EFEKTYWNOŚĆ GOSPODAROWANIA

Report
EFEKTYWNOŚĆ
GOSPODAROWANIA
Dr Agnieszka Kiernożycka-Sobejko
Co to jest efektywność gospodarowania?
 Proces podejmowania decyzji w
przedsiębiorstwie
 Efektywność procesu decyzyjnego
 Optymalizacja decyzji gospodarczych

POJĘCIE:
GOSPODAROWANIA
Gospodarowanie jest to działalność ludzka, indywidualna i
zbiorowa, która prowadzi do zaspokojenia materialnych
potrzeb człowieka. Działalność ta polega na
porównywaniu korzyści oraz kosztów i jest połączona z
wyborem najlepszej dostępnej możliwości.




Proces gospodarowania obejmuje:
produkcję dóbr materialnych i usług,
podział wytworzonych dóbr i usług,
wymianę podzielonych dóbr i usług,
konsumpcję wymienionych dóbr i usług, a więc
użytkowanie dóbr, korzystanie z usług i spożywanie
określonych dóbr.

Podstawowym celem podejmowania przedsięwzięć gospodarczych
przez określone jednostki gospodarcze jest osiąganie korzyści
finansowych.

Środkami niezbędnymi przy podejmowaniu przedsięwzięć
gospodarczych są czynniki produkcji: siła robocza, środki pracy i
przedmioty pracy.

Zużycie czynników produkcji w procesie działalności gospodarczej
określa nakłady ponoszone na tę działalność.

Wielkość ponoszonych nakładów odzwierciedla ilość czynników
produkcji zużytych w trakcie realizacji przedsięwzięcia
gospodarczego w związku z uzyskanymi efektami.

Informacje o poniesionych nakładach i osiągniętych efektach
umożliwiają kontrolę prowadzonej działalności gospodarczej.

W tym przypadku chodzi o kontrolę efektywności gospodarowania.
EFEKTYWNE
GOSPODAROWANIE
Co oznacza efektywne gospodarowanie???
Efektywne/racjonalne gospodarowanie - jest jednym z
kluczowych pojęć w ekonomii, w myśl którego podmiot
dokonuje takiej alokacji ograniczonych zasobów, które
optymalizują korzyści, jakie z tego czerpie.
Do efektywnego gospodarowania zmusza rzadkość
zasobów i dóbr dostępnych w gospodarce. Warunkiem
racjonalnego gospodarowania jest możliwość wyboru
pomiędzy różnymi wariantami rozwiązań, a także
sprecyzowane kryteria wyboru. Rozwiązanie najbardziej
racjonalne z punktu widzenia jednego kryterium nie musi
takie być w kontekście innego kryterium.
EFEKTYWNOŚĆ GOSPODAROWANIA- oznacza
osiąganie określonych korzyści z prowadzonej
działalności gospodarczej.
Efektywność jest możliwa do zmierzenia przy
takich przedsięwzięciach jak:
 wytwarzanie wyrobów,
 świadczenie usług,
 dokonywanie lokat,
 dokonywanie przekształceń.
Efektywność gospodarowania może być mierzona w odniesieniu do
różnych zakresów i ujęć podejmowanych przedsięwzięć. Najbardziej
ogólnym ujęciem efektywności jest dokonywanie jej pomiaru w skali
całego przedsiębiorstwa.
Można również mierzyć efektywność wybranych odcinków (zakresów)
działalności, np.
 Produktów lub ich grup
 Rodzajów działalności
 Komórek organizacyjnych
 Czynników produkcji
Efektywność gospodarowania jest kategorią ilościową. Charakteryzuje
ona stronę techniczno-ekonomiczną podejmowanych przedsięwzięć
gospodarczych.

Efektywność gospodarowania,
efektywność/racjonalność ekonomiczna,
zasada efektywnego/racjonalnego
gospodarowania, sposób postępowania
podmiotów gospodarczych, które uświadamiając
sobie cel swojej działalności oraz ograniczoność
(rzadkość) środków służących jego realizacji,
dążą do uzyskania maksymalnych efektów przy
określonych, założonych nakładach (zasada
największej wydajności) albo do minimalizacji
nakładów ponoszonych dla osiągnięcia
założonego efektu (zasada oszczędności).
Przykład:
Efektywność kierownika można rozpatrywać w dwóch
aspektach:
 sprawność - oznacza "robienie rzeczy we właściwy
sposób". Umiejętność właściwego działania, która
związana jest z nakładami i efektami. Osiągnięcie
wyników współmiernie do nakładów (np. pracy, czasu,
materiału) zużytych na ich realizację. Sprawne działanie
to minimalizowanie kosztów nakładów zużytych do
osiągniętych celów.
 skuteczność - oznacza "robienie właściwych rzeczy".
Umiejętność wyboru właściwych celów.
Jeśli działamy sprawnie, ale nieskutecznie to oznacza, że
robimy coś dobrze, ale nasza działalność nie prowadzi
do osiągnięcia sensownych i odpowiednich celów.
Proces podejmowania
decyzji w
przedsiębiorstwie
Niedostatek zmusza podmioty gospodarcze ludzi do
podjęcia stosownych decyzji, rozstrzygnięć:
Co – ile – jak – dla kogo – kiedy? Produkować
Podejmowanie decyzji jest podstawowym składnikiem
procesu rozwiązywania większości problemów
występujących na poziomie przedsiębiorstw i na szczeblu
państwa.
Racjonalność jako podstawa
ludzkiego działania

