مراقبت تسکینی۱۲ - بیمارستان سیدالشهداء (ع)

Report
‫ارائه یک برنامه بالینی مراقبت معنوی‬
‫‪2‬‬
‫تعاریف معنویت‬
‫‪5‬‬
‫تعاریف معنویت‬
‫‪ ‬معنویت یک پدیده جهانی است‪ ،‬هر چند‬
‫تعریف جهانی ندارد (‪ .)6‬مشکلی که در‬
‫ارتباط با معنویت وجود دارد اینست که در‬
‫مطالعات‪ ،‬تعریف واحدی از معنویت فراهم‬
‫نشده است (‪.)7،8‬‬
‫‪6‬‬
‫در تعریف معنویت‪ ،‬دانشمندان و محققان تعاریف زیادی ارائه نموده‌اند که به‬
‫برخی از آن‌ها در ذیل اشاره شده است‪:‬‬
‫‪ ‬دان و همکاران (‪ )2009‬معنویت را به معنای جستجوی‬
‫فرد برای تقدسات‪ ،‬توانایی فرد برای برتری یافتن‪ ،‬سفر‬
‫زندگی‪ ،‬تمرکز بر معنا و هدف در زندگی‪ ،‬ارتباط نزدیک‬
‫با خود‪ ،‬دیگران و محیط تعریف میکنند (‪8‬‬
‫‪ ‬از دیدگاه ویالگومزا (‪ )2006‬معنویت به عنوان ارتقاء دهنده‬
‫سالمتی‪ ،‬شاهرگ و شریان اصلی ابعاد دیگر انسان و حائلی‬
‫برای وقایع روانی‪ ،‬عاطفی و جسمی مرتبط با بیماری و‬
‫طریقهای که انسان بوسیله آن احساسش را از وقایع زندگی‬
‫میسازد و هدف هستی خود را در بیماریهای تهدید کننده‬
‫حیات‪ ،‬مییابد؛ توصیف شده است (‪.)6‬‬
‫‪ ‬معنویت به عنوان انرژی‪ ،‬معنا‪ ،‬هدف و آگاهی در زندگی‬
‫آمدهاست (‪.)14‬‬
‫‪ ‬معنویت‪ ،‬جستجوی مداوم برای یافتن معنا و هدف زندگی‪،‬‬
‫درک عمیق و ژرفای ارزش زندگی‪ ،‬وسعت عالم‪ ،‬نیروهای‬
‫طبیعی موجود و نظام باورهای شخص ی است (‪.)14‬‬
‫‪9‬‬
‫در سنخ معنویت فرادینی با‬
‫‌تر ‌‬
‫‌تر ‌و دقیق ‌‬
‫در یک تعریف نسبتا جامع ‌‬
‫‪‌ ‬‬
‫در جهت پرو‌رش‬
‫رویکرد روان‌شناختی‪ ،‬معنویت را به‌عنوان «تالش ی ‌‬
‫حساسیت نسبت به خویشتن‪ ،‬دیگران‪ ،‬موجودات غیرانسانی ‌و‬
‫نیاز است‬
‫در جهت آنچه برای انسان شدن مورد ‌‬
‫خدا‪ ،‬یا کندوکاوی‌ ‌‬
‫‌و جستجویی برای رسیدن به انسانیت کامل دانسته‌اند» (‪.)5،14‬‬
‫‪10‬‬
‫بر اساس برخي تحقيقات‪،‬‬
‫‪ ‬معنويت‪‌ ،‬‬
‫ي اميد ‌و ارتقاءدهنده‬
‫پيش‌بيني‌كننده قو ‌‬
‫شمار مي‌رود ( ;‪Davis 2006‬‬
‫‌‬
‫سالمت روان به‬
‫‪.)Moss & Dobson 2006‬‬
‫‪11‬‬
‫بر چگونگی تطابق افراد هنگامی که بیماری‌ حاد‪ ،‬فقدان‪ ،‬غم یا‬
‫‪‬معنویت ‌‬
‫گذار است ‌و آنها ا ‌ز منابع‬
‫تأثیر ‌‬
‫در زندگی را تجربه می کنند ‌‬
‫تغییری‌ بزرگ ‌‬
‫ی خود‬
‫ی برای کمک به تطابق یا برآورده کردن نیازهای معنو ‌‬
‫معنو ‌‬
‫در این راستا‬
‫استفاده می کنند (‪‌ )2009, p.446-447 Potter & Perry‬‬
‫در زندگی بیماران‬
‫پاکیسکی(‪ )2010‬معتقد است که معنویت نقش مهمی ‌‬
‫در حال مرگ بازی‌ می کند‪.‬‬
‫مبت ‌ال به بیماری‌ های وخیم ‌و ‌‬
‫‪12‬‬
‫معنویت و مذهب ‪ :‬تفاوت یا شباهت؟‬
‫‪13‬‬
‫‪:‬‬
‫‪‬بحثهای موجود در مورد معنویت‪،‬‬
‫منجر به این شدهاست که معنویت امری‬
‫ذهنی‪ ،‬مبهم و قطبی شود‪.‬‬
‫‪14‬‬
‫‪ ‬انتهای یک طیف‪ ،‬به معنویت مترادف با مذهب‬
‫نگریسته شدهاست در حالی که در انتهای دیگر‬
‫طیف برای تمام افراد فاقد اعتقاد به خدا نیز‪ ،‬به‬
‫کار میرود (‪.)41‬‬
‫‪‬اخیرا دریافتهاند که معنویت و‬
‫مذهب از یکدیگر متفاوتند (‪.)9‬‬
‫‪‬در واقع معنویت بصورت رایج در ارتباط‬
‫نزدیک و در کنار مذهب قرار میگیرد‪ ،‬اما‬
‫در حقیقت این دو واژه هم معنای یکدیگر‬
‫نیستند (‪.)42‬‬
‫‪ ‬هر چند معنویت میتواند‪ ،‬در اعتقادات و اعمال مذهبی‬
‫اظهار شود اما معنویت میتواند خیلی وسیعتر و شامل‬
‫ارتباط با خدا یا یک قدرت برتر یا با خانواده‪ ،‬یا جوامع‬
‫(انجمنهای فرهنگی) باشد (‪.)35‬‬
‫‪ ‬کلمه مذهب از ریشه التین ‪ Religar‬به معنای به‬
‫هم پیوستن است‪ .‬معنویت از ریشه التین‬
‫‪ Spiritualitas‬به معنای تنفس است و مفهومی‬
‫وسیعتر از مذهب دارد و به طور اولیه یک روند پویا‪،‬‬
‫شخص ی و تجربی است (‪.) 44‬‬
‫‪19‬‬
‫‪‬به عنوان یک تعریف اصولی و اساس ی میتوان‬
‫گفت که دین یا مذهب عبارتست از پیکره یا‬
‫هیئتی از یک سلسله اعتقادات و مبانی نظری و‬
‫عملی در مورد آنچه یک جامعه به عنوان الهی‬
‫و مقدس تلقی کند (‪.)48‬‬
‫‪ ‬اعتقادات و اعمال مذهبی سنتی هستند‪ ،‬معنویت‬
‫جهانی و فردی است‪ .‬در حقیقت مذهب مرتبط با‬
‫فرهنگ و جامعه است و زیرمجموعهای از معنویت‬
‫است‪.‬‬
‫‪ ‬گرچه معنویت هسته همه مذاهب است‪ ،‬هر‬
‫مذهبی‪ ،‬معنویت را بر اساس پارامترهای چارچوب‬
‫وابسته به علم الهی‪ ،‬با تعریف اعتقادات‪،‬‬
‫تشریفات و اعمال مذهبی‪ ،‬مفهوم سازی کرده‬
‫است (‪.)31‬‬
‫ی‬
‫مراقبت معنو ‌‬
‫ی‬
‫در پرستار ‌‬
‫‪23‬‬
‫در زمان ابت ‌ال‬
‫ی بیماران ‌‬
‫‪‬شواهد حاکی ‌از آن است که نیازهای معنو ‌‬
‫ی مورد توجه قر ‌ار نمی گیرد ( ‪Delaney & Barrere‬‬
‫به بیمار ‌‬
‫در‬
‫در حالیست که تأمین نیازهای معنوی‌ افراد بستری‌‪‌ ،‬‬
‫‪ ،)2008‬این ‌‬
‫ی ‌و کاهش ‌و کنتر ‌ل‬
‫سرعت بهبودی ‌و دستیابی به سالمت معنو ‌‬
‫ی فرد ‪،1378‬‬
‫بسیار مهم است (صفار ‌‬
‫‌‬
‫اضطراب ‌و افسردگی‬
‫‪24‬‬
‫ص‪.‬ص‪.)4-5.‬‬
‫ناپذیر‬
‫‌‬
‫‪‬مراقبت معنوی جزء جدایی‬
‫مراقبت پرستاری است‬
‫‪.)et al. 2008, p.1094‬‬
‫‪25‬‬
‫( ‪Taylor‬‬
‫اکثریت‬
‫‪‬بدون‌ شک مراقبت معنوی‌ قسمتی ‌از مراقبت کل گراست‪‌ .‬‬
‫نظر‬
‫اگر این ‌‬
‫نگر تاکید می کنند‪‌ .‬‬
‫بر رویکرد کل ‌‬
‫ی ‌‬
‫مدل های پرستار ‌‬
‫ی مفهوم معنویت را‬
‫درست باشد‪ ،‬بنابراین غالب الگوهای پرستار ‌‬
‫مراقبتی‬
‫عنوان می دارند‪ ،‬بنابراین اساس ی است که پرستاران چنین ‌‬
‫در عملکرد بالینی خود ارائه دهند (کریم اللهی ‪ ،1386‬ص‪.‬ص‪.)4-5 .‬‬
‫را ‌‬
‫‪26‬‬
‫نگر‬
‫‪‌ ‬از پرستاران خواسته می شود که به مفهوم مراقبت کل ‌‬
‫متعهد باشند ‌و اهمیت توجه به جنبه های جسمی‪ ،‬روانی‪،‬‬
‫عاطفی‪ ،‬اجتماعی ‌و معنوی‌ را بشناسند‪ .‬شواهد نشان می دهد‬
‫نیز اجرا می‌ش ‌ود‪،‬‬
‫در مراقبت ها ‌‬
‫نیاز اول‪ ،‬شناخته شده ‌و ‌‬
‫چهار ‌‬
‫که ‌‬
‫اما حیطه مراقبت معنوی‪ ،‬حیطه ای است که مکررا نادیده‬
‫گرفته می‬
‫‪27‬‬
‫شود ‪Mc sherry 2006‬‬
‫در بیان استانداردهای‬
‫‪ ‬انجمن پرستاران امریکا‪‌ ،‬‬
‫عملکرد بالینی‪،‬‬
‫مرکز ثقل بررس ی پرستاری‌ عنوان کرده‬
‫‌‬
‫بعد معنوی‌ را‬
‫اخیر‬
‫در سال های ‌‬
‫بیشتر نظریه پردازان پرستاری‌ ‌‬
‫‌‬
‫است‪.‬‬
‫در نوشته های خود به‬
‫مثل تراول‌بی‪ ،‬نیومن ‌و واتسن ‌‬
‫ی توجه کرده اند (‪. )Lemmer 2002‬‬
‫بعد معنو ‌‬
