TRANSFUZYON SURECİ

Report
TRANSFÜZYON SÜRECİ
&
İSTEM FORMLARININ KULLANIMI
Uzm. Dr. Mehmet UYSAL
Biyokimya ve Klinik Biyokimya Uzmanı
1
Eğitim Birimi 2014
Tarihçe
 Bilinen ilk kan transfüzyonu 300 yıl
kadar önce Jean-Baptiste Denys ve
Emmeres tarafından koyundan
insana yapıldı.
 1900 yılında Landstainer ve
arkadaşları kan grubu kavramını
getirdiler.
 Aynı araştırmacılar sonraki yıllarda
ABO gruplarını, 1939 yılında da Rh
faktörünü ortaya çıkardılar.
 2.Dünya savaşınında etkisiyle kan
transfüzyonu bir tedavi yöntemi haline
geldi.
2
Eğitim Birimi 2014
 KAN VE KAN ÜRÜNLERİ
YÖNETMELİĞİ
 (Resmi Gazete 04.12.2008-27074)
Yönetmelik
3
Eğitim Birimi 2014
Tanım
 Kan transfüzyonu özel bir doku
transplantasyonu olarak tanımlanabilir. Alıcıyı
metabolik ve endokrin sorunlarla karşıkarşıya
bırakır.
 Çoğu kez hayat kurtarıcı iken bazen gereksiz
yere uygulanarak öldürücü bir nitelik de
kazanabilir.
4
Eğitim Birimi 2014
Amaç
 Ana amaç kaybedilen kanın yerine konmasıdır. Küçük ve
önemsiz kan kayıplarında sıklıkla transfüzyona başvurulduğu
görülmektedir.
 Araştırmacılar tüm transfüzyonların %1 kadarının hayat
kurtarıcı olduğunu ortaya çıkarmıştır.
 Transfüzyon kararı verirken, sağlanacak yarar ve doğuracağı
sorunlar iyice değerlendirilmelidir
5
Eğitim Birimi 2014
Endikasyonları
 Kan hacmindeki eksikliğin giderilmesi
Sağlıklı bir insan 400-500ml kanı, arteryel kan basıncında ve nabızda herhangi bir
değişiklik olmadan kaybedebilir. Transfüzyon endikasyonu doğması için kan hacminin
% 20-25’nin kaybı gerekmektedir.
 Kanın O2 taşıma kapasitesinin düzeltilmesi
Bu görev eritrositlerindir, transfüzyon gereksinimi için Hb 10 gr ın altına inmesi ve nefes
darlığı, çarpıntı, halsizlik gibi belirtilerin ortaya çıkması şarttır.
 Yetersiz pıhtılaşma faktörleri ve kan elemanlarının yerine
konması
6
Eğitim Birimi 2014
Kan Bileşenleri
 Tam Kan
 Eritrosit Süspansiyonu
 Trombosit Süspansiyonu
 Taze Donmuş Plazma (TDP)
 Kriyopresipitat
7
Eğitim Birimi 2014
Antikoagülan/Koruyucu Sıvılar
 Sitrat (C): Pıhtılaşmayı önler
 Dekstroz (D) (Glukoz): Enerji kaynağıdır
 Adenin (A): Hücre canlılığı için gereken ATP düzeyini korur
 Fosfat (P): Hemoglobinin oksijen taşıma kapasitesini korur
8
CPDA
(Sitrat+Fosfat+Dekstroz+Adenin)
35 gün
ACD
(Adenin+Sitrat+Dekstroz)
21 gün
SAG-M (Salin+Adenin+Glukoz+Mannitol)
42 gün
DSOL
47 gün
Eğitim Birimi 2014
(Adenin+Dekstroz+Mannitol+Sodyum Klorür)
Tam Kan
 Uygun bir bağışçıdan steril ve apirojen antikoagülan ve torba
kullanılarak alınan kandır.
 Temelde kan bileşenlerinin hazırlanması için kaynak olarak
kullanılır.
9
Eğitim Birimi 2014
Eritrosit Süspansiyonu
Plazmasının 3/4’ü alınmış kandır. Ortalama hacim 200 ml’dir.
Hematokrit ~ %70-80’dir. Hemoglobin ~ 45 gr’dır.
