Charakterystyka ofiar - prezentacja - opr

Report
mgr Agnieszka Kortas – Koczur
Certyfikowany Specjalista w Zakresie Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie
mgr Martina Węsierska
Psycholog
PRZEMOC FIZYCZNA
Naruszanie nietykalności fizycznej. Przemoc fizyczna jest
intencjonalnym zachowaniem powodującym uszkodzenie ciała lub
niosącym takie ryzyko.
Formy przemocy fizycznej:
szarpanie, kopanie popychanie, obezwładnianie, duszenie,
odpychanie, przytrzymywanie, policzkowanie, szczypanie,
bicie otwartą ręką, pięściami, różnymi przedmiotami,
przypalanie papierosem, topienie, polewanie substancjami
żrącymi, użycie broni, pozostawienie w niebezpiecznym
miejscu, nie udzielenie niezbędnej pomocy, itp.
Rodzaje przemocy
SKUTKI PRZEMOCY FIZYCZNEJ
bezpośrednie: uszkodzenia ciała - urazy, rany, złamania,
stłuczenia, zadrapania, siniaki, poparzenia;
następujące skutki:
choroby w wyniku powikłań i stresu,
zespół stresu pourazowego,
życie w chronicznym stresie,
poczuciu zagrożenia, strachu, lęku,
napady paniki,
bezsenność,
zaburzenia psychosomatyczne, itp.
Rodzaje przemocy
PRZEMOC PSYCHICZNA
Naruszenie godności osobistej. Przemoc psychiczna zawiera przymus i groźby.
Przemoc psychiczna jest najczęstszą formą przemocy i jest trudna do
udowodnienia.
Formy przemocy psychicznej:
wyśmiewanie opinii, poglądów, przekonań,
religii, pochodzenia, narzucanie swojego zdania,
poglądów, stałe ocenianie, krytyka, wmawianie
choroby psychicznej, izolowanie kontrolowanie,
ograniczanie kontaktów z innymi ludźmi,
wymuszanie posłuszeństwa i podporządkowania,
ograniczanie snu, pożywienia i schronienia,
wyzywanie, używanie wulgarnych epitetów,
poniżanie, upokarzanie, zawstydzanie,
stosowanie gróźb, szantażowanie, itp.
Rodzaje przemocy
SKUTKI PRZEMOCY PSYCHICZNEJ
zniszczenie poczucia mocy sprawczej ofiary, jej poczucia własnej wartości i
godności,
uniemożliwienie podjęcia jakichkolwiek działań niezgodnych z zasadą
posłuszeństwa,
osłabienie psychicznych i fizycznych zdolności stawiania oporu oraz wyrobienie
przekonania o daremności jego stawiania,
odizolowanie od zewnętrznych źródeł wsparcia,
całkowite uzależnienie ofiary od prześladowcy,
stały strach i utrata nadziei,
choroby psychosomatyczne, ciągły stres, zaburzenia snu, itp.
Rodzaje przemocy
PRZEMOC SEKSUALNA
Naruszenie intymności. Przemoc seksualna polega na zmuszanie osoby do
aktywności seksualnej wbrew jej woli, kontynuowaniu aktywności seksualnej,
gdy osoba nie jest w pełni świadoma, bez pytania jej o zgodę lub gdy na skutek
zaistniałych warunków obawia się odmówić.
Formy przemocy seksualnej:
gwałt, wymuszanie pożycia
seksualnego, nieakceptowanych
pieszczot i praktyk seksualnych,
zmuszanie do seksu z osobami
trzecimi, sadyzm w pożyciu,
wyśmiewanie wyglądu, ciała i krytyka
zachowań seksualnych, itp.
Rodzaje przemocy
SKUTKI PRZEMOCY SEKSUALNEJ
obrażenia fizyczne,
zamknięcie się /lęk, strach, unikanie seksu/,
uogólniona niechęć i obawa do przedstawicieli płci sprawcy przemocy,
utrata poczucia atrakcyjności i godności,
obniżona samoocena i poczucie własnej wartości,
zaburzenia seksualne,
ból i cierpienie,
oziębłość, itp.
Rodzaje przemocy
PRZEMOC EKONOMICZNA
Naruszenie własności. Przemoc ekonomiczna wiąże się celowym niszczeniem
czyjejś własności, pozbawianiem środków lub stwarzaniem warunków, w
których nie są zaspokajane niezbędne dla przeżycia potrzeby.
Formy przemocy ekonomicznej:
Okradanie, zabieranie pieniędzy, nie
