Wykład 2

Report
Wykład III
Przeobrażenia społeczne i
ekonomiczne Europy
(XVI-XVIII w.)”
1
• XVI – RENESANS, REFORMACJA rozkwit handlu, wzrost gospodarczy
• XVII – BAROK – stagnacja gosp., wojny
religijne
• XVIII – OŚWIECENIE - rozpoczyna się
przewrót przemysłowy
2
Renesans i reformacja
• RENESANS – czerpanie z antyku „bez
cenzury”
• REFORMACJA:
-
Luteranizm,
Anglikanizm,
Kalwinizm,
Antytrynitaryzm,
Husytyzm,
Anabaptyzm.
3
Charakterystyka XVI w.
• „REWOLUCJA HANDLOWA”
• „REWOLUCJA CEN”
• „AKUMULACJA PIERWOTNA”
• URBANIZACJA i TWORZENIE KLASY
KUPIECKIEJ, rozwój produkcji i specjalizacji
• „DUALIZM AGRARNY EUROPY”
4
Rewolucja handlowa
• Rozwój rynków krajowych / wzrost liczby ludności
• Rozszerzenie rynków: podróże i odkrycia
Ekspansja Europy w świecie
(Portugalia, Hiszpania, Holandia, Anglia, Francja)
• Zmiany ilościowe i jakościowe w handlu.
5
Vasco da Gama
Krzysztof Kolumb
Ferdynand Magellan
Rozwój instytucji sprzyjających
rozwojowi handlu (XVI-XVIII w.)
1. Prawne zabezpieczenie kontraktów i roszczeń
do własności.
2. Weksle i bankowość.
3. Ubezpieczenia.
4. Opodatkowanie w miejsce konfiskaty i uznanie
praw własności (np. „Magna Carta” 1215r. Anglia,
Niderlandy)
5. Związki ekonomiczne nie oparte na
pokrewieństwie (powstanie przedsiębiorstw).
6
Rozwój instytucji sprzyjających
rozwojowi handlu (XVI-XVIII w.)
6. Podwójna księgowość.
7. Powstanie systemu religijnego i moralnego
odpowiadającego potrzebom społeczeństwa
kupieckiego.
8. Spółki handlowe.
9. Wpływ struktury politycznej Europy na rozwój
niezależnej klasy kupieckiej.
(Imperium SA kontra Królestwo SA, Księstwo
SA, Miasto-Państwo SA)
7
„Rewolucja cen”
• Zwiększenie podaży kruszców 
zwiększenie podaży pieniądza 
wzrost cen (spadek wartości
pieniądza)
100
80
60
Złoto
40
20
0
Ceny --- 400 - 500%
Płace --- 200 - 300%
1503- 1550
1551- 1600
1601- 1650
10000
8000
Przyczyny: podaż wewnętrzna +
import
6000
S r e br o
4000
2000
0
1 5 0 3 -1 5 5 0 1 5 5 1 -1 6 0 0 1 6 0 1 -1 6 5 0
Import złota i srebra do Hiszpanii -----
8
Akumulacja pierwotna
(XVI – XIX w.)
• Proces oddzielenia wytwórcy od środków
wytwarzania (na drodze przymusu
pozaekonomicznego):
-
Wywłaszczanie chłopów z ziemi (np. rugi chłopskie)
Gromadzenie kapitałów z handlu,
Eksploatacja kolonii,
Protekcjonizm państwowy.
Efekty:
-
Pojawienie się ludzi bez środków produkcji
Pojawienie się dostatecznie dużych kapitałów aby mogły być
przeznaczone na cele nie konsumpcyjne
9
Pozaekonomiczne czynniki wzrostu
• Ideologia: renesansu, [baroku?], reformacji
(etyka protestancka).
• Merkantylizm, prekursorzy ekonomicznej
myśli klasycznej (W. Petty, J. Locke, D.
Hume), fizjokraci (F. Quesnay, R.J.
Turgot), A. Smith
10
Przemiany społeczne
• Uniezależnienie władzy królewskiej od
arystokracji feudalnej.