 Enfeksiyon riski yüksek bir üründür.
 +2oC - +6oC derece alarmlı, ısı kontrollü, onaylı
bir dolapta saklanmalıdır.
 Buzdolabından çıktıktan 30 dk sonra
transfüzyona başlanmalıdır.
 Eritrosit süspansiyonlarda ABO ve RhD
uygunluğu yanı sıra hasta ve bağışçı arasında
cross match uyumu aranır.
 Kan bileşeni uygun koşulda saklanmış ise 30 dk
içinde TM gönderilebilir. 30 dk aşan kanlar TM
tarafından alınmaz hastaya uygulanmış gibi
gösterilir
10
Eğitim Birimi 2014
Trombosit Süspansiyonu
 Taze tam kandan hazırlanan, tam kanın trombosit
içeriğini yüksek oranda ve etkin formda içeren
bileşendir.
 Kan grubu uyumu önerilirr.
 TM’den alınan trombosit, personel tarafında
yavaş bir şekilde aşağı-yukarı şekilde hareketler
ile çalkalanarak taşınmalı ve bozulması
önlenmelidir. 10dk çalkalanmazsa bozulur.
 Hastaya EN HIZLI gidecek şekilde takılır.
Çocuklarda 30 dk içinde transfüzyon
yapılmalıdır.
 +20oC-24oC 5 gün saklanabilir.
11
Eğitim Birimi 2014
TAZE DONMUŞ PLAZMA (TDP)
 Tam kandan uzaklaştırılan taze
plazmanın 6-8 saat içinde hızlı biçimde
dondurulmasıyla elde edilir.
 -18oC / -25oC 3 ay süreyle
 -25oC altında 36 ay süreyle saklanır
12
Eğitim Birimi 2014
TAZE DONMUŞ PLAZMA (TDP)
 Cross-match yapmaya gerek yoktur. Hasta ile aynı ABO grubu
önerilir. Rh uyumu aranmaz (kadınlarda dikkat edilir).
 Donmuş ürünler 37oC’de su banyosunda 20 dk da çözünür o
yüzden hastaya TDP takılmak istenildiğinde TM’ne 20 dk önce
haber verilmeli. 6 saat içinde takılmalıdır.
 TM den alınan TDP +2oC-+6oC derecede buzdolabı rafında 24
saat saklanabilir (bakteriyel çoğalma riski ve buna bağlı olarak
hastada sepsis).
 Eritilmiş olan plazma tekrar dondurulmamalıdır. İmha edilmelidir.
Eritilen TDP TM tarafından geri alınmaz.
13
Eğitim Birimi 2014
TAZE DONMUŞ PLAZMA (TDP)
 Saklama ısısı ve süresi uygun olmazsa labil koagülasyon faktörleri (F
V, FVIII gibi) denatüre olur
 Her bir ünite plazma ~ 200 ml’dir ve yaklaşık 1 saatte transfüze edilir
(Çözüldükten sonra en kısa sürede kullanılması önerilir). TDP’nin çok
hızlı verilmesi sitrat zehirlenmesine neden olur.
• Plazma transfüzyonu sırasında allerjik reaksiyonlar olabilir. Allerjik
reaksiyon hafif bir kaşıntıdan anaflaksi ve ölüme kadar geniş bir
yelpazede görülebilir
 Bazı multipar kadınlardan elde edilen plazmalar TRALI sendromuna
(Transfusion-related acute lung injury) yol açabilir.
14
Eğitim Birimi 2014
TRANSFÜZYON MERKEZİNDEN KAN İSTEMİ
Hastaya kan takılması gerektiğinde;
*TM ara, bildir
TM’de kan var; hastadan
hemogram tüpüne kan al ve
gerekli formlarla birlikteTM
birimine gönder
TM’de kan yok; acil kan bileşeni istem
formunu da diğer formlarla birlikte
düzenle ve hasta kanı ile birlikte TM
birimine gönder
15
Eğitim Birimi 2014
TM’de kan bileşeni yok ise TM
birim çalışanı Kızılay’ı arar ve
kanın olup-olmadığını sorgular
ve internet üzerinde istemde
bulunur. Bu bilgi doğrultusunda
servis aranır ve kanın gelipgelmeyeceğini, gelirse ne kadar
sürede geleceğini bildirir. Bu
bilgiyi alan personel ilgili
doktora bilgi verir. Eğer kan
takılmasından vazgeçilirse
TM’ne hemen haber
verilmelidir.