łożenie na utrzymanie,
uniemożliwianie podjęcia pracy
zarobkowej, niezaspokajanie
podstawowych, materialnych potrzeb
rodziny, szantażowanie, zaciąganie
długów i kredytów bez zgody
współmałżonka, zmuszanie do
pożyczek, uniemożliwianie
korzystania z pomieszczeń
niezbędnych do zaspakajania potrzeb
(kuchnia, łazienka) itp.
Rodzaje przemocy
SKUTKI PRZEMOCY EKONOMICZNEJ
całkowita zależność finansowa od
partnera,
niezaspokojenie podstawowych
potrzeb życiowych,
bieda,
zniszczenie poczucia własnej
godności i wartości,
znalezienie się bez środków
do życia.
Mechanizmy przemocy
CYKLE PRZEMOCY
SYNDROM WYUCZONEJ BEZRADNOŚCI
ZJAWISKO „PRANIA MÓZGU”
ZESPÓŁ STRESU POURAZOWEGO
PROCES WIKTYMIZACJI
MECHANIZM PSYCHOLOGICZNEJ PUŁAPKI
SYNDROM SZTOKHOLMSKI
Cykle przemocy w rodzinie
Fazy te trwają nieraz po kilkanaście lat, ofiara pozostaje w
swoistego rodzaju pułapce czasowej i emocjonalnej, przechodząc
do fazy do fazy, powtarzając cały cykl od początku.
Cykle przemocy w rodzinie
FAZA NARASTAJĄCEGO NAPIĘCIA
Stopniowy wzrost napięcia i agresywności sprawcy
FAZA GWAŁTOWNEGO ROZŁADOWANIA NAPIĘCIA
Faza gwałtownej przemocy, zagrażającej zdrowiu i życiu ofiary
FAZA MIODOWEGO MIESIĄCA
To faza, w której sprawca wyraża żal i przeprasza za swoje zachowanie
Syndrom wyuczonej bezradności
Wyuczona bezradność jest poddaniem się, zatrzymaniem działania, które
wynika z przekonania, że cokolwiek się zrobi nie będzie to miało znaczenia dla
zmiany sytuacji.
Przejawia się w biernym znoszeniu przez ofiarę zachowań krzywdzących,
pomimo że czasem ma świadomość, że zachowania te są bezprawne, naruszają
prawa osobiste i normy społeczne.
Syndrom wyuczonej bezradności c.d.
DO ZABURZEŃ DOCHODZI W POSZCZEGÓŁNYCH SFERACH:
MOTYWACYJNEJ – brak chęci i
motywacji do dalszego działania,
bierność, pasywność, przekonanie, że
nie ma sytuacji, w których możliwy
jest wpływ na bieg wydarzeń.
EMOCJONALNEJ – osoby
krzywdzone przestają wierzyć,
że w wyniku własnych zachowań
mogą odnieść sukces,
przeżywanie lęku, stanów
znacznie obniżonego nastroju,
zmęczenia, apatii i depresji.
POZNAWCZEJ – ofiara przemocy jest
bierna i nie podejmuje żadnych
działań, aby zmienić swoją sytuację,
nawet jak inni mówią co mogłaby
zrobić; niska samoocena, słaba
koncentracja uwagi, brak umiejętności
szukania alternatywnych rozwiązań.
Aby zatrzymać wyuczoną bezradność i złagodzić jej skutki,
ofiary przemocy muszą stopniowo odzyskać kontrolę nad
sytuacją i swoim życiem poprzez:
1. Zadbanie o swoje
bezpieczeństwo (co czasem
związane jest z koniecznością
opuszczenia partnera).
2. Naukę innego podejścia
poznawczego (zmiana
wyobrażeń, przekonań,
sposobów myślenia i rozumienia
siebie i otaczającego świata).
3. Podniesienie motywacji do
podejmowania nowych, bardziej
efektywnych reakcji na sytuacje
przemocy, dających możliwość
kontroli nad życiem.
Zjawisko „Prania mózgu”
Powoduje u ofiar zupełną zmianę obrazu siebie: uważają się za głupie i
niezdolne, co sprawia, że nie podejmują nowych, czy trudniejszych działań.
Ich życie koncentruje się na dostosowywaniu do żądań sprawcy. Przeżywają
stale lęk i poczucie winy, mają osłabioną zdolność psychiczną i fizyczną do
stawiania oporu, bezkrytycznie przyjmują obraz rzeczywistości, jaki kreuje
sprawca.
Metody stosowane w „praniu mózgu” stanowią istotę przemocy psychicznej.
NAJCZĘŚCIEJ UŻYWANYMI METODAMI „PRANIA MÓZGU” SĄ:
IZOLACJA: stopniowe odcinanie ofiary przemocy
od kontaktów z innymi ludźmi. Przejawia się