‫‪28‬‬
‫‪ ‬انجمن تشخیص پرستاری‌ آمریکای شمالی«دیسترس‬
‫ی»را نوعی تشخیص پرستاری‌ شناخته است ‌و‬
‫معنو ‌‬
‫نظام طبقه بندی مداخالت پرستاری‪« ،‬تسهیل رشد‬
‫ی را به عنوان مداخالت‬
‫ی» ‌و حمایت معنو ‌‬
‫معنو ‌‬
‫در بیانیه خود آورده‬
‫ی طراحی کرده است ‌و ‌‬
‫پرستار ‌‬
‫نیز برای‬
‫ی را ‌‬
‫است که پرستاران باید مراقبت معنو ‌‬
‫بیماران خود فراهم آورند(‪)Jain 2001‬‬
‫‪29‬‬
‫در ایاالت متحده امریکا به پرستاران‬
‫حاضر ‌‬
‫‌‬
‫‪ ‬درحال‬
‫ی را به فعالیت‬
‫دستور‌ داده شده که مراقبت معنو ‌‬
‫های روزانه خود به عنوان بخش ی ‌از فعالیت خود‬
‫ی به‬
‫بیفزایند ‌و اضافه می کند که مراقبت معنو ‌‬
‫عنوان جنبه مهمی از فعالیت های پرستاری‌ پذیرفته‬
‫در غرب برای اینكه‬
‫حاضر ‌‬
‫‌‬
‫در حال‬
‫شده است)‪‌ .‬‬
‫باید به بیماران‬
‫بیمارستانها‬
‫ی ارائه دهند (‪Wensley 2004‬‬
‫مراقبت معنو ‌‬
‫‪30‬‬
‫در پایان نامه خود با عنوان طراحی‬
‫‪ ‬کریم الهی(‪‌ )1386‬‬
‫در پرستاری‌ ایران به این مطلب‬
‫مدل مراقبت معنوی‌ ‌‬
‫در حرفه‬
‫اشاره می کند که یکی ‌از نگرانی هائی که ‌‬
‫در ایران به چشم می‌خورد این است که ارائه‬
‫پرستاری‌ ‌‬
‫مراقبت معنوی‌ به بیماران ناکافی است (ص‪.)34‬‬
‫‪31‬‬
‫• گریزلی ‌و همکاران (‪ )2001‬معقد است پرستاران‪،‬‬
‫بسیار ضعیف درک کرده اند ‌و د ‌ر‬
‫‌‬
‫ی را‬
‫مراقبت معنو ‌‬
‫در متن مراقبت‬
‫ی ‌‬
‫نتیجه اغلب اوقات نیازهای معنو ‌‬
‫های سالمتی‪ ،‬مورد غــفلت واقع می شود‪ .‬پرستارانی‬
‫ی را فراهم ‌و ‌از آن حمایت می‬
‫که مراقبت های معنو ‌‬
‫ی‬
‫در اقلیت هستند ‌و آنهایی که مراقبت معنو ‌‬
‫کنند ‌‬
‫ارائه می دهند آن را ثبت نمی کنند‬
‫‪32‬‬
‫در این مورد که‬
‫در پرستاری‪‌ ،‬‬
‫هر صورت ‌‬
‫در ‌‬
‫‪‌ ‬‬
‫در متن‬
‫ی فرد ‌‬
‫ی باید به ابعاد معنو ‌‬
‫توجه بیشتر ‌‬
‫مراقبت ها صورت بگیرد توافق عمومی وجود‬
‫در مورد آن‬
‫هر چند که تحقیقات اندکی ‌‬
‫دارد‪‌ ،‬‬
‫انجام شده است‪،‬‬
‫‪33‬‬
‫ی به‬
‫در زمینه ارائه مراقبت معنو ‌‬
‫‪ ‬این درحالی است که ‌‬
‫بیماران‪ ،‬بیش ‌از همه بیماران مزمن که به دلیل‬
‫شرایط خاص بیماری‌ ‌و مزمن بودن بیماریشان گرایش‬
‫ی ‌و مذهبی پیدا می‬
‫فراوان به سمت موضوعات معنو ‌‬
‫در درجه نخست اهمیت قر ‌ار می‌گیرند‬
‫کنند‪‌ ،‬‬
‫(‪.)Wensley 2004‬‬
‫‪34‬‬
‫• مطالعه پیشرفت حرفه پرستاری در طول تاریخ نشانگر میراثی‬
‫معنوی‪ ،‬غنی وعمیق است‪ .‬در پرستاری همه جانبه (مراقبت‬
‫کل نگر)‪ ،‬پرستار مراقبت را نهتنها برای جسم و ذهن بلکه‬
‫برای روح مددجو نیز فراهم میسازد‪ .‬برآورده ساختن نیازهای‬
‫معنوی بیمار موجب کاهش رنج وی شده و موجب بهبودی‬
‫جسمی و ذهنی (روانی) میگردد (‪.)2،3‬‬
‫‪35‬‬
‫• پرستاران بیماران را به عنوان یک کل میبینند‪ :‬جسم‪ ،‬ذهن‪ ،‬روح‪ .‬با‬
‫استفاده از این مدل کلنگر‪ ،‬معنویت تأثیر مثبتی بر سالمت فرد‬
‫میگذارد‪ ،‬زیرا روح‪ ،‬ذهن را و ذهن بدن را کنترل میکند‪ ،‬بنابراین‬
‫معنویت به زندگی فرد نفوذ میکند (‪ .)8 ،7 ،6 ،5 ،4‬هنگامیکه‬
‫بپذیریم در مراقبت پرستاری به صورت کلنگر به بیمار توجه نماییم‪،‬‬
‫توجهات معنوی نمیتواند مورد غفلت قرار گیرد (‪.)9‬‬
‫‪36‬‬
‫• پرستاران ارائه مراقبت کل نگر‪ ،‬ارزش معنویت را دریافته و‬
‫فهمیدهاند که چطور سالمتمعنوی بیمارانشان را بررس ی نمایند و‬
‫قادرند تشخیص پرستاری مربوط به آن را مشخص نموده و اهداف‬
‫را تنظیم و مداخالت پرستاری را برای دستیابی به سالمتمعنوی‬
‫فراهم کنند‪ .‬این پرستاران با تجربه میتوانند نیازهای معنوی‬
‫بیمارانشان را به راحتی فراهم نمایند‪ ،‬بطوریکه میتوان ادعا کرد‬
‫معنویت و مراقبت پرستاری در اصطالح تعامالت پرستار و بیمار تنیده‬
‫شده است (‪.)10‬‬
‫‪37‬‬
‫• تحقیقات در دهه اخیر قویا حاکی از آن است که توجه به نیروهای‬
‫معنوی ‪ ،‬به عنوان نیازی که به بیماران آرامش‪ ،‬نیرو و نشاط‬
‫میبخشد مورد توجه نظریه پردازان پرستاری بوده است (‪.)1‬‬
‫• آنها معتقدند‪ ،‬اثر بخش ی این نیروها تا به آنجاست که میتواند مایه‬
‫اصالح‪ ،‬بهبودی بیماری و افزایش توان شخصیتی در روابط بین فردی‬
‫گردد (‪،)2‬‬
‫‪38‬‬
‫• لذا منابع معنوي براي بيماران‪ ،‬منابع سازگاري مهمي هستند که در‬
‫طول فرايند بيماري مورد استفاده قرار ميگیرند‪ .‬اين منابع با‬
‫رضايتمندي فرد از زندگي خود‪ ،‬سازگاري بهتر‪ ،‬کاهش درد و کاهش‬
‫اضطراب از مرگ ارتباط دارند‪.)5 ،4 ،3( .‬‬
‫• مطالعات نشان دادهاند که یافتن معنا در زندگی ارتباط مثبتی با‬
‫سالمت جسمی و روانی دارد و معنا در زندگی اثر خنثی کنندهای در‬
‫مقابل استرس دارد (‪.)6‬‬
‫‪39‬‬
‫• منابع مختلف به این نتیجه رسیدهاند که بسیاری از تئوریها و مدلهای‬
‫پرستاری‪ ،‬بسیار کم به معنویت و مراقبت معنوی پرداختهاند‪ ،‬هر چند تئوری‬
‫پردازان مفهوم مراقبت کلنگر و اینکه افراد نیازهای معنوی دارند را‬
‫پذیرفتهاند (‪.)7‬‬
‫• شواهدی که از منابع بدست میآید‪ ،‬اذعان میدارند که مفاهیم معنویت و‬
‫مراقبت معنوی در پرستاری هنوز در مرحله تکاملی هستند؛ چراکه این‬
‫مفاهیم هنوز در حال طبقه بندی و رده بندی شدن میباشند (‪.)8‬‬
‫‪40‬‬
‫به منظور اعمال مراقبت معنوی سه فعالیت کلیدی باید توسط پرستار‬
‫انجام شود‪.‬‬
‫‪ -1‬با بیمار بودن در هنگام تجربه درد‪ ،‬رنج یا سایر مشکالت یا‬
‫نیازها‬
‫‪ -2‬گوش دادن به نگرانی و احساسات بیمار مثل ترس‪ ،‬خشم‪،‬‬
‫تنهایی‪ ،‬افسردگی یا اندوه که میتوانند دستیابی به سالمت را‬
‫به تأخیر اندازد‬
‫‪41‬‬
‫• ‪ -3‬ملس کردن بیمار هم به طور فیزیکی‪ ،‬عاطفی و هم معنوی تا‬
‫آنها را از ارتباطشان با سایر‪ ،‬خانواده و خدا مطمئن سازد‪ .‬همراه‬
‫بودن با بیمار‪ ،‬قلب مراقبت بهداشتی است‪ .‬توانایی گوش دادن هم‬
‫یک هنر است و هم یک مهارت آموختنی و نیاز دارد که پرستار به‬
‫طور کامل به مددجو با گوشها و چشمها و ذهنی باز به بیمار توجه‬
‫کند‪ .‬ملس مهربان و همدالنه و از روی عشق شاید مهمترین بعد از‬
‫مراقبت معنوی پرستاری باشد (‪.)23‬‬
‫‪42‬‬
‫مداخالت پرستاری از پیش تعیینشده جهت رسیدگی پرستاری شامل‪:‬‬
‫ملس‪ ،‬حضور‪ ،‬گوش دادن فعال‪ ،‬تسهیل انجام تشریفات مذهبی و فراهم نمودن‬
‫حمایت معنوی میباشد‪ .‬نتایج مورد انتظار شامل احساسات مثبت به صورت‬