Hastada Kan Alma Ve Formların Doldurulması
Hemogram tüpüne kan alınır, Tetkik kâğıdına
 Kanı alan hemşirenin adı soyadı,
 Cross-match yazılır,
 Hastanın kan grubu bilinmiyorsa kan grubu da işaretlenmelidir.
 Kan bileşeni istek formu, bilgilendirilmiş onam formu , hasta izlem
formu doldurulup, gerekli imzalar alınır.
16
Eğitim Birimi 2014
Hasta kanı ve formlar hasta yakını ile gönderilmemelidir.
Meydana gelebilecek herhangi bir aksaklıkta o birim servisinde
çalışan sağlık çalışanları sorumludur
EKSİK DOLDURULAN VE İMZASIZ FORMLAR
KABUL EDİLMEZ.
17
Eğitim Birimi 2014
Formların Doldurulması
Acil Kan ve Kan Bileşeni İstem Formu :
TM’de istenilen kan bileşeni olmadığı
durumlarda;
Acil kan istemlerinde doktorun cross-match
çalışılmasını istemediği durumlarda doldurulur.
Bu form ile TM Kızılay’dan gerekli kanı acil isteme
yetkisine sahip olur.
* Hasta bilgileri eksiksiz doldurulmalı
* Teşhis ile acil kan istem gerekçesi belirtilmeli
MUTLAKA
DOKTOR İMZASI ALINMALI
18
Eğitim Birimi 2014
Kan ve Kan Ürünleri İstem Formu
 Hasta bilgileri eksiksiz yazılmalı
 İstenilen kan bileşeni ve kaç ünite
istendiği belirtilmeli (Örn: ES 2 ünite)
ES
Cross-Match ve kan grubu istenmeli
(bilinmiyorsa)
TDP
ABO uyumu önerilir. Hasta kadın
ise Rh uyumu da aranmalıdır.
Cross-Match uyumu aranmaz.
ABO uyumu önerilir. Rh uyumu
Trombositler aranır. Cross-Match uyumu
aranmaz.
19
Eğitim Birimi 2014
Önemli Uyarılar
 Kan bileşeni; istemi yapan servisteki sağlık personeli
tarafından TM’den imza ile teslim alınır asla temizlik
personeli bu iş için gönderilmemelidir.
 Formlar eksiksiz ve imzaları tam olmalı
 TM de alınan kanların üzerinde hasta adı-soyadı, tarih ve
cross match uygun olduğuna dair etiket olmalı yoksa kan
bileşeni kullanılmamalıdır
20
Eğitim Birimi 2014
TM’den Kan Alındıktan Sonra Dikkat Edilmesi Gerekenler
 Yetkilendirilmiş personel tarafından yapılan transport
sırasında, eritrosit süspansiyonu 2-10 derecede
korunmalıdır.
 Kan merkezi dolabından çıktıktan sonra kullanılmayan kan,
30 dk içinde kan merkezine geri dönmüş olmalıdır.
 Kan ve komponentinin kliniğe transportu sırasında fizik
travmadan sakınmalı, 30 dk’yı aşan mesafelere gidecekse
buz aküsü içinde taşınmalı, plazma ise kuru buz kalıpları
içerisinde taşınmalıdır.
21
Eğitim Birimi 2014
Bilgilendirilmiş Onam Formu:
 Bilgiler eksiksiz doldurulmalı
 Hasta veya yakını «okudum, anladım ve kabul ediyorum» noktalı
yerlere yazmalı ve hasta/hasta yakını adı-soyadı ve imzası
alınmalı
 Tanık olarak imzayı alan hemşire de adı-soyadını yazar ve
imzasını atar
 Dr adı-soyadı ve imzası alınır
22
Eğitim Birimi 2014
23
Eğitim Birimi 2014
Kan Ve Kan Bileşenleri Transfer
Ve Transfüzyon İzlem Formu:
 Her bir ünite kan için ayrı ayrı izlem
formu doldurulmalı
 Hasta bilgileri yazılır
 Kan bileşen bilgileri TM personeli
tarafında doldurulur.