krytykowaniem znajomych i rodziny partnera,
wyrażaniem niezadowolenia z tego, że partner
rozmawia przez telefon, kontaktuje się z
osobami w pracy. Z czasem ofiara pod wpływem
tych nacisków, zrywa wszelkie kontakty z
rodziną, przyjaciółmi i znajomymi, odchodzi z
pracy i jest zupełnie odcięta od zewnętrznych
źródeł wsparcia, zdana wyłącznie na sprawcę
przemocy.
PONIŻANIE I DEGRADACJA – z chwilą gdy ofiara
przestaje komunikować się z otoczeniem
sprawca bombarduje ją fałszywymi
informacjami na jej temat, wielokrotnie
przypomina o jakimś poniżającym
doświadczeniu, poddaje stałej krytyce, często
przy innych ludziach, ubliża lub ignoruje.
MONOPOLIZACJA UWAGI: polega na tym, że wszystko co robi, myśli i jak się
czuje sprawca ma być punktem odniesienia przy podejmowaniu działań przez
ofiarę. Uniemożliwia to ofierze podjęcie jakichkolwiek działań niezgodnych z
zasadą posłuszeństwa, nie będących pod kontrolą „strażnika”.
GROŹBY I DEMONSTRACJA WSZECHMOCY: sprawca grozi, że pobije ofiarę, zrobi
krzywdę dzieciom i rodzinie, grozi zabiciem, odebraniem dzieci. Zmusza do
zrobienia czegoś, co jest dla ofiary wstydliwe lub upokarzające a potem grozi,
że opowie o tym komuś. Ponieważ sprawca część gróźb spełnia, ofiara nie jest
w stanie przewidzieć co stanie się naprawdę.
SPORADYCZNE OKAZYWANIE POBŁAŻLIWOŚCI: czasami sprawca przemocy
okazuje czułość, kupuje prezenty, zaprasza na kolację. Na krótki czas staje się
pobłażliwy i zapomina o wymaganiach. Daje to złudną nadzieję ofierze, że
sprawca może się zmienić i podobnie jak faza „miodowego miesiąca”
zatrzymuje ofiarę w sytuacji przemocy.
Zespół stresu pourazowego PTSD
Zespół stresu pourazowego (PTSD)– rodzaj zaburzenia lękowego. Jest on
efektem stresu o bardzo dużym natężeniu związanym z doświadczeniem
przekraczającym zwykłe ludzkie przeżycia, np. wojna, gwałt, przebywanie w
obozie koncentracyjnym, uczestnictwo lub bycie świadkiem katastrofy z
wieloma ofiarami śmiertelnymi, bezpośrednie zagrożenie życia czy napaść.
Diagnozę PTSD można otrzymać, jeżeli w 6
miesięcy po urazie utrzymują się następujące
objawy:
• ponowne doświadczanie przeżytego
zdarzenia w postaci natrętnych wspomnień,
wyobrażeń, myśli flashbacków, koszmarów
sennych,
• silny, połączony z fizjologicznymi objawami,
niepokój związany ze wszystkim, co
przypomina zdarzenie,
• dążenie do unikania wspomnień związanych
z przeżyciem,
• nadmierna czujność, rozdrażnienie,
wybuchowość, przesadny lęk, nadpobudliwość.
Proces wiktymizacji
Gdy osoba krzywdzona doznaje przemocy fizycznej i psychicznej, uczy się
bezradności. Wówczas mogą rozwinąć się u niej objawy PTSD, może też
stopniowo rozwinąć się proces wiktymizacji (wchodzenie w rolę ofiary), który
powoli zmienia poczucie tożsamości maltretowanej osoby.
Zaobserwowano 3 etapy (poziomy wiktymizacji):
I POZIOM WIKTYMIZACJI
BURZENIE UTRWALONYCH ZACHOWAŃ – akty przemocy burzą utrwalony obraz
życia, na którym opierała się dotychczasowa egzystencja. Taka osoba traci
podstawowe poczucie bezpieczeństwa i uporządkowania życia, traci zaufanie
do innych i do siebie. Czuje bunt, rozpacz, niesprawiedliwość i krzywdę,
pragnie wycofać się z życia. Na tym etapie poszukuje jeszcze pomocy, stara się
przerwać w jakiś sposób sytuację przemocy. W zależności od tego jaka reakcja
ze strony innych ją spotka, wiktymizacja może postąpić dalej, lub nie. Jeżeli
osoba poszukująca pomocy usłyszy, że to czego doznaje to bezprawna
