PowerPoint presentatie René ten Bos

Report
Inleidend college
René ten Bos
Hoogleraar Managementwetenschappen
Radboud Universiteit Nijmegen
Slavoj Žižek
{
Het denkbeest uit Llubljana
College René ten Bos, 15-11-2011
Etherische, ontoegankelijke
denker?
Man die met beide benen in
de wereld staat?
Wie of wat is hij?
{
Spraakmakend
Draait gezond verstand op zijn kop
Houdt van gore moppen
Erkent niet het verschil tussen ‘hoge’ en
‘lage’ cultuur.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
Geboren in 1949 in Lubljana, Slovenië
In 1981 gepromoveerd met proefschrift
over het Duitse idealisme
Van 1981 tot 1985 studeert hij bij Jacques
Alain Milner
In 1989 publicatie van The Sublime Object of
Ideology (door velen beschouwd als zijn
beste boek)
Daarna: vele andere publicaties die steeds
politieker worden
In die publicaties verklaart hij zich ook tot
communist.
Enige gegevens
Maar naast dit alles is hij toch
ook:
{
Bloedserieuze filosoof die
zichzelf radicaal
antikapitalistisch opstelt en zich
tegelijkertijd kritisch verhoudt
ten opzichte van de linksliberale elite (met al zijn verering
voor Anders-zijn, différence, etc.).
{
Jacques Lacan
Beïnvloed door:
{
Karl Marx
Verder: Hegel, Descartes, Schelling, etc.
Ideologie – kritiek
* Bij Marx: vals bewustzijn: het op zodanige wijze
geloven in onware ideeën dat ze bijdragen aan de
instandhouding van de status quo
* De filosofische taak is dan: de echte waarheid
naar boven halen met als doel mensen op de
tekortkomingen van de bestaande
toestand te wijzen.
Ideologie – kritiek
Zizek bekritiseert Marx’ ideologieconcept:
• Het veronderstelt dat iemand toegang heeft tot
een speciale waarheid
• Mensen zijn niet zo naïef dat ze alleen maar
verkeerde dingen geloven. Ze weten heus wel
wat er mis is.
Dat wil niet zeggen dat we van die ideologie af
zijn!
1.
2.
3.
Ideologie is hardnekkiger dan
Marx denkt
De ander is altijd ideologisch;
de eigen positie is dat per
definitie nooit
Ideologie is zo succesvol dat
men in onze liberaalkapitalistische samenleving
denkt dat ze verdwenen is.
Ideologie-kritiek 3
{
Maggie Thatcher:
There is no
alternative!
Bij Marx weten mensen
het niet, ook al doen ze
het. Taak: verlicht ze!
Bij Zizek weten mensen
het wel en doen ze het
ook. Ze weigeren er wat
aan te doen. Ze zijn
cynisch.
Hier is een invloed van Peter Sloterdijk merkbaar. Cynisme als ‘verlicht verkeerd
bewustzijn’.
Juist doordat mensen niet hoeven te handelen op
basis van wat ze weten, maken zij zichzelf wijs
dat ze vrij zijn, dat ze vrij denken
Dit is de belangrijkste oorzaak voor het feit dat er
in onze samenleving zo’n grote afstand is tussen
wat mensen denken en wat mensen doen
Mensen bedriegen zichzelf, maar blijven denken dat ze slim, beter,
sophisticated, etc. zijn. Ze zijn fetishisten!
Fetisjisme??
“Ik weet wel dat de hoge
hakken van mijn partner
niet echt belangrijk zijn
en ook moeilijk lopen,
maar ik hoop wel dat ze
die hakken blijft dragen,
want ik word daar
opgewonden van.”
“Ik weet wel dat
marktvrijheid tot grote
onrechtvaardigheid in de
wereld leidt, maar ik
handel zo alsof ik dat niet
weet. Ik hoef uiteindelijk
niet te lijden onder die
marktvrijheid.”
Vergelijk deze twee uitspraken eens:
Tal van woorden functioneren
fetisjistisch: vrijheid, democratie,
‘God’, ‘Allah’, mensenrechten, etc.
{
Er zit een leegte achter deze
woorden, maar die leegte
durven we niet onder ogen
te zien.
“The subject to know”:
Iedereen weet dat
niemand de wijsheid in
pacht heeft, maar alles
wat deze figuur ooit zei
werd voor zoete koek
aangenomen.
Nog een voorbeeld uit First as Tragedy, then as Farce:
Alan Greenspan
Leers zegt: Mauro moet
weg. Hij beroept zich op
‘integriteit van de
beslissing’ en op ‘het
uitputten van zijn
discretionaire
bevoegdheden’.
Volstrekte onzin, maar de
politiek genereert hier
onmiddellijk een
consensus.
Nog een voorbeeld: dichter bij huis
Politiek is dus in
essentie symbolisch!
{
Politiek draait niet om de werkelijkheid,
maar om schijn, nep, gedraai en leugens.
Maar die nepwereld heeft wel, aldus Zizek,
reële, materieel voelbare consequenties.
“Wat de wetenschap over de werkelijkheid zegt,
interesseert me niet. Ik wil weten wat de burger
vindt.” (Maar waarom weet hij beter dan u en ik
wat de burger vindt?)
En reken maar dat Opstelten het geil vindt om dit te
zeggen. Naast schijn speelt lust of jouissance ook een
centrale rol in de politiek!
{
De essentie van de politiek is het apolitieke. Omdat
die politiek vooral door mannen gemaakt wordt, gaat
het dus steeds over vrouwen die niet uit de politiek
komen. (VLNR Monica Levinsky, Noemi Letizia en
Nafisattou Diallo.)
En denk niet dat dit alleen maar het scabreuze deel
van de politiek betreft …
Behalve schijn en lust,
is er ook nog het
sublieme in de
politiek. Het gaat
daarbij om een
ervaring die onze
identiteit aan het
wankelen brengt.
Die eerder genoemde
politieke concepten
verwijzen naar sublieme
objecten
God, vrijheid, koning,
islam-gevaar,
gelijkwaardigheid,
redelijkheid, seks, etc.
Het gaat om zulke grote dingen dat mensen ze niet uit kunnen
leggen. Dit is wat Zizek in navolging Lacan ‘de werkelijke dingen’
noemt: ook al zijn ze schijn, ze brengen mensen wel in beweging.
Ideologieën: incorrecte
beweringen over de
politieke werkelijkheid
die de werkelijkheid
veranderen
Conclusies
Door zijn focus op schijn,
lust en het sublieme laat
Zizek voortdurend zien
dat het fundament van de
politiek in de laatkapitalistische
samenleving onecht is:
welke onzin je ook
beweert, je krijgt in die
samenleving altijd wel
mensen achter je.
“I secretely think reality exists so that
we can speculate about it.”
{ Slot.

similar documents