‫کالمی توسط بیمار یا شرکت در فعالیتهای معنوی و‪ ...‬میباشد (‪.)24‬‬
‫هر چند روشهای گوناگونی از مراقبت معنوی‪ ،‬در مقاالت پرستاری مورد بحث‬
‫قرار گرفته است‪ ،‬بسیاری از این مقاالت‪ ،‬برای مفهومسازی این مراقبت‪ ،‬به‬
‫فرایند پرستاری مراجعه میکنند (‪.)25 ،24‬‬
‫‪43‬‬
‫مهارتهای مورد نیاز برای تأمین مراقبت معنوی‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫•‬
‫‪44‬‬
‫مهارتهای ارتباط بین فردی‬
‫گوش دادن با توجه‬
‫ارتباطات غیر کالمی‬
‫گسترش اعتماد‬
‫حساسیت‬
‫صداقت‬
‫خود آگاهی‬
‫تشریک مساعی‬
‫نیازهای مذهبی‬
‫شناخت محدودیتهای خود (‪)26‬‬
‫ساختار مراقبت معنوی‬
‫ی خانم کریم اللهی با‬
‫یر است که ‌از رساله دکتر ‌‬
‫شامل موارد ز ‌‬
‫در ایران (‪)1386‬‬
‫ی ‌‬
‫عنوان طراحی مدل مراقبت معنو ‌‬
‫بدست آمده است‪:‬‬
‫ی (بیمار‪-‬پرستار‪-‬منابع معنوی‪ -‬محیط معنوی)‬
‫‪ ‬اجزاء مراقبت معنو ‌‬
‫‪ ‬موانع مراقبت معنوی‌ (موانع مربوط به پرستار‪ -‬موانع مربوط به بیمار‪ -‬موانع مربوط به‬
‫محیط)‬
‫‪45‬‬
‫در مراقبت معنوی‌ باید نیازهای معنوی‌ بیماران بررس ی شده ‌و‬
‫‌‬
‫منجر به رفع دیسترس‬
‫‌‬
‫توسط مراقبین رفع گردد‪ .‬رفع این نیازها‬
‫در نهایت سالمتی معنوی‌ را برای بیماران به‬
‫معنوی‌ می گردد که ‌‬
‫ارمغان می آورد‪.‬‬
‫در بیماران وجود دا ‌رد که‬
‫ی ‌‬
‫منابع مختلفی برای ایجاد دیسترس معنو ‌‬
‫در بیمارستان می باشد‪.‬‬
‫اهم آن‪ ،‬خود بیماری‌ ‌و بستری‌ شدن ‌‬
‫‪46‬‬
‫• نمودهای مراقبت معنوی شامل تظاهراتی است که در حین‬
‫انجام مراقبت معنوی توسط پرستار و سایر مراقبین می‬
‫توان مشاهده کرد که شامل همدردی‪ ،‬گوش دادن می‬
‫باشد این اجزا در جدول زیر آورده شده است‪.‬‬
‫‪47‬‬
‫اجزاء مراقبت معنوی‪:‬‬
‫نیاز معنوی‌‬
‫سالمتی معنوی‬
‫منابع دیسترس معنوی‬
‫نمودهای مراقبت معنوی‬
‫‪48‬‬
‫موانع مراقبت معنوی‪:‬‬
‫• برای انجام مراقبت معنوی موانعی وجود دارد که می تواند مربوط به خود بیمار‪ -‬پرستار یا‬
‫محیط باشد‪:‬‬
‫موانع مربوط به پرستار‬
‫موانع مربوط به بیمار‬
‫موانع مربوط به محیط‬
‫‪49‬‬
‫احساس روزمرگی‬
‫احساس نتوانستن‬
‫انتظار باال از بیمار‬
‫‌‬
‫پرستار مبتدی‬
‫خستگی پرستار‬
‫خودآگاهی‬
‫عدم آگاهی‬
‫عدم تامل‬
‫عدم قدرت پرستار‬
‫نا امیدی پرستار‬
‫ناتوانی جسمی پرستار‬
‫الگوی مراقبت معنوی در بیماران‪:‬‬
‫خدا به عنوان شفا‬
‫دهنده اصلی‬
‫پرستار به عنوان‬
‫وسیله‬
‫بیماران به عنوان‬
‫واسطه فیض‬
‫محیط معنوی‬
‫‪50‬‬
‫اجزای الگوی مراقبت معنوی‪:‬‬
‫کمک به‬
‫معنا یابی‬
‫مرافبت معنوی‬
‫تسهیل عبادت‬
‫حمایت معنوی‬
‫آموزش‬
‫‪51‬‬
‫سالمت معنوی‬
‫ساختار مراقبت معنوی در بیماران بستری‬
‫ساختار مراقبت‬
‫معنوی‬
‫اجزا مراقبت‬
‫معنوی‬
‫موانع مراقبت‬
‫معنوی‬
‫ارکان مراقبت‬
‫معنوی‬
‫نیازهای معنوی‬
‫پرستار‬
‫محیط معنوی‬
‫موانع مربوط‬
‫به بیمار‬
‫منابع دیسترس‬
‫معنوی‬
‫منابع معنوی‬
‫بیمار‬
‫موانع مربوط‬
‫به پرستار‬
‫نمودهای‬
‫مراقبت معنوی‬
‫‪52‬‬
‫موانع مربوط‬
‫به محیط‬
‫برنامه مراقبت معنوی‬
‫حمایت از مناسک مذهبی‬
‫قرار دادن امکانات عبادت در اختیار بیمار(مهر و جانماز‪ ،‬چادر نماز برای بیماران زن‪ ،‬قرآن ‪ ،‬مفاتیح‪ ،‬کتاب ارتباط با‬
‫خدا‪ ،‬تسبیح و سه دست لباس یکبار مصرف‬
‫خواندن دعای توسل‪ ،‬روخوانی قرآن کریم به همراه بیمار بر بالین بیمار‬
‫حضور روحانی بر با لین بیمار (شامل پاسخ به سواالت بیمار‪ ،‬صحبت پیرامون فلسفه گرفتاری ها‪ ،‬اجر اخروی تحمل‬
‫سختی ها‪ ،‬راه های رهایی از مصائب با تکیه بر آیات و روایات) و دعا برای بیمار‬
‫حضور حمایتگرانه‬
‫حضور بر بالین بیمار با رویکرد حمایتی‪:‬‬
‫دادن اطمینان به بیمار مبنی بر محرمانه ماندن تمامی صحبت ها در نزد پژوهش گر‬
‫تشویق بیمار به بیان احساسات‪ ،‬نیازها و نگرانی های بیمار و گوش دادن به تمامی این موارد از طریق ارتباط کالمی و‬
‫غیر کالمی با بیمار‬
‫توضیح مشروح مراحل درمانی ‪ ،‬مراقبتی و پاسخ به سواالت بیمار در مورد بیماری و روند درمان‬
‫پاسخ به ابهامات بیمار پیرامون عوارض ناش ی از بیماری و رفع نگرانی های موجود در این زمینه‬
‫گرفتن دست بیمار در زمان صحبت کردن با وی‬
‫ملس بیمار با یک رویکرد حمایتی‬
‫گوش دادن فعال‬
‫پذیرش بیمار بدون پیش داوری‬
‫دلداری دادن و امید بخشیدن‬
‫تشویق بیمار به بیان احساسات خود (از طریق نوشتن‪ -‬نقاش ی کردن)‬
‫استفاده از سیستم های حمایتی‬
‫فراهم نمودن امکان حضوریکی از اعضای خانواده بر بالین بیمار به مدت یک ساعت‬
‫کاربردهای معنویت در پرستاری‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫درک جنبه معنوی سالمتی انسانی برای پرستاری مهم است‪ ،‬زیرا پرستاری یک‬
‫رشته عملکردی است که به مسائل انسانی توجه دارد‪.‬‬
‫اگرچه فراهم کردن مراقبت معنوی برای پرستاران مهم است‪ ،‬تحقیقات‬
‫پیشنهاد می کند که پرستاران با موانع زیادی برای فراهم کردن این مراقبت‬
‫مواجه هستند مانند آمادگی علمی ناکافی‪ ،‬فقدان آموزش ضمن خدمت‪ ،‬وقت و‬
‫پرسنل ناکافی و فقدان خلوت برای مشاوره بیماران‪.‬‬
‫‪54‬‬
‫‪ ‬همچنین بسیاری از پرستاران با این دیدگاه که مراقبت معنوی یک‬
‫موضوع معنوی است و بهتر است که بوسیله روحانیان بیمارستان‬
‫عملی گردد مراقبت معنوی را پشت گوش می اندازند (نارایانازومی و‬
‫اونز ‪.)2001‬‬
‫‪ ‬بسیاری از پرستاران تصور می کنند که آمادگی فراهم کردن مراقبت‬
‫معنوی را ندارند‪ .‬بنابراین الزم است ماجولهای آموزش ی مربوط به‬
‫معنویت‪ ،‬رشد معنوی و مراقبت معنوی در برنامه ریزی پرستاری ارائه‬
‫شود‪.‬‬
‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫رشد معنوی دانشجویان پرستاری باید در برنامه های درس ی فعلی پرستاری‬
‫وجود داشته باشد‪ ،‬همانطور که در مدل آموزش ی پرستاری نایتینگل وجود‬
‫داشت‪ .‬توانایی برای فراهم کردن مراقبت معنوی میتواند آموخته شود و در‬
‫تکامل نقش حرفه ای پرستاری جای گیرد‪.‬‬
‫برای اینکه پرستاران به عنوان فراهم کننده مراقبت معنوی درنظر گرفته‬
‫شوند الزم است که از نیازهای معنوی بیماران‪ ،‬مراقبت معنوی و مداخالت‬
‫معنوی مناسب آگاهی داشته باشند(مک شری و دراپر ‪.)1998‬‬
‫‪56‬‬
‫مطالعات ما در زمینه ارائه مراقبت معنوی‬
‫‪57‬‬
ABSTRACT