przemoc, otrzyma realną, szybką pomoc – proces może dalej się nie posunąć.
Proces wiktymizacji
II POZIOM WIKTYMIZACJI
WTÓRNE ZRANIENIE - jest spowodowane niewłaściwymi reakcjami otoczenia
społecznego na przemoc i próby szukania pomocy przez osobę krzywdzoną.
Często członkowie rodziny i inne osoby z powodu ignorancji, zmęczenia
sytuacją lub bezradnością, zachowują się w taki sposób, który dodatkowo
„uszkadza” osobę krzywdzoną. Przejawia się to w niewierze w to, co mówi
ofiara, pomniejszanie tragizmu i wagi raniących doświadczeń, obwinianiu ofiary
lub naznaczaniu jej negatywnymi określeniami.
U osób próbujących pomagać,
zachowanie ofiar przemocy domowej
często budzi irytację, gniew, niechęć,
bezradność, rozdrażnienie.
Prowokuje uszczypliwe uwagi typu:
„jak tyle wytrzymuje, to pewnie to lubi”.
Proces wiktymizacji
III POZIOM WIKTYMIZACJI
PRZYJĘCIE TOŻSZAMOŚCI OFIARY – pod wpływem takich reakcji otoczenia,
powtarzania się aktów przemocy oraz na skutek zmniejszającej się umiejętności
radzenia sobie z urazami, krzywdzona osoba zaczyna przystosowywać się do
roli ofiary i przestaje się bronić. Zaczyna myśleć, że bycie ofiarą jest jej
przeznaczeniem do końca życia. Obwinia się i odmawia sobie podstawowych
praw ludzkich, przestaje oczekiwać poprawy sytuacji. Traci nadzieję i poczucie
godności. Stosuje taktykę przetrwania.
Mechanizm psychologicznej pułapki
Ofiara nie jest w stanie zrezygnować ze związku i z tego, w co tak dużo
zainwestowała czasu, energii. Trwa ona w związku, który przynosi jej cierpienie,
w którym jest upokarzana i nie respektuje się jej praw. Ciągle żyje nadzieją, że
będzie lepiej. Dlatego też inwestuje w ten związek. Obwiniając siebie za całe
zło, wierzy, że jeśli bardziej się postara, to będzie lepiej. Ma poczucie, że zależy
to właśnie od niej. Im więcej się stara i wkłada w to działanie więcej energii, tym
trudniej jej zrezygnować.
takim mianem określono mechanizm, który
zaobserwowano u ofiar zamachu terrorystycznego w
Sztokholmie. U osób przetrzymywanych przez terrorystów,
a następnie uwolnionych przez policję pojawiły się reakcje,
które większość obserwatorów uznała za irracjonalne.
Otóż niedawni zakładnicy zaangażowali sie w proces
obrony swoich oprawców, zamiast żądać sprawiedliwości.
Jedna z ofiar związała się z terrorystą, zawierając z nim
związek małżeński. W tej sytuacji można mówić o
"patologicznej wdzięczności" za to, co zamachowiec mógł
zrobić, a w rezultacie tego nie uczynił.
Podobny mechanizm obronny pojawia się u
osób doznających przemocy. Są one wdzięczne
sprawcom za drobne przywileje, które jeszcze
mają, za "miodowe miesiące", za chwile
spokoju i namiastkę uczucia, a czasem nawet
za to, że żyją.
Mechanizmy przemocy uświadamiają nam, że sytuacja
ofiar przemocy w rodzinie nie jest taka, jak nam się
pozornie wydaje.
To nie wola czy skłonności masochistyczne powodują,
że osoby doznające przemocy w rodzinie trwają w
toksycznym dla nich związku, mimo ogromu
doznawanych szkód.
Mechanizmy przemocy oplatają ofiarę jak pajęczyna, z
której trudno bez wsparcia z zewnątrz się wydostać.
Charakterystyka ofiar przemocy
1. Niska samoocena
2. Bierne mechanizmy radzenia sobie
3. Wysoka zależność od partnerów
4. Niepokój i depresja
5. Izolacja społeczna
6. Zinternalizowane poczucie winy
7. Podporządkowywanie się
8. Ambiwalentne poczucie lojalności
9. Zniekształcone atrybucje
10. Nadużywania alkoholu i narkotyków
11. Choroby związane ze stresem