 Bu form ile hastaya hem doğru kan
takıldığından emin olunur hem de
hastanın ateş, tansiyon gibi değerleri
kaydedilip bunlardaki değişikliklerle
hastada reaksiyon gelişip gelişmediği
izlenir.
24
Eğitim Birimi 2014
Transfüzyonu Başlatma “Kritik Son Fırsat”
• Transfüzyondan önce hastanın doğru hasta olduğundan
emin olunmalı. Bilinci yerinde ise direk hastaya adı soyadı
sorulur bilinci yerinde değil ise hasta bilekliğine bakılır.
Transfüzyon hakkında hastaya bilgi verilmeli, soru sormasına fırsat
tanınmalı, hastanın yeterince bilgilendirildiğinden emin olunmalıdır.
 Hastanın ve transfüze edilecek kan ve kan komponentinin
doğru olarak tanımlanması çok önemlidir. Bu basamak,
kritik bir hatanın saptanabileceği son fırsattır. Bu nedenle
tercihen 2 yetkili personel tarafından karşılıklı kontrol
edilerek uygulanmalıdır.
25
Eğitim Birimi 2014
Bu iki personel ;
Her bir komponentin verilmesi sırasında;
 İzlem formundaki hasta bilgileri ile transfüzyon yapılacak
hasta bilgilerini karşılaştırılmalıdır.
 Hastanın kan grubu ile kan ünitesi üzerindeki etikette yazan
kan grubunu karşılaştırılmalıdır.
 Kan bileşeni uygunluk raporundaki kan ünite numarası ile
kan ünitesi üzerindeki numara karşılaştırılmalıdır.
 Kan ünitesi üzerinde “çapraz karşılaştırma uygundur”
ifadesi görülmelidir.
26
Eğitim Birimi 2014
 Uygunluk testleri tamamlanmadan verilmiş kan ünitesi
üzerinde (acil transfüzyon) bu durum açık olarak belirtilmiş
olmalıdır.
 Kan ünitesi üzerindeki son kullanım tarihinin geçmemiş
olduğu kontrol edilmelidir.
 Doktorun hastaya verilecek kan bileşeni ve miktarı ile ilgili
istemi, order görülmelidir.
 Transfüzyon tarih ve saati, transfüzyon yapılacak
komponentin torba numarası transfüzyon sırası ve
transfüzyon sonrası klinik durum kaydedilmeli,
transfüzyonun bitiş zamanı kaydedilmelidir.
27
Eğitim Birimi 2014
Hastanın Hazırlanması
 Transfüzyon yapılacak damar yolu önceden açılmalıdır. (hastanın
tedavi amaçlı açılan damar yolu dışında damar yolu açılmalı, mümkün değil
ise damar yolu % 0.9 NaCI ile yıkandıktan sonra kullanılmalıdır.)
 Akım problemi olmayan geniş çaplı bir ven kullanılmalıdır.
 Geniş çaplı iğneler kullanılmalıdır. Erişkinler için 18 veya 19
gauge, çocuklar için minimum 22-23 gauge çelik iğne veya
plastik kateter kullanılmalıdır.
 Kan bileşeni, transfüzyon seti ve iğnesi, 4 saatten daha uzun süre
kullanılmamalıdır. Çünkü oda ısısında uygulanan kandaki fibrin
ağları ve hücresel kalıntılar bakteriyel üreme için uygun bir ortam
oluştururlar. Bu da SEPSİSE yol açar.
28
Eğitim Birimi 2014
Transfüzyon öncesi eritrositler ısıtılmalı mıdır? HAYIR!
ANCAK; Soğuk ve fazla miktarda kanın çok hızlı verilmesi
kardiak arreste neden olur.
Özel durumlar hariç;
Kan ısısı 42 derecenin üzerine çıkarılmamalıdır.





29
30 dakika süreyle 100 mL/dk hızında transfüzyon
Yeni doğanda exchange transfüzyon
Paroksismal soğuk hemoglobinüri
Soğuk agglutinin hastalığı olanlar
Erişkinde 50cc/kg/saat’ten, çocukta ise 15 cc/kg/saat’ten
daha hızlı transfüzyonlarda ısıtılmalıdır.