Background: Leukemia is the most common and fatal cancer
among young adults. Among all malignancies, it has the
greatest effects on emotional and mental aspects of the
patients. While 25-33% of patients with non-hematological
malignancies suffer from anxiety disorder, some studies have
reported the rate among patients with leukemia as high as
50%. Anxiety can negatively affect other important
characteristics and parameters in patients with cancer.
Furthermore, cancer increases the patients’ spiritual needs.
Therefore, spirituality has a significant role in adapting to
leukemia and coping with its consequent mental disorders such
as anxiety. This study was hence performed to determine the
effects of a spiritual care program on anxiety of patients with
leukemia.
Iranian Journal of Nursing & Midwifery Research

Methods: This randomized clinical trial was conducted
in Sayyed-Al-Shohada Hospital affiliated to Isfahan
University of Medical Sciences (Isfahan, Iran) in 2012.
Sixty four adult patients with leukemia were randomly
divided into the experiment and control groups. The
spiritual care program including supportive presence
and support for religious rituals was implemented for 3
days. Anxiety subscale from the 42-item depression,
anxiety and stress scale was completed before and
after the intervention for both groups. Data was
analyzed using descriptive and inferential statistical
methods (Chi-square, paired and independent t-tests)
in SPSS18.
Iranian Journal of Nursing & Midwifery Research