rozmowy z osobami stosującymi przemoc na temat tego co zrobili w celu
wzbudzenia w nich poczucia winy (czasem ta strategia prowadzi do
ponownego ataku a czasem sprawca zgłasza gotowość zaprzestania bicia
pod jego warunkami)
uzyskiwanie obietnic poprawy (powstrzymywania się od bicia) poprzez
odwoływanie się do miłości i moralności (ta strategia w pierwszym okresie
nasilania się przemocy przynosi spontaniczne obietnice poprawy ze strony
partnera),
straszenie, grożenie powiadomieniem policji, opuszczeniem domu,
rozwodem itp.; groźby te rzadko są spełniane),

ukrywanie się przed oprawcą (wybieganie z domu, chowanie się w
innym pokoju, zamykanie w łazience itp.); stosuje tą strategie w
nadziei na uniknięcie pobicia, ale okazuje się, że osoba stosująca
przemoc kontroluje nie tylko ją, ale i miejsca w których ona się
znajduje,

pasywna obrona (próby osłonięcia się dłońmi, ramionami, sprzętem
domowym); ta strategia na ogół zwiększa agresywność sprawców (płacz dla
niektórych sprawców jest dodatkową stymulacją do kontynuowania
przemocy),


unikanie ataku („schodzenie z oczu”, unikanie dyskusji); ofiary stają się
powściągliwe w rozmawianiu, tańczeniu z innymi mężczyznami, nie
sprzeciwiają się i nie krytykują,
walka obronna, oddawanie razów (drapanie, kopanie, gryzienie lub
odpychanie, rzucanie przedmiotami, policzkowanie itp.); ta strategia w
większości przypadków nasila przemoc, powstrzymuje oprawcę tylko przy
dużej desperacji osoby doznającej przemocy i jej zdecydowaniu na wszystko,
zdarza się, że u partnera pojawia się respekt dla partnerki, gdy ta zapowiada,
że go zabije lub otruje podczas snu.