POSTĘPOWANIE RACJONALNE - wewnętrznie spójne
postępowanie, które umożliwia jednostce maksymalizację satysfakcji
czyli maksymalizację efektu i minimalizację poniesionego nakładu.

POSTĘPOWANIE NIERACJONALNE - postępowanie, które jest
wewnętrznie niespójne lub sprzeczne z najlepiej pojętym interesem
własnym jednostki i za takie jest uznawane przez dana osobę w chwili
jego podjęcia.
Zachowanie racjonalne i irracjonalne.
Podejmowanie decyzji powinno być racjonalne pod
względem rzeczowym i metodologicznym.
Rzeczowa racjonalność – wybór środków do osiągnięcia
zamierzonego celu odpowiada prawidłowej, obiektywnie
istniejącej sytuacji, wynika ona z zasady gospodarności
przy pełnej i prawidłowej informacji.
Racjonalność metodologiczna – decydent prawidłowo
przetwarza posiadane informacje, jego wnioskowanie
jest logiczne i poprawne.
Zapewnienie rzeczowej i metodologicznej racjonalności
decyzji jest warunkiem ich skuteczności i trafności.
PROCES PODEJMOWANIA DECYZJI W
PRZEDSIĘBIORSTWIE
1. Zdefiniowanie problemu
Na czym polega problem, przed którym stoi
2. Określenie celumenedżer? Kto ma podjąć decyzję? Jakie jest
tło lub też kontekst problemu decyzyjnego i
jaki
on ma wpływ
na cele
warianty wyboru
jest celem
decydenta?
Do czego
on lub
dąży?
3. ZbadanieCo
wariantów
decyzji
menedżera?
Jak powinien(decyzji)
oceniać wyniki
ze względu na ten cel?
Jak zmienia się
sytuacja,
gdy dąży
on do
osiągnięcia kilku
Jakie
są alternatywne
kierunki
działania?
Jakie
zmienne
pozostają
pod
kontrolą
decydenta?
sprzecznych
ze sobą celów?
4. Przewidzenie
konsekwencji
Co ogranicza wybór wariantów?
Jakie są konsekwencje każdego wariantu działania?
5. Wybór
optymalnego
Jaki wpływ
na wyniki
różnychwariantu
działań mogłaby mieć zmiana
warunków? Jeżeli wyniki nie są pewne, to jakie jest
prawdopodobieństwo wystąpienia każdego z nich? Czy można zdobyć
6. Analiza wrażliwości
Jaki jest preferowany
wariant informacje,
postępowania
w móc
świetle
pełniejsze
aby
przewidzieć rezultaty?
wyników przeprowadzonej
analizy?
W jaki sposób
W Jakie
bardziej
złożonych
sytuacjach
często można
posłużyć
się modelem.
cechy
determinują
wybór optymalnego
wariantu
decyzji?
decydent ma wybrać
preferowany
przez
wariant
MODEL
– uproszczony
opis
pewnego
związku
lub
zjawiska
Jak zmieniałaby
sięsiebie
optymalna
decyzja procesu,
w przypadku
zmiany
warunków?
działań?
Czy na wybór wpływają kluczowe zmienne ekonomiczne, co do których
podejmujący decyzję menedżer nie ma pewności?
ETAP 5 WYBÓR OPTYMALNEGO WARIANTU
Pytanie/Problem?
Jaki jest preferowany wariant postępowania w świetle wyników
przeprowadzonej analizy.
Po umiejscowieniu problemu we właściwym kontekście,
sformułowaniu celu, rozpoznaniu i zbadaniu istniejących
wariantów decyzji, w jaki sposób decydent ma wybrać
preferowany przez siebie wariant działania?
Dążymy do podjęcia optymalnego wyboru/ optymalnej decyzji!
Pomiaru efektywności dokonuje wykorzystując
cząstkowe, syntetyczne wskaźniki
produktywności wykorzystania zasobów (pracy,
kapitału).
Efektywność można identyfikować w ujęciu ex post
i ex ante.
 ex ante szacuje się przewidywane efekty przy
zaangażowaniu określonych środków, czasu,
 ex post dotyczy określania rezultatów
konkretnych działań.
EFEKTYWNOŚĆ
PROCESU
DECYZYJNEGO