Results: There was no significant difference
between the two groups before the intervention.
However, after the intervention, mean score of
anxiety were significantly lower in the experiment
group than in the control group (P < 0.01). There
was also a significant difference in the scores of the
experiment group before and after the intervention
(P < 0.01). Such a difference was absent in the
control group.
Conclusions: Our spiritual care program could
successfully decrease anxiety levels in patients with
leukemia. Therefore, in cases of refractory diseases
such as cancer, nurses have to apply a holistic care
approach with emphasis on spiritual care.
Key words: Anxiety, Iran, leukemia, nursing,
spirituality
Iranian Journal of Nursing & Midwifery Research
‫بررس ی تأثیر مراقبت معنوی بر سالمت معنوی بیماران ایسکمیک قلبی بستری در بخش‬
‫مراقبتهای ویژه قلب بیمارستان الزهراء(س) در سال ‪1389‬‬
‫نویسندگان‪ :‬مهین معینی‪ ،‬طاهره مومنی‪ ،‬حجت اله یوسفی‪ ،‬حیدرعلی عابدی‬
‫زمینه و هدف‪:‬‬
‫سالمت معنوی بیماران مبتال به بیماریهای قلبیعروقی بویژه در افراد بستری در بخش مراقبتهای ویژه‪ ،‬به دلیل بحران بیماری مورد تهدید قرار میگیرد‪ .‬بنابراین‬
‫ضروری است که مراقبتمعنوی برای آنها انجام شود‪ .‬هدف این مطالعه تعیین تأثیر برنامه مراقبتمعنوی بر سالمتمعنوی بیماران ایسکمیکقلبی بستری در بخش‬
‫مراقبتهایویژه بیمارستان الزهراء(س) میباشد‪.‬‬
‫روش کار‪:‬‬
‫این مطالعه‪ ،‬یک کارآزمایی بالینی تصادفی شده یکسوکور میباشد‪ 64 .‬بیمار ایسکمیکقلبی بستری در بخش مراقبتهای ویژه به صورت تصادفی در دو گروه آزمون و‬
‫کنترل قرار گرفتند برنامه مراقبتمعنوی که شامل حضور حمایتگرایانه‪ ،‬حمایت از تشریفاتمذهبی بیمار و استفاده از سیستمهایحمایتی بود به مدت‪3‬روز انجام‬
‫پذیرفت و پرسشنامه سالمتمعنوی قبل و بعد از انجام مداخله در هر دو گروه تکمیل گردید‪ .‬از نرمافزارآماری اسپیاساس و آزمونهای کایاسکوئر‪ ،‬تیمستقل و‬
‫تیزوج جهت تجزیه و تحلیل اطالعات استفاده شد‬
‫نتایج‪:‬‬
‫میانگین نمره سالمتمعنوی قبل از انجام مداخله در دو گروه تفاوت معنیداری نداشت(‪ .)P=84/0‬میانگین بعدوجودی سالمتمعنوی با‪p=001/0‬و میانگین نمرهکلی‬
‫سالمتمعنوی با‪ ،p>001/0‬در گروه آزمون قبل و بعد از انجام مداخله تفاوت معنیداری داشت‪ .‬ولی در میانگین بعد مذهبی سالمتمعنوی در گروه آزمون قبل و بعد از‬
‫انجام مداخله با ‪ p =17/0‬تفاوت معنیداری مشاهده نگردید‪.‬‬
‫میانگین نمره بعدوجودی سالمتمعنوی با‪ p=01/0‬و میانگین نمرهکلی سالمتمعنوی با‪ p=01/0‬در گروه آزمون و کنترل بعد از انجام مداخله تفاوت معنیداری‬
‫داشت‪ .‬ولی در میانگین بعد مذهبی سالمتمعنوی در دو گروه بعد از انجام مداخله تفاوت معنیداری مشاهده نگردید(‪.)p=25/0‬‬
‫بحث و نتیجهگیری‪:‬‬
‫نتایج مطالعه نشان داد که برنامه مراقبتمعنوی‪ ،‬سالمتمعنوی بیماران ایسکمیکقلبی را در بعد وجودی سالمتمعنوی و سالمتمعنوی کلی ارتقاء داد و پرستاران‬
‫میتوانند جهت ارتقاء سالمتمعنوی بیماران از برنامه مراقبتمعنوی استفاده نمایند‪.‬‬
‫‪61‬‬
‫منابع‬
‫‪62‬‬
.1377 ،‫ چاپ هجدهم‬،‫ انتشارات صدرا‬،‫ انسان کامل‬،‫ مرتضی‬،‫مطهری‬