Pytaj wprost o przemoc. Rozmawiaj z ofiarą oddzielnie, bez
udziału sprawcy i jej dzieci. Zachęcaj ją do opowiadania o
swoich problemach. Doceń jej odwagę, jeśli zdecyduje się
podzielić swoimi doświadczeniami.
Wspieraj ją, nawet jeśli ogarnie cię zniechęcenie. Niektóre
ofiary odchodzą od partnera i wracają do niego po kilka razy.
Nie jest to oznaka Twojego niepowodzenia.
Jasno sprecyzuj swoje przekonania dotyczące przemocy:
Nie jest pani odpowiedzialna za przemoc. Za przemoc
odpowiedzialny jest sprawca.
Poszerzaj jej wiedzę o tym, jakie ma przed sobą możliwości i
broń jej interesów. Uświadom jej, że przemoc w rodzinie jest
dość powszechnym zjawiskiem:

Pozwól ofiarom samodzielnie podejmować decyzje.
Nie uzależniaj swojej pomocy od wykonania twoich
poleceń i instrukcji w rodzaju: Musi pani zaskarżyć
partnera; powinna pani go opuścić. Szanuj jej
decyzje. To ona będzie ponosiła konsekwencje
swoich wyborów. Zawsze zdawaj pytanie w rodzaju:
W jaki sposób mógłbym pani być pomocny? Co
pani chce zrobić? Słuchaj pilnie jej próśb i staraj się
na nie reagować. Włącz się aktywnie, okaż troskę i
pomóż opracować plan zapewniający
bezpieczeństwo.

Znajdź jej mocne strony i wzmacniaj je.

Odwołuj się do jej nadziei, marzeń i planów na
przyszłość.

Nawiąż współpracę z innymi służbami i
instytucjami, które mogą jej pomóc. Aktywnie z
nimi współpracuj.
Sprawców przemocy cechuje:
W SFERZE POZNAWCZEJ:
Silne przekonanie o posiadaniu kogoś (np. moja żona, moje dzieci –
moja własność)
Sztywne zasady „porządku”. Brak tolerancji na spontaniczne lub inne niż
ustalone zasady.
Przekonanie o tym, że najlepszą drogą do uzyskania szacunku jest
wywołanie lęku, obawy, respektu.
Autorytarne poglądy.
Rozwiązywanie konfliktów poprzez używanie siły.
Duża tendencja do racjonalizacji.
Sprawców przemocy cechuje:
W SFERZE EMOCJONALNEJ:
Niska wrażliwość.
Brak empatii.
Niepewność – zwłaszcza w sferze tożsamości.
Niskie poczucie własnej wartości.
Mały kontakt ze sobą. Niska świadomość i zdolność rozpoznawania
różnych stanów emocjonalnych.
Łatwość przeżywania złości i gniewu.
Zaborczość, zazdrość oraz lęk przed porzuceniem.
Charakterystyka sprawców przemocy
1. Niska samoocena i poczucie niedostosowania
2. Poczucie izolacji i braku wsparcia społecznego
3. Brak umiejętności społecznych i asertywności
4. Zaburzenia psychiczne, takie jak: lęk i depresja
5. Nadużywanie alkoholu i/lub narkotyków
6. Słaba kontrola impulsów
7. Zaborczość, zazdrość, lęk przed porzuceniem
8. Zrzucanie winy na innych, podsycanie sporów,
okazywanie agresji i przemocy w odpowiedzi na
prowokację.
Charakterystyka sprawców przemocy c.d.
9. Brak empatii w stosunku do zależnej ofiary
10. Przeniesienie złości spowodowanej
niezadowoleniem z pracy, życia, obarczanie
partnera odpowiedzialnością za swoje
niepowodzenia czy frustracje.
11. Problemy społeczno – ekonomiczne, takie jak
bezrobocie, złe warunki mieszkaniowe, trudności
finansowe.
12. Doświadczanie przemocy w dzieciństwie.
13. Stosowanie przemocy, groźby lub używanie broni.
Przemoc wobec dzieci
Przemoc wobec dzieci
OŚRODEK PROFILAKTYKI RODZINNEJ
W CHOJNICACH
ul. Strzelecka 31
89-600 Chojnice
tel./fax 52 397 35 74
www.opr-chojnice.pl
e-mail:[email protected]

similar documents