• Arystokracja feudalna wobec „nowych
czasów”
• Handel dalekomorski a władza królewska
• Piractwo i korsarstwo jako „duch
przyszłości” (nośnik idei wolnego handlu i
wolności osobistej)
11
Dualizm agrarny Europy
12
Dualizm agrarny Europy
Czynnik ekonomiczno - społeczny
Zachód
Wschód
Renta gruntowa
czynsz w pieniądzu
renta odrobkowa pańszczyzna
Pańszczyzna
ograniczana
zwiększana
Wolność osobista chłopa
rośnie
maleje
Efektywność ekonomiczna
chłopskiego gosp. rol.
rośnie
maleje
Kierunek rozwoju gospodarstwa
chłopskiego
towarowy
naturalny
13
Wiek XVII
• Epoka „Baroku”
• Kontrreformacja – wojny religijne
• Zwolnienie gospodarki
• Dla Rzeczpospolitej – wiek kryzysu
14
Polska spichlerzem Europy – rozwój
gospodarczy Rzeczpospolitej w XVI w.
• Przesłanki przejścia do gospodarki folwarczno –
pańszczyźnianej:
- spadek dochodów szlachty,
- wzrost popytu zewnętrznego i wewnętrznego,
- rewolucja cen,
- wzrost poddaństwa.
• Istota funkcjonowania folwarku pańszczyźnianego
• Zasadnicze cechy systemu (ekstensywność, oparcie
funkcjonowania folwarku na pracy pańszczyźnianej)
15
Polska w XVI w.
• Wzrost ogólnego dobrobytu.
• Rozwój miast (Gdańsk 40 tys., Kraków ?)
• Struktura ludności Polski:
włościanie – 80 - 85 %
mieszczanie – 10 - 15 %
szlachta i duchowieństwo – mniej niż 10%
16
Kryzys gospodarki folwarcznopańszczyźnianej w XVII w.
Zewnętrzne:
- wzrost produkcyjności rolnictwa
europejskiego
- koniec rewolucji cen
- konkurencja tańszego zboża rosyjskiego
Wewnętrzne:
- Słabość ustroju państwowego
- Wojny, klęski elementarne
- Brak inwestycji szlacheckich i kierunek
konsumpcyjny
17
Rodziny inwestujące!!!
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Koniecpolscy
Wiśniowieccy
Zamoyscy
Brzostowscy
Poniatowscy
Czartoryscy
Radziwiłłowie
Potoccy
Sapiehowie
Leszczyńscy
18
Wiek XVIII Oświecenie i początek
„Rewolucji przemysłowej”
„OŚWIECENIE FILOZOFII”
Anglia: Empiryzm – J. Locke, D. Hume,
G. Berkeley, Utylitaryzm – T. Hobbes, A.
Shaftesbury
Francja: Filozofia stosowana – Wolter,
Materializm – La Mettrie, Sensualizm –
Condillac, Pozytywizm – J.L. d’ Alembert
Niemcy: I. Kant - Krytycyzm
19
Rozkład feudalizmu - liderzy
• Niderlandy – „Zjednoczone prowincje
Niderlandów” (1581 r.)
• Anglia – „Rewolucja Cromwellowska” –
wojna króla z parlamentem (1645 r.)
• Francja – „Rewolucja francuska” –
1789 r. (wolność, równość, braterstwo)
• USA – Konstytucja 1787 r. (1789 r.)
20
Dowody na rozwój gospodarczy
- rozkład feudalizmu i tworzenie się struktur
kapitalistycznych
(Anglia, Holandia, Francja, USA)
- wzrost populacji
( z 400 mln w XV w. do 1 mld. w XVIII w.)
- wzrost DN świata
(z 240 mld. USD w XV w. do 600 mld. W XVIII w.
;średnioroczny przyrost 0,3%)
21
Podział dochodu świata
120%
100%
80%
60%
Serie1
40%
20%
0%
świat
Azja
Europa
reszta świata
22
Punktacja wynalazków o zastosowaniu
praktycznym, XV-XVIII w.
100
80
60
40
20
0
1400-
1450-
1500-
1550-
1600-
1650-
1700-
1750-
49
99
49
99
49
99
49
99
23
Liczba angielskich patentów w XVIII w.
700
600
500
400
300
200
100
0
1 7 0 0 -4 9 1 7 5 0 -5 9 1 7 6 0 -6 9 1 7 7 0 -7 9 1 7 8 0 -8 9 1 7 9 0 -9 9
24

similar documents