.50-55‫ ص‬،1387 ،2 ‫ شماره‬،‫ دوره چهارم‬،‫ مجله علمی دانشکده پرستاری و مامایی بویه گرگان‬،‫ استفاده از دعا به عنوان یک رویکرد معنوی در مداخالت شناختی با تأکید بر دعاهای امام سجاد(ع) در صحیفه سجادیه‬،‫ فاطمه‬،‫ حیدری‬،‫ حمید‬،‫آسایش‬


.28 -29 ‫ آیات‬،‫ سوره مبارکه حجرات‬،‫قرآن کریم‬


.1387 ،‫ تهران‬،‫ چاپ اول‬،‫ انتشارات دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی‬،‫ مراقبت معنوی و معنویت درمانی‬،‫ معنویت‬،‫ منیر‬،‫ مظاهری‬،‫ مسعود‬،‫فالحیخشکناب‬


.67-86‫ ص‬،1387 ،1 ‫ شماره‬،1 ‫ دوره‬،‫ نشریه مدیریت دولتی‬،‫ نقش رهبری معنوی در توانمندسازی کارکنان دانشگاه تهران‬،‫ سعید‬،‫ آیباغیاصفهانی‬،‫ عباس‬،‫ نرگسیان‬،‫ محمدصادق‬،‫ضیائی‬



Villagomeza, LR, Mending Broken Hearts, the Role of Spirituality in Cardiac Illness:a Research Synthesis,1991-2004, Holistic Nursing Practice, Volume 20, Issue 4,
2006, pp:169-185.


Brady, MJ, Peterman, AH, Fitchett, G, A Case for Including Spirituality in Quality of Life Measurment in Oncology, Psycho-Oncology Volume 8, 1999, pp:417-428.


Dunn, L, Handley, MC, Dunkin, JW, The Provision of Spiritual Care by Maternal- Infant Unit, Journal of Holistic Nursing, Volume 27, Issue1, 2009, pp:19-28.


Goodall, MA, The Evaluation Of Spiritual Care in a Dementia Care Setting, dementia, Volume 8, Issue 12, 2009, pp:167-183.

- 79 ‫ ص‬،1390 ، 19 ‫ شماره‬،‫ دوره پنجم‬،‫ اندیشه و رفتار‬،‫ اثر بخشی مداخله‌ی معنوی به شیوه گروهی بر ارتقای امید و سالمت روان در زنان مبتال به سرطان پستان‬،‫ اسماعیل‬،‫ اکبری‬،‫ مهدی‬،‫ موسوی‬،‫ علیرضا‬،‫ ظهیرالدین‬،‫ محبوبه‬،‫ داستانی‬،‫ محمد‬،‫ گلزاری‬،‫ راحله‬،‫فالح‬
.65


.129-144 ‫ ص‬،1387 ،3‫ شماره‬،4 ‫ دوره‬،)‫ مجله مطالعات روان شناختی دانشگاه الزهراء(س‬،‫ بررسی خصوصیات روانسنجی مقیاس بهزیستی معنوی در میان دانشجویان‬،‫ محمود‬،‫ نجفی‬،‫ عیسی‬،‫ جعفری‬،‫ فرامرز‬،‫ سهرابی‬،‫ غالمرضا‬،‫دهشیری‬



Narayansamy, A, The Impact of Empirical Studies of Spirituality and Culture on Nurse Education, Journal of Clinical Nursing, Volume 15, Issue 7, 2006, pp: 840–
851.


O'Brien, ME, Spirituality in Nursing Standing on Holy Ground, Jones and Bartilett Publishers, Third Edition, Massachusetts, 2008.

.1-24 ‫ ص‬،1385 ،20‫ شماره‬،‫ سال سیزدهم‬،‫ دانشور‬،‫ ارائه و تدوین مدل انگیزشی مبتنی بر معنویت کارکنان‬،‫ عباسعلی‬،‫ رستگار‬،‫ علیاکبر‬،‫فرهنگی‬



Newlin, k, Knafl, k, Melkus, G, African American spirituality: A concept analysis, Adv nur sci, Volume 25, Issue 2, 2002, pp: 57–70.


Krebs, W, The spiritual aspect of caring: An integral part of health and healing, Gastroenterology nursing, Volume 26, Issue 5, 2003, pp: 212–214.


Bauman, L S, Englert, R A, Comparison of three views of spirituality in oncology nursing , Nursing science quarterly, Volume 16, Issue 1, 2003, pp: 52–59.




Nolan, P, Crawford, P, Towards a rhetoric of spirituality in mental health care, Journal of Advanced Nursing, Volume 26, 1997, pp: 289–294.
63
Kennedy, JE, Anne, MA, Rosenberg, BS, Changes in Spirituality and Well being in a Retreat Program for Cardiac Patients, Alternative Therapies in Health and
Medicine, Volume 8, Issue 4, 2002, PP: 64-73


Dealeman, TP, Kuckelman, A, Frey, BB, Spirituality and Well-Being: an Exploraty Study of the Patient Prespective, Social Science& Medicine
Volume 53, Issue 11, 2001, pp:1503-1511.


Garland, ShN, Carlson, LE, Cook, S, Lansdell, L, Speca, M, A non- Randomized Comparision of Mindfulness- Based Stress Reduction and
Healing Artts Programs for Fecilitating Post- Traumatic Growgh and Spirituality in Cancer Outpatients, Support Care Cancer, Issue 15,
2007, pp: 949-961.


Bekelman, DB, DY, SM, Becker, DM, Wittstein, IS, Hendricks, DE, Yamashita, TE, et al, Spiritual wellbeing and Depression in Patients with Heart
Failure, journal of general internal medicine, Volume 22, Issue 4, 2007, pp:470-477.


Como, JM, Spiritual Practice: A Literature Review Related to Spiritual Health and Health Outcomes, Holistic Nursing Practice, Volume 21,
Issue 5, 2007, p:224-236.


Breitbart, W, Rosenfeld, B, Christopher, G, Pessin, H, Poppito, Sh, Nelson, Ch, et all, Meaning-Centered Group Psychotherapy for Patients with
Advaced Cancer: a Pilot Randomized Controlled Trial, Psycho-Oncology,Volume 19, 2010, pp:21-28.


Como, JM, Spiritual Practice: A Literature Review Related to Spiritual Health and Health Outcomes, Holistic Nursing Practice, Volume 21,
Issue 5, 2007, p:224-236.


Shirley, R, Incorporating Spirituality in to Home Care at the End of Life, J Home Health Care Nurse, Volume 26, Issue 3, 2008, pp:158-163.

