingeralfabet (A-E)
50
Vingeralfabet (F-J)
51
Vingeralfabet (K-O)
52
Vingeralfabet (P-T)
53
Vingeralfabet (U-Z)
Overzicht vingeralfabet
COMMUNICATIETIPS
Hoe gaan we om met doven en slechthorenden?
Communicatietips voor wie geen VGT kan (1)
• Gebruik natuurlijke gebaren/lichaamstaal ter ondersteuning
•
•
•
•
•
•
•
•
van wat je zegt
Hou pen en papier in de aanslag
Schakel achtergrondlawaai uit
Spreek geen dialect
Praat niet door elkaar
Gebruik trefwoorden om aan te geven waar het gesprek over
gaat
Houd oogcontact en draai je hoofd niet weg
Articuleer traag en duidelijk
Ga niet te dichtbij staan
Communicatietips voor wie geen VGT kan (2)
• Ga niet met je rug naar een lichtbron staan
• Vermijd kauwgom, sigaret,… in je mond
• Roep niet!
• Trek de aandacht (zwaaien, aantikken,…) voor je iets begint te
zeggen
• Herhaal indien nodig wat je zegt
• Zoek naar synoniemen
Omgangsvormen in Dovengemeenschap
• Oogcontact
• De handen
• De begroeting
• Afscheid nemen
• Zichzelf voorstellen
OEFENINGEN VGT
Visueel leren kijken is belangrijk…
Leren kijken
• VGT is een visuele taal
• Ogen om te luisteren en handen om te spreken
• Belang van luisteren met je ogen
• Gesproken taal: aanstaren is onbeleefd
• Gebarentaal: wegkijken is onbeleefd
Oefening: Leren kijken
• Iconiciteit: gelijkenis tussen de vorm van een gebaar en de
•
•
•
•
betekenis ervan
Verschil tussen uitbeelden en gebarentaal
Bij de communicatie: uitbeelden helpt
Belangrijk deel van gebarentaal
Zijn vaak ‘gemakkelijke’ gebaren
Wedden dat jij de gebaren kent ?
• DRINKEN
• HUIS
• SLAPEN
• STUDEREN/LEREN
• WAKKER WORDEN
• STAPPEN
• DOUCHE
• VALLEN
• SCHRIJVEN
• DEUR
• STAAN
• SCHILDEREN
• ZITTEN
• TYPEN
• SPRINGEN
• STOPCONTACT
• DANSEN
• KNIELEN
Basisgebaren – Belangrijk! Geeft een goede
eerste indruk!
• Hallo
• Goedemorgen - goede middag - goede avond
• Dank je wel
• Pardon / sorry
• Alstublieft
• Vragen?
• Welkom
• Hoe gaat het met je?
• Maandag tot zondag
• Weekend
• Smakelijk
Meer informatie?
• Documentatiecentrum VSPW Gent – www.vspw.be
• Fevlado – www.fevlado.be
• VGT – www.vlaamsegebarentaal.be
• Digitale gebarenboek – http://gebaren.ugent.be
• VGTC – www.vgtc.be
• Visualbox – http://www.visualbox.biz/eyeopener
BEDANKT VOOR JULLIE AANDACHT!

similar documents