Eğitim Birimi 2014
Neler yapılmamalıdır?
 Komponent içine verilmesi düşünülen herhangi bir ilaç veya sıvı
katılmamalıdır
 Eğer konsantre eritrosit akışını hızlandırmak için dilüsyon
isteniyorsa sadece % 0.9 NaCl kullanılmalıdır. % 5 dekstroz ve
hipotonik solüsyonlar hemoliz yapabilir. Ca içeren solüsyonlar
(Ringer Laktat) pıhtı oluşturabilir
 Komponent diğer sıvılara “saplama” şeklinde verilmemelidir
30
Eğitim Birimi 2014
Transfüzyona Başlanması
 Transfüzyonun ilk 5 – 10 dakikası yavaş yapılmalıdır ve hastanın
vital bulguları yakından takip edilmelidir.
 Hasta özellikle ilk 30 dk içinde ciddi transfüzyon reaksiyonları
açısından yakından izlenmelidir (nabız hızı, kan basıncı, solunum
hızı, ateş, cilt döküntüleri, idrar çıkışı)
 Eğer hastada problem olmazsa infüzyon hızı arttırılır
 Tüm transfüzyon boyunca hastanın vital bulguları belirli aralarla
takip edilmelidir.
 Transfüzyon sırasında ortaya çıkan belirti ve bulgular aksi
kanıtlanıncaya kadar yaşamı tehdit eden akut transfüzyon
reaksiyonu olarak kabul edilmeli, gerekli ise transfüzyon
durdurulmalıdır.
31
Eğitim Birimi 2014
Akut kan transfüzyon reaksiyonu şüphesi
Akut hemolitik reaksiyonlarda klinik tablo, ölüme kadar
giden durumdan, anemiye veya şans eseri saptanan
asemptomatik olaylara kadar farklı şekillerde ortaya çıkabilir.
Ateş, üşüme, titreme
Hipertansiyon
Ağrı
Hipotansiyon
Solunum sıkıntısı
Ciltte kızarıklık veya ürtiker
Bulantı-kusma
İdrarın kırmızılaşması
Akut kan transfüzyon reaksiyonu şüphesi 
Transfüzyon hemen durdurulur.
32
Eğitim Birimi 2014
 İntravenöz yol açılarak %0,9’luk NaCL solüsyonu verilir.
 Doğru kan ünitesinin doğru hastaya verilip verilmediğinden
emin olmak için:
 Hastanın kan grubu belgesinde bildirilen kan grubu ile kan
ünitesi üzerindeki etikette yazan kan grubu karşılaştırılır.
 Uygunluk raporu tekrar gözden geçirilir.
 Hastanın adı soyadı, hasta numarası, doğum tarihi, TC ve
başka kimlik bilgileri, hastanın kimliği ile karşılaştırılır.
 Uygunluk raporundaki ürün numarası ile torba etiketindeki
ürün numarası karşılaştırılır ve “çapraz karşılaştırma
uygundur” ifadesi aranır.
33
Eğitim Birimi 2014
Kan Ve Kan Ürünleri Transfüzyon Reaksiyonu Bildirim Formu:
Hastada reaksiyon gelişirse; ilgili hekim tarafında doldurulur
* Akut hemolitik transfüzyon reaksiyonu,
* Anaflaksi,
* Transfüzyonla ilişkili sepsis,
* TRALI (Transfusion-related acute lung injury)
hızlı tıbbi yardım gerektiren reaksiyonlardır
34
Eğitim Birimi 2014
35
Eğitim Birimi 2014
İlgili reaksiyon tanımlanarak reaksiyon sonrası
* Setiyle birlikte kan torbası
* Diğer koldan 2 tüp kan örneği (bir biyokimya-bir hemogram tüpü)
* Hastanın ilk idrar örneği tahlil için TM’ne gönderilir.
* TM ve Hasta Güvenliği Ekibine bildirilir.
* Aynı damar yoluyla verilen diğer solüsyonlar,
* Bu transfüzyonla ilişkili tüm form ve etiketler, transfüzyon merkezine
gönderilmelidir.
36
Eğitim Birimi 2014
37
Eğitim Birimi 2014

similar documents