.99 -114 ‫ ص‬،1385 ،4‫و‬3‫ شماره‬،2 ‫ دوره‬،‫ اندیشههای نوین تربیتی دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه الزهراء‬،‫ هوش معنوی‬،‫ پروین‬،‫صمدی‬


.144-152‫ ص‬،1389 ،38‫ پیاپی‬2 ‫ شماره‬،12 ‫ جلد‬،‫ كومش‬،‫ یك مطالعه كیفي از دیدگاه دختران نوجوان مبتال به دیابت‬:‫ اعتقادات معنوي و كیفیت زندگي‬،‫ منیره‬،‫ انوشه‬،‫ فضلاله‬،‫ احمدی‬،‫ معصومه‬،‫همتی مسلک پاک‬


،68 ‫ شماره‬،20 ‫ دوره‬،‫پژوهشی دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه شهید بهشتی‬-‫ نشریه علمی‬،‫ چالشی برای برنامهریزی درسی‬:‫ آموزش معنویت و مراقبت معنوی در پرستاری‬،‫ احمد‬،‫ ایزدی‬،‫ فریده‬،‫ یغمایی‬،‫ عبدهللا‬،‫خرمی مارکانی‬
.41-49‫ ص‬،1389


.261-278‫ ص‬،1384 ،3 ‫ شماره‬،9 ‫ دوره‬،‫ مجله روانشناسي‬،‫ ساخت مقیاس تجربیات معنوي دانشجویان‬،‫ محمدرضا‬،‫ محمدي‬،‫ مسعود‬،‫ غالمعليلواساني‬،‫ باقر‬،‫غباري بناب‬


.1386 ،‫ دانشکده پرستاری و مامایی‬،‫ دانشگاه علوم پزشکی اصفهان‬،1386 ‫( پرستاری در سال‬PHD)‫ رساله پایانی جهت دریافت درجه دکتری تخصصی‬،‫ طراحی مدل مراقبت معنوی در پرستاری ایران‬،‫ منصوره‬،‫کریماللهی‬
64



Melanie, MCE, Spiritual Nursing Care: State of the Art, Holistic Nursing Practice, Volume 19, Issue 4 , 2005, pp:161-168 .


Puchalski, ChM, Beverly, L, Mary, H, Tamara, R, Interdisciplinary Spiritual Care for Seriously Ill and Dying Patients: A Colaborative Model,
Cancer Journal: Volume 12 ,Issue 5 ,2006, pp: 398-416.


Wall, RJ, Engelberg, RA, Gries, CJ, Galva, B, curtis, R, Spiritual Care of Families in the Intensive Care Unit, Critical Care Medicine, 2007, Volume
35, Issue 4, pp:1084-1090.


Pesut, B, Sawatzky, R, To Describe or Prescribe: assumptions Underlying a Prescriptive Nursing Process Approach to Spiritual Care,
Nursing Inguiry, Volume 13, Issue 2, 2008, pp:127-134.


Puchalski, ChM, Spirituality and End-of-Life Care: A Time for Listening and Caring, Journal of Palliative Medicine, Volume 5, Issue 2, 2002,
pp:289-294.

.61-73‫ ص‬،1387، 2‫ شماره‬،‫ دوره سوم‬،‫ روان شناسی معاصر‬،‫ تعهد سازمانی و رضایت شغلی در پرستاران شهر تهران‬،‫ استرس شغلی‬،‫ مدیریت‬،‫ ندا‬،‫ ارجمند‬،‫ محمد‬،‫ کیوان زاده‬،‫ مسعود‬،‫غالمعلی لواسانی‬


.8-17‫ ص‬،1387 ،‫ شماره اول‬،‫ سال اول‬،‫ فصلنامه تخصصی پژوهشهای میان رشتهای قرآنی‬،‫ سالمت معنوی؛ مفاهیم و چالش‌ها‬،‫ سپیده‬،‫امیدواری‬



Taylor, C, Lillis, C, Lemone, P, Lynn, P, Fundamentals of Nursing, LWW, Lippincott Williams& Wilkins, Sixth Edition, 2008.


Berman, A, Snyder, SJ, Kozier, B, Erb, GL, Fundamental of Nursing, Eight Edition, Pearson Education, 2008.

.26-36‫ ص‬،1389 ،5‫ شماره‬،‫ دوره سوم‬،‫ مجله اخالق و تاریخ پزشکی‬،‫ اخالقیات در عملکرد حرفه ای پرستاران ایران‬،‫ زهره‬،‫ ونکی‬،‫ فضلهللا‬،‫ احمدی‬،‫ حسین‬،‫حبیبزاده‬



Smith, J, McSherry, W, Spirituality and child development: a concept analysis, Journal of Advanced Nursing, Volume 45, 2004, pp: 307-315.


Carpener, K, Girvin, L, Kitner, W, Spirituality: A Dimention of Holistic Critical Care Nursing, Dimensions of Critical Care Nursing, Volume 27, Issue
1, 2008, pp: 16-20.

Brady, MJ, Peterman, AH, Fitchett, G, A Case for Including Spirituality in Quality of Life Measurment in Oncology, Psycho-Oncology Volume 8,
1999, pp:417-428.


65

Mueller, PS, Plevak, DJ, Rummans, TA, Religious involvement, spirituality, and medicine: Implications for clinical practice, Mayo Clinic
Proceedings, Volume 76, 2001, pp: 1225-1235.


Mytko, JJ, Knight, S J, Body, mind and spirit: towards the integration of religiosity and spirituality in cancer quality of life research,
Psycho-Oncology, Volume 8, Issue 5, 1999, pp: 439–450.


Shirley, R, Incorporating Spirituality in to Home Care at the End of Life, J Home Health Care Nurse, Volume 26, Issue 3, 2008, pp:158-163.


Hollywell, C, Walker, J, Private Prayer as a Suitable Intervention for Hospitalised Patients: a Critical Review of the Literature, Journal of
Clinical Nursing, Volume 18, 2008, pp:637-651.

‫ دانشگاه علوم پزشکی اصفهان دانشکده پرستاری و‬،1378 ‫ پایاننامه کارشناسی ارشد پرستاری‬،‫ بررسی موانع ارائه مراقبتهای مذهبی به بیماران بستری در بیمارستانهای وابسته به دانشگاه علوم پزشکی اصفهان‬،‫ فرانک‬،‫صفاری فرد‬
.1378 ،‫مامایی‬



Datta, NU, Nandan, D, Importance of Spiritual Health in Puplic Health Systems of India, Health and Population, Perspectives and Issues, Volume
31, Issue 3, 2008, pp:204-208.


Koenig, HG, Spirituality, Wellness, and Quality of Life, Sexuality, Reproduction& Menopause, Volume2, Issue2, 2004, pp:76-82.


Cotton, S, Larkin, E, Hoopes, A, Cromer, BA, Rosenthal, SL, The impact of adolescent spirituality on depressive symptoms and health risk
behaviors, Journal of Adolescent Health, Volume 36, 2005, pp: 529 -529.