Efektywność gospodarcza procesu decyzyjnego
podmiotu gospodarczego uzależniona jest od
przyjętego kryterium wyboru, metod i narzędzi
analizy oraz od informacji, jakimi podmioty te
dysponują na temat istniejących sytuacji
decyzyjnych oraz przewidywanych skutków
podejmowanych rozwiązań.
Typy kryteriów wyboru zachodzącego na szczeblu
przedsiębiorstwa:






mierniki oceny (wskaźniki),
dostępność środków finansowych i rzeczowych,
ambicje pracowników,
akceptowane zasady prawidłowego działania w
sferze zarządzania,
poczucie społecznej sprawiedliwości,
przetarg, czyli kompromis pomiędzy
sprzecznymi interesami społecznymi.
W miarę rozwoju gospodarki rynkowej procesy podejmowania decyzji w
zarządzaniu przedsiębiorstwem komplikują się ze względu na dużą
zmienność warunków jego działania. A. Czermiński akcentuje trzy aspekty
tej złożoności, a mianowicie:

Rozbieżność w czasie podejmowania decyzji i oceny jej skutków stwarza
problem przewidywania konsekwencji przyjętego rozwiązania.

Z reguły istnieje ogromna liczba strategii działania, a próba weryfikacji
każdej z nich wydłuża proces decyzyjny i podnosi jego koszty. Dodatkowo,
przy długim procesie decyzyjnym, zebrane informacje ulegają
dezaktualizacji.

W praktyce istnieje niezliczona liczba czynników będących poza kontrolą
decydenta, a wywierających wpływ na wynik decyzji. W tej sytuacji często
niemożliwe staje się określenie ich wszystkich, czego konsekwencją jest
brak możliwości zaprognozowania ich oddziaływania na rezultaty
podjętych działań.
Wyniki analizy ekonomiczno-finansowej
stanowią podstawę przeprowadzenia weryfikacji
słuszności wyborów podjętych w przeszłości
oraz ustalania punktu wyjścia dla działań
bieżących i przyszłościowych.
Ma ona zastosowanie w całym procesie
decyzyjnym, występując w dwojakim
charakterze jako instrument poznawczy
oraz jako narzędzie zarządzania (element
rachunku ekonomicznego).

Zjawiska gospodarcze zachodzące w przedsiębiorstwie
nie mogą być rozpatrywane wyłącznie w sposób
opisowy, gdyż wówczas brak jest odpowiednich podstaw
do właściwej ich oceny.

Porównywanie badanych wielkości ekonomicznych musi
prowadzić do uzyskania informacji o odpowiedniej
wartości poznawczej, w odniesieniu do ściśle
określonego celu.

W analizie ekonomicznej wykorzystywane są również
rozmaite miary statystyczne, jak średnie, odchylenia,
indeksy oraz metody ekonometryczne, rachunek
prawdopodobieństwa, rachunek optymalizacyjny, metody
taksonomiczne itp.
Poprawność osiąganych wyników w
procesie decyzyjnym jest w istotny sposób
związana z rozwiązaniem problemu
porównywalności danych.
 Porównanie musi prowadzić bowiem do
uzyskania informacji o odpowiedniej
wartości poznawczej w odniesieniu do
ściśle określonego celu poznawczego
(„poznawczość ograniczona celem
poznawczym„).