،‫ تهران‬،‫ چاپ اول‬،‫ انتشارات گلبان‬،‫ مالحت‬،‫ ویرایش نیک روان‬،‫ سیما‬،‫ زهری انبوهی‬،‫ ناهید‬،‫ خزایی‬،‫ زیبا‬،‫ برزآبادیفراهانی‬،‫ فروزان‬،‫ ترجمه آتش زاده شوریده‬،‫ نگرشی جامع بر پرستاری‬:‫ اصول مراقبت از بیمار‬،‫ بورلیوتیر‬،‫دوگاس‬
.1382


.1384 ،‫ چاپ اول‬،‫ تهران‬،‫ انتشارات بشری‬،)1(‫ روان پرستاری؛ بهداشت روان‬،‫ سعید‬،‫ حاجیآقاجانی‬،‫ شیدا‬،‫ امیدی‬،‫ احمدعلی‬،‫اسدی نوقابی‬


.1378 ،‫ چاپ اول‬،‫ تهران‬،‫ انتشارات بشری‬،)1(‫ روان پرستاری؛ بهداشت روان‬،‫ احمدعلی‬،‫ اسدینوقابی‬،‫ سعید‬،‫حاجیآقاجانی‬


.1383 ،‫ چاپ اول‬،‫ تهران‬،‫ انتشارات اندیشه رفیع‬،)1 (‫ روان پرستاری؛ بهداشت روان‬،‫ سعید‬،‫ واقعی‬،‫ محسن‬،‫کوشان‬


.1388 ،14 ‫ شماره‬،‫ سال چهارم‬،‫ فصلنامه علمی پژوهشی علوم اسالمی‬،‫ معنویت گرایی در قرآن‬،‫ محمدجواد‬،‫رودگر‬



Talor, L, Lemon, L, Fundamentals of Nursing the Art and Science of Nursing Care, Seven Edition, Lippincott Williams& Wilkins, London, 2011.
66


Watson, J, Art, care, spirituality and humanidity. In: Farmer, E(ed)Exploring the spiritual
dimensionof care, Quaty Books, Lancaster, 1996.


Berman, A, Snyder, SJ, Kozier, B, Erb, GL, Fundamental of Nursing, Eight Edition, Pearson Education, 2008.

.26-36‫ ص‬،1389 ،5 ‫ شماره‬،‫ دوره سوم‬،‫ مجله اخالق و تاریخ پزشکی‬،‫ اخالقیات‌در‌عملکرد‌حرفه‌ای‌پرستاران‌ایران‬،‫ زهره‬،‫ ونکی‬،‫ فضلهللا‬،‫ احمدی‬،‫ حسین‬،‫حبیبزاده‬



Adolphs, R, Tranel, D, Damasio, AR, Dissociable neural system for recognizing emotions. Brain and
Cognition, Brain and Cognition,Volume 52, Issue 1, 2003,pp:61- 69.


Dowling, E, Structural relations among spirituality, religiosity, and thriving in adolescence, Applied
Developmental Sciences, Volume 8, Issue 1, 2004, pp: 7- 16.

.1388 ،14 ‫ شماره‬،‫ سال چهارم‬،‫ فصلنامه علمی پژوهشی علوم اسالمی‬،‫ معنویت‌گرایی‌در‌قرآن‬،‫ محمدجواد‬،‫رودگر‬



Krebs, W, The spiritual aspect of caring: An integral part of health and healing, Gastroenterology
nursing, Volume 26, Issue 5, 2003, pp: 212–214.


Grdeau, D, whitly, Lesperance, F, Kirmayer, LJ, Spirituality Reconfiguration of Self after a Myocardial
Infarection, Influence of Culture and Place, Health& Place, Volume 16, 2010, pp:853-860.



Pesut, B, Sawatzky, R, To Describe or Prescribe: assumptions Underlying a Prescriptive Nursing
Process Approach to Spiritual Care, Nursing Inguiry, Volume 13, Issue 2, 2008, pp:127-134.
67
‌‫ بررسی‌کیفیت‌ارائه‌مراقبت‌های‌توانبخشی‌معنوی‌در‌سالمندان‌بستری‌در‌بخش‌های‌روانی‌بیمارستان‌های‌دانشگاه‬،‫ نیکبخت نصرآبادی‬،‫ محمدرضا‬،‫موقری‬
.121-126‫ ص‬،1382 ،‫ شماره دوم‬،‫ سال دوم‬،‫ فصلنامه پایش‬،‫علوم‌پزشکی‌تهران‬



Eugene, B, Ross, L, Fagerburge, I, Commentary, Religion, Spirituality and Mental Health, The
Journal of Nervous and Mental Disease, Volume 10, 2002, pp:697-704.


Tatsumura, Y, Maskarinec, G, Shumay, DM, Kakai, H, Religious and spiritual resources,
Alternative Therapies in Health and Medicine, Volume 9, 2003, pp: 64-71.


Krebs, W, The spiritual aspect of caring: An integral part of health and healing,
Gastroenterology nursing, Volume 26, Issue 5, 2003, pp: 212–214.

‫ نشریه علمی پژوهشی‬،‫ چالشی‌برای‌برنامه‌ریزی‌درسی‬:‫ آموزش‌معنویت‌و‌مراقبت‌معنوی‌در‌پرستاری‬،‫ احمد‬،‫ ایزدی‬،‫ فریده‬،‫ یغمایی‬،‫ عبدهللا‬،‫خرمی مارکانی‬
.41-49‫ ص‬،1389 ،68 ‫ شماره‬،20 ‫ دوره‬،‫دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه شهید بهشتی‬



Meraviglia, M, Effects of Spirituality in Breast Cancer Survivors, Oncology Nursing ForumVolume 33, Issue 1, 2006, pp:1-6.


Melanie, MCE, Spiritual Nursing Care: State of the Art, Holistic Nursing Practice, Volume 19,
Issue 4 , 2005, pp:161-168 .


Mcsherry, W, Making Sense of Spring in Nursing Practice: An Interactive Approach, UK: Churchill
Livingstone, 2000.


Riege, LS, Mason, CH, BC, MA, Preston, K, Spiritual Care: Practical Guidelines for rehabilitation
‫ بنیاد پژوهشهای علمی و فرهنگی‬،‫ تهران‬،‫ چاپ اول‬،‫روح‌ایمان‌در‌شناخت‌حقیقت‌نفس‌و‌روح‌انسان‬،‫عراقی حاج شیخ عبدالنبی‬
.8‫ ص‬،1382 ،‫نوراالصفیاء‬


.212‫ ص‬،1376 ،‫انتشارات یاسمین‬، ‫ تهران‬،‫ چاپ دوم‬،‫ توراندخت‬،‫ ترجمه تمدن‬،‫ مثبت‌درمانی‬،‫پیل نورمن وینسنت‬



Krebs, W, The spiritual aspect of caring: An integral part of health and healing,
Gastroenterology nursing, Volume 26, Issue 5, 2003, pp: 212–214.


Cavendish, R, Konecny, L, Mitzeliotis, C, Russo, D, Spiritual care activities of
nurses using nursing interventions classification (NIC) labels, International
Journal of Nursing Terminologies and classifications, Volume 14, 2003, pp:111-120.

،1387 ،‫ شماره اول‬،‫ سال اول‬،‫ فصلنامه تخصصی پژوهشهای میان رشتهای قرآنی‬،‫ سالمت‌معنوی؛‌مفاهیم‌و‌چالشها‬،‫ سپیده‬،‫امیدواری‬
.8-17‫ص‬


Mueller, PS, Plevak, DJ, Rummans, TA, Religious involvement, spirituality, and
medicine: Implications for clinical practice, Mayo Clinic Proceedings, Volume 76,
2001, pp: 1225-1235.

‫ مجله دانشكده‬،‫ سالمت‌معنوي‌در‌بیماران‌مبتال‌به‌سرطان‌تحت‌شیمي‌درماني‬،‫ فاطمه‬،‫ حسینی‬،‫ نعیمه‬،‫ سید فاطمی‬،‫ محبوبه‬،‫رضایی‬
.33-39‫ ص‬،1387 ،4 ‫و‬3 ‫ شماره‬، 14‫ دوره‬،( ‫پرستاري و مامایي دانشگاه علوم پزشكي تهران)حیات‬




similar documents