OPTYMALIZACJA
DECYZJI
GOSPODARCZYCH

Problem optymalizacji decyzji
podejmowanych przez podmioty rynkowe
stanowi kluczowy obszar zainteresowania
tzw. ekonomii menedżerskiej.
Ogólne wskazówki dokonania wyboru optymalnego
podaje tzw. zasada racjonalnego gospodarowania,
która zakłada możliwości zastosowania jednego z
dwóch poniższych podejść do problemu optymalizacji:
I
Zasada największego efektu/ maksymalizacja efektów
przy danym nakładzie środków
określa, że optymalne rozwiązanie problemu osiąga
się, jeżeli przy danym nakładzie środków
osiągniemy maksymalny stopień realizacji celu.
E/N – max
Przykład:
jeżeli celem jest maksymalizacja zysku, to
decyzja polega na takim wyborze
kombinacji czynników produkcji oraz
określeniu poziomu produkcji, która przy
danych ograniczeniach oraz
posiadanych środkach pozwoli osiągnąć
najwyższy możliwy poziom zysku.
II
Zasadna najmniejszego nakładu środków na
osiągnięcie danego efektu (zasada oszczędności
środków lub minimalizacji nakładów)
określa, że optymalne rozwiązanie osiągniemy, jeżeli przy
danym stopniu realizacji celu poniesiony zostanie
minimalny nakład.
N/E – min
Przykładem takiego podejścia może być wyznaczenie
kombinacji czynników wytwórczych, które pozwolą
określony poziom produkcji zrealizować przy najniższym
koszcie.
Należy pamiętać, że nie można
jednocześnie maksymalizować efektu i
minimalizować nakładu, gdyż jest to
sprzeczne z zasadą racjonalnego
gospodarowania i nie prowadzi do
wyznaczenia decyzji optymalnej.
Potwierdzeniem wyboru optymalnego jest
przeprowadzenie analizy wrażliwości,
która pozwala ocenić, jak zmieniłby się
wybór optymalnej decyzji w przypadku
zmiany podstawowych wielkości
ekonomicznych oraz warunków.
Przy rozwiązaniu problemów pojawiających
się w trakcie działalności gospodarczej i
określeniu decyzji optymalnych
powszechnie stosowanym narzędziem
badawczym w mikroekonomii jest
analiza marginalna.
Racjonalność postępowania wymaga, aby podmiot zbierał i analizował
przy pomocy rozumu wszystkie informacje niezbędne do podjęcia
właściwej decyzji o alokacji zasobów. Oznacza to, że postulat
racjonalności wymaga od podmiotu znajomości wszystkich tych
informacji oraz zdolności do ich właściwego przetworzenia.
W praktyce takie warunki są rzadko spełnione, ze względu na
ograniczoność dostępnej w danym momencie wiedzy. Zdobycie
wiedzy, która pozwoliłaby na dokonanie najlepszej możliwej decyzji
także wiąże się z poniesieniem określonych kosztów, co oznacza
obniżenie efektywności rozwiązania W związku z tym podmioty
gospodarcze podejmują decyzje w warunkach ryzyka i niepewności.
Warunkami racjonalności gospodarowania podmiotu
gospodarczego są:
 umiejętność określenia i uporządkowania według
ważności celów, które mają być zrealizowane,
 posiadanie wiedzy na temat sposobów ich realizacji oraz
 znajomość i uwzględnianie zewnętrznych i
wewnętrznych warunków ograniczających jego działania.

Racjonalność gospodarowania związana jest z
konkretnym podmiotem gospodarczym, ma zatem
charakter subiektywny. Wybór racjonalny z punktu
widzenia jednego podmiotu gospodarczego nie musi być
racjonalny z punktu widzenia innego podmiotu
gospodarczego.
Efektywność gospodarowania
Racjonalność rzeczywista i proceduralna
Ze względu na ograniczenia Herbert Simon, laureat nagrody Nobla w
dziedzinie ekonomii, dokonał rozróżnienia racjonalności rzeczywistej
oraz racjonalności proceduralnej.

Racjonalność rzeczywista odnosi się do wyniku decyzji
gospodarczej. Decyzja jest racjonalna, gdy prowadzi do najlepszego
możliwego wyniku. Jest to kryterium bezwzględne.

Racjonalność proceduralna odnosi się do sposobu podejmowania
decyzji gospodarczej. W myśl takiego kryterium, za racjonalną
uznaje się taką decyzję, która w danych warunkach gospodarczych
przybliża podmiot do najlepszego możliwego wyniku bardziej, niż
inne decyzje. Jest więc względnym kryterium oceny decyzji
gospodarczych.
Obecnie ekonomiści posługują się proceduralnym znaczeniem
racjonalności gospodarowania.
Decyzje optymalizacyjne m.in. w zakresie:

technologicznego optimum produkcji, tj. wyboru w zakresie substytucji
czynników wytwórczych i wyboru najefektywniejszej technologii
wytwarzania przy zastosowaniu technologii opartych o nakłady kapitału i
pracy;

kalkulacji przychodów, kosztów i zysków;

optymalizacji kosztowej produkcji, tj. wyznaczania poziomów produkcji
zapewniających minimum przeciętnych kosztów wytwarzania;

wyznaczania tzw. progu rentowności, tj. poziomu produkcji
zapewniającego pokrycie ekonomicznych kosztów produkcji;

wyznaczania optimum produkcji, tj. takiego poziomu kosztów, dla którego
zysk ekonomiczny jest maksymalny

similar documents